Güney Kore'nin Küresel Ortalamaları Aştığı 2025'te Sera Gazları Rekor Kırdı

10 dakikalık okuma
Greenhouse Gases Hit Records in 2025 as South Korea Exceeds Global Averages

Üç gaz yeni rekorlara ulaştı; Güney Kore'nin değerleri her birinin küresel ortalamasını aştı

Kore Meteoroloji İdaresi'nin (KMA) sunduğu verilere göre, küresel karbondioksit yoğunluğu 2025'te milyonda 426,8 parçaya ulaşırken Güney Kore'de bu değer 432,7 oldu. Metan ve diazot monoksit de kayıtlardaki en yüksek küresel yoğunluklarına ulaştı. Böylece atmosferde ısı tutan gazların birikimi sürdü.

İçindekiler
  1. Üç gaz yeni rekorlara ulaştı; Güney Kore'nin değerleri her birinin küresel ortalamasını aştı
  2. Rekor değerler ne anlama geliyor?
  3. Karbondioksit artışının yavaşlaması neden hâlâ önemli?
  4. Güney Kore'deki yüksek yoğunlukları daha yakından karşılaştırmak gerekiyor
  5. Metan artışı yavaşlarken diazot monoksit yükselmeyi sürdürüyor
  6. Elektrik yalıtımında kullanılan çok az miktardaki gazın etkisi büyük
  7. Hidrojen, atmosfer kimyası yoluyla ısınmayı etkiliyor
  8. Güney Kore'nin izleme ağı yerel ölçümleri küresel kayıtlara bağlıyor
  9. Daha fazla ısı atmosferde tutulurken emisyon azaltımları yetersiz kalıyor
  10. Öne Çıkanlar

Dünya Meteoroloji Örgütü'nün Sera Gazı Bülteni No. 22'ye göre küresel metan yoğunluğu milyarda 1.948, diazot monoksit yoğunluğu ise milyarda 339,1 parçaya ulaştı. Güney Kore'de bu değerler sırasıyla 2.023 ve 340,6 oldu; böylece üç gazın da yoğunluğu küresel ortalamanın üzerine çıktı.

Karbondioksit artışı, kısmen 2023–2024'teki güçlü El Niño olayının ardından karasal ekosistemlerin karbon soğurma kapasitesini bir ölçüde geri kazanmasıyla bir önceki yıla göre yavaşladı. Buna rağmen milyonda 2,8 parçalık artış, 2016–2025 ortalamasının üzerinde kaldı. Artışın yavaşlaması bile havadaki ısı tutucu gaz miktarının artmaya devam etmesini engellemedi.

Bültende, elektrik şebekelerini ve hidrojen sistemlerini genişleten ülkeler için daha az bilinen bir soruna da dikkat çekiliyor: elektrikli ekipmanlarda kullanılan kükürt hekzaflorür ve ısınmaya dolaylı katkıda bulunan hidrojen sızıntıları.

Dünya Meteoroloji Örgütü Genel Sekreter Yardımcısı Ko Barrett, atmosferde giderek artan gaz yükünün sonuçlarını şöyle anlattı:

Sera gazları atmosferde eşi benzeri görülmemiş miktarda ısı tutuyor; bu da daha şiddetli hava olaylarına ve ekonomilerimiz ile toplumlarımız açısından bunlarla bağlantılı risklere enerji sağlıyor.

Ölçümler üç pratik zorluğu bir araya getiriyor: emisyonları azaltmak, ormanların ve okyanusların ne kadar karbon soğurduğunu izlemek ve yeni enerji altyapılarında kullanılan gazların sızmasını önlemek. Güney Kore, Anmyeondo, Jeju Gosan ve Ulleungdo'daki istasyonlarıyla bu izleme çalışmalarına katkı sağlıyor.

Reklam

Rekor değerler ne anlama geliyor?

2025'teki karbondioksit yoğunluğu, sanayileşme öncesi 1750'deki tahmini seviyenin yüzde 153'üne ulaştı. Metan yüzde 267'ye, diazot monoksit ise yüzde 126'ya çıktı. Önceki seviyelerin üzerindeki artışlar sırasıyla yüzde 53, yüzde 167 ve yüzde 26 oldu.

1750'deki tahmini yoğunluklar karbondioksit için milyonda 278,3 parça, metan için milyarda 729,2 parça ve diazot monoksit için milyarda 270,1 parçaydı. Dolayısıyla metan yoğunluğu önceki seviyesinin iki buçuk katından fazlasına yükseldi.

Milyonda ve milyarda parça birimleri, havadaki gaz karışımının oranını ifade eder. Milyonda 426,8 parça karbondioksit yoğunluğu, her bir milyon hava molekülünün yaklaşık 427'sinin karbondioksit molekülü olduğu anlamına gelir. Metan ve diazot monoksit daha az bulunduğundan daha küçük birimlerle ölçülür.

Sera gazları, Güneş'ten gelen enerjinin büyük bölümünün atmosferden geçmesine izin verir; ardından Dünya yüzeyinden yayılan ısının bir kısmını emer ve yeniden salar. Yoğunlukları arttıkça iklim sisteminde daha fazla ısı kalır.

Bülten, atmosferde şimdiye dek birikmiş miktarı ölçüyor. Yıllık emisyonlar ise insan faaliyetlerinin ve doğal süreçlerin belirli bir yılda ne kadar gaz saldığını gösteriyor. Yoğunluklar, bu salımların yanı sıra karaların, okyanusların ve atmosfer kimyasının gazları uzaklaştırma miktarını da yansıtıyor.

Karbondioksit artışının yavaşlaması neden hâlâ önemli?

Karbondioksit 2025'te milyonda 2,8 parça arttı. Bu değer, 2016–2025 dönemindeki yıllık ortalama 2,62 parçalık artışla karşılaştırıldığında, önceki yılın olağan dışı büyüklükteki sıçramasına kıyasla yavaşlamış olsa da on yıl ortalamasının yaklaşık yüzde 7 üzerindeydi.

KMA, önceki yıllık artışı milyonda 3,5 parça olarak hesaplıyor; Dünya Meteoroloji Örgütü bilim insanları ise bilgilendirme toplantısında 3,6 olarak açıkladı. Her iki değer de 2025'teki artışın bir önceki yılın altında kaldığını gösteriyor.

Dünya Meteoroloji Örgütü yavaşlamayı, karasal karbon yutaklarının toparlanmasına ve 2023–2024'teki güçlü El Niño olayının ardından yangınlardan kaynaklanan emisyonların azalmasına bağlıyor. Karbon yutağı; orman, toprak veya okyanus gibi karbonu soğuran unsurlardır. El Niño, tropikal Pasifik'te görülen ve geniş bölgelerde yağış ile sıcaklıkları değiştirerek bitki örtüsünü ve yangın koşullarını etkileyebilen doğal bir ısınma olayıdır.

Reklam

Dünya Meteoroloji Örgütü Kıdemli Bilimsel Görevlisi Oksana Tarasova, daha küçük artışın bile atmosferdeki gaz yüküne kayda değer bir ekleme anlamına geldiğini şöyle açıkladı:

Ancak yılda 2,8 ppm'lik artış, fosil yakıtların yakılmasıyla atmosfere eklenen kayda değer miktarda karbondioksit anlamına geliyor.

Her yıl salınan karbondioksitin yaklaşık yarısı atmosferde kalırken geri kalanını kara ve okyanuslar soğuruyor. Bu nedenle, emisyonlardaki değişimlerin yanı sıra bu ortamların karbon soğurma kapasitesindeki değişimler de yoğunlukların artış hızını etkileyebiliyor.

Uzun dönemli karşılaştırma dikkat çekici. Karbondioksitin yıllık ortalama artışı 1960'larda milyonda yaklaşık 0,8 parçayken son on yılda yaklaşık 2,6 parçaya ulaştı. Son dönemdeki artış hızı üç kattan fazla.

Güney Kore'deki yüksek yoğunlukları daha yakından karşılaştırmak gerekiyor

Güney Kore'deki karbondioksit yoğunluğu 2025'te küresel ortalamayı milyonda 5,9 parça aştı. Metan yoğunluğu milyarda 75 parça, diazot monoksit yoğunluğu ise milyarda 1,5 parça daha yüksekti. Küresel değerler üzerinden hesaplandığında bu farklar yaklaşık yüzde 1,4, yüzde 3,9 ve yüzde 0,4'e karşılık geliyor.

KMA, ulusal arka plan yoğunluklarını Anmyeondo, Jeju Gosan ve Ulleungdo'daki ölçümlerin aritmetik ortalaması olarak hesaplıyor. Arka plan ölçümlerinde, yakındaki kaynakların anlık etkisi en aza indirilerek gazların daha eşit dağıldığı hava örneklenmeye çalışılıyor.

Kore ortalaması üç izleme noktasını kapsarken küresel değer, dünya çapındaki bir gözlem ağını temsil ediyor. Ölçülen farklar, bu ağların örneklediği havayı tanımlıyor; ulusal emisyon envanteri ise elektrik üretimi, ulaşım, sanayi ve tarım gibi faaliyetlerden kaynaklanan salımları ayrıca tahmin ediyor.

Güney Kore'de son on yılın yıllık ortalama artışları karbondioksitte milyonda 2,7 parça, metanda milyarda 9 parça ve diazot monoksitte milyarda 1,2 parçaydı. Küresel değerler ise sırasıyla 2,62, 10,2 ve 1,08 oldu.

Bu karşılaştırma, yüksek yoğunluk toplamlarının gizlediği bir ayrıntıyı ortaya koyuyor: Güney Kore'de on yıllık ortalama artış karbondioksit ve diazot monoksitte daha hızlı, metanda ise daha yavaştı. Ortalama yıllık artış daha düşük olmasına rağmen Güney Kore'deki metan yoğunluğu daha yüksek kaldı.

Metan artışı yavaşlarken diazot monoksit yükselmeyi sürdürüyor

Küresel metan yoğunluğu 2025'te milyarda 6 parça arttı. Bu değer, 2024'teki 8 parçalık artışın ve on yıllık 10,2 parçalık ortalamanın altında kaldı. Diazot monoksit ise milyarda 1,1 parça yükselerek on yıllık 1,08 parçalık ortalamasına yakın seyretti.

Reklam

Metanın geçmişinde hızlı artış dönemlerinin yanı sıra yoğunluğun neredeyse sabit kaldığı dönemler de var. Yoğunluk 1980'lerin sonlarında yılda yaklaşık 12 parça arttı; 1999'dan 2006'ya kadar pek değişmedi, ardından 2007'de yeniden yükselmeye başladı. Dünya Meteoroloji Örgütü, bu yeni artışı tropikal sulak alanlara ve kuzey orta enlemlerdeki insan faaliyetlerinden kaynaklanan emisyonların büyümesine bağlıyor.

Metan emisyonlarının yaklaşık üçte biri sulak alanlar da dahil olmak üzere doğal kaynaklardan geliyor. Geri kalanı ise insan kaynaklı; sığır yetiştiriciliği, pirinç tarımı, çöp depolama sahaları ve bitki örtüsünün yakılması bu kaynaklar arasında. Metanın atmosferde kalma süresi karbondioksitinkinden daha kısa olsa da uzun süre atmosferde kalan gazların ısınma etkisinin yaklaşık yüzde 16'sından sorumlu.

Diazot monoksit emisyonlarının başlıca kaynağı, tarımda kullanılan azotlu gübreler. Bu gazın düzenli artışı, enerji emisyonlarının yanı sıra bir başka zorluğu daha gündeme getiriyor: gıda üretilirken salınan gazları azaltmak.

Elektrik yalıtımında kullanılan çok az miktardaki gazın etkisi büyük

SF6 olarak bilinen kükürt hekzaflorürün küresel ortalama yoğunluğu 2025'te trilyonda 12,24 parçaya ulaştı. Trilyonda 0,48 parçalık yıllık artış, kayıtlardaki en büyük artış oldu. Yoğunluk, 1995'teki trilyonda 3,5 parçayla karşılaştırıldığında yaklaşık yüzde 249 yükseldi.

Elektrik sistemlerinde SF6, yalıtım gazı olarak ve yüksek gerilimli ekipmanlardaki elektrik arklarını bastırmak için kullanılıyor. Dünya Meteoroloji Örgütü, küresel ölçekte elektrifikasyonla birlikte gazın atmosferdeki yoğunluğunun son otuz yıldır düzenli olarak arttığını belirtiyor.

SF6 atmosferde 1.000 yıldan uzun süre kalıyor. 100 yıllık dönemde aynı kütledeki karbondioksite kıyasla yaklaşık 24.300 kat daha fazla ısınma etkisi yaratıyor. Küresel ısınma potansiyeli adı verilen bu karşılaştırma, bir gazın ısıyı ne kadar güçlü tuttuğunu ve etkilerinin ne kadar sürdüğünü birlikte hesaba katıyor.

Dünya Meteoroloji Örgütü, elektrikli ekipmanlarda bulunan gazın sızması hâlinde gelecekte iklim üzerinde yük oluşturabileceğine dikkat çekiyor. Örgüt ayrıca küresel ısınma potansiyeli SF6'dan yaklaşık yüzde 98 daha düşük olan yeni alternatiflere işaret ediyor.

Daha temiz enerji sistemlerine hizmet etmek üzere genişleyen elektrik şebekeleri için pratik mesele, elektriğin nasıl üretildiğinden ibaret değil. Ekipman seçimi, yalıtım gazlarının kapalı tutulması ve geri kazanılması da iklim açısından sağlanan faydayı etkiliyor.

Hidrojen, atmosfer kimyası yoluyla ısınmayı etkiliyor

Atmosferdeki hidrojen yoğunluğu 2024'te milyarda 560 parçaya ulaştı. Bu, 2010'daki 532 parçaya göre yaklaşık yüzde 5,3'lük artış demek. Dünya Meteoroloji Örgütü, son on yıldaki yükselişin nedeninin henüz bilinmediğini belirtiyor.

Reklam

Hidrojen kendi başına bir sera gazı değil, ancak atmosferin metanı uzaklaştırma kapasitesini etkileyebiliyor. Metanın parçalanmasına yardımcı olan, son derece tepkimeye yatkın moleküller olan hidroksil radikalleriyle tepkimeye giriyor. Daha fazla hidrojen bulunması, metanı uzaklaştırmaya yarayan bu moleküllerin azalmasına ve metanın ısınma etkisinin daha uzun sürmesine yol açabiliyor.

Enerji sistemlerinde enerjiyi depolamak ve taşımak için hidrojenden giderek daha fazla yararlanılıyor. Güneş veya rüzgâr enerjisinden elde edilen elektrikle hidrojen üretilebiliyor; hidrojen depolanıp daha sonra elektriğe ihtiyaç duyulduğunda kullanılabiliyor. Bu süreçte hidrojen, enerji taşıyıcısı işlevi görüyor.

Üretim, depolama veya taşıma sırasında oluşan sızıntılar, amaçlanan iklim kazanımlarını kısmen ortadan kaldırabilir. Bu nedenle Dünya Meteoroloji Örgütü bülteni, ülkeler enerji sistemlerini dönüştürürken hidrojen izlemesini SF6 denetimiyle birlikte ele alıyor.

Güney Kore'nin izleme ağı yerel ölçümleri küresel kayıtlara bağlıyor

KMA'nın sera gazı veri portalında, kurumun Dünya Meteoroloji Örgütü Küresel Atmosfer Gözlemi programı kapsamında yedi sera gazını izlediği belirtiliyor. Veriler, bilim insanlarının yoğunlukları takip etmesine ve kaynaklar ile gazların atmosferden uzaklaştırılma süreçlerindeki değişimleri araştırmasına yardımcı oluyor.

Portalda Anmyeondo ve Jeju Gosan için 1999'da, Ulleungdo–Dokdo içinse 2014'te başlayan kayıtlar yer alıyor. Güney Kore'deki istasyonların ölçümleri, Dünya Meteoroloji Örgütü'nün küresel ortalama yoğunluk hesaplamalarına da katkı sağlıyor.

Gözlem geçmişi ve yaklaşan iklim toplantısı kısa bir zaman çizelgesi sunuyor:

  • 1999: Anmyeondo ve Jeju Gosan'da sera gazı verileri kaydedilmeye başlandı.
  • 2007: Anmyeondo'da kesintisiz SF6 gözlemleri başladı.
  • 2012: KMA, Dünya Meteoroloji Örgütü SF6 Dünya Kalibrasyon Merkezi'ni işletmeye başladı.
  • 2014: Portalda Ulleungdo–Dokdo sera gazı kayıtları başladı.
  • 2017: Kesintisiz SF6 gözlemleri Jeju Gosan ve Ulleungdo'ya genişletildi.
  • 9–20 Kasım 2026: COP31'in Antalya, Türkiye'de düzenlenmesi planlanıyor.

SF6 merkezi uluslararası karşılaştırma çalışmaları yürütüyor, gözlemcilere eğitim veriyor ve ölçümlerin gereklilikleri karşılayıp karşılamadığını değerlendiriyor. Bu çalışmalar, farklı ülkelerin güvenilir biçimde karşılaştırılabilir kayıtlar oluşturmasına yardımcı oluyor.

KMA'nın portalında, bir önceki yılın verilerinin her temmuz ayında güncellendiği ve kalite kontrol standartlarının gözden geçirilmesi hâlinde daha sonra değişebileceği belirtiliyor. Boş alanlar; olağan dışı ölçümler, ekipman onarımları veya denetimleri nedeniyle oluşanlar da dahil olmak üzere eksik gözlemleri gösteriyor.

Daha fazla ısı atmosferde tutulurken emisyon azaltımları yetersiz kalıyor

Bültenle birlikte sunulan verilere göre, atmosferde uzun süre kalan sera gazlarının ısınma etkisi 1990 ile 2025 arasında yüzde 51 arttı. Bilim insanları bu etkiyi, Dünya'ya ulaşan enerji ile uzaya kaçan enerji arasındaki dengedeki değişim olan ışınımsal zorlama olarak tanımlıyor.

Reklam

Birleşmiş Milletler Çevre Programı, mevcut ulusal emisyon hedeflerinin tamamına ulaşılması hâlinde bile küresel emisyonların 2030'da 2025'e kıyasla yalnızca yüzde 5 ila yüzde 8 azalacağını tahmin ediyor. Bu, yüzyıl ortalarına doğru ısınmayı 1,7°C–1,8°C civarında tutma ve 2100'e kadar 1,5°C'nin altına indirme ihtimalini yüzde 50'ye çıkaran bir yol için belirlenen yüzde 18'lik azaltımın altında kalıyor.

Aynı yol, emisyonların 2025'e kıyasla 2035'e kadar yüzde 45, 2040'a kadar ise yüzde 69 azaltılmasını öngörüyor. Bunlar yıllık salımlardaki düşüşler; Dünya Meteoroloji Örgütü'nün ölçümleri ise atmosferde biriken gazları izliyor.

Tarasova, fosil yakıtların yakılmasının sürmesi ve gelişmekte olan güçlü bir El Niño olayının karasal karbon soğurulmasını etkileyerek 2026'da yoğunlukları daha da yükseltebileceği uyarısında bulundu. Bu nedenle COP31'e katılacak ülkeler hem devam eden karbon emisyonlarını hem de yeni enerji altyapısıyla bağlantılı sızıntıları ele alma baskısıyla karşı karşıya.

KMA Komiseri Lee Mi-seon, kurumun gözlem kayıtlarını Güney Kore'nin iklim politikalarını desteklemek için kullanacağını söyledi:

Hem küresel ölçekte hem de Güney Kore'de sera gazı değişimlerine ilişkin bilimsel anlayışı derinleştirecek ve ülkenin karbon nötr politikalarını destekleyeceğiz.

Öne Çıkanlar

  • Küresel karbondioksit, metan ve diazot monoksit yoğunluklarının tümü 2025'te rekor seviyelere ulaştı.
  • Karbondioksit yoğunluğu küresel ölçekte milyonda 426,8 parçaya, Güney Kore'de ise 432,7 parçaya çıktı.
  • Küresel karbondioksit artışı milyonda 2,8 parçaya geriledi ancak 2016–2025 ortalaması olan 2,62'nin üzerinde kaldı.
  • Güney Kore'de üç gazın da yoğunluğu daha yüksekti; ancak metanın on yıllık ortalama artışı küresel hızın altında kaldı.
  • SF6 yoğunluğu trilyonda 12,24 parçaya ulaştı ve gazın yıllık artışı kayıtlardaki en yüksek seviyeye çıktı.
  • Hidrojen, metanın atmosferden uzaklaştırılmasını yavaşlatarak ısınmayı dolaylı biçimde artırabilir; yoğunluğundaki yakın dönem artışın nedeni bilinmiyor.
  • Güney Kore'nin izleme istasyonları ve SF6 kalibrasyon merkezi, uluslararası sera gazı izleme çalışmalarına katkıda bulunuyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir