Yatırımlar, Fabrikaların İşe Alım Hızını Aşıyor
2025'te 5,5 milyar dolarlık doğrudan yabancı yatırım çeken Bac Ninh eyaletinde bir batarya üreticisi, 150 teknik çalışanı işe almak için bir aydan uzun süredir uğraşıyor. Şimdiye kadar yalnızca 60 başvuru aldı. Vietnam'ın sanayi ekonomisinin genelinde, yatırımları tam kadroyla çalışan üretim hatlarına dönüştürmenin zorluğu büyümenin önünde bir engele dönüşüyor.
İçindekiler
- Yatırımlar, Fabrikaların İşe Alım Hızını Aşıyor
- Bir Batarya Fabrikasının Teknik Personel Arayışı
- İlanlardaki Pozisyonlar Neden Boş Kalıyor?
- Çalışanlar Sanayi Kentlerindeki Yaşamı Yeniden Değerlendiriyor
- Hazır Giyim Fabrikaları da Eğitim Baskısıyla Karşı Karşıya
- Yarı İletken Hedefleri Uzman Mühendisleri Gerektiriyor
- İşe Alım Maliyetleri Yatırım Planlarını Sınava Sokuyor
- Eğitim Planlarında 2030 Hedefi
- Deneyimli Çalışanları Elde Tutmak Öncelik Oluyor
- Öne Çıkan Noktalar
Vietnam; siyasi istikrarı, stratejik konumu ve tarihsel olarak düşük iş gücü maliyetleri sayesinde milyarlarca dolarlık doğrudan yabancı yatırım (DYY) çekti. DYY, şirketlerin başka bir ülkedeki faaliyetlerine, örneğin fabrika kurmaya, yatırım yapmasıdır. Ancak Bac Ninh'deki sanayi parklarından Ho Chi Minh City'deki teknoloji bölgelerine kadar işverenler, bu işletmeleri çalıştırıp büyütmek için gereken çalışanları bulmakta zorlanıyor.
Bu baskı, pandemi sonrasındaki geçici iş gücü açığının veya mevsimsel işe alım değişikliklerinin ötesine geçiyor. Çalışanların değişen beklentileri, demografik eğilimler ve yabancı yatırımların değişen niteliği, çalışanların sahip olduğu becerilerle fabrikaların ihtiyaç duydukları arasındaki farkı büyütüyor. Küresel tedarik zincirleri yer değiştirirken ve Vietnam daha yüksek ekonomik değer yaratan işlere yönelirken şirketler daha fazla teknik uzmanlığa ihtiyaç duyuyor.
18 Ocak 2026 itibarıyla sorun, hazır giyim üretiminden yarı iletken mühendisliğine kadar uzanıyor. İşverenler ücretleri artırıyor, işe alım ikramiyeleri veriyor ve çalışanları elde tutma yöntemlerini yeniden değerlendiriyor. Hükümet eğitime yatırım yaparken iş gücü açığı, büyük ölçüde ucuz iş gücüne dayanan kalkınma modelinin sürdürülebilirliğini sınamaya başladı.
Bir Batarya Fabrikasının Teknik Personel Arayışı
Bir batarya üretim şirketinde insan kaynakları direktörü olan Nguyen Phuong Thao, 150 teknik pozisyonu doldurmaya çalışıyor. Elektrikli araçlar ve tüketici elektroniği için lityum iyon bataryalar üreten işvereni kısa süre önce yeni bir fabrika açtı. Hemen ödenen ikramiyelere ve TikTok canlı yayınları üzerinden yapılan işe alımlara rağmen personel ihtiyacının yalnızca yaklaşık yüzde 40'ını karşılayabildi.
Thao, daha yüksek ücretler, çalışan tavsiye ödemeleri ve işe başlama ikramiyeleri dâhil olmak üzere, adayları çekmenin giderek artan maliyetini şöyle anlattı:
“Bu aşamada tek çözüm, maliyetleri artırmaya devam etmek,” dedi Thao.
Teknik beceri, ekip liderliği veya yabancı dil yeterliliği gerektiren pozisyonlara neredeyse hiç başvuru gelmedi. Bu açıklar önemli; çünkü bir fabrikanın hem üretimi yönetebilecek ve sorunları çözebilecek kişilere hem de belirli görevleri yerine getirecek çalışanlara ihtiyacı var.
Bazı fabrikalar, işe alınan yeni çalışanların yüzde 40'ının üç gün içinde işi bıraktığını bildiriyor. Bu nedenle işverenler, üretim hatlarında yeterli sayıda çalışan kalacağı umuduyla ihtiyaç duydukları sayının iki ya da üç katı kadar kişiyi işe alıyor. Tekrarlanan işe alım ve eğitim süreçleri kaynak tüketiyor ve üretimi aksatıyor.
Vietnam'da Kore Ticaret Odası olarak bilinen KOCHAM, Güney Koreli üreticilerin özellikle Bac Ninh ve Thai Nguyen'de nitelikli çalışan ve orta kademe yönetici bulmakta zorlandığını belirledi. KOCHAM Başkanı Ko Tae Yeon, yatırımların büyümesinin işverenler üzerindeki baskıyı artıracağı uyarısında bulundu:
KOCHAM Başkanı Ko Tae Yeon, “Yabancı yatırımlar büyümeyi sürdürdükçe insan kaynağı için rekabet daha da yoğunlaşacak,” dedi.
İlanlardaki Pozisyonlar Neden Boş Kalıyor?
Şirketler daha fazla çalışan ararken Vietnam genelinde binlerce iş ilanına başvuru gelmiyor. İşe alım platformu TopCV'nin raporuna göre şirketlerin yaklaşık yüzde 70'i işe alımları artırdı. Buna karşın başvuru havuzu dar kalıyor; işverenler ilanları tekrar tekrar yayımlarken birçok çalışan işe ilgi göstermiyor.
Büyük şehirlerde aylık 8 milyon ile 12 milyon dong arasında ücret vadeden fabrika ilanları, çalışanların fiilen aldığı garanti ücretten daha cazip görünebiliyor. İlanlardaki bu tutarlara genellikle fazla mesai, ödenekler ve ikramiyeler dâhil oluyor. Yeni bir çalışanın temel maaşı 5,2 milyon dong kadar düşük olabiliyor; bu tutar bölgesel asgari ücretin yalnızca biraz üzerinde.
Ho Chi Minh City veya Hanoi'deki kira, gıda ve ulaşım giderleri, çalışanların birikim yapmasına çok az imkân bırakabiliyor. Bu nedenle işe alım teklifi, ilanda öne çıkarılan en yüksek rakamdan ibaret değil: çalışanların düzenli olarak ne kadar kazanabileceklerini ve günlük giderlerden sonra ellerinde ne kalacağını değerlendirmeleri gerekiyor.
Vietnam'ın düşük iş gücü maliyetlerine dayanan geleneksel avantajı, hanelerin bu hesabı yapmasıyla baskı altına giriyor. Fabrikaların rekabetçi kalmak için uygun maliyetli personele, çalışanların ise sanayi işinin gerektirdiği çaba ve masrafları karşılamaya değecek bir ücrete ihtiyacı var. İkramiyeler ilgi çekebilir, ancak çalışanların işte kalıp kalmayacağını düzenli ücretlerle yaşam giderleri arasındaki ilişki belirliyor.
Çalışanlar Sanayi Kentlerindeki Yaşamı Yeniden Değerlendiriyor
COVID-19 pandemisi, çalışanların sanayi kentlerinden kırsaldaki memleketlerine döndüğü tersine göç eğilimini hızlandırdı. Kapanmalar ve iş kayıpları, özellikle ailelerinden uzakta yaşamak ve kentlerdeki yüksek yaşam giderlerini karşılamak zorunda kalan birçok kişinin fabrika işine bakışını değiştirdi.
Kırsaldaki memleketlerde giderler daha düşük, destek ağları ise daha yakın. Bu avantajları şehir ücretleriyle karşılaştıran çalışanlar için eve dönmek, ailevi bir karar olduğu kadar ekonomik bir tercih de olabiliyor. Sanayi bölgelerinde işe alım yapan işverenler, değişen bu öncelikleri hesaba katmak zorunda.
Yolcu taşıma ve teslimat hizmetleri de bir başka seçenek sunuyor. Bu tür serbest işler, kazançlar fabrika ücretlerine yakın olsa bile daha fazla esneklik ve bağımsızlık sağlayabiliyor. Programları üzerinde söz sahibi olmayı önemseyen çalışanlar, bu düzenlemeleri üretim işlerinden daha cazip bulabiliyor.
Değişen beklentiler, teknik beceri açığını da derinleştiriyor. Şirketler, ücretlerin yanı sıra çalışma koşullarını, iş ve özel yaşam dengesini ve kariyerlerinde ilerleme fırsatlarını da giderek daha fazla dikkate alan çalışanlar için rekabet ediyor. Dolayısıyla işe alım sorunu, hem uygun çalışanları bulmayı hem de onları fabrika işinin tercih edilmeye değer olduğuna ikna etmeyi kapsıyor.
Hazır Giyim Fabrikaları da Eğitim Baskısıyla Karşı Karşıya
10 binden fazla kişiyi istihdam eden Crystal Martin Vietnam, hazır giyim ve tekstil üreticileri üzerindeki baskıyı gözler önüne seriyor. Siparişlerin artması şirketin binlerce ek çalışana ihtiyaç duymasına yol açtı, ancak başvuru sayısı düşük kalıyor.
Şirketin sendika başkanı Nguyen Van Chi, hazır giyim üretiminin hassasiyet ve el becerisi gerektirdiğini söyledi. Yeni bir çalışanın eğitimi iki ila üç ay sürüyor. Bu nedenle personel kaybı veya yeterli sayıda çalışan bulamamak, yalnızca mevcut çalışan sayısını etkilemiyor: yeni çalışanların işi yapabilir hâle gelmesi de zaman alıyor.
Çoğu hazır giyim fabrikası 40 yaş üstündeki kişileri işe almaktan kaçınıyor; bu da potansiyel aday havuzunu daha da daraltıyor. Bu işe alım uygulaması, genç aday sayısı yetersiz olduğunda siparişleri karşılamayı zorlaştırıyor.
Crystal Martin Vietnam, potansiyel çalışanlara ulaşmak ve ücretler ile yan haklarla ilgili soruları gerçek zamanlı yanıtlamak için Facebook ve TikTok canlı yayınlarından yararlanıyor. Bu yöntem, adayların çalışma koşulları hakkında soru sormasına imkân tanırken şirketlerin geleneksel iş ilanlarının ötesinde ne kadar kapsamlı işe alım çabası gösterdiğini de ortaya koyuyor.
Yarı İletken Hedefleri Uzman Mühendisleri Gerektiriyor
Vietnam'ın yarı iletken alanındaki hedefleri, talebe bir katman daha ekliyor. Intel, Amkor ve Hana Micron'un yatırımları ülkenin küresel çip tedarik zincirindeki konumunu güçlendiriyor; ancak sektör, arzı yetersiz kalan uzmanlık gerektiren mühendislik becerilerine ihtiyaç duyuyor.
Vietnam'da şu anda yaklaşık 15 bin yarı iletken uzmanı bulunuyor. Hükümetin 2030 hedefi ise 50 bin. Bu iş gücünü büyütmek, montaj pozisyonlarını doldurmaktan fazlasını gerektiriyor. Yarı iletken şirketlerinin, çip geliştirme ve üretiminin zorlu aşamalarını yürütebilecek teknik bilgiye sahip mühendislere ihtiyacı var.
Dünya Bankası raporu, Vietnam'ın daha yüksek değer yaratan yarı iletken faaliyetlerine yönelebilmesi için beşerî sermayenin, yani insanların beceri, bilgi ve yetkinliklerinin güçlendirilmesi gerektiğini vurguluyor. Sorun hem uzmanların sayısıyla hem de sahip oldukları uzmanlık türleriyle ilgili.
Vietnam'da, çip tasarımını ilk aşamalarından piyasaya sunulmasına, yani tasarımın satılabilir bir ürüne dönüşmesine kadar yürütebilen “uçtan uca” mühendislerin sayısı sınırlı. Vietnamlı mühendislerin çoğu, ağırlıklı olarak arka uç çalışmalarından oluşan tek bir aşamada uzmanlaşıyor. Bu yoğunlaşma, tüm süreci bir arada yürütebilecek kişilerin sayısını kısıtlıyor.
Dünya Bankası'nın Viet Nam 2045 raporu, sınırlı becerilere sahip çalışanlara bel bağlamanın kalkınmanın önünde giderek daha fazla engel oluşturduğu uyarısında bulunuyor. İmalat iş gücünün yalnızca yaklaşık yüzde 5'i yüksek vasıflı kabul ediliyor. Vietnam'ın 2045'e kadar yüksek gelirli bir ülke olma hedefi, küresel üretimde dijital teknolojinin ve sürdürülebilirliğin ağırlığı artarken bu kapasitenin genişletilmesine de bağlı.
Bilim, teknoloji, mühendislik ve matematik alanlarında, yani STEM'de ileri becerilere yönelik talep mevcut arzdan daha hızlı artıyor. Bu nedenle zorluk, fabrikalar mevcut açıkları doldurmakta zorlanırken çalışanları daha karmaşık işlere hazırlamak.
İşe Alım Maliyetleri Yatırım Planlarını Sınava Sokuyor
ABD Dışişleri Bakanlığı'nın 2024 Yatırım İklimi Raporu, Vietnam'ın yatırım alanındaki zorlukları arasında “nitelikli iş gücü açığını” sıralıyor. Siyasi istikrar ve ticaret anlaşmaları yabancı şirketleri çekmeye devam ediyor; ancak nitelikli çalışan bulmanın zorluğu, şirketleri daha yüksek ekonomik değer yaratan karmaşık projelere yatırım yapmaktan veya faaliyetlerini büyütmekten caydırabiliyor.
Mevcut işletmeler acil maliyetlerle karşı karşıya. Thao'nun batarya şirketinde dört ay çalışan yeni işe alınanlara 9 milyon VND, yani 342 ABD doları ikramiye veriliyor. Çalışanlara yeni personel kazandırmaları karşılığında 4 milyon VND ödeniyor. Bu teşvikler bir yıl önce sunulan tutarların iki katından fazla.
İşe alım ödemeleri bir şirketin açık pozisyonları hızla doldurmasına yardımcı olabilir, ancak kâr marjları üzerinde de baskı yaratır. Yeni çalışanlara sunulan yüksek teşvikler, özellikle deneyimli çalışanlar yeni işe alınanların şirkete katılmaları karşılığında önemli ödemeler aldığını gördüğünde, mevcut personelde hoşnutsuzluk yaratabilir.
Yüksek iş gücü maliyetleri, Vietnamlı şirketlerin Kamboçya veya Bangladeş gibi iş gücü maliyetlerinin daha uzun süre düşük kalabileceği bölgesel rakipleri karşısındaki rekabet gücünü zayıflatabilir. Bu nedenle Vietnam zor bir denge kurmaya çalışıyor: çalışanları çekmeye yetecek kadar ücret artırırken üretimin değerini ve verimliliğini yükseltmek.
Tekrarlayan işlerde gereken personel sayısını azaltmak için otomasyona başvurulabilir. Şirketler, iş gücünü yönetmek için dijital araçları da araştırıyor. Ancak otomasyon önemli miktarda sermaye yatırımı gerektiriyor ve uygulamada kendi zorluklarını beraberinde getiriyor; dolayısıyla bu da işe alım ve eğitim maliyetleriyle karşılaştırılarak değerlendirilmesi gereken bir iş kararı.
Eğitim Planlarında 2030 Hedefi
Vietnam hükümeti, 2030'a kadar 50 bin mühendis yetiştirmek amacıyla yarı iletken alanında bir insan kaynağı geliştirme programı başlattı. Planlar, uygulamalı eğitimi destekleyecek ulusal laboratuvarları ve kurum bünyesindeki laboratuvarları kapsıyor. Bu tesislerin öğrenci ve kursiyerlerin doğrudan deneyim yoluyla beceri edinmesine yardımcı olması amaçlanıyor.
Devlet Örgüt Bilimleri Enstitüsü Direktörü Pham Ngoc Toan, beceri geliştirme çalışmaları yapılmadığı takdirde çalışanların yetkinlikleriyle piyasa talebi arasındaki farkın büyümeyi sürdüreceği uyarısında bulundu. Uluslararası Para Fonu'nun bulguları da mesleki beceri eksikleri dâhil olmak üzere işler ile çalışanların becerileri arasındaki uyumsuzlukları azaltmanın iş gücü verimliliğini artırmaya yardımcı olabileceğine işaret ediyor.
İş gücü verimliliği, çalışanların harcadıkları zaman ve kaynaklar karşılığında ne kadar üretim yaptığını ifade eder. Verimliliği artırmak, Vietnam'a büyümeyi ağırlıklı olarak düşük ücretlere dayandırmak yerine yetkinlik ve üretime dayandırma yolu sunuyor. Özellikle modern üretimin, çalışanların daha önce ihtiyaç duymadığı teknik bilgileri gerektirdiği koşullarda eğitim bu dönüşümün merkezinde yer alıyor.
Birkaç tarih, mevcut işe alım sorununun Vietnam'ın uzun vadeli ekonomik dönüşümüyle nasıl bağlantılı olduğunu gösteriyor:
- 1980'lerin sonları: Doi Moi reformları, ekonomik dönüşümün önceki bir dönemini başlattı.
- 2024: ABD Dışişleri Bakanlığı'nın Yatırım İklimi Raporu, nitelikli iş gücü açığını yatırım alanındaki bir zorluk olarak belirledi.
- 2025: Bac Ninh 5,5 milyar dolarlık doğrudan yabancı yatırım çekti.
- 18 Ocak 2026: İmalat ve teknoloji sektörlerindeki işverenler işe alım ve çalışanları elde tutma baskısıyla karşı karşıya.
- 2030: Hükümet, eğitim çalışmalarıyla yarı iletken uzmanlarının sayısını 50 bine çıkarmayı hedefliyor.
- 2045: Vietnam, yüksek gelirli bir ekonomi olmayı hedefliyor.
Eğitim çalışmaları, hükümet ile şirketler arasında koordinasyon gerektiriyor. Mesleki eğitim sektörün ihtiyaçlarıyla örtüşmeli; şirketlerin de çalışanların istikrarlı istihdam ve ilerleme fırsatları sağlayan beceriler edinmesine yardımcı olacak yöntemlere ihtiyacı var.
Deneyimli Çalışanları Elde Tutmak Öncelik Oluyor
Thao'nun şirketi, dışarıdan yoğun işe alım yapmaktan deneyimli çalışanları elde tutmaya yöneliyor. Şirket artık aylık gelirleri 13 milyon ile 15 milyon VND arasında tutmaya ve bir yılı tamamlayıp performans hedeflerini karşılayan çalışanlara aylık ek ikramiyeler vermeye odaklanıyor.
Thao, eğitimli çalışanları şirkette tutmanın operasyonel amacını şöyle açıkladı:
“Böylece üretim hatlarımızı sürekli yeniden kurmak zorunda kalmıyoruz,” dedi Thao.
Diğer şirketler de nitelikli çalışanların sürekliliğini sağlamak için eğitime ve meslek okullarıyla ortaklıklara yatırım yapıyor. Çalışanları elde tutmak ve eğitmek birbiriyle bağlantılı sorunlara çözüm sunuyor: Fabrikalar, yeni beceriler kazandırdıkları çalışanların bu becerileri üretimde kullanacak kadar uzun süre işte kalmasından fayda görüyor.
Vietnam'daki iş gücü açığı, sanayi büyümesini sürdürmek için yalnızca ucuz çalışanlara bel bağlamanın sınırlarını gösteriyor. Ülke, Doi Moi dâhil olmak üzere geçmişte büyük ekonomik değişimlerin üstesinden geldi; ancak bugünkü hedefleri daha zorlu üretim süreçlerine hazır bir iş gücü gerektiriyor.
Adil ücret, daha iyi çalışma koşulları, teknik eğitim ve açık kariyer gelişimi sunan şirketlerin çalışanları çekme ve elde tutma olasılığı daha yüksek. Mesleki eğitimin iyileştirilmesi, müfredatın sektör ihtiyaçlarıyla uyumlu hâle getirilmesi ve sosyal güvenlik ağlarının güçlendirilmesine yönelik hükümet çalışmaları da bu yanıtın bir parçası.
Vietnam'ın önündeki zorluk, devam eden yabancı yatırımları daha iyi beceriler ve daha üretken işlerle buluşturmak. Fabrikaların bugün güvenilir personele, yarı iletken şirketlerinin ise genişlemenin bir sonraki aşaması için uzman mühendislere ihtiyacı var. Her iki ihtiyacın da karşılanması, yatırımların kalıcı sanayi büyümesine ve daha dirençli, yenilikçi ve nitelikli bir iş gücüne dönüşüp dönüşmeyeceğini belirleyecek.
Öne Çıkan Noktalar
- Bac Ninh 2025'te 5,5 milyar dolarlık DYY çekti; ancak 150 teknik çalışan arayan bir batarya üreticisine yalnızca 60 kişi başvurdu.
- Bazı fabrikalar, işe alınan yeni çalışanların yüzde 40'ına kadarının üç gün içinde ayrıldığını bildiriyor; bu da işe alım ve eğitim maliyetlerini artırıyor.
- Aylık 8 milyon ile 12 milyon dong arasındaki ilan ücretlerine fazla mesai ve ikramiyeler dâhil olabiliyor; başlangıç temel ücreti ise 5,2 milyon dong kadar düşük olabiliyor.
- Yaşam giderleri, kırsaldaki memleketlere dönüş ve esnek serbest işler, çalışanların istihdam tercihlerini değiştiriyor.
- Vietnam'da yaklaşık 15 bin yarı iletken uzmanı bulunuyor ve ülke 2030'a kadar bu sayıyı 50 bine çıkarmayı hedefliyor.
- İmalat işçilerinin yalnızca yaklaşık yüzde 5'i yüksek vasıflı kabul ediliyor; bu da Vietnam'ın 2045'e kadar yüksek gelirli bir ekonomi olma hedefini zorluyor.
- Hükümetin eğitim programları, meslek okullarıyla ortaklıklar ve şirketlerin çalışanları elde tutmaya yönelik teşvikleri, iş gücü açığına karşı temel önlemleri oluşturuyor.






