Yerel Topluluklar Bir Zamanlar Uzak Görülen Eşiğe Ulaşıyor
Ocak 2025’te Japonya’da yabancı uyrukluların nüfusun yüzde 10’undan fazlasını oluşturduğu 27 belediye vardı. Hokkaido’daki Shimukappu köyünde bu oran yüzde 36,6’ya ulaştı. Bu rakamlar, ulusal bir araştırma enstitüsünün yabancıların 2070’e kadar Japonya nüfusunun yüzde 10,8’ini oluşturacağı yönündeki öngörüsünden çok daha önce, demografik değişimin yerel düzeyde görünür hâle geldiğini gösteriyor.
İçindekiler
- Yerel Topluluklar Bir Zamanlar Uzak Görülen Eşiğe Ulaşıyor
- Yabancı Sakinlerin Yoğunlaştığı Yerler
- Küçük Bir Fabrikanın Vietnamlı Çalışanlara Bağımlılığı
- İş Gücü Açığı İşe Alımları Neden Hızlandırıyor?
- Kamu Maliyesi ve Beceriler Üzerindeki Baskı
- Japonya’nın Göç Sistemi Nasıl Gelişti?
- Teknik Eğitimden Daha Uzun Süreli İstihdama
- Sıkı Denetim Talepleri Ekonomik İhtiyaçla Karşı Karşıya
- Demografik Bilgi Tutumları Nasıl Değiştiriyor?
- Kentler Sakinleri Kapsayıcı Biçimde Topluma Katmak İçin Kendi Yöntemlerini Geliştiriyor
- Robotlar ve Yapay Zekâ Neler Yapabilir?
- Kalıcı Yerleşim Konusundaki Tercih
- Öne Çıkanlar
Ülke genelindeki yabancı nüfus, 2024 sonunda 3,76 milyona ulaştı. Bu, bir önceki yıla göre 350 bin artış anlamına geliyor ve kayıtlardaki en büyük yıllık yükseliş. Dönemin Adalet Bakanı Keisuke Suzuki, Temmuz 2025’te Japonya’nın yabancı nüfusunun 2040 civarında yüzde 10’u aşacağını varsayması gerektiğini söyledi. Bu, enstitünün tahmininden yaklaşık 30 yıl daha erken.
Fabrikalar, turistik tesisler ve yabancı nüfusun uzun süredir yerleşik olduğu topluluklar bu değişimin merkezinde. Japonya’nın nüfusu yaşlanırken işverenler çalışan bulmaya ihtiyaç duyuyor; yerel yönetimlerin ise konut, ayrımcılık, dil hizmetlerine erişim ve gündelik yaşamda bir arada yaşama konularındaki sorulara yanıt vermesi gerekiyor. Bazı sakinler yeni komşularını memnuniyetle karşılıyor. Bazılarıysa değişimin hızından rahatsızlık duyuyor veya yerel geleneklere aşina olunmamasından endişe ediyor.
Japonya’daki yabancı nüfus, 1960’lara kadar genellikle 600 bin civarında seyretti. Göç Kontrolü ve Mültecilerin Kabulü Yasası’nda 1990’da yapılan değişiklik, Japon kökenli kişilerin daimi ikamet sahibi olarak Japonya’da yaşamasına olanak tanıdı ve sayıların daha belirgin biçimde artmasına katkıda bulundu. Yabancı nüfus, küresel mali kriz sonrasında ve daha sonra COVID-19 salgını sırasında yeniden azaldı.
Demograflar, mevcut artışı üçüncü genişleme dönemi olarak tanımlıyor. Bu dönem, alışılmadık ölçüde hızlı büyüme ve daha geniş bir ulusal köken çeşitliliğiyle öne çıkıyor. Uzun süredir etnik ve kültürel açıdan homojenlikle anılan bir ülkede, pratik kararlar köy ve kentlerde şimdiden gündemde: çalışanların nasıl bulunacağı, yerleşmelerine nasıl yardımcı olunacağı ve komşular arasındaki güvenin nasıl korunacağı.
Yabancı Sakinlerin Yoğunlaştığı Yerler
Tomamu tatil bölgesini de kapsayan Shimukappu’da, 1.590 kişilik nüfusun 582’si yabancı uyrukluydu. Beş belediyede daha yabancı sakinlerin oranı yüzde 20’yi aştı. Bu yerler arasında Hokkaido’daki Akaigawa köyü ve Kutchan kasabası, Osaka’daki Ikuno semti ve Gunma eyaletindeki Oizumi kasabası bulunuyor.
Aichi eyaletindeki Tobishima, yerleşimin nasıl şekillendiğinde imalat sanayisinin rolünü gösteriyor. Ise Körfezi’ne bakan köyün Ocak 2025’te 4.713 sakini vardı; bunların 501’i, yani nüfusun yüzde 10,6’sı yabancı uyrukluydu. Yabancı çalışanların çoğu, teknik staj eğitimi veya belirli beceriler programları aracılığıyla küçük ve orta ölçekli fabrikalarda istihdam ediliyor. Bazıları da ikinci el otomobil satışında çalışıyor.
Hafta içi akşamları Tobishima’dan üniformalı yabancı çalışanlar bisikletleriyle geçiyor. Hafta sonları yerel otobüslerdeki yolcuların neredeyse yarısını yabancı uyruklular oluşturuyor. Sakinler, son birkaç yılda sayılarının daha hızlı arttığını ve demografik değişimin gündelik yolculuklarda ve mahalledeki karşılaşmalarda görünür hâle geldiğini söylüyor.
54 yaşındaki bir kadın çiftçi, yabancı sakinleri bahçe işlerinde neşeyle yardım eden ve çalışkan çalışanlar olarak tanımladı. 78 yaşındaki bir erkek çiftçi, sayılarının hızla artmasına rağmen kayda değer bir sorun fark etmediğini söyledi. Başka sakinlerse bazı yabancı sürücülerin trafik kurallarını görmezden geldiğinden yakındı.
Kendi hesabına çalışan 75 yaşındaki bir kadın, yabancı sakinlerin sağladığı iş gücünden memnun olduğunu ancak Japon geleneklerine aşina olmayan kişilerin sayısının artmasından endişe duyduğunu söyledi. 83 yaşındaki başka bir kadın, çevresindeki ani değişimlerin kendisini huzursuz ettiğini belirtti. Bu tepkiler, çalışanlara duyulan takdirin mahalledeki değişime ilişkin kaygıyla bir arada bulunabildiğini gösteriyor.
Japonya’daki demografik değişim eşit biçimde yaşanmıyor. Aomori eyaletindeki Nishimeya’nın da aralarında bulunduğu iki köyde yabancı sakin olmadığı bildirildi. Sanayi istihdamı, tatil tesislerindeki işler ve yabancıların uzun süredir yaşadığı topluluklar, bazı yerlerin neden yüzde 10 eşiğini aştığını, bazılarındaysa çok az değişim yaşandığını açıklamaya yardımcı oluyor.
Küçük Bir Fabrikanın Vietnamlı Çalışanlara Bağımlılığı
Nagoya Limanı yakınındaki Tobishima Seisakusho, soğutma ve iklimlendirme ekipmanları için parça üretiyor. Yakındaki depoların ve fabrikaların ötesinde, tesis sessiz tarım arazilerinin ortasında yer alıyor. 21 çalışandan dördü, teknik staj veya belirli beceriler vizeleriyle çalışan Vietnam uyruklu kişiler.
Şirketin 73 yaşındaki başkanı Hideki Ito, dört çalışanın işletmenin ayakta kalması için vazgeçilmez olduğunu söyledi.
Onlar değerli bir varlık, birer hazine," dedi Ito. "İşten ayrılsalar şirket ayakta kalamaz.
Ito, genç Japonların kentlere taşındığını ve yerel işverenlerin çalışan bulmakta zorlandığını söyledi. Şirket Japon çalışanlar işe alsa bile bazıları bir yıl içinde işten ayrılıyor. Ito, yabancı çalışanları kabul etmelerini bu işe alım sorununa bir yanıt olarak anlattı.
"Şirketin geleceğini düşündüğümüzde genç Japon çalışanlarımızın olması çok daha iyi olurdu ama bu artık mümkün değil. Başka seçeneğimiz yoktu," dedi Ito.
Şirket, çalışkan olduklarını çevresinden duyduğu Vietnamlı çalışanları 2017’de işe almaya başladı ve zamanla sayılarını artırdı. Ito, ücretlerinin ve ikramiyelerinin Japon çalışanlarınkine neredeyse eşit olduğunu söyledi.
Dört çalışan şirketin tesislerinde birlikte yaşıyor. 28 yaşındaki Nguyen Manh Ha yaklaşık altı yıldır burada çalışıyor. Vietnam’daki ailesine her ay 120 bin ila 150 bin yen gönderiyor ve kendisi için yaklaşık 20 bin ila 30 bin yen harcıyor. Ha, işinden memnun olduğunu ve burada kalmak istediğini söyledi.
İşimi seviyorum," dedi Ha. "Mümkünse Japonya’da sonsuza kadar çalışmak isterim.
İş Gücü Açığı İşe Alımları Neden Hızlandırıyor?
Japonya’da 15-64 yaş grubundaki nüfusun 2020 ile 2040 arasında 15 milyon azalacağı tahmin ediliyor. Bu yaş aralığı, potansiyel iş gücünü ölçmek için yaygın olarak kullanılıyor. Doğum oranındaki düşüş birdenbire tersine dönse bile çocukların çalışma yaşına gelmesi yıllar alacağından mevcut açığı kapatmayacak.
Japonya Uluslararası İşbirliği Ajansı’nın araştırmasına göre, ekonomik büyümeyi sürdürmek için Japonya’nın 2030’da 4,19 milyon göçmen çalışana ihtiyacı olacak. Göçmen çalışanların sayısı mevcut hızda artarsa bile 770 bin kişilik açık oluşacak. Ayrı bir araştırma, Japonya’da 2040’a kadar 11 milyon çalışan açığı doğabileceğini öngörüyor.
Japonya, tarihsel olarak Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) ülkeleri arasında nüfusa oranla en düşük göç akışlarından bazılarına sahip oldu. Nüfusun hızla yaşlanması iş gücü piyasası üzerindeki baskıyı artırırken son dönemdeki politika değişiklikleri yurt dışından işe alımları genişletti.
Japonya’da işsizlik oranı son 15 yıldır düşük seyretti. Başvuran başına açık iş sayısı, 45 yıldır görülmeyen bir seviyeye 2018 mali yılında ulaştı. Başvuranlara kıyasla çok sayıda açık iş bulunması, işverenlerin iş arayanlardan daha fazla iş imkânı sunduğu anlamına geliyor. Bu koşullar, işletmelerin neden giderek daha fazla yurt dışından çalışan aradığını açıklamaya yardımcı oluyor.
İş gücü göçü, verimliliği artırmanın ve Japonya’da yaşayanların istihdamını genişletmenin yanı sıra başvurulabilecek politika seçeneklerinden biri. Üstelik iş gücü açığı yalnızca Japonya’yla sınırlı değil: İş gücü kıtlığı, dünyanın en büyük 30 ekonomisine her yıl gayrisafi yurt içi hasılada tahminen 1,3 trilyon dolarlık kayba mal oluyor.
Japonya’nın yaşlanma verileri karşılaştığı sorunun boyutunu gösteriyor. Her 10 kişiden birinden fazlası 80 yaş ve üzerinde. Nüfusun yaklaşık üçte biri, tahminen 36,23 milyon kişi, 65 yaşın üzerinde ve 100 yaşına ulaşanların sayısı hiç olmadığı kadar yüksek. Japonya, dünyanın en yaşlı nüfusuna sahip ülke olma konumunu sürdürüyor.
İleri yaştaki çalışanlar şimdiden önemli bir rol oynuyor. 2022’de Japon şirketlerinin neredeyse yarısı 70 yaş üstü çalışanlara dayanıyordu. Dünya Ekonomik Forumu’nun 2023 İşlerin Geleceği Raporu, dünya genelindeki şirketlerin yalnızca yüzde 35’inin 55 yaş üzerindeki çalışanlara öncelik verdiğini ortaya koydu.
Kamu Maliyesi ve Beceriler Üzerindeki Baskı
Japonya’da iş gücünün küçülmesi yalnızca işe alımları etkilemiyor. Çalışan sayısının azalması vergi tabanını daraltabilir; yaşlanan nüfus ise sağlık hizmetleri ve emeklilik için daha fazla harcama gerektiriyor. Uluslararası Para Fonu bu mali baskıyı 2020’de şöyle tanımladı:
Yaşlanan ve küçülen nüfus, sağlık hizmetleri ve emeklilik gibi yaşla bağlantılı harcamalar artarken vergi tabanının daralması nedeniyle Japonya’nın kamu maliyesini zorlayacak.
Yaşlanan nüfusuna rağmen Japonya, G7 ülkeleri arasında gayrisafi yurt içi hasılası en büyük ikinci ülke olmayı sürdürüyor. Gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH), bir ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin değerini ölçüyor. İşverenler yeterli sayıda çalışan bulamadığında bu üretim düzeyini korumak zorlaşıyor.
Ocak 2023’te başbakan olan Fumio Kishida, düşen doğum oranlarının ve yaşlı nüfustaki artışın bir araya getirdiği baskılara dikkat çekti.
Japonya, toplum olarak işleyişimizi sürdürüp sürdüremeyeceğimizin eşiğinde duruyor.
Hükümet, yaşlıları iş gücünde kalmaya teşvik etmek amacıyla 2018’de Yaşlanan Topluma Yönelik Tedbirler Kılavuzu’nu yürürlüğe koydu. Kishida ayrıca 2023’ün başlarında, sonraki beş yıl içinde daha yüksek beceri gerektiren işlere yönelik çalışan eğitimine 7,6 milyar dolar ayırma sözü verdi.
Yaşlıların istihdamının yanı sıra teknoloji, dijitalleşme ve eğitim de çözümün parçaları arasında. Bazı değerlendirmeler, sıkı göç yasaları gevşetilmeden iş gücü açığını kapatmanın yavaş kalacağını savunuyor. Öngörülen açığın büyüklüğü, işverenlerin neden aynı anda birden fazla çözüme yöneldiğini açıklıyor.
Japonya’nın Göç Sistemi Nasıl Gelişti?
Modern Japon göç politikasının kökleri, ABD işgalinin ardından 1952’de yürürlüğe giren Göç Kontrolü ve Mültecilerin Kabulü Yasası’na ve bu yasada 1990’da yapılan değişikliğe uzanıyor. Japonya, geleneksel olarak daha az resmi nitelik gerektiren mesleklere geniş iş gücü göçü kanalları açmak yerine vasıflı göçmenlere ve uluslararası öğrencilere odaklandı.
Çalışma vizesi kategorileri arasında profesör, gazeteci, beşerî bilimler uzmanı ve eğlence sektörü çalışanı bulunuyor. Aile kategorileriyse bağımlı aile üyesi, Japonya vatandaşı eşi ve daimi ikamet sahibinin eşi vizelerini kapsıyor. Çoğu vize kategorisinde kota yok; bu da sistemi her yıl kabul edilen yabancı uyruklu kişi sayısı bakımından esnek kılıyor.
Vasıflı göçmenlerin çoğu Mühendisler/Beşerî Bilimler ve Uluslararası Hizmetler Uzmanları programı kapsamında ülkeye giriyor. Bu program mühendisler, mimarlar ve çevirmenler dâhil geniş bir meslek yelpazesini kapsıyor. Uluslararası öğrenciler de küresel yetenekleri ülkeye çekme ve ülkede tutma stratejisinin merkezinde. Vasıflı göçmen çalışanların çoğu Japonya’ya ilk olarak öğrenci olarak geldi.
Japonya’da tarihsel olarak daha az beceri gerektiren meslekler için iş gücü göçü kanalları bulunmuyordu. İlk kez 1960’larda, çalışanların gelişmekte olan ülkelere götürebileceği becerileri geliştirmek amacıyla oluşturulan Teknik Staj Eğitim Programı, şirketlerin düşük veya orta beceri düzeyindeki yabancı çalışanları istihdam ettiği başlıca kanal hâline geldi.
Teknik stajyerler ağırlıklı olarak imalat, inşaat ve tarım sektörlerinde çalışıyor ve ülkede en fazla beş yıl kalabiliyor. 2019’da başlatılan Belirli Becerili Çalışan Programı ise hemşirelik ve bakım hizmetleri dâhil belirlenmiş sektörlerde mesleki yeterliliğe sahip göçmenler için potansiyel olarak daha uzun süreli bir yol oluşturdu.
Başlıca gelişmeler birkaç on yıla yayılıyor:
- 1952: ABD işgalinin ardından Göç Kontrolü ve Mültecilerin Kabulü Yasası modern göç politikasının temelini oluşturdu.
- 1960’lar: Teknik staj eğitimi, beceri geliştirme ve aktarımı amacıyla başladı.
- 1990: Yasa değişikliği, Japon kökenli kişilerin daimi ikamet sahibi olarak Japonya’da yaşamasına izin verdi.
- 2019: Belirli Becerili Çalışan Programı, belirlenmiş sektörlerde yeni bir istihdam yolu açtı.
- 14 Haziran 2024: Ulusal Meclis, teknik staj eğitiminin yerine Eğitim ve İstihdam Sistemi’ni getiren yasayı kabul etti.
- Temmuz 2025: Dönemin Adalet Bakanı Keisuke Suzuki, Japonya’nın 2040 civarında yabancı nüfus oranının yüzde 10’u aşmasına hazırlanması gerektiğini söyledi.
Teknik Eğitimden Daha Uzun Süreli İstihdama
Ulusal Meclis’in 14 Haziran 2024 tarihli yasası, ülke içinden ve dışından gelen eleştirilerin ardından Teknik Staj Eğitim Programı’nın adını Eğitim ve İstihdam Sistemi (TES) olarak değiştirdi. Önceki uygulamada stajyerler Japonya’ya gelmeden önce sözleşme imzalıyor ve geldikten sonra işveren değiştirmeleri yasaklanıyordu.
Eğitimi desteklemek amacıyla getirilen bu kısıtlama, eleştirmenlerce "meslek seçme özgürlüğünün" ihlali olarak tanımlandı. İşveren değiştiremeyen çalışanların, çalışma koşulları kötü olduğunda seçenekleri azalıyor.
Sağlık, Çalışma ve Refah Bakanlığı, stajyerlerden gelen başvuru ve bildirimler üzerine denetlediği 9.829 iş yerinin yüzde 70’inde çalışma standartlarının ihlal edildiğini tespit etti. Denetim sonuçları, çalışma koşullarının reformda neden temel bir mesele hâline geldiğini gösteriyor.
Revize edilen sistem, vasıflı çalışanlar yetiştirmeye ve onları Japonya’da daha uzun süre tutmaya odaklanıyor. İş değiştirme kısıtlamalarını gevşetiyor ve çalışanların bir ila iki yıl çalıştıktan sonra aynı alandaki başka bir işverene geçmesine izin veriyor.
Belirli Becerili Çalışan Programı iki kademeden oluşuyor. İkinci kademe, daha yüksek beceri düzeyine sahip çalışanlara yönelik. Aile birleşimine, ikamet izninin süresiz olarak yenilenmesine ve olası bir daimi ikamet yoluna izin veriyor. Japonya’da kalıcı bir yaşam kurmak isteyenler için bu hükümler, istihdamı aileyle birlikte yaşama olanağına bağlıyor.
Programın kapsamı ve eğitim sistemiyle bağlantısı hâlâ kısıtlamalar içeriyor. Mart 2024 itibarıyla sistemin açıklamasında elektronik, bilişim, inşaat ve tarım dâhil 15 belirlenmiş alan yer alıyordu. Bu alanların çoğunun stajyerler için uygulanabilir seçenekler olmadığı belirtilirken TES, her alanda çalışabilecek yabancı çalışan sayısına kota getiriyor.
Japonya, göçmen çalışanları destekleyecek bir uyum politikası geliştirmeye ancak yakın zamanda başladı ve yabancı çalışanlara kalıcı istihdama giden açık bir yol sunmakta zorlandı. Bununla birlikte Japonya’yı seçen vasıflı göçmenler uzun süre ülkede kalma eğiliminde.
Sıkı Denetim Talepleri Ekonomik İhtiyaçla Karşı Karşıya
Başbakan Sanae Takaichi’nin Japonya Yenilik Partisi’yle kurduğu koalisyon hükümeti, yabancılara yönelik denetimlerin sıkılaştırılması çağrısında bulundu. Takaichi bir politika konuşmasında, bazı yabancıların yasa dışı faaliyetleri ve kuralları ihlal etmesinin toplumda kaygı ve adaletsizlik duygusu yarattığını söyledi.
Takaichi, iş gücü açığı bulunan belirli alanlarda yabancı çalışanları destekliyor; ancak bunun Japonca yeterliliği, eğitim ve denetim konusunda katı şartlara bağlanmasını istiyor. Göçmenlerin kitlesel yerleşimine ve yabancı sakinlere geniş ölçekte siyasi haklar tanınmasına karşı çıkıyor.
Politikalarına ilişkin ayrıntılar şu ana kadar sınırlı kaldı. Takaichi’nin siyasi söylemi ise yabancıları ulusal bütünlük açısından sıkı denetim gerektiren potansiyel bir tehlike olarak gösteriyor. Tobishima Seisakusho gibi işverenler yabancı çalışanları vazgeçilmez olarak tanımlarken ekonomik ihtiyaç, daha sıkı kısıtlamalar yönündeki siyasi çağrıyla yan yana duruyor.
Hükümet, olası kotalar da dâhil olmak üzere göç politikasını kapsamlı biçimde gözden geçirmeyi planlıyor. Yeni kurulan bir görev gücü, demografik değişimin toplumsal etkilerini araştıracak ve bulgularını politika kararlarına yön vermek için kullanacak. Bulguların açıklanması veya kotalar hakkında karar verilmesi için herhangi bir takvim belirtilmedi.
İnceleme, yabancı uyruklularla Japonya vatandaşları arasındaki ayrışmaların önlenmesine odaklanıyor ve diğer gelişmiş G7 ülkelerindeki toplumsal bölünmelerle karşılaştırmalar yapıyor. Hükümetin kabul edilebilir gördüğü düzeyi aşan toplumsal gerilim belirtileri ortaya çıkarsa yabancı göçüne sınır getirilmesi değerlendirilecek.
Japonya’da etnik ve kültürel homojenlik algısının güçlü olması, kamuoyu yoklamalarında göçün neden hâlâ popüler olmadığını açıklamaya yardımcı oluyor. Buna rağmen demografik baskılar, göçmenleri olası bir çözüm olarak ya da en azından yaşlanmanın yol açtığı ekonomik zararı azaltmanın bir yolu olarak işe almaya yöneltiyor.
Demografik Bilgi Tutumları Nasıl Değiştiriyor?
1.000 Japon seçmenin katıldığı bir anket deneyi, nüfusun yaşlanması ve bunun sonuçlarına ilişkin bilgilerin göçe verilen desteği değiştirip değiştirmediğini sınadı. Bu bilgilerin sunulduğu katılımcıların göçe desteği, karşılaştırma grubuna göre 10 puan arttı.
Gençler ve kentlerde yaşayan katılımcılar daha olumlu tepki verdi. Yaşlı ve kırsal kesimde yaşayan katılımcılarsa daha olumsuz tepki gösterdi. Takip görüşmelerinde, kısıtlamaları destekleyenlerin nüfus azalmasının Japonya’yı artan göç karşısında savunmasız hâle getireceğini düşündüğü; diğerlerininse kimlikten çok ekonomik rekabet gücünü önemsediği görüldü.
Bu bulgular, aynı nüfus verilerinin seçmenleri neden farklı politika tercihine yöneltebildiğini açıklamaya yardımcı oluyor. Bazıları işletmelerin ve hizmetlerin sürmesi için gereken çalışanlara odaklanıyor. Diğerleri, Japon nüfusunun küçülmesinin ülkeyi kültürel değişime daha açık hâle getireceğinden endişe ediyor.
Ardışık hükümetler nüfus azalmasını kabul etti ve yabancı sakinleri veya çalışanları Japonya’ya getirmeye yönelik girişimler başlattı. Ancak Liberal Demokrat Parti hükümetleri, kayda değer fark yaratacak ölçekte ve entegrasyon taahhüdü içeren programlar oluşturmaktan kaçındı. Bu nedenle söz konusu girişimler ancak sınırlı başarı sağladı.
Demografik tabloya, nüfusun yaklaşık yüzde 3’ünü oluşturan ve rekor düzeye ulaşan 3,6 milyon yabancı doğumlu kişi de dâhil. 2024 sonunda sayılan 3,76 milyon yabancı sakin bunun yanı sıra yer alıyor. Yabancı doğumluların nüfustaki payı, diğer pek çok gelişmiş ekonomideki oranın oldukça altında kalıyor.
Yabancı nüfus artarken Japonya’da doğan ve "yabancı" olarak tanımlanan bebeklerin sayısı da rekor kırdı. Listede Çinli, Filipinli ve Brezilyalı anneler başı çekiyor. Bu doğumlar, Japon ebeveynlere sahip yeni doğanların sayısındaki düşüşü kısmen dengeledi.
Kentler Sakinleri Kapsayıcı Biçimde Topluma Katmak İçin Kendi Yöntemlerini Geliştiriyor
Kawasaki ve Hamamatsu, ulusal desteğin ve düzenlemelerin sınırlı olduğu bir ortamda vatandaş olmayan sakinlerinin artan nüfusuna yönelik yerel politikalar geliştirdi. Çalışmaları kültürel gerilim, etnik ayrımcılık ve istihdamda ayrımcılık konularını ele alıyor. Böylece uyum, yalnızca nüfus tahminleriyle değil, gündelik yönetimle de ilgili bir mesele hâline geliyor.
Kawasaki’nin deneyimi, Japonya’nın sömürge geçmişinin şekillendirdiği ve Koreli sakinlerin karşılaştığı eşitsizlikleri de kapsıyor. Japonya’da doğan genç Korelilerin çoğu kalıcı olarak yerleşti ve ayrımcılıkla mücadele etmek için tabandan gelen siyasete katıldı. Başka ülkelerden gelen göçmenler de kenti yurt edinmeyi sürdürdü.
Mart 2024’te Kawasaki’de yaklaşık 50 bin yabancı sakin vardı. Bunların 17 bini Çin, 5.900’ü Vietnam, 5.400’ü Filipinler ve 7.600’ü Kore uyrukluydu. Nüfusun değişen yapısı, kentin temsili nasıl düzenlediğini de etkiledi.
1996’da kurulan Kawasaki Yabancı Sakinler Temsilciler Meclisi, yabancı sakinlere belediye başkanına danışmanlık yapabilecekleri bir platform sunuyor. Bu meclis, katılımı topluluk üyeliğinin ötesine taşıyarak karar alma sürecinde söz sahibi olma imkânı sağladı. Meclis, yabancı sakin nüfusundaki değişimleri yansıtmak amacıyla 2019’da atama ve işe alım kurallarını yeniden düzenledi.
Meclis 49 politika önerisinde bulundu. Bu öneriler konut alanındaki ayrımcılığı, nefret söylemine yönelik düzenlemeleri, vatandaş olmayan yaşlı sakinlerin sosyal yardım ve emeklilik ödemelerine ilişkin kısıtlamaları, üniversiteye erişimdeki sınırlamaları ve yabancı dillerdeki kamuya açık bilgilerin yetersizliğini ele alıyor.
Önemli bir imalat merkezi olan Hamamatsu’da Eylül 2024’te Brezilya, Vietnam, Filipinler, Çin ve Kore uyruklular dâhil yaklaşık 30 bin yabancı sakin bulunuyordu. Bunların neredeyse yarısı 15 yıldan uzun süredir kentte yaşıyordu. Bu da yabancıların istihdamının kalıcı topluluk üyeliğine dönüşebildiğini gösteriyor.
2001’de kurulan Göçmen Nüfusu Yüksek Belediyeler Konseyi, 2021’e kadar 15 belediyeye ulaştı. Konsey yerel girişimleri ulusal bakanlıklarla buluşturuyor, iş birliğini ve bilgi paylaşımını destekliyor, yabancı sakinlerin haklarını korumak için iş dünyasının liderleri ve ulusal kurumlar nezdinde girişimlerde bulunuyor. Ayrıca üye belediyeler arasında politika geliştirme ve iş birliği için bir merkez görevi görüyor.
Robotlar ve Yapay Zekâ Neler Yapabilir?
Japonya, yabancı çalışan alımının yanı sıra teknolojik çözümler de geliştiriyor. Nüfusun yaşlanması ve küçülmesi ekonomik ve toplumsal güçlükler yaratıyor; ancak daha az çalışanla hizmet ve üretimin sürdürülmesine yardımcı olacak teknolojiler geliştirmek için de fırsat sunuyor.
Yazılım, robotik ve diğer teknolojiler tarım, imalat ve hizmetlerin yanı sıra fiziksel emek ve ofis işlerini de değiştiriyor. İki yaklaşım öne çıkıyor: işleri otomatikleştirmek ve çalışanların görevlerini daha verimli yapmalarına yardımcı olmak.
Otomasyon, bir görevin makineye veya sisteme verilmesi anlamına geliyor. Çok sayıda iş arayanın bulunduğu ülkelerde tartışmalar çoğunlukla işlerin ortadan kalkması riskine odaklanıyor. Japonya’daysa otomasyonun başlıca nedenlerinden biri, gerekli işleri yapacak yeterli sayıda kişinin artık bulunmaması.
Bazen kapasite artırımı olarak adlandırılan çalışanlara yardımcı olma yaklaşımı farklı bir yol izliyor. Yapay zekâ yazılımları, donanımlar, insanlara yardımcı olan robotlar ve otomatik sistemler verimliliği artırabiliyor veya uzmanlık becerisi olmayan kişilerin daha uzmanlık gerektiren işleri yapmasını sağlayabiliyor. Bu sistemler pek çok iş alanında geliştiriliyor ve kullanılıyor.
Uluslararası Para Fonu, önümüzdeki on yıllarda otomasyonun çok az mesleği tamamen ortadan kaldırmasının beklendiğini; buna karşılık neredeyse tüm işlerin bazı bölümlerini bir ölçüde etkileyeceğini söylüyor. Etkisinin tekrarlayan imalat işlerinin ötesinde hizmetlere ve başka faaliyetlere de yayılması, insanların çalışma biçimlerini değiştirmesi bekleniyor.
Japonya’nın küçülen iş gücü ve sınırlı göç politikası, otomasyon için güçlü teşvikler yaratıyor ve ülkeyi istihdamdaki değişimleri incelemek açısından elverişli bir örnek hâline getiriyor. IMF uzmanlarının hesaplamaları, imalat sektöründe robot yoğunluğunun artmasının daha yüksek verimlilik ve yerel istihdam ile ücret artışlarıyla bağlantılı olduğunu ortaya koydu.
Bu hesaplamalar kriz dönemlerini dışarıda bıraktı ve ABD verileriyle yapılan benzer bir çalışmanın sonuçlarının tersine sonuçlar verdi. Japonya’nın deneyimi, robotların etkisinin kısmen işverenlerin zaten çalışan bulmakta zorlanıp zorlanmamasına bağlı olduğunu gösteriyor.
Teknoloji her sektörde insan emeğinin yerini tamamen alamıyor. Yine de Japonya’da iş gücünün hızla küçülmesi, sağlık ve yaşlı bakımına olan talebin artması ve personelin az olduğu yerlerde hizmet kalitesinin düşmesi; otomasyon, robotik ve yapay zekâyı gündelik hayata diğer birçok gelişmiş ekonomiden daha hızlı taşıyabilir.
Kalıcı Yerleşim Konusundaki Tercih
Japonya’nın işe alım ihtiyacı giderek çalışan sayısının ötesinde bir soruyu gündeme getiriyor: Onlara ihtiyaç duyan topluluklarda insanlar kalıcı bir yaşam kurabilecek mi? Otomasyon ve yapay zekâ rahatlama sağlayabilir; ancak demografik sorunun tamamına tek bir yanıt çözüm getiremeyeceğinden yabancı iş gücüne duyulan ihtiyacın sürmesi bekleniyor.
Fukui Eyalet Üniversitesi’nde demografi profesörü olan Tsukasa Sasai, Japonya’nın işleyişini sürdürebilmesi için bir arada yaşamanın şimdiden gerekli olduğunu savunuyor.
Japonya, yabancılarla bir arada yaşama olmadan ayakta kalamayacak bir toplum hâline geldi," dedi Sasai. "Yabancıların iş gücünün bir parçası olarak başarıyla yerleşebileceği bir ortam oluşturmak Japon toplumuna önemli faydalar sağlar.
Ulusal göç yönetiminin yetersiz kaldığı yerlerde yerel yönetimler, hem Japon hem de yabancı sakinlere güvenlik ve destek sağlayarak ilk müdahaleyi yapan kurumlar hâline geldi. Öte yandan ardışık başbakanlar, "genellikle göç politikası olarak adlandırılan uygulamayı benimseme niyetlerinin olmadığını" söyledi.
Japonya bunun yerine mevcut düzenlemeler kapsamında kademeli işe alıma ve çalışanları ülkede daha uzun süre tutmaya yöneldi; tartışma yaratabilecek bir kamu referandumundan kaçınırken sayıları artırdı. Demografik değişimin hızı, bu kademeli yaklaşımı ve hükümetin kararlarını kamuoyuna açıklayabilme kapasitesini zorluyor.
Bazı tahminlere göre yaşlanmaya uygulanabilir bir yanıt sunabilmesi için göçmenlerin nüfusun en az yüzde 10’unu oluşturması gerekiyor. Etnik ve kültürel homojenlik tercihleri ile kamuoyu tepkisi ihtimali göz önüne alındığında bu düzeye ulaşmanın zor olduğu belirtiliyor.
Stratejik bir göç politikası, iş gücü piyasasının ihtiyaçlarını demografik hedeflerle ilişkilendirirken entegrasyon önlemleri uluslararası normları ve anlaşmaları ele almalı. Kawasaki’nin temsil platformu ve Hamamatsu’nun belediye ağı, işe alımlar kalıcı yerleşime dönüştükçe yerel yönetimlerin şimdiden neler yaptığını gösteriyor.
Japonya’nın önümüzdeki on yıllardaki demografik yönelimi, iş gücünün ne kadar hızlı toparlanabileceğini sınırlıyor. Stratejiyi açıkça anlatmadan yabancı sakinlerin sayısını artırmayı sürdürmek, kamuoyunun daha fazla hesap verebilirlik talep ettiği bir noktaya varılması riskini taşıyor.
Yabancı nüfusun yüzde 10’u aştığı belediyeler, değişimin hem fırsatları hem de yarattığı baskılar konusunda pratik deneyim sunuyor. İşverenler yabancı çalışanlara ihtiyaç duyuyor, çalışanlar güvenli bir gelecek arıyor, komşularsa ortak kuralların uygulanacağına güvenmek istiyor. Bu ilişkilerin yönetimi, vize ve istihdama ilişkin kararların yanı sıra planlama, toplumsal destek ve kültürel farklılıklara dikkat edilmesini gerektiriyor.
Öne Çıkanlar
- Ocak 2025’te Japonya’da yabancı sakinlerin oranının yüzde 10’u aştığı 27 belediye vardı. Shimukappu, yüzde 36,6 ile ilk sıradaydı.
- Yabancı sakinlerin sayısı 2024 sonunda 3,76 milyona ulaştı. Bu, 350 binlik artışla kayıtlardaki en büyük yıllık yükseliş oldu.
- Dönemin Adalet Bakanı Keisuke Suzuki, enstitünün 2070 öngörüsünden farklı olarak Japonya’nın yabancı nüfus oranının 2040 civarında yüzde 10’u aşmasına hazırlanması gerektiğini söyledi.
- 15-64 yaş grubundaki nüfusun 2020 ile 2040 arasında 15 milyon azalacağı tahmin ediliyor.
- Japonya Uluslararası İşbirliği Ajansı’nın araştırmasına göre 2030’da 4,19 milyon göçmen çalışana ihtiyaç duyulacak; mevcut hızda 770 bin kişilik açık oluşacak.
- 14 Haziran 2024’te kabul edilen yasa, teknik staj eğitiminin yerine Eğitim ve İstihdam Sistemi’ni getirdi ve işveren değiştirme kısıtlamalarını gevşetti.
- Belirli Becerili Çalışan Programı’nın üst kademesi aile birleşimine, ikamet izninin süresiz olarak yenilenmesine ve olası bir daimi ikamet yoluna izin veriyor.
- Takaichi hükümeti, iş gücü açığı bulunan alanlarda işe alımları desteklerken daha sıkı denetim çağrısında bulunuyor ve olası kotaları değerlendiriyor.
- Kawasaki ve Hamamatsu, yabancı sakinlerin temsili ve belediyeler arası iş birliği için yerel önlemler geliştirdi.
- Robotik, yapay zekâ, eğitim ve yaşlı çalışanlar, yabancı çalışan alımının yanı sıra Japonya’nın başvurduğu çözümler arasında.






