COP30 yaklaşırken Endonezya orman finansmanı fırsatını değerlendiriyor

8 dakikalık okuma
COP30 yaklaşırken Endonezya orman finansmanı fırsatını değerlendiriyor

125 milyar dolarlık öneri, ayakta kalan ormanları merkeze alıyor

Endonezya, bu kasım Belém'de düzenlenecek Birleşmiş Milletler iklim zirvesinde görüşmelerin merkezine doğru ilerleyen, önerilen 125 milyar dolarlık yatırım mekanizması kapsamında tropikal ormanlarını koruması karşılığında yılda yüz milyonlarca dolar alabilir. COP30'un ev sahibi Brezilya, 25 Ekim 2025 itibarıyla Tropikal Ormanları Sonsuza Dek Koruma Fonu'na 1 milyar dolar taahhüt etti ve yılda yaklaşık 4 milyar dolarlık orman ödemesi yapabilecek bir fon oluşturmak için yeterli desteği arıyor.

İçindekiler
  1. 125 milyar dolarlık öneri, ayakta kalan ormanları merkeze alıyor
  2. Belém'deki zirve neden önemli?
  3. Yatırımlar koruma çalışmalarını nasıl finanse edecek?
  4. Ülkelerin ormanları korumak için yapması gerekenler
  5. Karbon kredilerinden farkı ne?
  6. Bu finansman Endonezya için ne anlama gelebilir?
  7. Ulusal geliri yerel programlara aktarmak
  8. Toplulukların ayrılmış payın yanı sıra erişime de ihtiyacı var
  9. Öne Çıkanlar

Öneri, uygun ülkelerin korudukları tropikal orman alanına göre ödeme almasını, orman kaybı ve bozulması durumunda ise bu ödemelerden kesinti yapılmasını öngörüyor. Hektar başına yılda 4 dolarlık referans ödeme, Endonezya'ya önemli bir pay sağlayabilir: ülke, takımadaları genelinde 120 milyon hektardan fazla orman bulunduğunu bildiriyor. Nihai ödeme miktarı, uygun olduğu doğrulanmış orman alanına, bozulmuş alanların nasıl değerlendirileceğine ve kayıplar için uygulanacak cezalara bağlı olacak.

Endonezya açısından bu mekanizmanın cazibesi, koruma çalışmaları için düzenli bir finansman kaynağı sunması. Ormanların korunması şimdiye kadar hibe, ikili destek, REDD+ programları ve karbon piyasalarından oluşan parçalı bir finansman yapısına dayanıyordu. Bu yöntemler finansman ve deneyim sağlasa da gelir dalgalanmalarına, karmaşık doğrulama gerekliliklerine ve yavaş ödeme süreçlerine yol açtı.

Mekanizma farklı bir model öneriyor. Kamu ve özel sektör sermayesi küresel piyasalarda yatırıma yönlendirilecek; yatırım kârları ise ormanları koruyan ülkelere ödeme yapmak için kullanılacak. Yalnızca belirli bir projenin önlediği emisyonlar için ödeme yapmak yerine, yaşayan ormanların sağladığı hizmetler karşılığında her yıl ödeme yapılacak. Bu gelirin ne kadar güvenilir olacağını, önerilen kurallar, yatırım getirileri ve dağıtım düzenlemeleri belirleyecek.

Reklam

Belém'deki zirve neden önemli?

Brezilya, Tropikal Ormanları Sonsuza Dek Koruma Fonu'nu COP28'de duyurdu ve geçen yılı ortaklar bulmakla geçirdi. COP30, uzun yıllar boyunca ödeme yapmak üzere tasarlanan bir mekanizmadan yararlanması beklenen hükümetleri, yatırımcıları ve toplulukları bir araya getirmek için uygun bir ortam sunuyor.

Birleşik Krallık, Norveç ve Birleşik Arap Emirlikleri desteğini açıkladı. Büyük yatırımcılar ve bankalar mekanizmanın tasarımına ilişkin görüşmelere katılırken sivil toplum kuruluşları ve Yerli halkların liderleri de hakların korunması, güvence mekanizmaları ve finansmana doğrudan erişim konularında daha güçlü düzenlemeler talep ettikleri istişarelere katıldı.

Öneri, farklı sorumluluklara sahip grupları bir araya getiriyor. Hükümetler sermayenin oluşturulmasına ve ulusal orman programlarının düzenlenmesine yardımcı olacak. Yatırımcılar fonun finansmanına katkı sağlayacak. Yerli halklar ve yerel topluluklar ödemelerin ayrılmış bir bölümünden yararlanacak ve bu ödemelerin nasıl yapılacağına ilişkin kararlarda rol üstlenmek istiyor.

Zirveye giden süreç şöyle:

  • COP28: Brezilya mekanizmayı duyurdu.
  • Geçen yıl: Brezilya ortaklar buldu; hükümetler, finans kuruluşları, sivil toplum temsilcileri ve Yerli halkların liderleri görüşmelere katıldı.
  • 25 Ekim 2025: Brezilya'nın 1 milyar dolarlık taahhüdü, 125 milyar doları hedefleyen fonu oluşturma çabalarına destek sağlıyor.
  • Kasım 2025: Belém'de düzenlenecek COP30, orman finansmanı tartışmalarını iklim zirvesinin gündemine taşıyacak.

Yatırımlar koruma çalışmalarını nasıl finanse edecek?

Önerilen mekanizma, kamu ve özel sektör sermayesini bir havuzda toplayarak bunu çeşitlendirilmiş bir sabit getirili varlık portföyüne yatıracak. Bu varlıklar arasında, yatırımcılara üzerinde anlaşılmış koşullar doğrultusunda ödeme yapan tahviller de bulunuyor. Amaç, zaman içinde faaliyet gösterebilecek bir yatırım yapısını korurken bu portföyün kârını orman koruma çalışmalarına destek olmak için kullanmak.

Organizatörler, katılımcı tropikal orman ülkelerine yılda yaklaşık 4 milyar dolar sağlayacak yatırım getirisi elde etmek için 125 milyar dolarlık sermaye hedefliyor. Model, yatırılan büyük bir sermaye havuzunun sürekli bir amacı destekleyen gelir ürettiği vakıf fonlarına benziyor.

Görüşülen tasarımlar, gelişmekte olan piyasalardaki ve gelişmekte olan ekonomilerdeki yatırım yapılabilir düzeyde tahvillerin ağırlıkta olduğu bir portföye işaret ediyor. Yatırım yapılabilir düzey, geri ödeme riskinin görece düşük olduğuna işaret eden kredi değerlendirmesini ifade ediyor. Öneri ayrıca yeşil veya sürdürülebilir yatırımları tercih ediyor; fosil yakıtlara ya da ormansızlaşmaya karışma riski yüksek şirketlere yatırım yapılmasını yasaklıyor.

Endonezya'nın bu mekanizmaya uygunluğu kısmen bu finansal yapıya dayanıyor. Düzenli ödemeler, her yeni proje için ayrı finansman kararlarına bel bağlamak yerine yangın önleme ve restorasyon gibi sürekli bütçe gerektiren programları destekleyebilir.

Reklam

Ülkelerin ormanları korumak için yapması gerekenler

Ödeme formülü, karbon kredileri yerine tropikal nemli orman alanına odaklanıyor. Destekçiler, korunan ormanlar için hektar başına yılda 4 dolarlık ödeme yapılmasını sıkça gündeme getiriyor. Yararlanabilmek için ülkelerin yıllık ormansızlaşmayı genellikle yüzde 0,5 olarak ifade edilen düşük bir eşiğin altında tutması gerekecek.

Ormanların durumunu denetlemek için uydu görüntülerinden ve ulusal izleme sistemlerinden yararlanılacak. Ödemeler, korunan alan büyüdükçe artacak; orman kaybı ya da bozulması durumunda azalacak. Ormansızlaşma daha büyük kesintilere, bozulma ise daha küçük kesintilere yol açacak.

Bozulma önemli; çünkü bir orman, ağaç örtüsünün tamamını kaybetmeden ekolojik sağlığını yitirebilir. Bu nedenle izleme çalışmaları, bir alanın hâlâ ağaçlık görünüp görünmediğinin ötesine geçerek ekosistemi zayıflatan hasarları da ele almalı.

Uygunluğa ilişkin nihai kurallar, Endonezya'nın uygun olduğu doğrulanmış alanı ve alacağı nihai ödeme henüz belirlenmedi. Açıklanan rakamlar mekanizmanın önerilen ölçeğini gösteriyor; örtü durumunun, kapsam dışı bırakılacak alanların ve cezaların nasıl değerlendirileceği ise alınacak ödeme miktarını şekillendirecek.

Karbon kredilerinden farkı ne?

Karbon piyasaları, ölçülen emisyon azaltımları veya atmosferden karbon giderimi karşılığında ödeme yapıyor. Fiyatlar piyasa eğilimlerine ve politikalara göre değişebiliyor. Daha geniş bölgeleri kapsayan proje ve programlar ayrıca ilavelik, kalıcılık ve referans senaryolar konusunda teknik sorularla karşılaşıyor.

Basitçe ifade etmek gerekirse ilavelik, emisyon faydasının program sayesinde ortaya çıkıp çıkmadığını sorguluyor. Kalıcılık, bu faydanın ne kadar sürdüğüyle ilgili. Referans senaryosu ise müdahale olmasaydı ne yaşanacağının tahminini ifade ediyor. Bu soruların yanıtlanması ödemeleri geciktirebilir ve kredilerin niteliği konusunda anlaşmazlıklara yol açabilir.

Birçok karbon projesi, alıcıların başka yerlerdeki emisyonlarını dengelemek için kullandığı krediler satıyor; bu yaklaşım tartışmalara konu olabiliyor. Tropikal Ormanları Sonsuza Dek Koruma Fonu denkleştirme kredileri satın almayacak. Önerilen ödemeler, karbon tutmanın yanı sıra yağışların oluşmasına, suyun süzülmesine, serinlemeye ve yaşam alanlarının korunmasına katkı sağlayan ormanları kamusal bir değer olarak tanıyor.

Hektar başına yapılacak ödeme, en yüksek karbon kredisi fiyatlarından daha düşük olabilir. Bu yaklaşımın cazibesi, daha basit bir hesaplama sunması ve bir ülke uygun bulunduğunda ulusal ölçekte öngörülebilir gelir sağlama olasılığı. Hükümetler, korunan orman örtüsüyle bağlantılı gelirleri temel alarak birkaç yıllık programlar planlayabilir.

Reklam

Bu finansman Endonezya için ne anlama gelebilir?

Kalimantan, Sumatra, Sulawesi ve Papua'daki Endonezya ormanları yağış düzenlerini destekliyor, derin turbalıklarda karbon depoluyor, mangrovları ve kıyıları koruyor, gıda ve su güvenliğine katkı sağlıyor. Bu ormanlar olağanüstü biyolojik çeşitliliği barındırıyor ve geçim kaynakları sağlıklı ekosistemlere bağlı toplulukları ayakta tutuyor.

Referans olarak 120 milyon hektar alındığında, hektar başına 4 dolarlık ödeme yılda 480 milyon dolara karşılık geliyor. Endonezya, bu referans rakamdan daha geniş bir orman alanı bulunduğunu bildiriyor; ancak gerçek ödeme, kapsam dışı bırakma ve kesintilerin ardından uygun olduğu doğrulanmış alan üzerinden hesaplanacak. Dolayısıyla olası finansman, kurallara uyulması ve ormansızlaşmanın düşük tutulması koşuluyla yılda yüz milyonlarca dolar düzeyinde.

Bu miktarın bir bölümü bile orman bölgelerinde yangınların önlenmesi, turbalıkların yeniden sulanması, mangrov restorasyonu, topluluk ormancılığı ve sürdürülebilir geçim kaynaklarını destekleyebilir. Güvenilir finansman, eyalet yönetimlerinin çalışma planlamasına ve bu çalışmaları tek bir bütçe ya da seçim dönemiyle sınırlı kalmadan sürdürmesine yardımcı olabilir.

Önerilen mekanizma, Endonezya'nın 2030 Ormancılık ve Diğer Arazi Kullanımı Net Yutağı hedefiyle de örtüşüyor. Net yutak, sektörün saldığından daha fazla karbon emmesi anlamına geliyor. Fon, bu hedefin yanı sıra hükümetin sosyal ormancılık programını ve turbalık ile mangrov ekosistemlerinde restorasyonu genişletme çabalarını destekleyebilir.

Ulusal geliri yerel programlara aktarmak

Ulusal koruma hedeflerinin sahadaki somut çalışmalara dönüşmesi eyalet bütçeleriyle mümkün. Açık kurallarla yönetilen güvenilir bir gelir akışı, turbalıklardaki kanalların kapatılması, yangınların erken tespiti ve söndürülmesi, orman kaynaklarının topluluklarca yönetilmesi gibi sürekli faaliyetlerin finansmanını sağlayarak bu iki düzeyi birbirine bağlayabilir.

Turbalıkların yeniden sulanması ve kanalların kapatılması, turbadaki suyu tutmayı amaçlıyor. Önerilen finansman modeliyle bu çalışmalar, düzensiz proje ödemelerine bütünüyle bağlı kalmadan restorasyon ve yerel koruma faaliyetleriyle birlikte sürekli destek alabilir.

Endonezya küresel piyasalarda yeşil sukuk ihraç etti ve vakıfla bağlantılı yurt içi koruma finansmanını değerlendiriyor. Sukuk, İslami finansman araçlarını; vakıf ise bağış yoluyla oluşturulan fonu ifade ediyor. Bu yöntemler, koruma çalışmaları için farklı para kaynaklarını birleştirme tartışmalarının parçası.

İstikrarlı yıllık orman ödemeleri, eyaletlerin eş finansman sağlaması, topluluk projelerine hayırsever katkılar çekmesi ya da restorasyon sonuçlarına göre ödeme yapan sözleşmeleri desteklemesi için ayrılabilir. Bu tür birleşimler genellikle karma finansman olarak adlandırılıyor. Paranın nereye gittiğini ve neleri desteklediğini göstermek için güçlü bir kamu muhasebesi ve açık veriler gerekiyor.

Reklam

Toplulukların ayrılmış payın yanı sıra erişime de ihtiyacı var

Her ülkenin ödeneğinin en az yüzde 20'si, öneride ormanların kanıtlanmış koruyucuları olarak tanınan Yerli halklar ve yerel topluluklar için ayrılacak. Bu taahhüt, ulusal ödemelerin ormanları sahada yöneten insanlarla nasıl buluşturulacağının merkezinde yer alıyor.

Topluluk örgütlerinin, finansmana yalnızca merkezi hükümetler üzerinden değil, doğrudan ulaşabileceği yolların oluşturulması gerekiyor. Önerilen düzenlemeler karar alma süreçlerinde temsil olanağını da içeriyor. Endonezya için güvenilir güvence mekanizmaları ve şeffaf dağıtım, sosyal ormancılığı ve geleneksel arazi yönetimini desteklemeye yardımcı olabilir.

Greenpeace Endonezya Orman Çözümleri Küresel Proje Eş Lideri Syahrul Fitra, orman finansmanının bugün tahribatı ödüllendiren teşvikleri değiştirmesi gerektiği uyarısında bulundu. Bu kaygı, mekanizma için pratik bir ölçüt sunuyor: koruma finansmanının orman kaybına yol açan tercihleri değiştirip değiştirmeyeceği.

Güvence mekanizmalarının yalnızca tamamen ormansızlaşmayı değil, bozulmayı da ele alması gerekiyor. Şikâyet ve telafi kanalları, tehdit altındaki haklarla ilgili kaygıların dile getirilmesine ve çözüme kavuşturulmasına olanak sağlayabilir. Ayrılmış topluluk payı, finansmana erişim düzenlemeleri ve yönetişim kuralları birlikte, orman topluluklarının çalışmalarını desteklemek üzere ayrılan finansman üzerindeki etkisini belirleyecek.

Öne Çıkanlar

  • Tropikal Ormanları Sonsuza Dek Koruma Fonu, 125 milyar dolarlık yatırım sermayesini ve yılda yaklaşık 4 milyar dolarlık orman ödemesini hedefliyor.
  • Brezilya, Kasım 2025'te Belém'de düzenlenecek COP30 öncesinde 1 milyar dolar taahhüt etti.
  • Önerilen referans ödeme, uygunluk kurallarına ve ormanlara verilen zarara ilişkin kesintilere bağlı olarak hektar başına yılda 4 dolar.
  • Endonezya, 120 milyon hektardan fazla ormanı bulunduğunu bildiriyor; bu da yılda yüz milyonlarca dolarlık potansiyel gelir anlamına geliyor.
  • Mekanizma karbon denkleştirme kredileri satın almak yerine korunan ormanlar için ödeme yapacak.
  • Ülkelere ayrılan ödeneğin en az yüzde 20'si Yerli halklar ve yerel topluluklar için ayrılacak.
  • Endonezya'nın elde edeceği nihai fayda, doğrulanmış orman alanına, koruma performansına, güvence mekanizmalarına ve şeffaf dağıtıma bağlı olacak.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir