Büyük bir kömür alıcısı enerji dönüşümüne bağlılık gösteriyor
Güney Kore, Brezilya'nın Belém kentinde düzenlenen COP30'da Kömürden Çıkış İttifakı'na katılarak karbon kontrolü olmayan yeni kömür santralleri kurmayı durdurmayı ve mevcut 40 kömür ünitesini 2040'a kadar devre dışı bırakmayı taahhüt etti. Duyuruyla, dünyanın yedinci büyük kömür santrali filosuna ve dördüncü büyük kömür ithalatına sahip bir ülke, karbon emisyonlarını kontrol altına almadan kömürle elektrik üretimine son vermeyi amaçlayan koalisyona katıldı.
İçindekiler
- Büyük bir kömür alıcısı enerji dönüşümüne bağlılık gösteriyor
- Taahhüdün kapsamı
- Kömürün yerine başka kaynaklar koymak neden büyük bir görev?
- Uluslararası ittifak nasıl çalışıyor?
- Elektrik üretimi hangi kaynaklarla karşılanacak?
- Hidrojen, amonyak ve gaz bazı ödünleşimleri beraberinde getiriyor
- İstihdam ve sanayi rekabet gücü planın parçası
- 2026'da alınması beklenen kararlar
- Kömür ihracatçılarına ve Asya ekonomilerine bir mesaj
- Öne Çıkanlar
Güney Kore, Singapur'un ardından ittifaka katılan Asya'daki ikinci ulusal hükümet oldu. Kömür ülkenin elektriğinin hâlâ yaklaşık üçte birini karşıladığı için bu kararın özel bir ağırlığı var. Bahreyn de aynı gün koalisyona katılarak kömür santrali kurmayacağını taahhüt etti.
Kore hükümeti, üyelik duyurusuyla birlikte sera gazı emisyonlarını 2018 seviyelerine kıyasla 2035'e kadar yüzde 53 ila 61 azaltma hedefini açıkladı. Bu hedef, ülkenin ürettiği emisyonlarla ortadan kaldırdığı emisyonları dengelemeyi amaçladığı 2050 karbon nötrlüğü hedefine doğru atılan bir ara adım.
Taahhüt, 40 kömür ünitesi için kesin bir son tarih belirlerken filonun geri kalanının geleceği kamu istişaresiyle kararlaştırılacak. Yetkililer; ekonomik ve çevresel uygulanabilirliği, elektrik arzının güvenilirliğini, maliyetleri ve kömüre bağımlı bölgeler üzerindeki etkileri değerlendirdikten sonra 2026'da ayrıntılı bir yol haritası yayımlamayı planlıyor.
Kömür, Güney Kore'de uzun süredir istikrarlı elektrik sağlamış ve geçmişte uygun fiyatı nedeniyle tercih edilmişti. Ülkenin enerji sektöründeki sera gazı emisyonlarının en büyük tek kaynağı olmayı sürdürüyor. Hükümetin duyurusu, iklim eylemini enerji güvenliği, sanayi rekabet gücü ve istihdamla ilişkilendiriyor. Temiz enerji üretim maliyetlerinin düşmesi ve finansmanın kömür projelerinden uzaklaşması da ülkeleri elektrik sistemlerini değiştirmeye yöneltiyor.
Taahhüdün kapsamı
Kömürden Çıkış İttifakı, ortaya çıkan karbondioksit emisyonlarını yakalayan veya önemli ölçüde azaltan teknolojiler kullanılmadan elektrik üretmek için kömür yakılması anlamına gelen, emisyon kontrolü olmayan kömür kullanımına odaklanıyor. Güney Kore'nin üyeliği, emisyon kontrolü olmayan yeni kömür santrali planlarını iptal etmeyi ve mevcut 40 üniteyi 2040'a kadar devre dışı bırakmayı kapsıyor.
Politika, elektrik üretimine uygulanıyor. Çelik üretimi gibi sektörlerde kullanılan kömür kapsam dışında. Elektrik üreticileri açısından taahhüt, gelecekteki yatırım ve devreden çıkarma kararlarının, karbon kontrolü olmaksızın kömürden elektrik üretimini aşamalı olarak sona erdirmeye yönelik ulusal hedefle uyumlu olması gerektiği anlamına geliyor.
Kömür ünitelerinin geri kalanı, ekonomik ve çevresel etkenleri inceleyen bir kamu süreciyle değerlendirilecek. Bunların hangi tarihlerde kapatılacağı henüz kararlaştırılmadı. 2026'da yayımlanması beklenen yol haritasının, hükümetin genel taahhütlerini uygulanabilir bir değişim takvimine dönüştürmesi gerekecek.
Bakanlık, kömürden çıkışı hava kirliliğini azaltma, enerji güvenliğini güçlendirme ve yatırım çekme fırsatı olarak tanımladı. Bu fırsatlar, yeni elektrik üretiminin yanı sıra farklı bir enerji sistemini destekleyebilecek şebeke ekipmanlarını, bataryaları ve temiz hidrojeni de kapsıyor.
Kömürün yerine başka kaynaklar koymak neden büyük bir görev?
Kömürün Güney Kore'nin elektrik üretimindeki payı 2024'te yaklaşık yüzde 30,5 oldu; bu oran 2009'da yüzde 46,3'tü. Pay 15,8 yüzde puan gerilemiş olsa da üretilen her üç birim elektriğin yaklaşık biri hâlâ kömürden geliyor. Paydaki düşüşe rağmen ülkede çok sayıda kömür santrali faaliyette.
Kore'deki kömür santralleri, özellikle kış aylarında talebin zirve yaptığı ve rüzgâr ile güneş enerjisi üretiminin zayıf olduğu dönemlerde istikrarlı elektrik sağlıyor. Bunların yerine başka kaynakların konması, yıl boyunca yeterli elektrik üretimini ve talebin en yüksek ya da yenilenebilir üretimin en düşük olduğu saatlerde güvenilir arzı gerektiriyor.
Kömürün yakılması karbondioksit, kükürt oksitler, azot oksitler ve ince parçacıklar salıyor. Kömürden üretilen bir gigavatsaat elektrik, genellikle yaklaşık 888 ton karbondioksit salımına yol açıyor. Gigavatsaat, zaman içinde üretilen veya tüketilen elektrik miktarını ölçer ve üretimden kaynaklanan emisyonların karşılaştırılmasını sağlar.
İnce parçacıklar özellikle çocuklar ve yaşlılar için sağlık riski oluşturuyor ve bölgeler arasında taşınabiliyor. Bu nedenle kömürle elektrik üretiminin azaltılması, hem iklim zararlarını hem de aylık elektrik faturalarında görünmeyen halk sağlığı maliyetlerini düşürecek.
Güney Kore'nin ithal kömüre bağımlılığı, elektrik tüketicilerini uluslararası fiyat dalgalanmalarına ve döviz kurlarındaki değişimlere de açık hâle getiriyor. 2021 ve 2022'de yaşanan yakıt fiyatı şokları ile Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından gaz piyasalarında görülen dalgalanmalar, enerji arzının güvenliğine ilişkin değerlendirmeleri değiştirdi.
Yurt içindeki yenilenebilir enerji üretimi, depolama kapasitesi ve elektrik şebekeleri genişledikçe küresel kömür piyasalarına daha az bağımlı olmak maliyetlerin istikrara kavuşmasına yardımcı olabilir. Bu yararın sağlanması, ikame kaynakların ve destekleyici altyapının ne kadar hızlı devreye gireceğine bağlı olacak.
Uluslararası ittifak nasıl çalışıyor?
Kömürden Çıkış İttifakı, 2017'de COP23'te Birleşik Krallık ve Kanada'nın öncülüğünde kuruldu. Emisyon kontrolü olmaksızın kömürle elektrik üretimine son vermeyi taahhüt eden ulusal hükümetleri, bölgesel ve yerel yönetimleri, işletmeleri ve finans kuruluşlarını bir araya getiriyor.
Koalisyon, emisyon kontrolü olmayan yeni santrallerin yapımına moratoryum, yani bu santrallerin inşasının durdurulması çağrısında bulunuyor. Ayrıca üyelerin santralleri devreden çıkarma takvimleri hazırlamasına ve kapanışlardan etkilenen çalışanlar ile toplulukları destekleyecek politikalar geliştirmesine yardımcı oluyor. Üyelik, enerji politikası için bir yön belirlerken kömürden çıkışın uygulamadaki çalışmaları konusunda da işbirliği sağlıyor.
İttifak, yaklaşımını Paris Anlaşması'yla ilişkilendiriyor. İttifakın analizine göre Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) üyeleri ile Avrupa Birliği, kömürden çıkış sürecini 2030'a kadar tamamlamalı; dünyanın geri kalanı da 2040'a kadar bu süreci izlemeli.
Güney Kore'nin 40 üniteyi 2040'a kadar devreden çıkarma taahhüdü, OECD üyeleri için önerilen 2030 tarihinin ötesine uzanıyor. Ülkenin ulusal düzeydeki duyurusu, Kore'deki yerel yönetimlerin adımlarını izliyor: Seul Belediyesi 2020'de ittifaka katılarak 2030'a kadar kömür kullanımını bırakmayı taahhüt etmiş, başka eyaletler ve kentler de ittifaka katılmıştı.
Birleşik Krallık Enerji Güvenliği ve Sıfır Net Emisyon Bakanlığı'nda iklimden sorumlu bakan ve ittifakın eş başkanlarından biri olan Kate White, Güney Kore'nin kararını memnuniyetle karşıladı:
Dünya kömürden uzaklaşırken Güney Kore bu harekete katılarak gerçek bir iklim liderliği sergiledi.
Elektrik üretimi hangi kaynaklarla karşılanacak?
Hükümet, yenilenebilir enerjiyi genişleten, düşük karbon emisyonlu güvenilir bir elektrik kaynağı olarak nükleer enerjiyi koruyan ve gazı acil durumlara ayıran bir yol haritası açıkladı. Kömür taahhüdünün yerine getirilmesi, insanların ve işletmelerin ihtiyaç duyduğu anda elektriğin kullanılabilir kalmasını sağlayacak şekilde bu kaynakların planlanmasını gerektiriyor.
2038'i hedefleyen planlama belgelerinde nükleer enerjinin elektrik üretimindeki payı yüzde 30'ların ortasında, yenilenebilir enerjinin payı ise yüzde 40'a yakın öngörülüyor. Bu kaynaklar birlikte, karbon emisyonu olmadan üretilen elektriğin payını yüzde 70'e veya daha yukarıya taşıyabilir.
2035 ulusal emisyon hedefi, yani emisyonları 2018 seviyelerine kıyasla yüzde 53 ila 61 azaltma hedefi, dönüşümün hızını önemli kılıyor. Ülke bu tarihe ve 2050 karbon nötrlüğü hedefine ilerlerken kömür santrallerinin devreden çıkarılması, ikame üretim ve şebeke iyileştirmelerinin birbiriyle uyumlu olması gerekecek.
Yenilenebilir enerji küresel ölçekte yeni rekorlar kırarken elektrik sistemleri rüzgâr, güneş, depolama ve esnek kaynakların daha büyük rol üstleneceği bir döneme hazırlanıyor. Esneklik, koşullar değiştikçe arz veya talebin ayarlanabilmesi anlamına geliyor; örneğin üretimin bol olduğu zamanlarda elektriğin depolanıp üretimin düştüğü zamanlarda kullanılması.
Güney Kore'nin rüzgâr ve güneş enerjisi kapasitesini büyük ölçüde artırması, yeni üretim tesislerini şebekeye daha hızlı bağlaması ve esnekliği ödüllendiren piyasa kuralları getirmesi gerekecek. Depolama ve talep tarafı katılımı, elektrik kullanımının yoğun olduğu dönemlerde baskıyı azaltabilir. Talep tarafı katılımı, tüketimin azaltılmasına veya başka bir zamana kaydırılmasına imkân verir.
Konutlarda ve fabrikalarda alınacak verimlilik önlemleri de talebi düşürebilir. Aynı işi daha az elektrikle yapmak faturaları azaltıp üretim kapasitesini serbest bırakabilir ve kömür üniteleri kapanırken ihtiyaç duyulacak yeni arz miktarını düşürebilir.
Hidrojen, amonyak ve gaz bazı ödünleşimleri beraberinde getiriyor
Yetkililer, bir düzine kömür santralini hidrojen veya amonyak karışımlarıyla çalışacak şekilde dönüştürme önerilerini dile getirdi. Bazı üniteler, elektrik talebinin en yüksek seviyelerini karşılamaya yardımcı olmak için talebin zirve yaptığı saatlerde çalıştırılan kapasite kaynakları olarak görev yapabilir.
Hidrojen ve amonyak esneklik sağlayabilir; ancak maliyetleri ve üretim yöntemleri önem taşıyor. Hidrojen arzı kısıtlı ve pahalı; bugün üretilen hidrojenin büyük bölümü fosil yakıtlardan elde ediliyor. Hidrojenin iklim açısından değeri, yakıtın santrale ulaşmasından önce ortaya çıkan emisyonlara da bağlı.
Amonyakla birlikte yakma, bir kömür kazanında amonyağın başka bir yakıtla birlikte yakılması anlamına geliyor. Bu yöntem santralde salınan karbondioksiti azaltabilir; ancak yakıt tedarik zincirleri, azot oksitlerin kontrolü ve işletme maliyetleri konusunda kaygılar yaratıyor.
Gaz santralleri, rüzgâr veya güneş enerjisi üretimi değiştiğinde hızla devreye girebilir. Ancak gaz, uluslararası fiyatlardaki dalgalanmalara karşı kırılganlık da yaratıyor ve tedarik zinciri boyunca yaşanan metan kaçakları iklim açısından sağladığı yararı azaltıyor. Metan başlı başına bir sera gazı olduğundan, yakıtın yanmasıyla oluşan emisyonların yanı sıra kaçaklar da önem taşıyor.
Güney Kore'deki sivil toplum kuruluşları, hükümete uzun yıllar kullanılacak yeni gaz kapasitesine bağlanmaktan kaçınması çağrısı yaptı. Bunun yerine yenilenebilir enerjiye, depolamaya, talep tarafı katılımına ve iletim altyapısının iyileştirilmesine daha hızlı yatırım yapılmasını istiyorlar.
Birçok araştırma, ulusal hedeflerle uyum sağlamak için kömür filosunun tamamının 2035'e kadar devreden çıkarılması gerektiğini savunuyor. Bu, 40 üniteyi 2040'a kadar devreden çıkarma taahhüdünden daha hızlı bir takvim ve daha güçlü teşvikler gerektirir. Bu nedenle ikame yakıtlara ilişkin kararlar, hem emisyon azaltımının hızını hem de dönüşümün maliyetlerini belirleyecek.
İstihdam ve sanayi rekabet gücü planın parçası
Hükümet yetkilileri kömürden çıkışı yeni yatırımlar ve istihdamla ilişkilendirdi. Yenilenebilir enerji üretiminin, elektrik şebekelerinin ve temiz üretimin genişlemesi sermaye çekebilir; özellikle çok uluslu şirketlerin tedarik zincirlerinde düşük karbon emisyonlu elektrik arayışı bu süreci destekleyebilir.
Erken harekete geçen Koreli şirketler parça, şebeke kontrol sistemi ve batarya malzemesi siparişleri alabilir. Dönüşüm, yeni santrallerin inşasının ötesinde ekipman ve hizmetlere de talep yaratacak.
COP30'da Kore heyetine başkanlık eden İklim Bakanı Kim Sung Hwan, hükümetin iklim taahhüdünü bu ekonomik hedeflerle ilişkilendirdi:
Kömürden çıkış yalnızca iklim açısından gerekli değil; enerji güvenliği, şirketlerin rekabet gücü ve istihdam yaratılması bakımından da faydalı.
Elektrik üretimi azaldıkça kömür santrallerinde ve kömür tedarik zincirlerinde çalışanların desteğe ihtiyacı olacak. Adil dönüşüm, ikame elektrik arzını planlamanın yanı sıra kömürden uzaklaşmadan etkilenecek insanları ve yerleri de gözetmek anlamına geliyor.
Olası önlemler arasında yeniden eğitim, yerel yatırım fonları ve etkilenen bölgelere yeni temiz enerji fabrikaları veya şebeke projeleri çekmeye yönelik teşvikler bulunuyor. Santrallerin kapanış tarihlerinin netleşmesi, çalışanlara, topluluklara ve işletmelere istihdam ile yerel ekonomik faaliyetlerdeki değişime hazırlanmak için daha fazla zaman tanıyabilir.
2026'da alınması beklenen kararlar
2026 için planlanan ayrıntılı yol haritasında arz güvenilirliği, karşılanabilirlik, iletim hatları ile depolama tesisleri için izinlerin ne kadar hızlı alınabileceği ele alınmalı. Güney Kore, kömürün elektrik üretimindeki payını yaklaşık yüzde 30'a düşürdü; ancak kalan üretimin yerine yenilerini koymak büyük miktarda yeni üretim kapasitesi ve altyapı gerektiriyor.
Kalan kömür filosunun geleceğine ilişkin ekonomik ve çevresel uygulanabilirlik kamu istişaresiyle incelenecek. Bölgesel etkiler önemli olacak; çünkü bir santralin kapanması ulusal elektrik kaynakları dağılımını değiştirmekle kalmıyor, o tesise bağlı çalışanları ve işletmeleri de etkiliyor.
Her santral için bir takvim, yenilenebilir enerji ve depolama için şeffaf satın alma süreçleri ve istikrarlı şebeke yatırımları, işletmelerin daha güvenle plan yapmasına yardımcı olabilir. Depolama ve talep tarafı katılımının elektrik piyasalarına girmesine izin veren kurallar, talebin zirve yaptığı dönemleri ve şebeke üzerindeki baskıyı azaltabilir.
İttifak, Güney Kore'ye benzer dönüşümleri daha önce yönetmiş ülkelere ve diğer üyelere erişim imkânı sağlıyor. Hükümet yol haritasını hazırlarken işbirliği, politika tasarımını ve çalışanlara yönelik desteği güçlendirebilir.
Duyuruyu ülkenin daha geniş enerji planlarına bağlayan başlıca tarihler şöyle:
- 2017: Birleşik Krallık ve Kanada, COP23'te Kömürden Çıkış İttifakı'nı kurdu.
- 2020: Seul Belediyesi ittifaka katıldı ve 2030'a kadar kömür kullanımını bırakmayı taahhüt etti.
- Kasım 2025: Güney Kore, Belém'deki COP30'da ulusal üyeliğini duyurdu.
- 2026: Hükümetin ayrıntılı kömür yol haritasını yayımlaması bekleniyor.
- 2035: Ülke, emisyonlarını 2018 seviyelerinin yüzde 53 ila 61 altına indirmeyi hedefliyor.
- 2038: Elektrik planlama belgeleri, nükleer enerjinin üretimde yüzde 30'ların ortasında, yenilenebilir enerjinin ise yüzde 40'a yakın paya sahip olacağını öngörüyor.
- 2040: Güney Kore mevcut 40 kömür ünitesini devreden çıkarmayı taahhüt ediyor.
- 2050: Ülke karbon nötrlüğüne ulaşmayı hedefliyor.
Kömür ihracatçılarına ve Asya ekonomilerine bir mesaj
Güney Kore, deniz yoluyla taşınan ve elektrik üretiminde kullanılan termik kömürün büyük alıcılarından biri. Ülkenin 2040'a kadar kömürle elektrik üretimini aşamalı olarak sonlandırma taahhüdü, aralarında Koreli enerji şirketlerinin en büyük müşteriler arasında yer aldığı Avustralya'nın da bulunduğu ihracatçılar açısından talebin zamanla azalacağına işaret ediyor.
Piyasa analistleri, duyurunun diğer Asyalı kömür alıcıları üzerindeki kendi aşamalı çıkış takvimlerini yayımlama baskısını artırmasını bekliyor. İhracatçılar ve elektrik üreticileri açısından daha net bir devreden çıkarma takvimi, talebin nasıl değişebileceğine ilişkin daha belirgin bir tablo sunacak.
Güney Kore, duyuru öncesinde ittifaka katılmamış az sayıdaki OECD üyesinden biriydi. Büyük kömür kapasitesine sahip büyük bir sanayi ekonomisinden gelen bu karar, üyelikle birlikte Kuzeydoğu ve Güneydoğu Asya'da diplomatik ağırlık kazanıyor.
Dünyanın en büyük iki kömür tüketicisi olan Çin ve Hindistan koalisyonun üyesi değil. Buna rağmen Güney Kore'nin kararı, büyük bir kömür kullanıcısının elektrik arzını, sanayiyi ve etkilenen toplulukları sürecin parçası hâline getirerek kömürden planlı biçimde çıkış hazırlıklarına nasıl başlayabileceğini gösteriyor.
Öne Çıkanlar
- Güney Kore, COP30'da Kömürden Çıkış İttifakı'na katılarak Singapur'un ardından ittifaka üye olan ikinci Asya ulusal hükümeti oldu.
- Hükümet, emisyon kontrolü olmayan yeni kömür santrallerinin yapımını durduracak ve mevcut 40 kömür ünitesini 2040'a kadar devreden çıkaracak.
- Kalan filonun takvimi kamu istişaresiyle değerlendirilecek; ayrıntılı yol haritasının 2026'da yayımlanması bekleniyor.
- Kömür, 2024'te elektrik üretiminin yüzde 30,5'ini karşıladı; bu oran 2009'da yüzde 46,3'tü.
- Güney Kore, emisyonlarını 2018 seviyelerine kıyasla 2035'e kadar yüzde 53 ila 61 azaltmayı, 2050'de ise karbon nötrlüğüne ulaşmayı hedefliyor.
- Planlar yenilenebilir enerji ile nükleer enerjiyi genişletiyor, gazı acil durumlara ayırıyor ve bir düzine kömür santralinin hidrojen ya da amonyağa dönüştürülmesini öngörüyor.
- Uygulama sürecini çalışanlara verilecek destek, elektrik arzının güvenilirliği, maliyetler ve şebekenin genişletilmesi şekillendirecek.
- Taahhüt, ithal termik kömüre yönelik gelecekteki talebin zayıflayacağına işaret ediyor ve diğer Asyalı alıcılar üzerindeki devreden çıkarma takvimlerini yayımlama baskısını artırıyor.






