Yolsuzluk Soruşturması Çevre Yetkililerini Hedef Alırken Malezya Tüm Elektronik Atık İthalatını Yasakladı

11 dakikalık okuma
Yolsuzluk Soruşturması Çevre Yetkililerini Hedef Alırken Malezya Tüm Elektronik Atık İthalatını Yasakladı

4 Şubat'ta yürürlüğe giren yasak muafiyet yolunu kapatıyor

Malezya, Çevre Bakanlığı'nın istisnalara onay verme yetkisini kaldırarak tüm elektronik atık ithalatını derhal yasakladı. Karar, yolsuzluk soruşturmasının kurumun en üst düzey yetkililerine uzandığı sırada alındı. 4 Şubat 2026'da yürürlüğe giren düzenlemeyle elektronik atıklar gümrük mevzuatı kapsamında "mutlak yasak" kategorisine girdi ve bazı sevkiyatların daha önce çevresel onayla ülkeye girmesine olanak tanıyan yol kapandı.

İçindekiler
  1. 4 Şubat'ta yürürlüğe giren yasak muafiyet yolunu kapatıyor
  2. Yolsuzluk soruşturmasında çevre yetkilileri gözaltına alındı
  3. El konulan konteynerler limanlara giren atığın boyutunu ortaya koyuyor
  4. Op Hazard ithalat yasağıyla birlikte sürüyor
  5. Atık akışları değişirken uluslararası kurallar sıkılaşıyor
  6. Güvenli olmayan geri dönüşüm yakındaki toplulukları neden tehdit ediyor?
  7. Yurt içi atıklar da büyük bir işleme yükü oluşturuyor
  8. Çevre örgütleri yasağı memnuniyetle karşıladı
  9. Plastik atıklarla ilgili karar ekonomik verileri bekliyor
  10. Öne Çıkanlar

Duyuru, 10,2 milyon RM, yaklaşık 2,6 milyon ABD doları tutarındaki varlığın bulunduğu 16 banka hesabının dondurulması ve kaçakçılık faaliyetleriyle bağlantılı olduğundan şüphelenilen altı şirket sahibinin gözaltına alınmasıyla aynı döneme denk geldi. Yetkililer ayrıca yasadışı ticarete karıştığından şüphelenilen, Selangor merkezli yedi şirket belirledi.

Malezya Yolsuzlukla Mücadele Komisyonu (MACC) Başkanı Tan Sri Azam Baki, Plastik Atık ve Elektronik Atık İthalatına Yönelik Uygulama Yönetiminin Yönü Özel Görev Gücü'nün ikinci toplantısının ardından kararı açıkladı. Yeni kuralı doğrudan şöyle ifade etti:

Elektronik atığa artık izin verilmiyor,

Azam, yasadışı sevkiyatların Malezya limanlarına girmesini önlemek için "kararlı ve eş güdümlü uygulama tedbirleri" alınacağını da söyledi. Görev gücü, tehlikeli atık kaçakçılığıyla mücadele eden kurumların çalışmalarını koordine etmek üzere kuruldu.

Önceki koşullu yasak çerçevesinde Çevre Bakanlığı genel müdürü, çevresel güvencelere tabi olmak kaydıyla belirli elektronik atık ithalatlarına onay verebiliyordu. 1974 Çevre Kalitesi Yasası'nın 34B maddesi bu muafiyet yolunu sağlıyordu. Eleştirmenler, bu takdir yetkisinin suistimale ve uygulamada tutarsızlığa kapı araladığını savunuyordu. Yeni sınıflandırma bu seçeneği ortadan kaldırıyor: İthal elektronik atıklar, koşullu onaya uygun olmak yerine yasaklanıyor.

Bu nedenle Malezya'da lisanslı 128 elektronik atık işleme tesisi, yalnızca ülke içinde oluşan elektronik atıkları işlemekle sınırlandırılıyor. Politika, yasadışı ithalatla mücadeleyi ayrı bir ihtiyaçla birleştiriyor: Malezya'nın kendi elektronik atıklarını toplamak ve işlemek.

Reklam

Yolsuzluk soruşturmasında çevre yetkilileri gözaltına alındı

MACC görevlileri, elektronik atık denetimiyle ilgili yetkiyi kötüye kullanma ve yolsuzluk iddiaları üzerine geçen hafta Çevre Bakanlığı genel müdürü ile genel müdür yardımcısını gözaltına alarak haklarında tutukluluk kararı çıkarttı. Tutukluluk, soruşturma sırasında gözaltında tutulma anlamına geliyor. İddialar, takdire bağlı izinler ve denetim mekanizmaları da dahil olmak üzere atık kontrollerinin yönetimiyle ilgili.

Soruşturmacılar, altı şirket sahibini de kapsayacak şekilde incelemeyi genişletti ve 10,2 milyon RM'nin bulunduğu 16 banka hesabını dondurdu. Selangor'daki yedi şirketin yasadışı ticarete karıştığından şüpheleniliyor. Bunlar soruşturma altındaki iddialar olmaya devam ediyor.

Operasyon, kirlenmiş sevkiyatların Malezya'ya girişini önlemek için oluşturulan kontrollerdeki aksaklıklara işaret ediyor. Hükümetin ithalat muafiyetlerini kaldırma kararı, söz konusu kaygıların merkezindeki onay mekanizmasını hedef alırken uygulama kurumları da şüpheli usulsüzlükleri soruşturmayı sürdürüyor.

Görev gücü ayrıca, Malezya Sınır Kontrol ve Koruma Ajansı'nın (AKPS) Port Klang komutanı Komiser Yardımcısı Datuk Nik Ezanee Mohd Faisal başkanlığında bir Özel Elektronik Atık Koordinasyon Komitesi kurdu. Komitenin uygulama sonuçlarını her hafta raporlaması gerekiyor.

Gümrük, çevre düzenleyicileri, sınır yetkilileri ve yolsuzluk soruşturmacıları aynı ticaretin farklı bölümleriyle ilgileniyor. Komitenin amacı bu çalışmaları bir araya getirmek ve kaçakçıların daha önce yararlandığı kurumlar arasındaki boşlukları gidermek. Haftalık raporlama, uygulama faaliyetlerinin düzenli olarak açıklanmasını zorunlu kılıyor.

El konulan konteynerler limanlara giren atığın boyutunu ortaya koyuyor

Yetkililer, son dört yılda elektronik atık taşıdığından şüphelenilen 701 konteyneri durdurdu. Her konteynerin yaklaşık 20 metrik ton tehlikeli madde içerdiği tahmin ediliyor. Bu miktar, tek bir sevkiyatın bile elleçleme ve bertaraf açısından neden ciddi bir sorun yaratabileceğini gösteriyor.

Daha yakın tarihli denetimler, sorumlu geri dönüşüm için e-Stewards sertifika standardını yöneten çevre kuruluşu Basel Action Network'ten alınan istihbaratın ardından yapıldı. Gümrük yetkilileri 300'den fazla nakliye konteynerini inceledi ve yaklaşık üçte birinde ABD'den yasadışı olarak ithal edilmiş elektronik atık buldu.

Reklam

Bu denetimlerde alıkonulan 301 konteynerden 106'sında yasadışı elektronik atık sevkiyatı bulunduğu doğrulandı. Bildirilen iki rakama göre bu, alıkonulan konteynerlerin yaklaşık yüzde 35'ine karşılık geliyor. Çevre Bakanı Nik Nazmi Nik Ahmad, yetkililerin gelen yükleri incelemeyi sürdürdüğü sırada yaklaşık 200 konteynerin daha denetim altında olduğunu söyledi.

Rakamlar uygulama çalışmalarının farklı bölümlerini anlatıyor: 701 şüpheli konteyner dört yıllık dönemi kapsarken, doğrulanan 106 yasadışı sevkiyat Basel Action Network'ün istihbaratıyla başlatılan yakın tarihli denetimlere ait. Her ikisi de atıkların işleme tesislerine ulaşmadan önce tespit edilmesi için limanlar üzerindeki baskıyı ortaya koyuyor.

Kaçakçılar, ilk gümrük denetimini aşmak için elektronik atıkları genellikle ikinci el elektronik eşya ya da hurda metal olarak gösteriyor. Bu nedenle sevkiyatın beyanı, tehlikeli atık denetimine tabi olması gereken malzemeyi gizleyebiliyor ve yetkilileri yükün gerçek içeriğini incelemek zorunda bırakıyor.

Op Hazard ithalat yasağıyla birlikte sürüyor

İçişleri Bakanlığı, yasadışı elektronik atık ve hurda metal faaliyetlerini hedef alan "Op Hazard" operasyonunun devam edeceğini duyurdu. Yetkililer yalnızca 2025'te bu yasadışı faaliyetlerle bağlantılı olarak 7 milyar RM'ye varan değerde el koyma işlemi gerçekleştirdi.

Bakanlık, konunun çevrenin korunması, halk sağlığı ve ulusal güvenlikle ilgili olduğunu belirtti. Açıklamada şu ifadeye yer verildi:

Malezya dünyanın çöplüğü değil,

İçişleri Bakanlığı elektronik atıkları "çevre, insanların sağlığı ve ulusal güvenlik için ciddi bir tehdit" olarak da nitelendirdi. Bakanlığın yaklaşımı, sınırda evrak kontrolünün ötesine geçerek tehlikeli maddelerin yasadışı işleme ağlarına girmesiyle ortaya çıkan riskleri de kapsıyor.

Politika ve uygulama adımları birkaç tarihe yayılıyor:

  • 2018: Çin'in yabancı atıkların çoğuna getirdiği yasak, büyük atık akışlarını Güneydoğu Asya'ya yöneltti.
  • 1 Ocak 2025: Basel Sözleşmesi'nde yapılan değişiklikler, tehlikeli ve tehlikesiz elektronik atıkları önceden bilgilendirilmiş onay şartlarına tabi kıldı.
  • 2025: Malezya makamları, yasadışı elektronik atık ve hurda metal faaliyetlerine yönelik operasyonlarda 7 milyar RM'ye varan değerde el koyma işlemi gerçekleştirdi.
  • 2025 sonları: Endonezya, çoğunluğu ABD kaynaklı tehlikeli elektronik atık içeren 70'ten fazla konteynere Batam Adası'nda el koydu.
  • Ocak 2026: Endonezya, kullanılmış bilgisayarlar, sabit diskler ve devre kartları içeren dört konteyneri ABD limanlarına geri gönderdi.
  • 4 Şubat 2026: Malezya'nın elektronik atık ithalatına yönelik mutlak yasağı yürürlüğe girdi.

Dolayısıyla Malezya'nın yasağı, hem uluslararası atık kurallarındaki değişikliklerin hem de bölgedeki diğer uygulama adımlarının ardından geliyor.

Reklam

Atık akışları değişirken uluslararası kurallar sıkılaşıyor

Basel Sözleşmesi, tehlikeli atıkların ulusal sınırlar arasındaki hareketini denetliyor. 1 Ocak 2025'te yürürlüğe giren değişiklikler, hem tehlikeli hem de tehlikesiz elektronik atık ve hurdayı önceden bilgilendirilmiş onay şartlarına tabi tuttu. Tehlikeli olmayan elektronik atıklar ilk kez sözleşme denetimine alındı.

Önceden bilgilendirilmiş onay, planlanan bir atık sevkiyatı hakkında ilgili ülkelerin bilgilendirilmesi ve atık yola çıkmadan önce gerekli onayın alınması anlamına geliyor. Değişiklikler, daha önce bu denetimlerin dışında kalan elektronik atıkları da kapsama aldı.

ABD, Basel Sözleşmesi'ni onaylamadı. Daha önce Malezya kaynaklı tehlikeli atıkların ABD'ye alınmasına izin veren anlaşmalar yürürlükteydi. Bu anlaşmalar ABD'ye yapılan ithalatı kapsıyordu; daha yeni Basel hükümleri ise ters yönde, yani Malezya'ya giden sevkiyatları karmaşıklaştırıyor.

Sözleşmeye taraf ülkelerin, anlaşmanın ölçütlerini karşılayan özel ikili anlaşmalar olmadıkça, denetim altındaki atıkları sözleşmeye taraf olmayan ülkelerle ticaretini yapması yasak. ABD'den Malezya'ya yapılan sevkiyatlar açısından bu kural önem taşıyor; Malezya, Amerikan elektronik atıklarının başlıca varış noktalarından biri oldu.

Basel Action Network, ABD'nin ayda yaklaşık 32.947 metrik ton elektronik atık ihraç ettiğini ve başlıca alıcının Malezya olduğunu tahmin etti. Atıkların yeniden kullanılabilir elektronik eşya ya da hurda metal olarak gösterilmesi, kaçakçılık ağlarının sınır kontrolleri ve düzenleyici denetimdeki boşluklardan yararlanmasını kolaylaştırıyor.

Çin'in 2018'de getirdiği kısıtlamalar, atıkları işleme maliyetlerinin daha düşük ve denetimin tarihsel olarak daha zayıf olduğu Güneydoğu Asya ülkelerine yöneltti. Endonezya'nın Batam Adası'nda el koyduğu sevkiyatlar ve dört konteyneri ABD limanlarına geri göndermesi, bölgedeki başka bir ülkenin de bu sevkiyatlara karşı çıktığını gösteriyor. Malezya'nın kararı ise muafiyet yolunu tamamen kapatıyor.

Güvenli olmayan geri dönüşüm yakındaki toplulukları neden tehdit ediyor?

Elektronik atık değerli malzemeler içeriyor; ancak bromlu alev geciktiriciler gibi kalıcı organik kirleticilerin yanı sıra kurşun, cıva ve kadmiyum da barındırıyor. Alev geciktiriciler, malzemelerin tutuşma olasılığını azaltmak için kullanılan kimyasallardır. Atılan elektronik eşyalar uygun denetim olmadan parçalandığında ya da yakıldığında bu maddeler sorun yaratıyor.

Merdiven altı geri dönüşüm yapanlar, değerli metalleri geri kazanmak için açık alanda yakma ya da asit banyoları kullanabiliyor. Bu yöntemler zehirli maddeleri havaya, toprağa ve su yollarına salabiliyor. Bazı kirleticiler doğada uzun süre kalıyor ve zamanla canlı organizmalarda birikiyor; bu sürece biyobirikim deniyor.

Reklam

Yasadışı işleme tesislerinin yakınındaki topluluklarda solunum yolu hastalıkları, nörolojik hasar ve üreme bozuklukları daha sık görülüyor. Elektronik atıklarda bulunan maddelere uzun süre maruz kalmak; kanser riskinin artması, düşükler ve çocuklarda bilişsel gelişimin gerilemesiyle ilişkilendiriliyor.

Tayland'daki elektronik atık geri dönüşüm işçileri üzerinde yapılan araştırmalarda, zehirli plastik kimyasalların yüksek düzeylerine rastlandı. Bu bulgular, Güneydoğu Asya genelinde kullanılan kayıt dışı geri dönüşüm yöntemlerinin yol açtığı mesleki tehlikelere kanıt sunuyor.

Metal çıkaran işçiler doğrudan maruz kalırken yakındaki yerleşimlerde yaşayanlar duman, kirlenmiş toprak ve su yoluyla kirleticilerle karşılaşabiliyor. Dolayısıyla sağlıkla ilgili kaygılar, atılan cihazları işleyen kişilerin yanı sıra işleme tesislerinin çevresindeki toplulukları da kapsıyor.

Çevre savunucuları ayrıca mikroplastiklerin su yollarına karışarak daha geniş çaplı ekolojik zarara yol açtığı uyarısında bulunuyor. Atık ticaretine son verilmesi yönündeki çağrıları, bu risklerin yanı sıra tıbbi tedavi ve kirlenmiş arazilerin temizliği için oluşan mali yükü de gündeme getiriyor.

Yurt içi atıklar da büyük bir işleme yükü oluşturuyor

Malezya, 2022'de yaklaşık 411 milyon kilogram evsel elektronik atık üretti. Ayrı bir tahmine göre 2025'te atılan elektronik eşya sayısı 24,5 milyon adede ulaştı. Ağırlık ve eşya sayısı gibi farklı ölçüler kullanan bu rakamların ikisi de yurt içinde önemli bir toplama ihtiyacına işaret ediyor.

Doğal Kaynaklar ve Çevresel Sürdürülebilirlik Bakan Yardımcısı Datuk Seri Huang Tiong Sii, parlamentoda yaptığı açıklamada hükümetin tutumunu şöyle doğruladı:

Malezya, ülkede işlenmek üzere elektrikli ve elektronik atık ithalatına izin vermiyor.

Bakanlık, Malezya'nın yurt dışında üretilen tehlikeli maddeler için bir bertaraf alanı olmayacağını belirtiyor. İthalatın yasaklanmasıyla ülkedeki lisanslı 128 tesis, yalnızca yurt içinde oluşan elektronik atıkları işleyebilecek.

Malezya'nın, Güneydoğu Asya'nın belki de en gelişmiş evsel elektronik atık geri dönüşüm ağına sahip olduğu belirtiliyor. Ağ; serbest çalışanlar aracılığıyla toplama hizmetlerini, atılan elektronik eşyalar karşılığında ödeme yapan programları ve Pos Malaysia ortaklığıyla uzak bölgelere posta yoluyla gönderim seçeneklerini içeriyor.

İthalatın serbestleştirilmesini eleştirenler, yabancı atıkların yurt içindeki malzeme için ödenen fiyatları düşürebileceğini ve işleme kapasitesini yerel toplama sistemlerinden uzaklaştırabileceğini savunuyor. Endişeleri, yurt dışından büyük miktarda malzeme alan işleyicilerin Malezya'daki hanelerin attığı cihazları toplamak için daha az neden görebileceği yönünde.

Reklam

Çevre örgütleri yasağı memnuniyetle karşıladı

Sahabat Alam Malaysia (SAM) ve Penang Tüketiciler Derneği (CAP), yasağı destekleyen ve titizlikle uygulanması çağrısı yapan ortak açıklamalar yayımladı. CAP Başkanı Mohideen Abdul Kader, tedbirlerin "halk sağlığını ve çevreyi korumak, ayrıca Malezya'nın bir çöplük olmadığını açıkça göstermek için hayati önem taşıdığını" söyledi.

SAM Başkanı Meenakshi Raman, kaçakçıların kısıtlamaları aşmak için geçmişte düzenleyici boşluklardan ve yolsuzluk kanallarından yararlandığını belirtti. Uygunsuz geri dönüşüm ve açık alanda yakmanın çalışanları ve yakındaki toplulukları tehdit eden kirleticileri açığa çıkardığı, su yollarına karışan mikroplastiklerin ise ekolojik zararı yaydığı uyarısında bulundu.

Raman, bu maruziyet risklerini hem insan sağlığına hem de hastalıkların tedavi maliyetine bağladı:

Elektronik atıklar, çalışanları ve yakındaki toplulukları tehdit eden ağır metaller ve zehirli maddeler içeriyor. Uzun süreli maruziyet solunum yolu hastalıklarına, uzun vadede kanser riskinin artmasına ve sağlık harcamalarının yükselmesine yol açabilir. Atık ticaretine son vermek, Malezyalıların sağlığı ve güvenliği açısından elzemdir.

Basel Action Network İcra Direktörü Jim Puckett, kuruluşunun ABD hükümetinin alıkonulan konteynerleri geri alma sorumluluğunu üstlenmesini ve Amerikan ihracatçılarını sahte beyan içeren sevkiyatlardan sorumlu tutmasını sağlamak için çalışacağını söyledi.

ABD Adalet Bakanlığı daha önce, toplanan malzemelerin geri dönüşüm zincirinin ilerleyen aşamalarında nasıl işleneceği konusunda yanlış beyanda bulunan şirketlerin ihracatçılarını dolandırıcılıktan yargıladı. Puckett'in yaklaşımı, Malezya'nın sınır denetimini sevkiyatların çıktığı noktadaki sorumlulukla ilişkilendiriyor.

Plastik atıklarla ilgili karar ekonomik verileri bekliyor

Görev gücü, plastik atık ithalatına üç aylık moratoryum uygulanması önerisini de değerlendiriyor. Elektronik atık yasağından farklı olarak bu öneri, nihai karar öncesinde daha fazla ekonomik analiz yapılmasını gerektiriyor.

Yatırım, Ticaret ve Sanayi Bakanlığı, Ulusal Katı Atık Yönetimi Dairesi ve SWCorp'un sektörün Malezya ekonomisine katkısı hakkında ayrıntılı bilgi sunması gerekiyor. Nihai kararı Başbakan Datuk Seri Anwar Ibrahim verecek. Kararın ne zaman açıklanacağı belirtilmedi.

Elektronik atık yasağını savunanlar, yerli toplayıcıları ve işleyicileri desteklemenin uzun vadede büyük ölçekli işleme faaliyetleri için yabancı atık kabul etmekten daha fazla ekonomik yarar sağladığını öne sürüyor. Geri dönüşüm gelirinin; sağlık harcamaları, çevre temizliği ve toprak kirlendiğinde tarımsal verimlilik kaybıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini savunuyorlar.

Reklam

Bu savunuculara göre maliyet ve faydaların tümü hesaba katıldığında, malzemeleri geri kazanıp satmaktan gelir elde edilse bile ithal atıkların işlenmesi genellikle ekonomik kayba yol açıyor. Bu yaklaşım, işleyicilerin elde ettiği gelirin yanı sıra bölge sakinlerinin, çiftçilerin ve kamu hizmetlerinin üstlendiği maliyetleri de hesaba katıyor.

Greenpeace Malezya Atık Ticareti Durdurma Koalisyonu, ithalat kısıtlamalarının gevşetilmesi yönündeki görüşlere sürekli olarak karşı çıktı. Koalisyon, Çin'in deneyimini, gelişmiş düzenleyici çerçevelerin bile atık ticaretinin yol açtığı kirlilik maliyetlerini denetleyemediğinin kanıtı olarak gösteriyor.

Koalisyona göre işletmelerin çevresindeki fiziksel engeller, aksi hâlde usulsüzlükleri gözlemleyip bildirebilecek yakın çevre sakinlerinden dürüst olmayan işletmecileri koruyabiliyor. Daha fazla atık yerine, ihbarcılar için daha güçlü koruma, yolsuzlukla mücadele tedbirleri ve uygulama kapasitesinin artırılması çağrısında bulunuyor.

Malezya'nın elektronik atıklara yönelik derhal yürürlüğe giren yasağı ile plastik atıklar hakkındaki bekleyen kararı farklı süreçlerde ilerliyor. Elektronik atık ithalatı artık yasak; plastik atıklar için önerilen duraklama ise ekonomik değerlendirmeye ve başbakanın kararına bağlı. Elektronik atıklarda öncelikli görev, lisanslı tesisler Malezya içinde oluşan atıkları işlerken yasağın uygulanmasını sağlamak.

Öne Çıkanlar

  • Malezya, Çevre Bakanlığı'nın muafiyet yetkisini kaldırarak 4 Şubat 2026'da elektronik atık ithalatına mutlak yasak getirdi.
  • Yolsuzluk soruşturması kapsamında bakanlığın genel müdürü ve yardımcısı gözaltına alındı, altı şirket sahibi tutuklandı ve 16 banka hesabındaki 10,2 milyon RM donduruldu.
  • Yetkililer dört yılda elektronik atık taşıdığından şüphelenilen 701 konteyneri durdurdu; yakın tarihli denetimlerde alıkonulan 301 konteynerin 106'sında yasadışı elektronik atık olduğu doğrulandı.
  • Lisanslı 128 Malezya elektronik atık tesisi, yalnızca yurt içinde oluşan atıkları işlemekle sınırlandırıldı.
  • 1 Ocak 2025'te yürürlüğe giren Basel Sözleşmesi değişiklikleri, tehlikeli ve tehlikesiz elektronik atıkları önceden bilgilendirilmiş onay denetimine aldı.
  • Endonezya 2025 sonlarında Batam Adası'nda 70'ten fazla konteynere el koydu ve Ocak 2026'da dört konteyneri ABD limanlarına geri gönderdi.
  • Çevre örgütleri yasağı destekliyor; daha güçlü uygulama, ihbarcıların korunması ve ihracatçıların hesap vermesi çağrısı yapıyor.
  • Plastik atık ithalatına yönelik üç aylık moratoryum önerisi, ekonomik analiz ve Başbakan Anwar Ibrahim'in kararını bekliyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir