Düşük faizler, kredi vermekte isteksiz bir piyasa
Bank Indonesia, 2024 sonlarından bu yana politika faizini altı kez indirerek yüzde 4,75'e çekti. Buna karşın banka kredileri, Ağustos 2025'te bir yıl öncesine göre yalnızca yüzde 7,56 büyüdü. Onaylanan kredilerin 2.372 trilyon rupiden fazlası, üçüncü çeyreğin sonlarına doğru hâlâ kullanılmamıştı. Bu veriler, 24 Ekim itibarıyla Endonezya'nın karşı karşıya olduğu temel sorunu ortaya koyuyor: Paranın ucuzlaması ve bankaların elindeki bol kaynak, borçlulardan sınırlı bir karşılık görüyor.
İçindekiler
- Düşük faizler, kredi vermekte isteksiz bir piyasa
- Bolluk içindeki kaynaklar neden krediye dönüşmüyor?
- Hanehalkı ve şirketler temkinli davranıyor
- Finansman anlaşması BI'ı bütçeye yaklaştırıyor
- Milletvekilleri merkez bankasının rolünü genişletmeyi değerlendiriyor
- Yatırımcılar rupiahı ve devlet tahvillerini izliyor
- Enflasyon hareket alanı sağlıyor, kur ise sınırları belirliyor
- Mali baskınlık ne anlama gelir?
- Türkiye ve Arjantin temkinli olunması için örnek sunuyor
- Güçlü bankalar ve daha iyi rezerv yönetimi destek sağlıyor
- Daha güçlü güvenceler sınırları nasıl çizebilir?
- Öne Çıkanlar
Hükümet, konut, kooperatifler ve küçük işletmelere daha fazla kredi verilmesini teşvik etmek amacıyla eylül ayında yaklaşık 200 trilyon rupilik kamu kaynağını büyük kamu bankalarına aktardı. BI olarak bilinen Bank Indonesia, bazı kamu finansmanı maliyetlerini paylaşmayı da kabul ederek para politikası ile kamu harcamalarını birbirine daha fazla yaklaştırdı.
Bu önlemler daha hızlı büyüme umutlarını artırırken BI'ı, Asya Finansal Krizi sonrasındaki reformlardan bu yana bağımsızlığı konusunda en yoğun incelemeyle karşı karşıya bıraktı. Ekonomistler ve yatırımcılar, hükümet önceliklerine verilen desteğin enflasyon, faiz oranları ve rupiah üzerindeki kararları siyasi baskıdan koruyan sınırları zayıflatıp zayıflatmayacağını izliyor.
BI, önceki faiz indirimlerinin ekonomiye nasıl yansıdığını değerlendirmek ve kur istikrarını korumak amacıyla Ekim 2025 toplantısında indirimlere ara vererek gösterge faizi yüzde 4,75'te tuttu. Enflasyon hedef aralığında, ekonomik büyüme ise yaklaşık yüzde 5 seviyesindeydi; bu da yetkililere talebi desteklemek için gerekçe sağlıyordu. Kurun zayıflaması ve yabancıların tahvil satması ise politikayı ters yönde etkiliyordu.
Önlerindeki acil sorun, kurumsal olduğu kadar pratik nitelik de taşıyor. Bankaların sermaye tamponları güçlü ve geri ödenmeyen kredilerin bildirilen düzeyi düşük. Buna rağmen kredi verme veya yatırım yapma amacıyla kolayca kullanılabilecek ek likiditenin önemli bir bölümü, fabrikalara, ekipmanlara ve küçük işletmelere finansman sağlamak yerine bankaların bilançolarında ya da devlet tahvillerinde kalıyor.
Bolluk içindeki kaynaklar neden krediye dönüşmüyor?
Ağustos'ta yüzde 7,56 olan kredi büyümesi, salgın öncesinde yaygın olan yüzde 10 ila 12'lik hızın altındaydı. Onaylanmış ancak kullanılmamış kredilerin yüksek hacmi, krediye erişimi olan işletmelerin bile bu kaynakları kullanmaktan kaçındığını gösteriyor.
BI, finansal sistemdeki fonları yöneten açık piyasa işlemleri ve yatırımcıların daha önce ihraç edilmiş menkul kıymetleri alıp sattığı ikincil piyasada devlet tahvili alımları yoluyla likidite sağladı. Gösterge yedi günlük ters repo faizinin yanı sıra borç verme ve mevduat imkânı faizlerini de düşürdü.
Ticari kredi faizleri, BI'ın politika faizlerindeki düşüşün çok gerisinde kaldı. Bankalar kâr marjlarını korumaya ve borçluların kredilerini geri ödeyememe riskini değerlendirmeye devam ediyor. Salgından toparlanmayı sürdüren sektörlerde kredi standartları sıkı kalırken, kullanılabilir fonların kayda değer bir bölümü yüksek kaliteli menkul kıymetlerde veya merkez bankası araçlarında tutuluyor.
Başkan Perry Warjiyo, finansal piyasalar istikrarlı kalırken ekonominin daha güçlü talebe ihtiyaç duyduğunu savundu. Son basın toplantılarında BI'ın yaklaşımını şöyle anlattı:
"Ekonomik büyüme hâlâ ülkenin kapasitesinin altında, dolayısıyla talebi artırmak gerekiyor" diyen Warjiyo, BI'ın "finansal piyasa istikrarını korurken büyümeyi desteklemek için elinden geleni yaptığını" ekledi.
Warjiyo, bankaların yeterli likiditeye sahip olmadığı yönündeki eleştirilere de onaylanan krediler ile fiilen kullanılan krediler arasındaki farka işaret ederek yanıt verdi. Ticari bankalara BI'ın faiz indirimlerini yansıtmaları çağrısında bulundu:
Warjiyo, "Likidite bol ancak işletmeler bekle gör tutumunda olduğu için kredi talebi zayıf" dedi. "Ticari bankalar BI'ı izlemeli ve kredi faizlerini düşürmeli."
Hanehalkı ve şirketler temkinli davranıyor
Araç satışları son aylarda geriledi, tüketici güveni zayıfladı ve ihracat artışı yavaşladı. Bu gelişmeler bir arada, yeni harcama veya borçlanma konusunda hanehalkı ve şirketlerin temkinli davrandığına işaret ediyor.
Birçok işletmede hâlâ kullanılmayan üretim kapasitesi var. Mevcut makineler siparişleri karşılayabiliyorken yeni ekipman almak daha az anlamlı hâle geliyor. Bazı küçük ve orta ölçekli işletmeler ise başka kısıtlarla karşı karşıya: kredi teminatı olarak gösterilecek varlıkların yetersizliği ya da gelecekteki satışlara ilişkin belirsizlik.
Önceki kredi döngüsünü dikkatle yöneten bankalar, talep artana ve kredi faizleri riski yeterince karşılayana kadar standartlarını gevşetmeye isteksiz. Bu durum, BI'ın faiz indirimlerinin neden finansal sisteme yavaş yansıdığını, yani para politikası aktarım sürecinin neden ağır işlediğini açıklamaya yardımcı oluyor.
Maliye Bakanlığının eylülde kamu kaynaklarını kamu bankalarına aktarması, bu süreci hızlandırmayı amaçlıyordu. Bankalara ek kaynak sağlamak kredi arzını hedeflerken, kullanılmayan kredi taahhütlerinin yüksek hacmi borçlanma talebini artırmanın da neden önemli olduğunu gösteriyor.
Finansman anlaşması BI'ı bütçeye yaklaştırıyor
BI ile Maliye Bakanlığı arasındaki yeni yük paylaşımı anlaşması, öncelikli hükümet programlarının finansman maliyetlerini düşürmeyi amaçlıyor. Anlaşma, merkez bankasında tutulan kamu mevduatlarına BI'ın daha yüksek faiz ödemesini, kamu konutu ve kooperatif girişimlerinin faiz maliyetlerinin paylaşılmasını ve işlemlerin düzenli yürütülmesini sağlamak gerektiğinde ikincil piyasada devlet tahvili alımlarının sürdürülmesini kapsıyor.
Destekleyenler, önlemleri ölçülü ve geçici olarak nitelendiriyor; ekonomik desteğin hanehalkına ve işletmelere daha hızlı ulaşmasını amaçladığını söylüyor. Bağımsızlık konusunda kaygı duyan ekonomistler ise para politikası ile hükümetin harcama, gelir ve borçlanma kararlarını kapsayan maliye politikası arasındaki sınırın inceldiğini düşünüyor.
Paramadina Üniversitesinden ekonomist Wijayanto Samirin, BI'ın hükümetin harcama kararlarına fazla müdahil olduğunu söyledi:
"BI'ın yaptığı bazı şeyler tuhaf. Mali konulara fazla derinlemesine ve ayrıntılı biçimde giriyorlar; bu da para politikası ekosistemimizi bozuyor" dedi.
S and P Global Ratings'te ülke risk analisti olan Rain Yin, mevduatlara faiz ödenmesi düzenlemesini alışılmadık olarak nitelendirdi ve bunu kamu gelirleri üzerindeki baskıyla ilişkilendirdi:
Yin, "Gelirler üzerindeki baskıyı göz önünde bulundurduğumuzda, son hamleyi bütçe açığını hükümetin hedeflerine yakın tutmak için kaynak bulma çabası olarak görüyoruz" dedi.
Endonezya Üniversitesinden Jahen Rezki, düzenlemenin siyasi açıdan popüler harcama taahhütlerinin kapsamını genişletmeye teşvik edebileceği uyarısında bulundu:
"Bu anlaşma, hükümete popülist politikaları hayata geçirme konusunda daha cesur davranma fırsatı sunuyor" dedi.
Rezki, desteğin uzun süre devam etmesinin sonunda enflasyonu hedefin üzerine çıkarabileceği uyarısını yaptı. Başka ekonomistler de enflasyon baskısı sınırlı kalmaya devam etse bile bütçe desteğine benzeyen işlemlerin tekrarlanmasının, BI'ın acil siyasi hedeflere hizmet edeceği beklentisini doğurabileceğini savunuyor.
Maliye Bakanlığı ve BI, ortak açıklamalarında ihtiyatlı politika çerçevelerini ve piyasa disiplinini korurken düzenlemenin şeffaf ve hesap verebilir olacağına söz verdi. Bu taahhüt piyasanın bazı kesimlerini rahatlattı. Ancak faiz oranları, programın büyüklüğü ve süresi netleşmedi; bu da yatırımcıları maliyet ve riski değerlendirmek için ihtiyaç duydukları temel ayrıntılardan yoksun bıraktı.
Milletvekilleri merkez bankasının rolünü genişletmeyi değerlendiriyor
Endonezya, Asya Finansal Krizi'nin ardından 2000'lerin başında merkez bankası bağımsızlığını yeniden tesis etti. Bank Indonesia Kanunu bu bağımsızlık için hukuki temel oluşturdu; 2023'te çıkarılan ve yaygın olarak P2SK Kanunu olarak anılan Finans Sektörünü Geliştirme ve Güçlendirme Kanunu ise bu temeli daha da güçlendirdi.
2023 tarihli yasa, BI'ın görev alanını fiyat istikrarı, ödeme sistemi ve finansal istikrarın yanı sıra ekonomik büyümeyi desteklemeyi de kapsayacak şekilde genişletti. Bağımsızlık, 1945 Anayasası'nın 23D maddesiyle güvence altına alınıyor; Banka Yönetim Kurulu üyelerine sabit görev süreleri verilmesi ve para politikası kararlarına dışarıdan müdahalenin yasaklanması gibi önlemlerle destekleniyor.
Parlamento, denetimi genişletecek ve BI'ın hedeflerini değiştirecek düzenlemeleri değerlendiriyor. Milletvekillerinin görüştüğü taslak hükümler, Temsilciler Meclisine BI'ı düzenli olarak değerlendirme konusunda daha güçlü yetkiler verilmesini, büyüme ve istihdam yaratmanın açık politika hedefleri hâline getirilmesini ve belirli koşullarda Banka Yönetim Kurulu üyeleri hakkında görevden alma süreci başlatılabilmesini öngörüyor.
Endonezya'daki eleştirmenler, bu yetkilerin işlevsel bağımsızlıktan, yani BI'ın kendi politika adımlarını seçebilme gücünden uzaklaşılmasına ve acil siyasi hedeflere hizmet etmesi yönünde baskının artmasına yol açabileceğinden endişe ediyor. Yasa, sonuçların denetimini günlük kararlara yönelik talimatlardan ayırdığı sürece parlamentoya düzenli raporlama, bağımsızlıkla bağdaşabilir.
Genişleyen görev alanı, önceliklerin de açık biçimde belirlenmesini gerektiriyor. Olağanüstü desteğin kamuya açıklanması, büyüklük ve süre sınırlarının belirlenmesi, fiyat ve rupiah istikrarına güçlü bağlılık, büyümeyi destekleme çabalarının nereye kadar gidebileceğini ortaya koymaya yardımcı olur. Bu nedenle hukuki tartışma ile finansman anlaşması aynı meseleye dokunuyor: Para ve maliye politikası hedefleri çakıştığında sınırları kim belirleyecek?
Yatırımcılar rupiahı ve devlet tahvillerini izliyor
Rupiah, doların küresel ölçekte zayıfladığı dönemler dâhil olmak üzere bu yıl dolar karşısında değer kaybetti. Önde gelen bir kur tahmin kuruluşu, politika yönüne ilişkin şüphelerin sürmesi hâlinde rupiahın rekor seviyelere yakın olan dolar başına 17.000 düzeyini test edebileceği uyarısında bulundu.
Düşük faizler yerel hisse senetlerini destekledi ancak yabancı yatırımcılar eylül ortası ile ekim ortası arasında Endonezya devlet tahvillerinden yaklaşık 1,9 milyar dolarlık satış yaptı. Bu çıkışlar, politikanın netliğine ve kurumsal denetim mekanizmalarına yönelik huzursuzluğa işaret ediyor.
Büyük bir varlık yönetim şirketinde gelişmekte olan piyasalar ülke risk stratejisini yöneten Raza Agha, bağımsız kurumların yatırımcı güveni açısından önemini şöyle anlattı:
"Bağımsız bir merkez bankası da dâhil olmak üzere güçlü kamu kurumları, makroekonomik istikrarın ve yatırımcı güveninin korunmasında temel bir unsurdur" dedi.
Yatırımcılar, kurallarına ve kurumlarına güvendikleri ülkelerden daha düşük borçlanma maliyetlerini genellikle kabul eder. Güven azaldığında, bir varlığı elde tutmanın ek karşılığı olan daha yüksek risk primi talep edebilirler. Endonezya'da politika sınırlarının açık biçimde çizilmesi, kur ve kamu finansmanı maliyetleri üzerindeki baskıyı azaltırken daha istikrarlı sermaye girişlerinin yeniden başlamasına yardımcı olabilir.
Enflasyon hareket alanı sağlıyor, kur ise sınırları belirliyor
Manşet enflasyon üçüncü çeyrekte yüzde 2,65 civarındaydı ve BI'ın yüzde 1,5 ila 3,5 arasındaki hedef bandında kaldı. Ekonomik büyüme bir yıl öncesine göre yaklaşık yüzde 5 düzeyini korudu; ikinci çeyrekte hızlanan büyümenin ardından üçüncü çeyrek göstergelerinde yavaşlama işaretleri görüldü.
BI, büyümenin ekonominin potansiyelinin altında kaldığını ve enflasyonun talebi desteklemek için hareket alanı sağladığını savunuyor. Ancak eylül ayında yüzde 4,75'e inen gösterge faizin ardından ekim ayında indirimlere ara verilmesi piyasaları şaşırttı. Yetkililer önceki gevşemenin etkilerini gözlemlemek ve rupiahı istikrara kavuşturmak için zaman istedi; enflasyon ve kur koşullarının yeni indirimlere izin verip vermediğini değerlendirmeyi de sürdürdü.
Bu gelişmeler, para politikasında gevşeme, mali destek ve piyasa baskısının nasıl kesiştiğini gösteriyor:
- 2024 sonları: BI, gösterge faizi yüzde 4,75'e indiren altı faiz indirimi sürecini başlattı.
- Ağustos 2025: Banka kredileri bir yıl öncesine göre yüzde 7,56 büyüdü.
- Eylül 2025: Politika faizi yüzde 4,75'e indi ve hükümet büyük kamu bankalarına yaklaşık 200 trilyon rupilik kaynak aktardı.
- Üçüncü çeyreğin sonları: Onaylanmış ancak kullanılmamış banka kredileri 2.372 trilyon rupiyi aştı.
- Eylül ortası ile ekim ortası: Yabancı yatırımcılar devlet tahvillerinden yaklaşık 1,9 milyar dolarlık satış yaptı.
- Ekim 2025: BI, para politikası aktarımını değerlendirmek ve rupiah istikrarını korumak amacıyla gösterge faizi yüzde 4,75'te tuttu.
Özel sektör ekonomistleri, daha fazla faiz indirimi için ne kadar alan olduğu konusunda görüş ayrılığı yaşıyor. Bazıları, doların zayıflaması ve rupiahın güçlenmesi hâlinde faizin 2025 sonuna kadar yüzde 4,5'e, 2026 başında ise yüzde 4'e yaklaşmasını bekliyor. Diğerleri, yatırımcıların politikayı kısa vadeli büyüme hedeflerinin yönlendirdiğini düşünmesi hâlinde agresif indirimlerin risk primlerini artırabileceği uyarısında bulunuyor.
Aktarımın yavaş olması bu tercihi zorlaştırıyor. Ticari bankalar kâr marjları ve kredi riski konusunda temkinli kalırken BI faizinde yapılacak yeni indirimlerin borçlanma maliyetlerine etkisi sınırlı olabilir. Maliye Bakanlığının kamu kaynaklarını kamu bankalarına aktarmasının nedenlerinden biri de bu gecikmeydi.
Mali baskınlık ne anlama gelir?
Ekonomistler, bir merkez bankasının tercihleri enflasyon ve kur istikrarı yerine ağırlıklı olarak hükümetin finansman ihtiyaçlarınca şekillendirildiğinde “mali baskınlık” terimini kullanıyor. Kaygı, başlangıçta istisnai olarak sunulan desteğin kamu programlarını finanse etmenin beklenen bir parçası hâline gelebilmesi.
Öncelikli harcamalara kaynak sağlama amacı taşıdığında, merkez bankasındaki kamu mevduatlarına daha yüksek faiz ödenmesi uluslararası standartlara göre alışılmadık bir uygulama. Pek çok merkez bankası kârını zaten temettü yoluyla hazineye aktarır. Bütçe maliyetlerini karşılamaya yönelik sürekli bir yükümlülük ise özellikle programlar genişlediğinde veya gelirler beklentilerin altında kaldığında farklı teşvikler yaratır.
Endonezya ekonomisinde hâlâ atıl kapasite var; yani mevcut kaynaklarla daha fazla üretim yapılabilir. Bu koşullarda ek talep başlangıçta fiyatlar üzerinde fazla baskı oluşturmadan üretimi destekleyebilir. Ekonomistler, fiilî üretim ile ekonominin sürdürülebilir biçimde ulaşabileceği üretim düzeyi arasındaki farkı negatif çıktı açığı olarak adlandırıyor.
Ekonomi genişlerken bütçelere yönelik parasal destek sürerse kaygılar artar. Harcamaları finanse etmeye yardımcı olan para yaratımı, talep üretim kapasitesine yetiştiğinde fiyatları yükseltebilir. Tekrarlanan destek, merkez bankasının fiyat istikrarını hükümetin finansman ihtiyaçlarının önünde tutup tutmayacağına ilişkin beklentileri de değiştirebilir.
Türkiye ve Arjantin temkinli olunması için örnek sunuyor
Türkiye'de faiz kararlarına yoğun siyasi müdahale görüldü; fiyatlar hızla yükselirken enflasyon kontrolü zayıfladı ve para birimi değer kaybetti. Arjantin'de bütçe ihtiyaçlarının merkez bankası aracılığıyla finanse edilmesinin uzun geçmişi, tekrarlayan enflasyona ve kur istikrarsızlığına katkıda bulundu.
Endonezya'nın temelleri ve kurumları daha güçlü; ülke bu örneklerdeki aşırılıklardan çok uzakta. Karşılaştırmanın önemi, ucuz para veya popüler programlar için sürekli baskının enflasyon beklentilerini istikrarlı tutan güvenceleri zamanla nasıl zayıflatabileceğinde yatıyor.
Beklentiler önem taşıyor; çünkü hanehalkı ve işletmeler harcama, ücret ve fiyatlandırma kararlarını kısmen paranın gelecekte ne alacağına ilişkin düşüncelerine göre veriyor. İstikrarlı fiyatlara duyulan güven zayıfladığında bunu yeniden tesis etmek için, enflasyon hesaba katıldıktan sonra da yüksek kalan faizlerle ve ekonomik faaliyetlerde yavaşlamayla geçen uzun bir dönem gerekebilir.
Endonezya'nın önündeki acil görev, enflasyon hâlâ hedef bandındayken büyüme desteğini güvenilir sınırlar içinde tutmak. Ekimde indirimlere ara verilmesi, BI'ın şimdiden karşı karşıya olduğu farklı talepleri gözler önüne seriyor: Atıl kapasiteye sahip bir ekonomiyi desteklemek, aynı zamanda kur baskısına ve yatırımcıların temkinli tutumuna yanıt vermek.
Güçlü bankalar ve daha iyi rezerv yönetimi destek sağlıyor
Uluslararası değerlendirmeler, Endonezya'nın makrofinansal kırılganlıklarının düşük olduğunu ortaya koyuyor. Ülkenin en büyük bankaları sermaye ve likidite açısından asgari gerekliliklerin oldukça üzerinde seviyelere sahip; denetim araçları ve veri toplama uygulamaları da genel olarak küresel standartlarla uyumlu.
Finansal sistemi istikrarlı tutmayı amaçlayan mevcut makroihtiyati duruş, acil istikrar riski yaratmadan destekleyici nitelik taşıyor. Bankaların güçlü tamponları, yetkililere kayıplara ve fonlama baskısına karşı korumayı sürdürürken kredi vermeyi teşvik etme olanağı sağlıyor.
Yetkililer, kapsayıcı finansman programlarının hedeflerini belirleyip bu programları makroihtiyati araçlardan ayırarak politika setini daha da netleştirebilir. Bu, finansal istikrar hedeflerinin ölçülmesini ve krediye erişimi genişletme çabalarından ayrıştırılmasını kolaylaştırır.
BI, piyasa hareketlerine daha hızlı yanıt verebilmek amacıyla döviz rezervleri çerçevesini de baştan düzenledi. Rezervler, rupiahın oynaklığını azaltmayı amaçlayan müdahaleler için kaynak sağlıyor. Geliştirilen çerçeve, politika yapıcıların ABD faizlerindeki değişiklikleri yönetmesine ve müdahale kapasitesini korumasına yardımcı oldu.
Aynı çerçeve para politikası işlemlerini ve ödeme sistemindeki ilerlemeleri de destekliyor. Bu kurumsal ve finansal güçlü yönler, para politikası kararlarının sınırları açık kaldığı sürece Endonezya'ya büyümeyi destekleyebileceği bir temel sunuyor.
Daha güçlü güvenceler sınırları nasıl çizebilir?
Şeffaflık, BI desteğinin maliyetini ve amacını parlamento, yatırımcılar ve kamuoyu için daha kolay değerlendirilebilir hâle getirir. Açık sınırlar, geçici işbirliği ile hükümet önceliklerini sürekli finanse etme yükümlülüğünü birbirinden ayırmaya da yardımcı olur.
Uygulanabilir bir güvence paketi hem finansman düzenlemelerini hem de önerilen yasal değişiklikleri ele almalı:
- Yük paylaşımı ve mevduat faizi düzenlemelerinin tutarını, faiz oranlarını ve vadelerini; nesnel koşullara bağlanan sona erme tarihleriyle birlikte yayımlamak.
- Fiyat ve rupiah istikrarının temel para politikası hedefleri olduğunu, büyümeyi desteklemenin ise bu çıpalarla uyumlu ve ikincil bir hedef olarak kalacağını yasa ve politika açıklamalarında yeniden teyit etmek.
- Devlet tahvili alımlarını ikincil piyasanın düzenli işleyişine odaklamak, şeffaf ölçütler ve raporlama uygulamak.
- Belirli hükümet programlarının doğrudan merkez bankası tarafından finanse edilmesinden kaçınmak. Kalkınma kredilerini parlamentonun denetimine tabi olmak üzere bankalar ve bütçe üzerinden yönlendirmek.
- Politika faizi indirimlerinin kredi faizlerine nasıl yansıması gerektiğine ilişkin yönlendirme yayımlayarak ve teminat ile sermaye kısıtlarını gevşetmenin güvenli olduğu durumlarda makroihtiyati ayarları değiştirerek aktarımı iyileştirmek.
- Ekonomik görünüm konusunda Maliye Bakanlığıyla koordinasyon kurarken para politikası kararlarını mali programların tasarımından ayrı tutmak.
- Yasal değerlendirmelerin operasyonel talimatlara veya personel kararlarına müdahaleye dönüşmesini önlemek için P2SK Kanunu değişikliklerinde sınırları belirlemek.
- Küresel finansal koşulların sıkılaştığı dönemlerde yeterli döviz rezervi ve likidite araçlarını korumak.
Bu önlemler büyüme desteğinin amacını, maliyetini ve sona ereceği noktayı daha açık hâle getirir. Ayrıca bu yanıt hükümetin kısa vadeli harcama hedefleriyle çelişse bile BI'ın enflasyon veya kur baskısına karşılık verebilme alanını korur.
Öne Çıkanlar
- BI, 2024 sonlarından itibaren faizleri altı kez indirerek yüzde 4,75'e çekti; ardından para politikası aktarımını değerlendirmek ve rupiahı desteklemek amacıyla Ekim 2025'te indirimlere ara verdi.
- Ağustos'ta kredi büyümesi yüzde 7,56 ile salgın öncesinde yaygın olan yüzde 10 ila 12'lik hızın altında kaldı. Üçüncü çeyreğin sonlarına doğru kullanılmamış krediler 2.372 trilyon rupiyi aştı.
- Hükümet eylülde kamu bankalarına yaklaşık 200 trilyon rupilik kaynak aktardı. Yük paylaşımı anlaşması ise öncelikli programları desteklemek için daha yüksek mevduat faizi ödemelerinden ve finansman maliyetlerinin paylaşılmasından yararlanıyor.
- Ekonomistler, maliye politikası işlemlerine benzeyen desteğin tekrarlanmasının bağımsızlığı zayıflatabileceği, risk primlerini artırabileceği ve enflasyon ile kur üzerinde baskı yaratabileceği uyarısında bulunuyor.
- Milletvekilleri daha güçlü denetim yetkilerini, açık büyüme ve istihdam hedeflerini ve belirli koşullarda BI yöneticileri hakkında görevden alma süreci başlatma yetkisini değerlendiriyor.
- Enflasyon hedef aralığında, yüzde 2,65 civarındaydı; büyüme ise yaklaşık yüzde 5 seviyesindeydi. Yabancı yatırımcılar eylül ortası ile ekim ortası arasında devlet tahvillerinden yaklaşık 1,9 milyar dolarlık satış yaptı.
- Bankaların güçlü tamponları, düşük değerlendirilen kırılganlıklar ve iyileştirilen rezerv yönetimi dayanıklılığı destekliyor. Şeffaf sınırlar ve açık para politikası öncelikleri güvenilirliğin korunmasına yardımcı olabilir.






