5 Milyon Dong Sofradan Fazlasına Yetmeli
Hanoi'de bir kâse pho yaklaşık 50.000 dong, yani 1,90 ABD doları. Aylık asgari ücreti 5 milyon dongun biraz üzerinde, yaklaşık 190 ABD doları olan bir işçi kabaca 100 kâse pho alabilir. Bu miktarı 30 güne yaydığında günde yaklaşık üç kâseye denk gelir; kira, ulaşım, sağlık hizmetleri veya çocuğun eğitimi için geriye çok az para kalır.
İçindekiler
- 5 Milyon Dong Sofradan Fazlasına Yetmeli
- Geçim Ücreti Neleri Kapsıyor?
- Kira, Gıda ve Aile Kararları
- Önerilen Artış ve Farklı Ölçütler
- Asgari Ücret Nasıl Belirleniyor?
- Saatlik Ücret Güvencesi ve Gelir Farkları
- Gündelik Giderleri Karşılamak İçin Borçlanma
- Akaryakıt Şokları Sürücüleri ve Aileleri Zorluyor
- Araştırmalar İşler ve Çalışma Saatleri Hakkında Ne Buldu?
- Bölgesel Ekonomide Vietnam'ın Seçenekleri
- Kısa Bilgiler
Yerel çalışanların ve yabancı gözlemcilerin aşina olduğu bu hesap, çok daha büyük bir sorunu basitçe ortaya koyuyor. Yemek karnı doyurabilir ama ücretin barınma ve gündelik yaşamın diğer ihtiyaçlarını da karşılaması gerekir. Milyonlarca Vietnamlı işçi için yasal asgari ücret, bir aileyi geçindirmek için gereken tutarın çok altında kalıyor.
Hanoi ve Ho Chi Minh City'yi kapsayan 1. Bölge'de Global Living Wage Coalition, dört kişilik bir ailenin temel ihtiyaçlarını karşılayıp insanca yaşayabilmesi için ayda 14.477.427 dong gerektiğini tahmin ediyor. Kuruluşun tek bir işçi için belirlediği geçim ücreti ölçütü ise ailenin 1,76 çalışanı olduğu varsayımıyla hesaplanan 9.294.701 dong.
Bu iki rakam farklı ihtiyaçları ifade ediyor: Biri hane bütçesini, diğeri ise bir işçinin bu bütçeye katkı sağlayabilmesi için gereken ücreti gösteriyor. Yaklaşık 5 milyon dongluk asgari ücret, hane toplamının ancak üçte birini karşılıyor. Bireysel geçim ücreti ölçütüyle karşılaştırıldığında da önemli bir açık kalıyor.
Burada ele alınan tartışma, 12 Nisan 2026 itibarıyla, Vietnam'ın işletmelerin sürdürülebilirliğini korurken yasal asgari ücretleri yaşam maliyetlerine nasıl yaklaştırabileceğine odaklanıyor. Asgari ücret son on yılda düzenli biçimde arttı, ancak hane bütçeleri üzerindeki baskı devam etti.
Geçim Ücreti Neleri Kapsıyor?
Global Living Wage Coalition'ın tahminlerinde gıda, barınma, sağlık hizmetleri, eğitim ve acil durumlar için ayrılan payı içeren Anker Metodolojisi kullanılıyor. Dolayısıyla geçim ücreti, yemek yemeye yetecek paradan fazlasını ifade ediyor. Temel ihtiyaçları karşılayıp insanca yaşamaya yetecek kazancın tahminidir.
1. Bölge hesabında, 1,76 çalışan tarafından geçindirilen dört kişilik bir aile varsayılıyor. Bu rakam, her ailenin aynı sayıda gelir sahibine sahip olduğu iddiasını değil, hesaplamada kullanılan ortalama istihdam düzeyini ifade ediyor. Hane ihtiyaçlarının bir ücret ölçütüne dönüştürülmesini sağlıyor.
2. Bölge'de tahmini hane bütçesi daha düşük, ancak aradaki fark yine de büyük. Bir ailenin ayda 13.231.623 dong'a ihtiyacı varken geçim ücreti ölçütü 8.494.878 dong. Maliyetlerin daha düşük olduğu kırsal bölgeleri kapsayan 4. Bölge'de bile tahmini aylık aile bütçesi 10.095.308 dong'a, geçim ücreti ölçütü ise 6.132.865 dong'a ulaşıyor.
Vietnam'ın 2000'lerin sonlarında oluşturulan dört bölgesel ücret kademesi, yerel maliyet farklılıklarını hesaba katmayı amaçlıyor. 1. Bölge büyük kent merkezlerini, 4. Bölge ise kırsal illeri kapsıyor. Coğrafi farklılıklara göre düzenleme yapılmasına rağmen asgari ücret ile geçim ihtiyaçları arasındaki açık dört kademenin tamamında sürüyor.
Hanoi ve Ho Chi Minh City, bölgesel asgari ücretin daha yüksek olmasının sorunu neden kendiliğinden çözmediğini gösteriyor. Bu kentlerde çalışanlar en yüksek asgari ücret kademesinden yararlanıyor, ancak barınma ve diğer kent giderlerinin baskısı da en fazla burada hissediliyor.
Kira, Gıda ve Aile Kararları
Hanoi'de ortalama aylık kiralar, kent çeperindeki odalar için yaklaşık 150 ABD dolarından kent merkezindeki tek yatak odalı daireler için 400 doların üzerine çıkıyor. Bu tutarlar, yaklaşık 190 ABD doları olan asgari ücretin büyük bölümünü götürüyor, hatta ücreti tümüyle aşabiliyor.
Kent yaşam maliyetlerine ilişkin araştırmalarda faturalar ayda yaklaşık 66 ABD doları olarak hesaplanıyor. Harcamaların ortalama yüzde 37,8'i gıdaya giderken yakıt ve toplu taşıma da gelirden önemli bir pay alıyor. İşçiler tüm bu giderleri aynı aylık bütçeden karşılamak zorunda; çoğu zaman hangi ihtiyacını erteleyeceğine karar veriyor.
Vietnam Genel İşçi Konfederasyonu'nun anketleri, ücretlerin önemli aile kararlarını da etkilediğini gösteriyor. Evli olmayan işçilerin yüzde 72,6'sı geliri evliliğin önündeki başlıca engellerden biri olarak gösteriyor. Evli işçilerin yüzde 72,5'i ise ücretlerin daha fazla çocuk sahibi olma kararlarını etkilediğini söylüyor.
Yüzde 53,3'ten fazlası, gelirlerinin çocuklarının eğitim masraflarının yalnızca bir bölümünü karşıladığını bildiriyor. Dolayısıyla baskı, maaş alan işçinin ötesine geçerek eşleri, çocukları ve hanenin geleceğine yönelik planları da etkiliyor.
Bu baskılar, ücret politikasını Vietnam'ın demografik ve toplumsal kalkınma hedeflerine bağlıyor. Evlenip evlenmemeye, bir çocuk daha sahibi olup olmamaya veya eğitim masrafını ödemeye karar veren işçi, ulusal ücret tartışmasında görülen aynı açığı evdeki gündelik tercihleriyle yaşıyor.
Önerilen Artış ve Farklı Ölçütler
İçişleri Bakanlığı, Haziran 2025'te 2026 yılı için aylık asgari ücretlerin yüzde 7,2 artırılmasını önerdi. Öneriyle 1. Bölge asgari ücretinin 5,31 milyon dong'a yükseltilmesi öngörülüyor. Bu önerinin nihai olarak kabul edildiğine ilişkin herhangi bir doğrulama verilmedi.
Bakanlığın etki değerlendirmesinde, düzenlemenin 2026 sonuna kadar asgari ücretleri tahmini asgari yaşam standardının yaklaşık yüzde 0,6 üzerine çıkaracağı belirtildi. Bu değerlendirmeyle Global Living Wage Coalition'ın rakamları farklı ölçütlere dayanıyor: Bakanlık tahmini asgari yaşam standardını esas alırken koalisyon temel ihtiyaçları karşılayıp insanca yaşamaya yetecek hane bütçesini ve buna karşılık gelen geçim ücretini hesaplıyor.
Tartışmayı anlamak açısından bu ayrım önemli. Bir ücret, hükümet değerlendirmesinde kullanılan asgari yaşam standardını karşılarken koalisyonun geçim ücreti tahmininin altında kalabilir. Önerilen 5,31 milyon dong, 1. Bölge için belirlenen 9.294.701 dongluk geçim ücreti ölçütünün hâlâ oldukça altında.
Enflasyonun öngörüldüğü ve yaşam maliyetlerinin yasal asgari ücretlerden daha hızlı arttığı bir ortamda, pek çok çalışma uzmanı kademeli düzenlemelerin temel açığı kapatmadığını savunuyor. Ücret görüşmelerinde mesele, işletmelerin karşılaması gereken maliyetleri de gözeterek her artışta bu açığın ne kadarının kapatılabileceği.
Önemli tarihler birkaç yıla yayılıyor:
- 2000'lerin sonları: Vietnam dört bölgesel asgari ücret kademesini oluşturdu.
- 2012-2020: Ekonomist Cuong Nguyen'nin sonradan incelediği İşgücü Anketi verileri, asgari ücret değişikliklerinin etkilerini takip etti.
- 2022: Vietnam saatlik asgari ücreti uygulamaya koydu.
- Mart 2025: İşçi anketlerinde borçlanma, giderleri karşılamakta güçlük ve beslenmeye ilişkin kaygılar kaydedildi.
- Haziran 2025: İçişleri Bakanlığı 2026 için yüzde 7,2 artış önerirken sendikalar Ulusal Ücret Konseyi toplantılarında daha yüksek artışlar istedi.
- 2028: Vietnam yıllık asgari yaşam standardını yayımlamaya başlamayı planlıyor.
- 2045: Vietnam yüksek gelirli, gelişmiş bir ülke olmayı hedefliyor.
Asgari Ücret Nasıl Belirleniyor?
Vietnam Ulusal Ücret Konseyi'nde hükümet, işveren ve sendika temsilcileri bir araya geliyor. Üçlü yapı, yani üç tarafın katıldığı bir kurul, işçi ihtiyaçları ve işletme koşullarına ilişkin veriler ışığında müzakere yürütmek için bir forum sağlıyor.
Bu düzenleme Uluslararası Çalışma Örgütü ilkeleriyle uyumlu ve Kore Cumhuriyeti gibi ülkelerdeki başarılı modellere benziyor. Artış miktarı konusunda uzlaşma müzakereye bağlı olsa da Vietnam'a Asya'da görece gelişmiş bir ücret belirleme kurumu kazandırıyor.
Haziran 2025'teki konsey toplantılarında Vietnam Genel İşçi Konfederasyonu yüzde 8,3 veya yüzde 9,2 artış önerdi. Her iki oran da bakanlığın önerdiği yüzde 7,2'den yüksekti ve sendikanın mevcut ücretlerin temel yaşam standardını karşılamaya yetmediği yönündeki görüşünü yansıtıyordu.
VGCL Stratejik Araştırmalar Enstitüsü Müdür Yardımcısı Nhac Phan Linh, ücret kararlarında Vietnam'ın 2045 hedefi de dahil olmak üzere siyasi ve kalkınma amaçlarının dikkate alınması gerektiğini söyledi. Fiyatlar ve hane alışverişleri gibi alışılmış ölçütlerin ötesine bakılması gerektiğini şöyle ifade etti:
"Elbette asgari ücretin belirlenmesi hâlâ büyük ölçüde mal sepetine, TÜFE'ye ve benzeri ölçütlere bağlı... Ancak yeni bir atılım yapmak için Parti ve Devlet tarafından belirlenen siyasi hedeflere de başvurmamız gerekiyor," dedi Nhac Phan Linh.
TÜFE, insanların ödediği fiyatlardaki değişimi ölçen tüketici fiyat endeksidir. Mal sepeti ise bu maliyetleri değerlendirmek için kullanılan ürünleri ifade eder. Linh, ücret görüşmelerinde hem bu doğrudan giderlerin hem de ülkenin daha geniş kalkınma hedefinin dikkate alınması gerektiğini savundu.
Hükümet, 2028'den itibaren yıllık asgari yaşam standardı geliştirilip yayımlanmasına yönelik planları onayladı. Amaç, işletmelerin rekabet gücü ile işçi ihtiyaçları arasındaki mevcut dengeyi gözetirken ücret politikasına daha güçlü bir istatistiksel temel ve gerçek yaşam gereksinimlerini daha kapsamlı biçimde hesaplama olanağı sağlamak.
Saatlik Ücret Güvencesi ve Gelir Farkları
Vietnam, yarı zamanlı veya gündelik işlerde çalışanları korumak amacıyla 2022'de saatlik asgari ücreti uygulamaya koydu. 2026 için önerilen saatlik ücretler bölgeye bağlı olarak 17.800 ile 25.500 dong arasında değişiyor.
Saatlik taban ücret önemli, çünkü yalnızca aylık maaşa bakmak bir kişinin çalıştığı her saat için ne kadar kazandığını gizleyebilir. Araştırmalar, saatlik asgari ücretin altında ödeme yapılmasının aylık asgari ücrete ilişkin ihlallerden daha yaygın olduğunu gösteriyor.
Sektörler arasında ortalama kazançlar da büyük farklılık gösteriyor. Tarımda ortalama ücret yalnızca 4,9 milyon dong iken hizmetler sektöründe 9,9 milyon dong. Bu rakamlar, Vietnam'ın ekonomik büyümesinin insanların çalıştıkları yere bağlı olarak neden çok farklı deneyimlendiğini ortaya koyuyor.
Yasal asgari ücretler bir ölçüt sağlıyor, ancak etkin koruma denetim ve uygulamaya bağlı. Araştırmada kayıt dışı sektörde ve saatlik ücretle çalışanlar arasında özel zorluklar bulunduğu belirtiliyor. Bu kesimlerde yasal bir artış, çalışanların eline geçen ücrete tam olarak yansımayabiliyor.
Gündelik Giderleri Karşılamak İçin Borçlanma
Vietnam'da işgücü verimliliği 2024'te yüzde 5,88 arttı, ancak işçi anketleri mali güvencesizliğin sürdüğünü gösteriyor. Verimlilik, işgücüne kıyasla ne kadar üretim yapıldığını ifade eder; bu ölçütteki artış, hane bütçelerinin baskı altında kalmasıyla aynı anda yaşanabilir.
Mart 2025'teki anket verilerine göre işçilerin yüzde 12,5'i giderlerini karşılamak için her ay borçlanırken yüzde 29,9'u ara sıra borçlanıyor. Bu iki grup birlikte işçilerin yüzde 42,4'ünü oluşturuyor. Bir başka bulguya göre yüzde 7,9'u ay sonunu getiremiyor.
Yalnızca yüzde 55,5'i ana öğünlerinde yeterli miktarda et veya balık bulunduğunu bildirdi. Beslenmeye ilişkin bu kaygı, pho hesabına bir boyut daha ekliyor: Hem yeterli sayıda öğün alabilmek hem de düzenli olarak yeterli beslenmek hane ihtiyaçlarının bir parçası.
Borçlanma işçilerin o anki faturalarını ödemesine yardımcı oluyor, ancak veriler birçok hanenin düzenli kazancının ötesinde paraya dayandığını gösteriyor. Ücret bittiğinde kira, faturalar, gıda ve okul giderleri ortadan kalkmıyor.
Akaryakıt Şokları Sürücüleri ve Aileleri Zorluyor
Hürmüz Boğazı'ndan yapılan petrol sevkiyatlarını etkileyen son jeopolitik çatışmalar, yaşam ve çalışma maliyetlerini artırdı. Vietnam'da motorin fiyatları yüzde 100'den fazla, benzin fiyatları ise yaklaşık yüzde 30 yükseldi.
Yolculuk çağırma platformlarında çalışan sürücüler doğrudan baskı altında, çünkü gelir elde edebilmek için yakıt masrafını kendileri karşılamak zorundalar. Bu gig çalışanları kayıt dışı ekonominin büyüyen bir bölümünü oluşturuyor. Bazıları günlük kazançlarının yarısını yakıta harcadığını bildirdi, pek çoğu da çalışmaya geçici olarak ara verdi.
Ho Chi Minh City'de e-çağırma sürücülüğü yapan Nguyen, Al Jazeera'ya konuşurken kazancını ve benzin masrafını şöyle anlattı:
"Yaklaşık yedi ya da sekiz saat araç kullandım, yaklaşık 240.000 Vietnam dongu [9,11 dolar] kazandım, ardından benzine 120.000 Vietnam dongu [4,56 dolar] ödedim. Bu parayla kentte geçinemem," dedi Nguyen.
Nguyen'nin anlattıkları sorunu gündelik bir dille ortaya koyuyor: Yedi ya da sekiz saat araç kullandıktan sonra kazandığı paranın yarısı doğrudan çalışmak için gereken yakıta gitti. Geriye kalanı kentteki yaşamını sürdürmesine yetmeliydi.
Yükselen yakıt maliyetleri, kentlerde çalışan ebeveynlerin kırsal bölgelerde büyükanne ve büyükbabalarıyla yaşayan çocuklarını ziyaretlerini de azalttı. Baskı, zaten iş nedeniyle ayrı yaşayan yakınları birbirinden uzaklaştırarak hane hesaplarının yanı sıra aile ilişkilerini de etkiliyor.
Araştırmalar İşler ve Çalışma Saatleri Hakkında Ne Buldu?
Ekonomist Cuong Nguyen, asgari ücret artışlarının istihdam ve kazançlar üzerindeki etkisini değerlendirmek için Vietnam'ın 2012-2020 İşgücü Anketlerini inceledi. Çalışmada asgari ücret artışlarının istihdamı veya aylık kazançları düşürmediği, işverenlerin bunun yerine çalışma saatlerini azalttığı görüldü.
Asgari ücretteki yüzde 1'lik artış, haftalık çalışma saatlerinde yüzde 0,38'lik düşüş ve saatlik kazançlarda yüzde 0,32'lik artışla ilişkilendirildi. Bulgulara göre çalışanlar iş kaybı yaşamadan çalıştıkları her saat için daha fazla kazandı.
Sonuçlar, ölçülü artışların işletmeler üretimi yeniden düzenlerken saatlik ücreti yükseltebileceğine işaret ediyor. Bu değişiklikler verimlilik artışlarını yansıtabilir, ancak kazanımlar işçi grupları arasında eşit dağılmadı.
Saatlik kazançlardaki en büyük artış genç işçilerde, eğitim düzeyi yüksek kişilerde ve yabancı sermayeli işletmelerin çalışanlarında görüldü. Daha yaşlı işçiler, eğitim düzeyi düşük kişiler ve tarım ile hizmetler sektörlerinde çalışanlar ise kayda değer bir iyileşme yaşamadı.
Araştırma döneminde yasal asgari ücretin altında kazanan işçilerin oranı da, özellikle COVID-19 salgınının yaşandığı yılda, az da olsa arttı. Bu bulgu, yasal ücretlerdeki değişikliklerin yanı sıra denetimin ve kırılgan durumdaki çalışanlara yönelik ek önlemlerin önemini gösteriyor.
Bölgesel Ekonomide Vietnam'ın Seçenekleri
Endonezya da ücretler ve yaşam giderleri konusunda benzer bir tartışma yürütüyor. Yeni bir formül kapsamında, ekonomik büyümenin ücret hesabı yoluyla çalışanlara aktarılan payını artırarak 2026'da asgari ücretleri yüzde 5 ila 7 yükseltmeyi planlıyor.
Endonezya'daki işçi sendikaları, ücretlerin gerçek yaşam maliyetlerini yansıtmadığını savunuyor. Cakarta'da tahmini aylık giderler 15 milyon rupiye ulaşırken asgari ücret yaklaşık 5,4 milyon rupi. Vietnam'daki hane bütçesi karşılaştırmasında olduğu gibi bu rakamlar da yasal taban ücret ile belirtilen yaşam maliyeti arasındaki farkı gösteriyor.
Ekonomik araştırmalar, altyapı kalitesi, lojistik maliyetleri ve iş dünyasındaki belirsizliğin yabancı yatırım için tek başına ücret seviyelerinden daha büyük engeller oluşturduğuna da işaret ediyor. Bu faktörler şirketlerin ne kadar güvenilir ve verimli çalışabileceğini etkiliyor; ücret, yatırım yeri kararlarının yalnızca bir parçası.
Cakarta'daki Ekonomi ve Hukuk Araştırmaları Merkezi ekonomisti Nailul Huda, yatırım tercihlerinin ucuz işgücünün ötesine geçtiğini şöyle anlattı:
"Ücretler daha düşük olsa bile yabancı yatırımlar çoğu zaman Endonezya'yı pas geçip Vietnam'ı, Tayland'ı veya Malezya'yı tercih ediyor," dedi Cakarta'daki Ekonomi ve Hukuk Araştırmaları Merkezi ekonomisti Nailul Huda.
Bu rekabet ortamı, verimlilik artışlarının daha yüksek maliyetlere eşlik etmesi koşuluyla Vietnam'ın ücret tabanını yükseltirken yatırımcılar açısından cazibesini koruyabileceğine işaret ediyor. İşletmelerin sürdürülebilir biçimde faaliyet göstermesi, çalışanların da gündelik yaşamlarını karşılayacak kazanç elde etmesi gerekiyor. Verimlilik artışları bu iki hedefi birbirine yaklaştırabilir.
Vietnam'ın önündeki acil sorun, yaklaşık 5 milyon dongluk asgari ücret ile 1. Bölge için belirlenen 9,29 milyon dongluk geçim ücreti ölçütü arasındaki farkta görülüyor. Önerilen artışlar, denetimin güçlendirilmesi ve 2028'den itibaren yayımlanacak yıllık yaşam standardı verileri sorunun farklı yönlerini ele alıyor. Bugünün faturalarını ödeyen aileler içinse açık hâlâ acil bir mesele.
Kısa Bilgiler
- 1. Bölge'de asgari ücret yaklaşık 5 milyon dong, yani 190 ABD doları. Bu tutar, tanesi 50.000 dong olan yaklaşık 100 kâse pho almaya yetiyor.
- 1. Bölge için geçim ücreti ölçütü ayda 9.294.701 dong; dört kişilik bir aile için tahmini bütçe ise 14.477.427 dong.
- İçişleri Bakanlığı 2026 için yüzde 7,2 artış önerdi. Bu artışla 1. Bölge'deki asgari ücret 5,31 milyon dong'a çıkacak. Sendikalar yüzde 8,3 veya yüzde 9,2 artış önerdi.
- 2026 için önerilen saatlik asgari ücretler bölgeye göre 17.800 ile 25.500 dong arasında değişiyor.
- Mart 2025 anketlerine göre işçilerin yüzde 42,4'ü her ay veya ara sıra borçlanıyor; yalnızca yüzde 55,5'i ana öğünlerinde yeterli et veya balık bulunduğunu bildiriyor.
- 2012-2020 dönemini kapsayan araştırmada, asgari ücret artışlarının ardından istihdam kaybı olmadan çalışma saatlerinin azaldığı ve saatlik kazançların yükseldiği görüldü.
- Tarımda ortalama ücret 4,9 milyon dong; hizmetler sektöründe ise 9,9 milyon dong.
- Vietnam 2028'den itibaren yıllık asgari yaşam standardı yayımlamayı, 2045'e kadar yüksek gelirli gelişmiş bir ülke olmayı hedefliyor.






