Elektrikli Araç Tarifeleri Ekonomik İlişkileri Sınarken Avrupa, Çin ile Ticaret Dengesini Sağlamaya Çalışıyor

11 dakikalık okuma
Elektrikli Araç Tarifeleri Ekonomik İlişkileri Sınarken Avrupa, Çin ile Ticaret Dengesini Sağlamaya Çalışıyor

350 Milyar Dolarlık Açık, Elektrikli Araçları Merkeze Taşıyor

Avrupa Birliği, 2024'te Çin ile mal ticaretinde 350 milyar doları aşan açık verdi. Daha dengeli bir ilişki arayışı, 4 Şubat 2026 itibarıyla elektrikli araçları, Fransız konyaklarını, Avrupa süt ürünlerini ve otomobil fabrikalarının ihtiyaç duyduğu mineralleri birbiriyle bağlantılı müzakerelerin parçası hâline getirmişti.

İçindekiler
  1. 350 Milyar Dolarlık Açık, Elektrikli Araçları Merkeze Taşıyor
  2. Elektrikli Araç Tarifeleri Nasıl Gündeme Geldi?
  3. Üreticilere Farklı Oranlarda Vergi Uygulanıyor
  4. Asgari Fiyatlar Tarifelerin Yerini Alabilir mi?
  5. Ödemeyi Kim Yapacak, Gelir Kimde Kalacak?
  6. Konyak, Süt Ürünleri ve Domuz Eti Pazarlık Konusu Oluyor
  7. Nadir Toprak Elementleri Fabrikaları Baskı Altına Alıyor
  8. Şirketler Uyum Sağlarken Çin'den Araç Satışı Sürüyor
  9. Teknoloji Kısıtlamaları Yeni Bir Anlaşmazlık Başlığı Açıyor
  10. Avrupa, Bağlarını Koparmadan Sanayisini Büyütmeye Çalışıyor
  11. Öne Çıkanlar

Brüksel, sürdürülemez bulduğu ticaret dengesizliğini ele alırken Pekin ile ticari bağlarını korumak istiyor. Dünya gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 30'undan fazlasını birlikte oluşturan iki ekonomik güç arasındaki ilişki, yaşanacak bir anlaşmazlığın sonuçlarını otomotiv sektörünün çok ötesine taşıyor.

Çinli üreticilerin Avrupa elektrikli araç pazarındaki payı 2022'de yaklaşık yüzde 2'den geçen yılın ilk yarısında yaklaşık yüzde 7'ye çıktı. Bu, beş yüzde puanlık bir artış; sonraki oran öncekinin yaklaşık üç buçuk katı. Zeekr Europe'un vekâleten görev yapan Üst Yöneticisi Lothar Schupet, şirketin yaklaşık iki ayda bir yeni bir pazara girdiğini söyleyerek hızlı genişlemeyi anlattı.

Avrupa Komisyonu Başkan Yardımcısı Başsözcüsü Olof Gill, endüstriyel kapasite fazlası ve ticaret araçlarının haksız kullanımı da dâhil olmak üzere uzun süredir gündemde olan kaygıların çözümsüz kaldığını söyledi. Kapasite fazlası, fabrikaların piyasaların kolayca tüketebileceğinden daha fazla ürün üretebilmesi ve bunun yurt dışında alıcı bulma baskısını artırması anlamına geliyor.

AB'nin yaklaşımı, dünyanın en büyük ikinci ekonomisiyle ticaret yapmayı sürdürürken kritik tedarik zincirlerini korumayı öngören "riskleri azaltma" politikası olarak tanımlanıyor. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, daha az ithalat ve Çin'in Avrupa'daki üretime daha fazla yatırım yapması çağrısında bulundu. Bu yaklaşım, ilişkinin bir bölümünü Çin'de üretilen malları satın almaktan Avrupa'da üretim yapmaya kaydırabilir.

Brüksel, ticaret politikalarının değişkenliği nedeniyle ABD ile ilişkilerin daha az öngörülebilir hâle geldiği bir dönemde bu dengeyi kurmaya çalışıyor. Karşısındaki zorluk, Avrupalı şirketlerin hâlihazırda bağımlı olduğu pazarları, yatırımları ve tedariki aksatmadan Avrupa'nın sanayi kapasitesini korumak.

Reklam

Elektrikli Araç Tarifeleri Nasıl Gündeme Geldi?

AB üyesi ülkeler, devlet teşviklerine yönelik kapsamlı bir soruşturmanın ardından Ekim 2024'te Çin'de üretilen elektrikli araçlara ek gümrük vergileri uygulanması yönünde oy kullandı. Avrupa Komisyonu, Çin'in elektrikli araç tedarik zincirinin tamamında devlet desteği tespit etti. Bu destekler arasında doğrudan hibeler, devlet kurumlarından sağlanan ayrıcalıklı finansman, sübvansiyonlu girdiler ve vergi avantajları bulunuyordu.

Komisyon, bu avantajların araçlara Avrupalı üreticilerin karşılayamayacağı rekabet koşulları sağladığını savundu. Sübvansiyonları telafi etmeyi amaçlayan vergiler, bir ürün ithalatçı ülkenin pazarına girdiğinde ek ücret uygulanmasını öngörüyor.

Oylama, Avrupa içindeki görüş ayrılıklarını ortaya çıkardı: On üye ülke tarifeleri destekledi, beşi karşı çıktı, on biri ise çekimser kaldı. Almanya önlemlere karşı oy verdi. Alman otomobil üreticileri araçlarının üçte birini Çin pazarına yönelik üretiyor ve ülkede fabrikalara ve ortak girişimlere önemli yatırımlar yapıyor.

Fransa ek vergileri destekledi. Macron, Çin devletinin desteğiyle yürütülen rekabetin Avrupa'nın yeşil teknoloji alanındaki sanayi kapasitesini ortadan kaldırma riski taşıdığını savundu. Görüş ayrılığı, aynı birlik içindeki farklı ticari çıkarları yansıtıyordu: Avrupa üretimini korumak, Çin'e büyük yatırımlar yapan üreticiler açısından da riskler taşıyor.

Anlaşmazlığın ve pazardaki değişimin başlıca aşamaları şöyleydi:

  • 2022'de Çinli üreticilerin Avrupa elektrikli araç pazarındaki payı yaklaşık yüzde 2'ydi.
  • Ekim 2024'te AB üyesi ülkeler, sübvansiyon soruşturmasının ardından ek gümrük vergileri uygulanması yönünde oy kullandı.
  • 2024'te Çin'in AB'ye bataryalı elektrikli araç ihracatı yaklaşık 580 bin adede ulaştı.
  • Geçen yılın ilk yarısında Çinli üreticilerin Avrupa pazarındaki payı yaklaşık yüzde 7'ye çıktı.
  • Tarife kararının ardından Brüksel ve Pekin, alternatif olarak asgari ithalat fiyatlarını değerlendirmeye başladı.

Üreticilere Farklı Oranlarda Vergi Uygulanıyor

BYD'ye yüzde 17, Geely'ye yüzde 18,8, SAIC'e ise yüzde 35,3 ek vergi getirildi. Bu oranlar, standart yüzde 10'luk ithalat vergisine eklenerek toplam vergi oranlarını sırasıyla yüzde 27, yüzde 28,8 ve yüzde 45,3'e çıkardı.

Oranlar, üreticilerin soruşturmaya ne ölçüde katıldığına göre değişti. Çin'de araç üreten Tesla ve diğer Batılı üreticiler için ayrı ayrı hesaplanan oranlar uygulandı. Dolayısıyla anlaşmazlık, Çin dışında merkezleri bulunan şirketlerin sattığı araçlar da dâhil olmak üzere, araçların nerede üretildiğine göre etkili oluyor.

En yüksek ek vergiyle karşı karşıya kalan SAIC, Komisyonun sorularını yeterince yanıtladığını savundu. Şirket, bilgi taleplerinin gerekçesiz bir eş güdüm yükü getirdiğini söyledi.

Önlemler, AB'nin ticaret politikasında tarihî bir değişime işaret etti. Birlik, daha önce Çin karşısında ticaret fazlası verdiği ancak pazar payının hızla eridiği bir sektörü hedef aldı. Avrupa hükümetleri açısından tartışma, bugünkü satışların ötesine geçerek büyüyen yeşil teknoloji sektöründe üretimin sürdürülebilmesine uzanıyor.

Reklam

Asgari Fiyatlar Tarifelerin Yerini Alabilir mi?

Brüksel ve Pekin, ihracatçıların ek vergi ödemek yerine asgari ithalat fiyatlarını kabul ettiği fiyat taahhütlerini görüşüyor. Önerilen taban fiyatın, Avrupa pazarını Çin araçlarına açık tutarken sübvansiyonların zararlı etkilerini ortadan kaldırması amaçlanıyor.

Gümrük vergisi, ithalata ek bir ücret getirir. Fiyat taahhüdü ise ihracatçının üzerinde anlaşılmış bir asgari fiyatın altında satış yapmamasını gerektirir. Her ikisi de ithal araçları pahalılaştırabilir, ancak para farklı yerlere gider: Vergi ödemeleri kamu geliri olurken satış fiyatındaki artış ihracatçının gelirini yükseltebilir.

Avrupa Komisyonu, Çinli üreticilerin teklif sunmasına imkân veren ayrıntılı yönergeler yayımladı. Bu tekliflerde AB içinde gelecekte yapılacak yatırımlara ilişkin taahhütler de yer alabilir. Her teklif, tarifelerle eşdeğer etki yaratıp yaratmadığı ve Dünya Ticaret Örgütü kurallarına uygunluğu bakımından değerlendirilmek zorunda.

AB Ticaret Komiseri Maros Sefcovic ile Çin Ticaret Bakanı Wang Wentao, bu düzenlemeler hakkında odaklı görüşmeler yaptı. Görüşmelerin son aşamaya girdiği belirtilse de kalıcı bir uzlaşmanın şartları henüz belirlenmiş değil.

Volkswagen de Çin'de üretilen Cupra Tavascan modeli için özel bir fiyat taahhüdü talebinde bulundu. Şirketin önerisinde, AB ile Çin arasındaki daha geniş kapsamlı müzakerelerden ayrı olarak yıllık ithalat kotaları ve asgari fiyat taahhütleri yer alıyor. Kota, düzenleme kapsamında ithal edilebilecek araç sayısını sınırlar.

Ödemeyi Kim Yapacak, Gelir Kimde Kalacak?

Brüksel merkezli düşünce kuruluşu Bruegel'den analistler, tarifelerin asgari fiyatlarla değiştirilmesinin çeşitli riskler taşıdığına dikkat çekti. Çinli ihracatçılar, aksi hâlde vergi olarak tahsil edilecek parayı elde tutarken Avrupalı tüketiciler araçlara daha fazla ödemek zorunda kalabilir.

Bruegel, fiyat taahhütlerine geçişin kaybedilen gelir nedeniyle AB bütçesine yılda yaklaşık 2 milyar avroya mal olabileceğini tahmin etti. Bu kaynaklar araştırma ve inovasyon programlarını desteklemek için kullanılabilirdi. Dolayısıyla tercih, araç fiyatlarının yanı sıra kamu maliyesini de ilgilendiriyor.

Elektrikli araçlar, idari açıdan da zorluk yaratıyor. Modellerin teknik özellikleri karmaşık ve hızla değişiyor; bu da uygun asgari fiyatların belirlenmesini ve denetlenmesini güçleştiriyor. Bruegel analistleri, Komisyonun bu görev için gereken uzmanlığa sahip olup olmadığını sorguladı.

İhracattan elde edilen daha yüksek kâr marjları, Çinli şirketlerin Avrupa'da fabrika kurma isteğini de zayıflatabilir. Asgari fiyat düzenlemesiyle ihracat daha kârlı hâle gelirse üreticilerin üretimi Avrupalı müşterilere yakınlaştırmak için daha az ticari gerekçesi olabilir. Bu durum, Macron'un Avrupa'daki üretime daha fazla Çin yatırımı yapılması çağrısının tersine işler.

Reklam

Konyak, Süt Ürünleri ve Domuz Eti Pazarlık Konusu Oluyor

Çin, Avrupa'nın önlemlerine Avrupa süt ürünleri, domuz eti ve brendi ürünlerine yönelik sübvansiyon soruşturmalarıyla karşılık verdi. Bazı süt ürünlerine yüzde 42,7'ye, Fransız konyaklarına ise yüzde 39'a varan geçici tarifeler uygulandı.

Önlemler, elektrikli araç vergilerini destekleyen üye ülkelerdeki tarım sektörlerini hedef aldı. Fransız konyak üreticileri, merkezinde otomobillerin bulunduğu anlaşmazlıkta kendilerinin de zarara uğradığından şikâyet etti. Bu örnek, bir sektördeki ticaret anlaşmazlığının bütünüyle farklı ürünler satan işletmeleri nasıl etkileyebileceğini gösteriyor.

Sektörden beş kaynak, aylar süren teknik müzakerelerin ardından konyak için asgari ithalat fiyatları konusunda varılan geçici anlaşmanın ancak AB elektrikli araç tarifelerinde benzer ilerleme kaydederse kesinleşeceğini söyledi. Pekin, konyak üreticileriyle ilgili sonucu Çin otomobillerine yönelik müzakerelere bağlamıştı.

Önerilen konyak düzenlemesinde standart çeşitler için litre başına 46 yuandan, premium ürünler içinse 613 yuana kadar asgari fiyatlar belirlenecekti. Bu seviyeler, mevcut vergilerin şişirdiği fiyatların önemli ölçüde altında kalacaktı; ancak anlaşma, Brüksel'in otomotiv ticaretinde Pekin kadar esnek davranmasına bağlıydı.

Bu müzakereler birbiriyle bağlantılı birden fazla kararı gündeme getiriyor. Avrupalı otomobil üreticileri sübvansiyonlu rekabete karşı korunmak, tarım ürünleri ihracatçıları Çin'in önlemlerinden kurtulmak istiyor. AB müzakerecileri, uzlaşmayı değerlendirirken her iki tarafın çıkarlarını da hesaba katmak zorunda.

Nadir Toprak Elementleri Fabrikaları Baskı Altına Alıyor

Çin'in nadir toprak elementlerindeki hâkimiyeti, Pekin'e bir başka güçlü pazarlık aracı sağlıyor. Bu malzemeler motorlar, sensörler ve hoparlörler dâhil onlarca araç bileşeninde kullanılıyor. Fabrikaların ihtiyaç duyduğu diğer parçalar hazır olsa bile bu malzemelerin teslimatındaki gecikmeler üretimi aksatabiliyor.

Çinli yetkililer, Avrupa'daki üreticiler için ihracat izinlerini hızlandıracak bir "yeşil koridor" oluşturulmasına sıcak baktıklarını belirtti. Pekin, nadir toprak elementleri ihracat lisanslarını elektrikli araç tarifelerine ilişkin ilerlemeye bağlayarak temel sanayi malzemelerine erişimi Çin araçlarına yönelik uygulamalarla ilişkilendirdi.

Sektör içinden kaynaklar, tedarik krizinin otomotiv sektörünü "tam bir paniğe" sürüklediğini anlattı. Avrupalı tedarikçilerin birkaç fabrikası malzeme kıtlığı nedeniyle hâlihazırda kapanmıştı; sektör dernekleri daha geniş çaplı üretim kesintileri uyarısında bulundu.

Çin'deki Japon Ticaret ve Sanayi Odası, Pekin'in bazı ihracat başvurularını onaylamaya başladığını bildirdi. Buna rağmen Avrupalı şirketler, lisans sürecinde gecikmeler ve şeffaflık eksikliğiyle karşılaşmaya devam etti.

Reklam

Bir Alman Ticaret Odası yöneticisi, onay sistemini ve şirketlerin karşı karşıya olduğu idari yükü şöyle tanımladı:

devasa bir bürokratik canavar

Yönetici, yalnızca açıklama yapılmasının sektördeki kaygıları yatıştırmaya yetmediğini söyledi. Üreticilerin, malzemelerin taşınmasına ve üretimin sürmesine imkân verecek onaylara ihtiyacı vardı. Bu aksaklık, Brüksel'in Çin ile ticareti sürdürürken kritik tedarik zincirlerini koruma stratejisini acil ve somut bir mesele hâline getiriyor.

Şirketler Uyum Sağlarken Çin'den Araç Satışı Sürüyor

Çin'in AB'ye bataryalı elektrikli araç ihracatı 2024'te yaklaşık 580 bin adede ulaştı. Bu, Çin'in söz konusu araçlardaki toplam ihracatının yüzde 28'ine karşılık geliyor. Tarife anlaşmazlığına rağmen Avrupa önemli bir ihracat pazarı olmaya devam etti.

Sektör tahminlerine göre üreticilerin düzenleyici ortama uyum sağlamasıyla bu hacim, izleyen üç yıl boyunca yılda yüzde 20 büyüyebilirdi. Bu öngörü, Avrupa'dan çekilmeye değil, büyümenin sürmesine işaret ediyor.

BYD, kısa süre önce dünyanın lider elektrikli araç markası konumunda Tesla'yı geride bıraktı. Şirket, Avrupa'daki varlığını 12 ülkeye genişletti ve yaklaşık iki ayda bir yeni bir pazara girdi; bu, Zeekr yöneticisi Schupet'in anlattığı genişleme hızına denk düşüyor.

Çinli bazı üreticiler, Avrupa'da araç üretme planlarını da hızlandırıyor. BYD, yılın ilerleyen aylarında Macaristan'da bir üretim tesisinin inşaatına başlamayı planlıyor. Yerel üretim, Avrupa'da istihdam yaratırken ithal araçlara uygulanan vergilerden kaçınmasını sağlayacak.

Almanya'nın otomotiv birliği VDA, AB tarifelerini hata olarak niteleyerek müzakere yoluyla çözüm bulunmasını savundu. Birlik, tutumunu açıklayan bildirisinde şöyle dedi:

Küresel ölçekteki güncel gelişmelerden bağımsız olarak, yeni engeller oluşturmak yerine uluslararası ticaretteki engellerin ve bozucu etkilerin nasıl azaltılabileceği de burada ele alınmalı,

İhracatın sürmesi, önerilen fiyat taahhütleri ve fabrika yatırımlarının bir arada bulunması, üreticilerin birden fazla yolla karşılık verdiğini gösteriyor. AB, bu değişikliklerin tarifelere yol açan sübvansiyon kaygılarını giderirken Avrupa'daki üretimi ve istihdamı destekleyip desteklemediğini değerlendirmek zorunda.

Teknoloji Kısıtlamaları Yeni Bir Anlaşmazlık Başlığı Açıyor

AB'nin yeni siber güvenlik önerileri, Huawei'nin kritik telekomünikasyon ağlarına erişimini kısıtlama riski taşıyor. Yüksek riskli kabul edilen tedarikçilere yönelik önerilen yaklaşım, otomobil, tarım ürünleri ve madenler nedeniyle zaten gerilen ekonomik ilişkiye yeni bir sürtüşme noktası ekliyor.

Çin Ticaret Odası'nın AB Direktörü Linlin Liang, açık kanıtlar olmadan belirli şirketlerin dışlanmasının birlik içinde iş dünyasının güvenini ve adil rekabeti zedeleyebileceği uyarısında bulundu. Pekin ise Avrupa ile daha derin iş birliği yapmak istediğini belirtti.

Brüksel'in birbiriyle örtüşen öncelikleri var: ticari ilişkileri sürdürmek, hassas altyapıyı korumak ve ihracat kontrollerine konu olabilecek tedariklere bağımlılığı azaltmak. Huawei meselesi araçlardan ziyade telekomünikasyonu ilgilendirse de daha geniş ortaklığa duyulan güveni etkiliyor.

Reklam

Avrupa, Bağlarını Koparmadan Sanayisini Büyütmeye Çalışıyor

Macron'un daha az ithalat ve Çin'den daha fazla yatırım çağrısı, yeşil ekonomiyi yurt içi büyümenin kaynağı hâline getirmeye yönelik daha geniş Avrupa hedefini yansıtıyor. Avrupa Merkez Bankasının eski Başkanı Mario Draghi, rekabetçilik raporunda bu hedefi ortaya koyarak yeşil dönüşümün emisyonları azaltmak için ağırlıklı olarak Çin'den ithalata dayanmak yerine Avrupa'da büyüme yaratması gerektiğini savundu.

Ekonomik bağları tamamen koparmak, Avrupa'daki sektörlerin çoğu için uygulanabilir görünmüyor. Üreticilerin Çin'de yatırımları var, Çin pazarına erişime bağımlılar ve orada işlenen malzemelere ihtiyaç duyuyorlar. Nadir toprak elementlerindeki aksama, bu bağımlılıkların faaliyetleri ne kadar hızlı etkileyebileceğini gösteriyor.

Hindistan ve Mercosur bloku ile yapılan son anlaşmaların bütünüyle yürürlüğe girmesi için daha yıllar var; ayrıca bunlar Çin pazarına erişimin yerini alacak ölçekte değil. Bu anlaşmalar alternatif ticari ilişkiler sunuyor, ancak Avrupa'nın Pekin ile mevcut bağlarını yönetmesi hâlâ gerekiyor.

Washington ile ilişkilerin daha az öngörülebilir olması baskıyı artırıyor. Brüksel, iddialı bir Çin ile öngörülemez bir ABD arasında, kendi ekonomik kararlarını alabilme anlamına gelen stratejik özerkliğini korumaya çalışıyor.

Her iki tarafın yetkilileri de AB-Çin ilişkilerinin 50. yılını kutlayacak temmuz zirvesinde ticaretin gündeme hâkim olacağını belirtti. Müzakereler, tarifeler ile asgari fiyatlar arasında tercih yapmanın ötesine geçiyor. Brüksel, Çin'in yatırım taahhütlerinin sübvansiyonların yol açtığı çarpıklıkları yeterince giderip gidermediğine karar vermek zorunda. Pekin'in ise Avrupa tarımını ve minerallere bağımlı sektörleri etkileyen önlemlere çözüm bulması bekleniyor.

Kalıcı bir anlaşmanın, işletmelerin uygulayabileceği biçimde bu kararları bir araya getirmesi gerekecek: araçlar için işleyebilir fiyatlar ve ithalat koşulları, tarım ürünleri ihracatçıları için rahatlama, fabrikalar için güvenilir tedarik ve Avrupa'daki üretim için daha net beklentiler.

Öne Çıkanlar

  • AB, 2024'te Çin ile mal ticaretinde 350 milyar doları aşan açık verdi.
  • Çinli üreticilerin Avrupa elektrikli araç pazarındaki payı 2022'de yaklaşık yüzde 2'den geçen yılın ilk yarısında yaklaşık yüzde 7'ye çıktı.
  • Standart yüzde 10'luk ithalat vergisine ek olarak BYD'ye yüzde 17, Geely'ye yüzde 18,8 ve SAIC'e yüzde 35,3 ek elektrikli araç vergisi uygulanıyor.
  • Brüksel ve Pekin, yatırım taahhütlerini de değerlendirerek alternatif olarak asgari ithalat fiyatlarını görüşüyor.
  • Bruegel, vergilerin fiyat taahhütleriyle değiştirilmesinin AB bütçesine yılda yaklaşık 2 milyar avroya mal olabileceğini tahmin etti.
  • Çin, konyak düzenlemesindeki ilerlemeyi ve nadir toprak elementleri ihracat izinlerini elektrikli araç müzakerelerine bağladı.
  • Nadir toprak elementlerindeki kıtlık bazı Avrupalı tedarikçilerin fabrikalarını kapattı; Çin'in AB'ye elektrikli araç ihracatı 2024'te yaklaşık 580 bin adede ulaştı.
  • Avrupa'nın açıkladığı yaklaşım, Çin ile ekonomik bağları korurken tedarik zincirlerini ve sanayi kapasitesini güvence altına almak.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir