Küresel Okyanus Anlaşması Singapur Mevzuatına Giriyor
Birleşmiş Milletler Açık Denizler Antlaşması'nın 17 Ocak 2026'da yürürlüğe girmesinin ardından Singapur, iç hukukunu ve denizcilik politikalarını gözden geçiriyor. Anlaşma, herhangi bir ülkenin denetimi altındaki suların dışında kalan ve dünya okyanuslarının yaklaşık üçte ikisini oluşturan bölgelerde deniz yaşamını korumaya yönelik yeni bir çerçeve sunuyor.
İçindekiler
- Küresel Okyanus Anlaşması Singapur Mevzuatına Giriyor
- Ulusal Denetim Dışındaki Sularda Neler Değişecek?
- Okyanusların Korunması Neden Aynı Zamanda Bir İklim Meselesi?
- Singapur Çevresel Değerlendirme Kurallarını İnceliyor
- Deniz Taşımacılığı ve Koruma Birlikte Yürümeli
- Deniz Araştırmaları Fayda ve Sorumluluk Getiriyor
- Hint Okyanusu Seferi Bilimsel Rolü Ortaya Koyuyor
- Güneydoğu Asya Neden Doğrudan İlgili?
- Onaylamadan Uygulamaya
- Özet
21 Ocak itibarıyla Singapur, resmî adı Ulusal Yetki Alanı Dışındaki Biyoçeşitlilik (BBNJ) Anlaşması olan bu anlaşmayı onaylayan 83 ülke arasında yer alıyor. Onaylama, bir ülkenin uluslararası bir anlaşmaya uyma yönündeki resmî taahhüdüdür. Singapur'un şimdi bu taahhüdü, anlaşmanın kapsamındaki faaliyetleri düzenleyen kurallara dönüştürmesi gerekiyor.
Dışişleri Bakanlığı, devlet kurumlarının mevzuattaki eksikleri belirlemek amacıyla mevcut yasal çerçeveleri incelediğini doğruladı. İncelemenin çevresel etki değerlendirmelerini, denizcilik faaliyetlerinin düzenlenmesini ve derin deniz araştırmalarının yönetimini etkilemesi bekleniyor.
Singapur'un Uluslararası Hukuk Büyükelçisi Rena Lee, anlaşma müzakerelerine başkanlık etti. Anlaşmanın yürürlüğe girmesi vesilesiyle, bunu yıllar süren uluslararası işbirliğinin sonucu olarak nitelendirdi:
BBNJ Anlaşması'nın bugün yürürlüğe girmesi; çok taraflılığın ve dünyanın dört bir yanındaki sayısız kararlı insanın yıllar süren özveri, diyalog ve ortak çalışmasının bir simgesidir.
Lee, müzakereler sırasında gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasındaki farklılıkların giderilmesine yardımcı oldu. Anlaşma, Paris İklim Anlaşması'ndan bu yana yapılan en kapsamlı çok taraflı çevre sözleşmesi olarak görülüyor.
Singapur'un önündeki görev, ekonomisini ve bilim camiasını doğrudan ilgilendiren sorumlulukları bir araya getiriyor. Önemli bir denizcilik merkezi olarak koruma önlemlerinin deniz taşımacılığıyla nasıl bağdaştırılacağını değerlendirmesi gerekiyor. Okyanus araştırmalarına katılan bir ülke olarak deniz kaynaklarının nasıl inceleneceğini ve bu çalışmaların faydalarının nasıl paylaşılacağını da ele almalı.
Ulusal Denetim Dışındaki Sularda Neler Değişecek?
Açık denizler, ülkelerin kıyılarından 200 deniz mili uzağa uzanan münhasır ekonomik bölgelerinin dışında kalıyor. Bu geniş sular geçmişte, gözetim ve korumada boşluklara yol açan dağınık düzenlemelerle yönetildi.
Aşırı avlanma, kirlilik, yasa dışı yaban hayatı ticareti ve deniz tabanındaki mineralleri çıkarmayı amaçlayan sektörler bu bölgeler üzerindeki baskıyı artırdı. Düzenlemelerin parçalı yapısı, etkili denetimin faaliyetin gerisinde kalabildiği açık denizlerin sık sık "Vahşi Batı" olarak tanımlanmasına yol açtı.
BBNJ Anlaşması, uluslararası sulardaki biyoçeşitliliğin korunmasına yönelik ilk yasal çerçeveyi oluşturuyor. Anlaşma, deniz kaynaklarının sürdürülebilir biçimde kullanılmasını ve bu kaynaklardan elde edilen faydaların ülkeler arasında adil şekilde paylaşılmasını amaçlıyor.
Anlaşmanın çerçevesi; deniz biyolojik çeşitliliğinin korunması ve sürdürülebilir kullanımını, deniz koruma alanları gibi belirli bölgeler için yönetim araçlarını, çevresel etki değerlendirmelerini, kapasite geliştirmeyi ve deniz teknolojisinin transferini bir araya getiriyor. Ayrıca deniz genetik kaynaklarına ve bunların kullanımından doğan faydaların paylaşımına özel önem veriyor.
Deniz biyoçeşitliliği, okyanustaki canlı çeşitliliği anlamına geliyor. Onu korumak, tek tek türleri güvence altına almaktan daha fazlasını gerektiriyor: Canlıların yaşadığı alanların ve deniz ekosistemlerinin işleyişini sağlayan ilişkilerin korunması da buna dahil.
Okyanusların Korunması Neden Aynı Zamanda Bir İklim Meselesi?
Okyanuslar, insan faaliyetlerinin yol açtığı fazla ısı ve karbondioksitin büyük bölümünü soğurdu. Ancak bu rolün bir bedeli oldu: Sular ısınıyor, asitleniyor ve oksijen kaybediyor.
Okyanus asitlenmesi, deniz suyunun karbondioksiti soğurmasıyla kimyasında meydana gelen değişimi ifade ediyor. Oksijensizleşme ise sudaki oksijen miktarının azalması demek. Bu değişiklikler, ısınmayla birlikte deniz ekosistemleri üzerindeki baskıyı artırıyor.
Anlaşma, okyanusların geniş kesimlerini korumak ve ekosistemlerin bu baskılara dayanmasına yardımcı olmak için bir mekanizma oluşturuyor. Dünya kara ve okyanuslarının yüzde 30'unu 2030'a kadar korumayı öngören ve "30x30" olarak bilinen küresel hedef açısından kritik önem taşıyor. Anlaşma olmadan açık denizlerde bu koruma hedefine ulaşmak hukuken mümkün olmayacaktı.
BBNJ Anlaşması, 1982 tarihli Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'ne (UNCLOS) dayanıyor. Sözleşme kapsamındaki üçüncü uygulama anlaşması olan BBNJ, okyanusları düzenleyen uluslararası hukuk yapısına yeni hükümler ekliyor.
Anlaşmanın uygulanmasını denetlemek ve standartlarla kılavuzları kabul etmek üzere Taraflar Konferansı kurulacak. Anlaşmaya katılan ülkeleri bir araya getiren bu karar organı her yıl toplanacak. Alacağı kararlar, anlaşmanın genel taahhütlerini uygulamaya dönük gerekliliklere dönüştürmeye yardımcı olacak.
Singapur Çevresel Değerlendirme Kurallarını İnceliyor
Çevresel etki değerlendirmeleri, Singapur'un yasal incelemesinin temel unsurlarından biri. Bu değerlendirmeler, planlanan bir faaliyetin başlamasından önce çevre üzerindeki olası etkilerini inceliyor ve muhtemel zararların planlama ile düzenleme süreçlerinde dikkate alınmasını sağlıyor.
Anlaşma uyarınca ülkeler, planlanan faaliyetlerin deniz çevresine zarar verme ihtimali varsa değerlendirme yapmak zorunda. Bu gereklilik, etkileri açık denizlere ulaşan ve bir ülkenin kendi yetki alanında başlayan faaliyetleri de kapsıyor.
Dışişleri Bakanlığına göre Singapur'un ülke içindeki projeler için güçlü değerlendirme süreçleri zaten bulunuyor. Ancak açık denizlerdeki faaliyetlere yönelik süreçler mevzuata bütünüyle yansıtılmış değil. Kurumlar, mevcut iç düzenlemelerin anlaşma gereklerini karşılayacak şekilde nasıl uyarlanabileceğini inceliyor.
Singapur Ulusal Üniversitesi Lee Kong Chian Doğa Tarihi Müzesi'nde danışman olan Profesör Peter Ng, titiz değerlendirme çerçeveleri oluşturulması ve Singapur'da kayıtlı olup açık denizlerde faaliyet gösteren şirketler için açık kılavuzlar hazırlanması çağrısında bulundu.
Bu tür kılavuzlar, deniz tabanını araştıran ve ticari amaçlarla deniz canlıları toplayan şirketler açısından önem taşıyacak. Buna örnek olarak ilaçlarda kullanılabilecek bileşikler için nadir süngerlerin toplanması gösterilebilir. Dolayısıyla inceleme, mal taşıyan gemilerin ötesine geçerek deniz ekosistemlerinden örnek alma veya bu ekosistemleri araştırma faaliyetlerini de kapsıyor.
Anlaşma şeffaflık da gerektiriyor. Planlanan faaliyetler kamuoyuna duyurulmalı ve etkilenecek gruplara görüş bildirme fırsatı tanınmalı. Bu gerekliliklere uyum sağlamak, Singapur'un gizli bilgileri ele alış biçiminde değişiklikler yapılmasını gerektirebilir.
Taraflar Konferansı ilerleyen dönemde değerlendirme standartlarını kabul edecek. Singapur, iç süreçlerini güncellerken bu uluslararası standartları dikkate almayı; böylece şirketlerinin ve bilim insanlarının başka yerlerdeki paydaşlarla aynı ölçütlere göre çalışmasını sağlamayı planlıyor.
Uygulamadaki zorluk, bilinen iç prosedürleri ulusal denetim dışındaki sularda yürütülen faaliyetlerle ilişkilendirmek. Hangi faaliyetlerin değerlendirme gerektirdiğini, olası etkilerin nasıl inceleneceğini ve kamuoyunun sürece nasıl katılacağını belirlemek için açık kurallara ihtiyaç var.
Deniz Taşımacılığı ve Koruma Birlikte Yürümeli
Dünyanın en yoğun limanlarından birine sahip olan Singapur için anlaşmanın uygulanması, deniz ticaretini yakından ilgilendiriyor. Anlaşma kapsamında oluşturulan deniz koruma alanları insan faaliyetlerini kısıtlayabilir ve deniz yolları ile gemi trafiğini etkileyebilir.
Deniz politikaları analisti Youna Lyons, önerilen koruma alanlarının Singapur'un deniz taşımacılığı faaliyetlerini etkileyebileceğine dikkat çekti. Hükümetin uluslararası ticaretin akışını, hassas deniz ekosistemlerinin korunmasıyla dengelemesi gerekecek.
NUS Uluslararası Hukuk Merkezi'nden Dr. Tara Davenport, anlaşmanın mevcut düzenleyici çerçevelerle birlikte işlemesi gerektiğini vurguladı. Deniz taşımacılığından hâlihazırda Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) sorumluyken, Uluslararası Deniz Yatağı Otoritesi'nin yetkisi deniz tabanı madenciliğini kapsıyor.
BBNJ Anlaşması bu kuruluşları tamamlayacak şekilde tasarlandı. Belirli bir okyanus bölgesine yönelik koruma önlemi, başka bir uluslararası kuruluşun hâlihazırda düzenlediği faaliyetleri de kapsayabileceğinden koordinasyon önem taşıyor.
Örneğin IMO, belirlenmiş hassas deniz bölgelerinde kirliliğe karşı daha sıkı kurallar uyguluyor. Anlaşmanın çevresel etki değerlendirmesi hükümlerinin bu mevcut kurallarla birlikte işlemesi öngörülüyor.
Singapur, yaklaşan anlaşma toplantılarında etkin rol üstlenmeyi ve uluslararası deniz taşımacılığının ihtiyaçlarıyla denizlerin korunmasını dengelemek için IMO'yla çalışmayı planlıyor. Bu diplomatik çalışmalar, koruma taahhütlerini yerine getirirken denizcilik topluluğunun çıkarlarını savunmasına imkân tanıyacak.
Deniz Araştırmaları Fayda ve Sorumluluk Getiriyor
Singapur, anlaşmanın gerektirdiği bilimsel çalışmalara katkıda bulunmak için de konumunu güçlendiriyor. Açık deniz araştırmalarındaki yetkinliği, oşinografi ve deniz biyolojisi alanlarında becerilerini geliştirmek isteyen gelişmekte olan ülkeler için onu bir ortak hâline getiriyor.
Anlaşma, deniz bilimsel araştırmalarına ve deniz genetik kaynaklarından elde edilen faydaların paylaşılmasına büyük önem veriyor. Bu kaynaklar arasında, araştırmacıların inceleyebileceği deniz canlılarına ait genetik materyaller de bulunuyor. Bunlar, tıbbi bileşik arayışında önem taşıyan materyalleri de kapsıyor.
Ülkelerin gemilere, ekipmanlara ve uzmanlık bilgisine erişimi farklı olduğundan, faydaların adil paylaşımı önem taşıyor. Kapasite geliştirme, ülkelerin araştırmalara ve okyanus yönetimine katılmak için gereken beceri ve kaynakları edinmesine yardımcı olmak anlamına geliyor. Deniz teknolojisinin transferi de bu çabanın bir parçası.
Profesör Ng, iklim değişikliği ve okyanus akıntıları incelenirken küresel bir bakış açısına ihtiyaç olduğunu vurguladı. Bu süreçler ulusal sınırları aşıyor; dolayısıyla araştırmalar ve ürettikleri bilgi, bir keşif gezisini düzenleyen ülkenin ötesinde de değer taşıyor.
Bu nedenle Singapur'un katkısı, ülke içindeki düzenlemeleri güncellemenin ötesine geçiyor. Bilimsel uzmanlığın paylaşılması, başka ülkelerin anlaşma kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmesine ve uluslararası sulara ilişkin kararlara anlamlı biçimde katılmasına yardımcı olabilir.
Hint Okyanusu Seferi Bilimsel Rolü Ortaya Koyuyor
Ekim 2025'te NUS ve kâr amacı gütmeyen OceanX kuruluşundan bilim insanları, Hint Okyanusu'ndaki bir denizaltı dağı zincirini araştırdı. Denizaltı dağları olarak bilinen bu yapıları incelemek, araştırmacıların erişilmesi güç okyanus bölgelerini anlamasına yardımcı oluyor.
Birden fazla Asya ülkesinden bilim insanlarının katıldığı seferde 8.300 kilometrekareden fazla deniz tabanı haritalandı. Araştırma ile uluslararası katılımın bir araya gelmesi, anlaşmanın kapasite geliştirme hedeflerinin merkezindeki işbirliğini örnekliyor.
Araştırmacılar uzaktan kumandalı araçlardan ve çevresel DNA analizinden yararlandı. Uzaktan kumandalı araçlar, bilim insanlarının su altı ortamlarını uzaktan incelemesini sağlıyor. Çevresel DNA analizi ise canlıları toplamak zorunda kalmadan deniz yaşamını tespit etmek için sudaki genetik materyal izlerini inceliyor.
Seferde kullanılan araç ve beceriler sığ sularda da işe yarayabilir. Bu araçlarla deneyim kazanan bilim insanları, edindikleri bilgileri kendi kıyılarına daha yakın deniz kaynaklarının yönetiminde kullanabilir.
Ekim ayındaki sefer ve anlaşmanın yürürlüğe girmesi, Singapur'un bilimsel ve diplomatik hazırlıktan uygulamaya geçişinin parçaları:
- Ekim 2025: NUS ve OceanX bilim insanları Hint Okyanusu'ndaki bir denizaltı dağları zincirini araştırdı ve 8.300 kilometrekareden fazla deniz tabanını haritaladı.
- 17 Ocak 2026: BBNJ Anlaşması yürürlüğe girdi.
- 21 Ocak 2026: Singapur, anlaşma yükümlülüklerini yerine getirmek amacıyla iç mevzuatını ve denizcilik politikalarını gözden geçiriyor.
- 2026 boyunca: İlk Taraflar Konferansı'nın uygulamaya ilişkin ayrıntıları karara bağlamak üzere toplanması bekleniyor.
Güneydoğu Asya Neden Doğrudan İlgili?
Singapur, Endonezya ve Filipinler'in de aralarında bulunduğu yedi ASEAN ülkesi anlaşmaya taraf. Güneydoğu Asya okyanuslarla çevrili ve balıkçılık bölge genelinde hem protein kaynağı hem de istihdam alanı.
Açık Denizler İttifakı'nın Asya Bölge Koordinatörü Rizza Sacra-Dejucos, kıyı topluluklarını destekleyen dengeli ekosistemlerin sürdürülebilmesi için uluslararası suların korunmasının önemine dikkat çekti.
Ton balığı ve diğer göçmen türler ulusal sularla açık denizler arasında hareket ediyor. Okyanus akıntıları da birbirinden uzak bölgeleri birbirine bağlıyor. Bu nedenle ulusal sınırların dışındaki ekosistemlerin korunması, kıyı nüfuslarının bağlı olduğu balıklar ve deniz kaynakları açısından önem taşıyor.
Bölgesel katılım, bu bağlantıların uluslararası karar alma süreçlerinde temsil edilmesini sağlıyor. Deniz canlıları ve okyanustaki değişimler farklı yetkililerin yönettiği sulardan geçtiği için anlaşmanın hedefleri sınır ötesi işbirliğini gerektiriyor.
Onaylamadan Uygulamaya
Anlaşmayı onaylayan 83 ülke uygulama için ivme yarattı; ancak uluslararası sularda yaptırım uygulamak hâlâ zor. Anlaşmanın başarısı, ülkelerin işbirliği yapmasına ve hükümlerini ulusal mevzuatlarına aktarmasına bağlı.
ABD anlaşmayı imzaladı ancak henüz onaylamadı. Bu nedenle oy hakkı olmaksızın gözlemci olarak katılacak. İmzalama ile onaylama farklı aşamalardır: Onaylama, bir ülkeyi anlaşmaya taraf yapan resmî adımdır.
İlk Taraflar Konferansı'nın uygulamaya ilişkin ayrıntıları kesinleştirmek üzere 2026 içinde toplanması bekleniyor. Toplantı için kesin bir tarih veya Singapur'un yasal değişiklikleri tamamlama takvimi açıklanmadı. Singapur görüşmelere etkin biçimde katılmayı planlıyor.
Açık denizlerde ilk deniz koruma alanlarının oluşturulması, anlaşmadan eyleme geçişte önemli bir dönüm noktası olacak. Çevresel değerlendirmelere ilişkin uluslararası standartlar da ülkelerin anlaşmayı şirketlere ve araştırmacılara nasıl uygulayacağını şekillendirmeye yardımcı olacak.
Singapur'un uygulama çalışmaları yasal reformu, sektör düzenlemelerini ve bilimsel işbirliğini bir araya getiriyor. Temel görevi, önde gelen bir denizcilik merkezi olma rolünü sürdürürken yeni koruma yükümlülüklerini yerine getirmek ve başka ülkelerin de yararlanabileceği bilgi birikimine katkıda bulunmak.
Özet
- BM Açık Denizler Antlaşması, dünya okyanuslarının yaklaşık üçte ikisini oluşturan suları kapsayacak şekilde 17 Ocak 2026'da yürürlüğe girdi.
- Singapur, anlaşmayı onaylayan 83 ülke arasında yer alıyor ve iç mevzuatını ve denizcilik politikalarını gözden geçiriyor.
- Çevresel etki değerlendirmeleri, kamuya duyuru ve görüş bildirme imkânı yasal incelemenin temel unsurları arasında.
- Deniz koruma alanları deniz taşımacılığını etkileyebilir; bu nedenle mevcut uluslararası düzenleyicilerle koordinasyon gerekiyor.
- NUS ve OceanX'in Ekim 2025'teki seferinde Hint Okyanusu'nda 8.300 kilometrekareden fazla deniz tabanı haritalandı.
- Yedi ASEAN ülkesi anlaşmaya taraf; bu da okyanusların korunmasını bölgesel balıkçılık ve kıyı topluluklarının geçim kaynaklarıyla ilişkilendiriyor.
- İlk Taraflar Konferansı'nın 2026 içinde toplanması bekleniyor; Singapur etkin bir rol üstlenmeyi planlıyor.






