Günde İki Tanker, Küresel Enerji Can Damarından Geçiyor
Hürmüz Boğazı'ndan geçen tanker trafiği günde yaklaşık 80 gemiden ikiye düştü. Yüzlerce gemi boğazın her iki yakasında beklerken Asya hükümetleri acil önlemler alıyor. 26 Mart 2026 itibarıyla Filipinler ulusal enerji acil durumu ilan etti, Japonya acil durum petrol rezervlerinden şimdiye kadarki en büyük miktarda salıma başladı ve Güney Kore nükleer reaktörleri planlanandan önce yeniden devreye alıyor.
İçindekiler
- Günde İki Tanker, Küresel Enerji Can Damarından Geçiyor
- Askeri Müdahaleyle Karşı Karşıya Seçici Abluka
- Zarar Gören Tesisler Toparlanmayı Zorlaştırıyor
- Filipinler Enerji Acil Durumu İlan Etti
- Güney Kore'nin Yalıtılmış Elektrik Sistemi Baskı Altında
- Japonya Rezervlerini Kullanırken Çin'in Tamponları Daha Güçlü
- Güney Asya Fiziksel Kıtlıklarla Karşı Karşıya
- Çiftçiler Yakıt ve Gübre Baskısıyla Karşı Karşıya
- Müttefikler Yanıtı Tartarken Seyahat Azalıyor
- Öne Çıkanlar
Umman ile İran arasında bulunan ve yaklaşık 40 kilometre genişliğindeki dar su yolu, normalde küresel petrol tüketiminin yaklaşık beşte birini ve önemli miktarda sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) sevkiyatını taşıyor. ABD ve İsrail'in şubat sonlarında İran'a yönelik saldırıları başlatmasından bu yana Tahran, geçişi fiilen ablukaya aldı. Bunun yol açtığı aksama, benzin istasyonlarının ötesine geçerek elektrik üretimini, fabrikaları, tarımı ve hane gelirlerini etkiliyor.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) İcra Direktörü Fatih Birol, durumu "çok ciddi" diye nitelendirdi ve etkilerinin 1973 petrol ambargosundan ve 1979 İran Devrimi'nin ardından yaşanan petrol şokundan daha ağır olabileceğini söyledi. Birol'un karşılaştırması, pek çok ülkenin elektrik üretmek ve gübre imal etmek için kullandığı doğal gazdaki aksamaları da kapsıyor.
Birol, iç içe geçen acil durumun boyutunu şöyle anlattı:
iki petrol krizi ve bir gaz çöküşü hepsi bir arada.
Petrol fiyatları için uluslararası gösterge niteliğindeki Brent ham petrolü, çatışmanın başlamasından bu yana yaklaşık yüzde 40 yükselerek varil başına 100 doların üzerinde işlem görüyor. Enerji araştırma şirketi Wood Mackenzie, savaşın sürmesi halinde fiyatların önümüzdeki aylarda 150 dolara ulaşabileceğini öngörüyor. Şirket, bu yıl ortalama 125 dolarlık fiyatın küresel resesyona yol açacağı uyarısında bulunuyor.
Askeri Müdahaleyle Karşı Karşıya Seçici Abluka
İran'ın kısıtlamaları, analistlerin "yumuşak kapatma" olarak adlandırdığı duruma karşılık geliyor: Su yolu fiziksel olarak geçilebilir durumda olsa da tehditler, maliyetler ve seçici izin uygulamaları ticari trafiğin büyük bölümünü durma noktasına getirdi. Nakliye şirketleri geçiş için olağanüstü sigorta masraflarıyla ya da milyonlarca doları bulan gayriresmî geçiş ücretleriyle karşı karşıya.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Çin, Rusya, Pakistan, Irak ve Hindistan'dan gemilere güvenli geçiş izni verildiğini doğruladı. En az iki Hint tankeri yakın zamanda boğazdan geçti. İran, dost ülkelerin gemilerinin geçişine izin verirken ABD ve İsrail dâhil, düşman gördüğü ülkelerle bağlantılı gemileri engelliyor. Bazı ekonomilerin sınırlı tedarik rotaları devam ederken diğerlerinin tedariki tamamen kesiliyor.
ABD, boğazın güney hattı boyunca İran'a ait hızlı hücum botlarına ve insansız hava araçlarına karşı A-10 Warthog kara taarruz uçakları ve Apache helikopterleri konuşlandırdı. Beyaz Saray'ın müttefiklere, geçişi yeniden açmanın günler değil, "birkaç hafta" sürebileceğini söylediği bildiriliyor.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, İran tankerlerinin hâlihazırda boğazdan çıktığını kabul etti. Washington'ın, dünyanın geri kalanına tedarik sağlamak amacıyla bu geçişlere izin verdiğini de belirtti. Bu yaklaşım, ABD'nin birbiriyle çatışan iki hedefini yansıtıyor: İran üzerindeki askeri baskıyı sürdürürken küresel enerji arzının tamamen çökmesini önlemek.
Kriz birkaç aşamada gelişti:
- Şubat sonu: ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarının ardından Hürmüz Boğazı fiilen ablukaya alındı.
- 26 Mart itibarıyla: Günlük tanker trafiği yaklaşık 80 gemiden ikiye düştü ve Brent ham petrolü varil başına 100 doların üzerinde işlem görüyordu.
- Mart sonlarında: Japonya Başbakanı Sanae Takaichi'nin, ABD'den daha fazla LNG alımını ve ek nükleer reaktörlerin yeniden devreye alınmasını Başkan Donald Trump ile görüşmesi bekleniyor.
- Mayıs: Taylandlı bir pirinç çiftçisi, yakıt konusundaki belirsizliğin sürmesi halinde bir sonraki ürününü ekmekten vazgeçebileceğini söylüyor.
Zarar Gören Tesisler Toparlanmayı Zorlaştırıyor
IEA, bölgedeki en az 40 kritik enerji tesisinin ağır hasar gördüğünü bildiriyor. Dolayısıyla kriz hem yakıtın taşınmasını hem de üretilebilmesini etkiliyor. Bir deniz nakliye rotasının yeniden açılması sorunun bir bölümünü çözebilir; çıkarma ve işleme tesislerinin onarılması da gerekecek.
Katar'ın Ras Laffan ve Mesaieed sanayi kentlerine yönelik saldırılar, dünyanın en büyük LNG ihracatçısının üretimi durdurmasına yol açtı. LNG, gemilerle taşınabilmesi için sıvılaştırılmış doğal gazdır. Bu sevkiyatlara bağımlı ülkeler, sanayide kullanılan yakıtın yanı sıra elektrik arzı üzerinde de baskıyla karşı karşıya.
Üretimin durması, altyapının tahrip olması ve acil durum rezervlerinin azalması, çatışmalar yakında sona erse bile ekonomik zararın aylarca, hatta yıllarca sürebileceği anlamına geliyor. Uluslararası stratejik rezervlerden koordineli biçimde salınan 400 milyon varil geçici bir rahatlama sağlıyor. Birol, bu stokların normal arzın kalıcı ikamesi değil, sınırlı süreli bir köprü olduğunu vurguladı.
İran, Kızıldeniz'i Süveyş Kanalı'na bağlayan ve küresel deniz ticaretinin onda birinden fazlasını taşıyan Babülmendep Boğazı'ndaki aksamaları genişletmekle de tehdit etti. Buradaki bir aksama, Hürmüz ablukasının etkisini artırarak Avrupa ile Asya arasındaki deniz bağlantılarını tümüyle koparma riski taşıyor.
Filipinler Enerji Acil Durumu İlan Etti
Devlet Başkanı Ferdinand Marcos, savaşın başlamasından bu yana dünyada bu yönde karar alan ilk ülke olan Filipinler'de ulusal enerji acil durumu ilan etti. Ülke petrolünün yüzde 98'ini Körfez'den ithal ediyor ve bu nedenle Hürmüz üzerinden yapılan sevkiyatların kesilmesinden ağır biçimde etkileniyor.
Marcos televizyondan yayımlanan konuşmasında kesintisiz petrol akışı sözü verdi ve ülkenin mevcut 45 günlük arzına ek olarak bir milyon varil petrol tedarik edileceğini açıkladı. Acil durum ilanı, hükümete doğrudan yakıt satın alma, temel ihtiyaçların dağıtımına öncelik verme ve olağanüstü tasarruf önlemleri uygulama yetkisi tanıyor.
Bu önlemler kapsamında kamu çalışanlarının çalışma haftaları kısaltılıyor. Bu tür adımlar atan hükümetler, alternatif sevkiyatlara erişim daha maliyetli ve belirsiz hâle gelirken temel hizmetleri sürdürüp enerji tüketimini azaltmaya çalışıyor.
Filipinler, yakıt ithalatının ötesinde risklerle de karşı karşıya. Nepal ve Bangladeş'le birlikte, Suudi Arabistan, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri'nde çalışan göçmen işçilerin ülkelerine gönderdiği paralara bağımlı. Nepal ve Filipinler'de bu işçi dövizlerinin gayrisafi yurt içi hasılaya oranı yüzde 25'i aşıyor. Söz konusu ödemeler, geçim kaynakları Körfez'deki ekonomik koşullara bağlı ailelerin ayakta kalmasına yardımcı oluyor.
Abluka Körfez ekonomileri üzerinde baskı oluştururken, ikincil zararlardan etkilenen can kayıplarının çoğunluğunu göçmen işçiler oluşturuyor. İşçi dövizlerini alan haneler için çatışma hem günlük ihtiyaçların maliyetini hem de bunları karşılamak için kullanılan geliri tehdit ediyor.
Güney Kore'nin Yalıtılmış Elektrik Sistemi Baskı Altında
Güney Kore enerjisinin yüzde 84'ünü ithal ediyor ve petrolünün yüzde 70'i, doğal gazının yüzde 20'si için Orta Doğu'ya bağımlı. Çevresindeki deniz ve kapalı Kuzey Kore sınırı, ülkenin elektrik sistemini yalıtıyor. Komşu ülkelerin elektrik şebekelerine bağlı ülkelerin aksine Güney Kore, yakındaki ülkelerden acil elektrik alamıyor.
Haziranda kapsayıcı büyüme ve yenilenebilir enerjiye geçiş odaklı ilerici bir programla göreve gelen Devlet Başkanı Lee Jae-myung şimdi birbiriyle çelişen taleplerle karşı karşıya. Yönetimi, elektrik tasarrufu için halka daha kısa duş almalarını ve telefonlarını gün ışığında şarj etmelerini tavsiye etti.
Lee hükümeti nükleer reaktörleri planlanandan önce yeniden devreye aldı ve güvenilir elektrik arzı arayışında yenilenebilir enerji taahhütlerinden geri adım atarak kömürle üretimi artırmayı değerlendiriyor. Plastikleri imal etmekte kullanılan bir petrol türevi naftanın ihracatına kısıtlama getirilmesi de gündemde.
Güney Kore'nin yaklaşık 3,5 milyon ton LNG rezervi bulunuyor; bu miktar, talebin istikrarlı seyrettiği koşullarda yaklaşık iki ila dört haftaya yetiyor. Net petrol ithalatı gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 2,7'sini oluşturuyor. Bu da ülkeyi ticaret ve gelir dâhil uluslararası para akışlarını kaydeden cari hesaptaki şoklara en açık ekonomilerden biri hâline getiriyor. İthal petrolün pahalanması, enerji için ülke dışına çıkan para miktarını artırıyor.
Nafta kıtlığı Güney Kore ve Japonya'da petrokimya üretiminin şimdiden kısılmasına yol açıyor. Bu maddeden yapılan plastikler çamaşır makinelerinden otomobillere kadar pek çok üründe kullanıldığından yakıt tedarikindeki aksama, imalat sektöründe de arz sorununa dönüşüyor.
Arz sıkışıklığının genişlemesi, Güney Koreli yarı iletken üreticileri Samsung ve SK Hynix için özel riskler doğuruyor. Bu iki şirket birlikte, yapay zekâ sistemlerinin ve bulut altyapısının temelini oluşturan küresel bellek çipi arzının büyük bölümünü sağlıyor. Şirketlerin sanayi tedarik zincirlerini etkileyen aksamalar, ülke içindeki tüketicilerin çok ötesine ulaşır.
Japonya Rezervlerini Kullanırken Çin'in Tamponları Daha Güçlü
Japonya, 254 günlük tüketime eşdeğer stratejik stokundan yaklaşık 45 günlük petrolü piyasaya sürerek acil durum rezervlerinden şimdiye kadarki en büyük salıma başladı. Planlanan bu miktar, açıklanan stokun yaklaşık yüzde 18'ine karşılık geliyor ve acil aksamayı yönetmek için rezervlerdeki petrolün ne kadarının kullanılacağını gösteriyor.
Tüketim mallarında kıtlık yaşanacağı korkusuyla halkın tuvalet kâğıdı stoklamaya başlamasının ardından Japon hükümeti sakin olunması çağrısı yaptı. Başbakan Sanae Takaichi'nin, bu ayın ilerleyen günlerinde Trump'la görüşmesinde daha fazla Amerikan LNG'si satın alınmasını ve ek nükleer santrallerin yeniden devreye alınmasını ele alması bekleniyor.
Dünyanın en büyük petrol ithalatçısı Çin, risk altında olmaya devam etse de krizi atlatmaya daha hazırlıklı görünüyor. Ülkenin stratejik rezervlerinin 900 milyon ile 1,4 milyar varil arasında olduğu tahmin ediliyor. Bu miktar, ithalatın neredeyse üç aylık bölümünü karşılamaya yetiyor. İran'dan gelen 46 milyon varilden fazla ham petrol şu anda Güney Çin Denizi'nde tankerlerde bekliyor.
Rusya, Orta Doğu'daki çatışmadan etkilenmeyen boru hatları üzerinden Çin'in enerji ithalatının yaklaşık beşte birini sağlıyor. Pekin, yurt içi stoklarını korumak için rafinerilerinin yakıt ihracatını da yasakladı. Bu tedarik kaynakları ve Hürmüz'den seçici geçişler, Çin'e Asya'daki pek çok ithalatçıda bulunmayan alternatifler sunuyor.
Çin'in büyük yenilenebilir enerji sektörü ve elektrikli araç kullanımı da ülkeyi petrol fiyatlarındaki dalgalanmalara karşı koruyor. Kurulu kapasitesinin yarısından fazlası yenilenebilir enerjiden oluşuyor. Rezervlere, yenilenebilir enerji altyapısına ve İran ile Rusya dâhil yaptırıma tabi tedarikçilerle ilişkilere yıllardır yapılan yatırımlar artık somut avantajlar sağlıyor.
Bir enerji ekonomisi araştırmacısı, Çin'in yenilenebilir enerji yatırımlarına 25 yıl önce başlamasının büyük şans olduğunu ve ülkenin bugün bunun karşılığını aldığını söyledi. Kriz, Çin'in kaynakları ve Washington'ın eşleşemeyeceği tedarikçi ilişkileri sayesinde enerji ithal eden ülkeler açısından potansiyel olarak daha istikrarlı bir ortak olduğu algısını da güçlendirdi.
Güney Asya Fiziksel Kıtlıklarla Karşı Karşıya
Bangladeş, elektrik üretiminde kullandığı gazın yüzde 25'ini Katar'dan ithal ediyor ve günde 1.300 milyon fit küpü aşan yapısal bir gaz açığıyla karşı karşıya. Yaz sıcaklıklarının artmasıyla krizin ağırlaşması beklenirken, elektrik tasarrufu amacıyla tüm üniversitelerini kapattı.
Pakistan devlet kontrolündeki enerji fiyatlarını yüzde 20 artırdı. İşletmeler, normal arzın kesilmesi hâlinde elektrik sağlayan ancak işletme maliyetlerini ve hava kirliliğini artıran pahalı dizel jeneratörlerle çalışmaya hazırlanıyor. Bu jeneratörler, şehirlerdeki hava kirliliğini daha da kötüleştiriyor.
Hindistan İran'dan petrol sevkiyatları için muafiyet elde etti ancak yurt içinde sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) kıtlığıyla karşı karşıya. Yemek pişirmede kullanılan bu yakıtın kıtlığı haneleri, restoranları ve otelleri hemen etkiliyor. Hükümet, yoksul haneleri korumak için küresel fiyat artışlarının yarısından fazlasını üstlendi.
Hindistan'daki restoran ve oteller çalışma saatlerini kısaltıyor ya da pişirme için önemli miktarda yakıt gerektiren yemekleri menülerinden çıkarıyor. Depolama kapasitesinin sınırlı olması, ülkenin uzun süreli bir aksamayı karşılama imkânını azaltıyor. Analistler, gübre fabrikalarıyla küçük ölçekli sanayilerin birkaç hafta içinde arz sıkıntısı yaşayabileceği uyarısında bulunuyor.
Bu nedenle Güney Asya'nın acil sorunu yalnızca fiyat değil, yakıta erişim de. Devlet sübvansiyonları tüketicilerin yakıt maliyetini hafifletebilir; ancak kıtlıklar işletmeleri ve kamu kurumlarını faaliyetlerini azaltmaya zorluyor. Bangladeş'te üniversitelerin kapatılması ve Hindistan'da restoran menülerinin değişmesi, enerji acil durumunun gündelik hayata nasıl yansıdığını gösteriyor.
Çiftçiler Yakıt ve Gübre Baskısıyla Karşı Karşıya
Bangkok dışında pirinç tarlalarında çalışan çiftçi Theerasin, yakıta ilişkin belirsizliğin sürmesinin mayısta ekmeyi planladığı bir sonraki üründen vazgeçmesine yol açabileceğini söylüyor. Toprağı hazırlamak, suyu taşımak ve hasat yapmak için makineler gerekli. Bu nedenle dizel pahalandığında ya da bulunması zorlaştığında üreticiler doğrudan etkileniyor.
Theerasin, gıda tedarik zincirinin üretim ayağının neden ilk etkilendiğini şöyle anlattı:
Üreticiler biziz. Basitçe söylemek gerekirse zincirin başında olduğumuz için ilk darbeyi üretim tarafı alıyor. Yakıt belirleyici unsur. Toprağı elle süremeyiz, toprağı elle işleyemeyiz; hasadı artık insanlara elle yaptıramayız ve tarlalara elle su taşıyamayız. Her şey makine gerektiriyor.
Gelişmekte olan Asya'daki çiftçiler de dizelle çalışan sulama ve hasat ekipmanlarına aynı ölçüde bağımlı. Theerasin'in anlattığı koşullarda bu makinelerin yerine insan gücünü koymak artık uygulanabilir bir seçenek değil. Bu nedenle yakıttaki belirsizlik, yalnızca hasat maliyetini değil, toprağın ekilip ekilemeyeceğini de etkileyebilir.
Gübre kıtlığının etkileri petrol fiyatlarındaki artıştan daha ağır olabilir. Abluka, bitkilerin büyümesi için gerekli bir besin olan azotu içeren gübrelerin üretiminde kullanılan doğal gaz arzını aksattı. Afrika ve Orta Asya'da ekim mevsimleri yaklaşırken gübreye erişimin azalması tarımsal verimliliği ve gıda güvenliğini tehdit ediyor.
Gıda kıtlığı çocuklar için kalıcı riskler doğuruyor. Kısa süreli açlık dönemleri bile bilişsel ve fiziksel gelişime kalıcı zarar verebilir, öğrenmeyi ve büyümeyi zorlaştırabilir. Bu etkiler yoksulluğun nesilden nesle sürmesine katkıda bulunabilir.
Müttefikler Yanıtı Tartarken Seyahat Azalıyor
ABD, müttefiklerine Hürmüz Boğazı'nın güvenliğini sağlamak için askeri çabalara katılmaları yönünde baskı yapıyor. Japonya deniz güvenliği operasyonlarını değerlendirmediğini açıklarken Avustralya, İngiltere, Almanya, İtalya ve Yunanistan deniz kuvvetlerine ait gemileri bölgeye göndermeyeceklerini bildirdi.
Avrupa Birliği ise uzun vadede tüketimi azaltmayı amaçlayan temiz enerji stratejilerine daha fazla ağırlık veriyor. Asya genelinde acil seçenekler daha belirgin: stoklardaki yakıtı kullanmak, alternatif tedarikçiler bulmak, elektrik tasarrufu yapmak ya da enerji üretimindeki kaynak dağılımını değiştirmek.
Vietnam, Filipinler, Avustralya ve Pasifik'teki havayolu şirketleri uçuşları şimdiden durdurdu ya da azalttı. IEA, hava yolculuğundan kaçınmak, elektrikli ocaklara geçmek ve evden çalışmak gibi enerji talebini azaltacak önlemler öneriyor.
Hükümetler hangi ortakların yakıt sağlayabileceğini ve deniz taşımacılığının güvenliğini sağlamaya hangilerinin yardım etmeye istekli olduğunu değerlendirirken kriz, ittifakları ve güvenilirlik algısını yeniden şekillendiriyor. Çin'in rezervleri ve alternatif rotaları bir tür koruma sunuyor. Japonya'nın rezervlerinden petrol salması ve Güney Kore'nin reaktörleri yeniden devreye alması, ülkelerin zaman kazanmak için başvurduğu diğer yöntemleri gösteriyor.
Acil durum rezervleri, sübvansiyonlar ve tasarruf önlemleri, normal arz aksarken baskıyı hafifletebilir. Hürmüz geçilemez durumda ne kadar uzun süre kalırsa fiyatlar üzerindeki baskı ve küresel resesyon riski o kadar artar. Üretim tesislerinde meydana gelen hasar nedeniyle toparlanma, su yolunun yeniden açılmasının yanı sıra petrol ve gaz üretiminin yeniden başlamasına da bağlı olacak.
Öne Çıkanlar
- Hürmüz'deki tanker trafiği günde yaklaşık 80 gemiden ikiye düştü. Boğaz normalde küresel petrol tüketiminin yaklaşık beşte birini taşıyor.
- İran, Çin, Rusya, Pakistan, Irak ve Hindistan'dan seçili gemilerin geçişine izin verirken düşman gördüğü ülkelerle bağlantılı gemileri engelliyor.
- Filipinler ulusal enerji acil durumu ilan etti ve 45 günlük mevcut arzını desteklemek için bir milyon varil petrol tedarik edileceğini açıkladı.
- IEA, en az 40 kritik enerji tesisinde ağır hasar olduğunu bildiriyor. Katar ise sanayi tesislerine yönelik saldırıların ardından LNG üretimini durdurdu.
- Güney Kore nükleer reaktörleri planlanandan önce yeniden devreye alırken Japonya, 254 günlük tüketime eşdeğer rezervinden yaklaşık 45 günlük petrolü piyasaya sürüyor.
- Çin'in stratejik rezervlerinin 900 milyon ile 1,4 milyar varil arasında olduğu tahmin ediliyor. Ülke ayrıca Rusya'dan boru hattıyla tedarike ve önemli yenilenebilir enerji kapasitesine sahip.
- Bangladeş elektrik tasarrufu için üniversiteleri kapattı, Pakistan devlet kontrolündeki enerji fiyatlarını yüzde 20 artırdı, Hindistan ise LPG kıtlığıyla karşı karşıya.
- Yakıt ve gübre tedarikindeki aksamalar Asya'da ve ötesinde imalatı, tarımı, hane gelirlerini ve gıda güvenliğini tehdit ediyor.
- Wood Mackenzie, savaşın sürmesi hâlinde Brent petrolünün varil başına 150 dolara ulaşabileceğini öngörüyor ve bu yıl ortalama 125 doların küresel resesyona yol açacağı uyarısında bulunuyor.






