Kişisel bir hikâyeyle şekillenen ulusal politika
Özbekistan, 157 ulusal kültür merkezini desteklerken 35 etnik kökenden yaklaşık 5.000 kamu görevlisi devlet hizmetinde çalışıyor. Ülkede 2021'den bu yana 30 Temmuz, Halkların Dostluğu Günü olarak kutlanıyor. 2025'teki kutlamalarda 22 kültür pavyonu yer aldı; iş birliğini ve toplumsal uyumu güçlendirdikleri için 50 kişiye Halkların Dostluğu Nişanı verildi.
İçindekiler
- Kişisel bir hikâyeyle şekillenen ulusal politika
- Kültür merkezleri politikayı katılıma nasıl dönüştürüyor?
- 30 Temmuz farklı gelenekleri bir araya getiriyor
- Hasat kutlamaları ve tanıdık kamusal alanlar
- Kurban Bayramı kutlaması toplumsal destekle buluşuyor
- Mirası yaşatarak korumak
- Dil dersleri gündelik iletişimi kolaylaştırıyor
- Bölgesel iş birliği kültürle güvenliği buluşturuyor
- Bugünkü ağın oluşumundaki dönüm noktaları
- Gündelik hayatta kapsayıcılık için süren çalışmalar
- Bağlar Özbekistan'ın ötesine uzanıyor
- Öne çıkanlar
Bu rakamların ardında, Özbekistan Kore Kültür Merkezleri Birliğine başkanlık eden Viktor Pak gibi insanlar var. Taşkent'te yaşayan Kore kökenli Pak, bebekken anne ve babasını kaybetti ve Özbek bir aile tarafından büyütüldü. Büyükannesi, 1930'ların sonlarında Sovyet sürgünleri sırasında Orta Asya'ya gönderilen on binlerce Koreli arasındaydı.
Bugün Koryo saram olarak bilinen topluluk, Özbekistan'ın dört bir yanında kök saldı. Pak, hem Özbek sıcaklığıyla hem de Kore gelenekleriyle büyüdü. İki kültüre birden ait olmayı gurur ve bağ kaynağı olarak gördüğünü söylüyor. Onun deneyimi, Yeni Özbekistan'ın temel fikirlerinden birine insani bir boyut kazandırıyor: kültürel çeşitlilik, toplumu bir arada tutmaya yardımcı olabilecek kamusal bir değer olarak görülüyor.
Ulusal politika bu fikre kurumsal bir zemin sağlıyor. Kültür merkezleri dil dersleri, müzik etkinlikleri, sergiler ve toplum programları düzenliyor. Etnik azınlıklar ulusal ve yerel yasama organlarında da görev yapıyor. Festivaller ise binlerce kişiyi yemekler, gösteriler ve ortak kutlamalar aracılığıyla bir araya getirerek başka bir buluşma noktası sunuyor.
Özbekistan'ın yaklaşımı kamusal yaşamın çeşitli alanlarını birbirine bağlıyor. Yasal güvenceler eşitlik ve karşılıklı saygıyla ilgili. Kültür kurumları insanların buluşabileceği mekânlar sağlıyor. Okullar ve miras programları geleneklerin kuşaklar arasında aktarılmasına yardımcı oluyor. Pratik amaç, aidiyet duygusunu yalnızca resmî etkinliklerde dile getirilen değil, insanların gündelik yaşamlarında da deneyimlediği bir olgu hâline getirmek.
Kültür merkezleri politikayı katılıma nasıl dönüştürüyor?
Özbekistan yönetimi, etnik gruplar arası uyumu iç politikanın temel unsurlarından biri olarak sunuyor. Yetkililer, topluluklar arasında hukuk önünde eşitliği, karşılıklı saygıyı ve pratik iş birliğini desteklemek için yasal ve kurumsal çerçevenin son yıllarda güçlendirildiğini belirtiyor. Hukuk önünde eşitlik, kişinin etnik kökeninin kamu kurallarının kendisine nasıl uygulanacağını değiştirmemesi anlamına geliyor.
Ülke çapındaki 157 kültür merkezinden oluşan ağ, bu yaklaşımın başlıca pratik dayanağı. Merkezler; dil öğrenmek isteyenlere, müzisyenlere, dansçılara ve bir topluluk arayan gençlere açık. Birçoğu etkinlikleri yalnızca belirli bir etnik grubun üyeleriyle sınırlamak yerine, tüm bölge sakinlerine yönelik düzenlemek için yerel yetkililerle birlikte çalışıyor.
Ortak bir ders ya da gösteri, komşulara buluşmak için bir neden sunuyor. Birçok aile için bu merkezler, çocukların başka bir topluluğun gelenekleriyle ders kitabı dışında ilk kez tanıştığı yer oluyor. Bir şarkı öğrenmek, dans izlemek ya da atölyeye katılmak, kültürel farklılıkların doğrudan temas yoluyla daha kolay anlaşılmasını sağlıyor.
Dostluk dernekleri ve yurt dışındaki diasporalarla kurulan bağlar bu çalışmaları Özbekistan'ın ötesine taşıyor. Diaspora toplulukları, ailevi ya da kültürel bağlarını sürdürdükleri bir yerin dışında yaşayan topluluklardır. Bu topluluklarla ilişkiler, ulusal sınırları aşan insan hareketliliğini ve etkileşimini destekleyebilir.
Kamu kurumlarında temsil de politikanın bir parçası. 35 etnik kökenden yaklaşık 5.000 kamu görevlisi bulunuyor; etnik azınlıklar ulusal ve yerel yasama organlarında da sandalye sahibi. Kültür programlarıyla birlikte bu katılım, vatandaşların miraslarından vazgeçmeden kamusal yaşama katılabileceği mesajını veriyor.
30 Temmuz farklı gelenekleri bir araya getiriyor
Halkların Dostluğu Günü, 2021'den bu yana 30 Temmuz'da kutlanıyor. Özbekistan Ortak Vatanımız temasıyla düzenlenen 2025 kutlamaları, ziyaretçilerin farklı toplulukların gelenekleriyle tek bir yerde tanışabildiği bir buluşmaya dönüştü.
22 pavyonda Belarus, Kazak, Kırgız, Kore ve diğer toplulukların sanat ve gelenekleri sergilendi. Pavyonlardan birinde Belarus şehir yönetim binası yeniden canlandırıldı. Diğerlerinde Kazak ve Kırgız yurtları, ziyaretçilere kültürel geleneklerin gündelik yaşamda nasıl yer bulduğunu gösteren dokuma ürünler ve ev eşyalarıyla birlikte sergilendi.
Ziyaretçiler farklı dillerde şarkılar dinledi, bölgesel yemeklerin tadına baktı ve zanaatkârları çalışırken izledi. Kent ölçeğindeki kutlama, ziyaretçilerin sergiler arasında dolaşmasına ve sunumları yapan kişilerle tanışmasına imkân veren, yaşayan bir kimlikler galerisi sundu.
2025'te iş birliğini ve toplumsal uyumu destekleyen çalışmaları nedeniyle 50 kişiye Halkların Dostluğu Nişanı verildi. Ödüller, topluluklar arasındaki ilişkilere katkıda bulunan kişileri onurlandırdı.
Festival kapsamında birlik konulu uluslararası bir konferans da düzenlendi. Komşu ülkelerden ve daha uzak bölgelerden katılımcılar, kültürel iş birliğinin istikrarı ve kalkınmayı nasıl destekleyebileceğini görüştü. Halka açık kutlamalarla tartışmaların bir arada yürütülmesi, yerel katılımı bölgesel düzeyde iyi ilişkilerle buluşturdu.
Hasat kutlamaları ve tanıdık kamusal alanlar
Her yıl düzenlenen Hasat Festivali, yerel yönetimlerin ve ulusal kurumların desteğiyle binlerce ziyaretçiyi ağırlıyor. Aileler, halk müziği gruplarının sahne aldığı alanlarla Özbekistan'ın farklı bölgelerinden el sanatlarının sergilendiği stantlar arasında dolaşıyor.
Yemekler birçok ziyaretçiyi festival alanına çekiyor; sohbetler, dans atölyeleri ve çocuk etkinlikleri ise kalmaları için neden sunuyor. Bu gündelik etkileşimler, başkalarının geleneklerini tanıma alışkanlığı kazandırıyor. Saygı, resmî açıklamaların yanı sıra sıradan karşılaşmalarla da gelişiyor.
Bahar kutlamaları, miras ve yenilenme arasında bağ kuruyor. Mart sonunda kutlanan kadim yeni yıl Nevruz, yeniden doğuşu ve misafirperverliği öne çıkarıyor. Toplum yaşamındaki yeri, ailelerin kuşaktan kuşağa aktarılan gelenekleri sürdürürken mevsimsel bir kutlamayı paylaşmalarına imkân tanıyor.
Orta Asya ülkeleri Sovyet döneminden kalma geçit törenlerinden uzaklaştıkça 1 Mayıs farklı biçimler aldı. Özbekistan bu tarihi resmî tatilden ziyade mevsimsel bir etkinlik olan Fıskiyeler Günü olarak kutluyor. Bu değişim, geçmişten kalan bir tarihin, insanları ortak kamusal alanlarda buluşturmaya devam ederken nasıl yeni bir anlam kazanabileceğini gösteriyor.
Kurban Bayramı kutlaması toplumsal destekle buluşuyor
2025'te Özbekistan'da Ramazan Bayramı'nın ilk günü 30 Mart Pazar gününe denk geldi. Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle resmî tatil pazartesi gününe alındı ve böylece ülke genelindeki ailelerin bayramı birlikte kutlaması sağlandı.
Kararnamede insancıllık, karşılıklı saygı ve şefkat vurgulandı. Ayrıca bayramda düşük gelirli ailelere yardım edilmesi teşvik edilerek kutlamayla maddi güçlük yaşayanlara destek arasında bağ kuruldu.
Özbekistan'ın birlik yaklaşımında dinî ve mevsimsel kutlamalar benzer amaçlara hizmet ediyor. Ailelere birlikte zaman geçirme fırsatı veriyor; misafirperverlik, ortak etkinlikler ve komşulara destek için zemin oluşturuyor. Kamusal söylem, bu kutlamaları çok sayıda etnik topluluğun bulunduğu bir toplumda toplumsal dayanışmanın parçası olarak sunuyor.
Tatil düzenlemesi, politikanın festival alanının ötesine nasıl ulaşabildiğini gösteriyor. İzin günü ailelerin programlarını etkilerken, düşük gelirli hanelere destek çağrısı kutlamaya somut bir toplumsal amaç kazandırıyor.
Mirası yaşatarak korumak
Özbekistan, etnik gruplar arası uyumu UNESCO'nun teşvik ettiği somut olmayan kültürel mirasın korunmasıyla ilişkilendiriyor. Somut olmayan miras; şarkılar, törenler, hikâye anlatıcılığı ve yemek gelenekleri gibi insanların başkalarına aktardığı yaşayan bilgi ve uygulamaları ifade ediyor.
Özbekistan, Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi'nin 2003 tarihli metni kapsamındaki dönemsel raporunda, 2020'den bu yana geleneksel uygulamaları eğitime kazandırmak, toplulukların öncülük ettiği belgeleme çalışmalarını desteklemek ve kapsayıcı envanterleri güncel tutmak için aldığı önlemleri anlatıyor. Politika çerçevesine ilişkin bilgiler Özbekistan'ın UNESCO miras raporunda yer alıyor.
Envanter, kültürel uygulamaların kaydını tutan bir listedir. Kapsayıcı olması, bu geleneklere sahip olan ve onları aktaran toplulukların, grupların ve bireylerin sürece katılmasını gerektirir. Özbekistan'ın yaklaşımı, eğitim programları ve araştırmalarla desteklenen bu katılımcılara merkezî bir rol veriyor.
UNESCO listelerinde Özbekistan'la ilişkilendirilen uygulamalar arasında Nevruz, palov hazırlama kültürü ve askiya sözlü sanatı bulunuyor. Klasik müzik ve dans gelenekleri de yaşatılırken zanaat okulları gençlerin önceki kuşaklardan beceriler öğrenmesine yardımcı oluyor.
Kültür merkezleri ve okullar, yaşlıların törenlerin, şarkıların ve yemeklerin ardındaki hikâyeleri anlattığı atölyeler düzenliyor. Çocuklar katılım yoluyla kendi miraslarını öğrenirken komşularının geleneklerini de tanıyabiliyor. Bu çalışmalar korumayı gündelik yaşamla buluşturuyor ve bilginin kuşaktan kuşağa aktarılmasını sağlıyor.
Dil dersleri gündelik iletişimi kolaylaştırıyor
Birçok kültür merkezi ücretsiz ya da düşük ücretli dil dersleri veriyor. Öğrenciler, başka bir topluluğun dilinin yanı sıra Özbekçe de öğrenebiliyor; böylece ortak iletişim olanağı, kültürel bağları sürdürme fırsatıyla bir araya geliyor.
Öğretmenler sık sık selamlaşmalar, şarkılar ve basit konuşmalar üzerine kurulu gündelik etkinlikler düzenliyor. Küçük alıştırmalar katılımcıların özgüven kazanmasına ve hata yapma korkusu duymadan konuşurken daha rahat hissetmesine yardımcı oluyor.
Dil öğrenimi, festivallerle aynı amaca tekrar eden temas yoluyla hizmet ediyor. Derste öğrenilen bir selam, komşuyla yapılacak bir sonraki sohbeti kolaylaştırabiliyor. Bu küçük anlar tanışıklığı artırıyor ve insanların gündelik yaşama katılımını destekliyor.
Okulların önünde daha geniş bir görev var: kültürel ve dilsel çeşitliliğe yanıt verirken ortak müfredatı sürdürmek. Yöneticilerin bu dengeyi kurabilmek için çoğu zaman eğitime ve kaynaklara ihtiyacı oluyor. Bu nedenle eğitim, hem gelenekleri korumada hem de çocukları ortak bir toplumda yer almaya hazırlamada rol oynuyor.
Bölgesel iş birliği kültürle güvenliği buluşturuyor
Orta Asya'nın bağlantıları yüzyıllar süren hareketlilik ve etkileşim içinde gelişti. Ticaret yolları, Hazar Denizi'nden Tanrı Dağları'na kadar uzanan kentleri birbirine bağladı. 1991'den sonra ortaya çıkan modern cumhuriyetler sınırları aşan dilleri, mutfak kültürlerini ve aile bağlarını paylaşıyor.
Bölge liderleri son yıllarda istişareleri artırdı. İş birliği biçimleri arasında ABD ve Avrupa Birliği ile yapılan C5+1 toplantılarının yanı sıra Çin ile gerçekleştirilen C5 buluşmaları da yer alıyor. Amaç, coğrafi konumdan ve ortak mirastan ticaret ve istikrarı desteklemek için yararlanmak.
Özbekistan'ın birlik vurgusu, bölgedeki bu çabaların bir parçası. Ekim 2025'te Semerkant'ta Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan ve Özbekistan'dan askerlerin katıldığı Birlik 2025 askerî tatbikatı başladı.
Açılış töreninde askerî protokol kültürel gösterilerle bir araya geldi. Ulusal marşlar çalındı, komutanlar ortak eğitimlerin önemini vurguladı ve kültür programında katılımcı ülkelerin her birinden şarkılar yer aldı. Mesleki temas ve kültürel etkileşim aynı etkinlikte buluştu.
Kazakistan çeşitliliğe kendi yaklaşımını uyguluyor. Ülke 1 Mayıs'ta Halkların Birliği Günü'nü kutluyor ve etnik politikayı koordine eden bir kurum olan Halk Meclisini işletiyor. Bölge analistleri, ulusal kutlamalar ve kurumların yanı sıra düzenli uygulama, şeffaf geri bildirim ve toplum düzeyinde sorun çözme ihtiyacına da dikkat çekiyor.
Yakın zamanda düzenlenen bir Asya forumunda tema, ulusal çeşitlilikten küresel dayanışmaya geçişti. Bu tartışma, iklim, güvenlik ve ekonomi kaynaklı risklerle karşı karşıya olan ülkelerin ortak zemin bulma çabalarını yansıtıyordu. Özbekistan'ın etnik gruplar arası uyuma verdiği destek, ülkeyi bu geniş tartışmanın içine yerleştiriyor ve Orta Asya'nın uluslararası diyalogdaki rolüne katkı sağlıyor.
Bugünkü ağın oluşumundaki dönüm noktaları
Özbekistan'ın bugünkü kültürel yapısı, tarihin farklı katmanlarını bir araya getiriyor. Zorunlu göç Kore toplumunu şekillendirdi, bağımsızlık bölgesel ilişkileri yeni bir çerçeveye taşıdı ve yakın dönem politikaları ortak katılıma yönelik kamusal etkinlikler ile programların önünü açtı.
- 1930'ların sonları: Sovyet sürgünleri, aralarında Viktor Pak'ın büyükannesinin de bulunduğu on binlerce Koreliyi Orta Asya'ya gönderdi.
- 1991: Modern Orta Asya cumhuriyetlerinin ortaya çıkması, günümüzde ulusal sınırları aşan iş birliğinin zeminini oluşturdu.
- 2020'den bu yana: Özbekistan'ın UNESCO raporları, mirasın korunmasını eğitim, toplulukların öncülük ettiği belgeleme çalışmaları ve kapsayıcı envanterlerle ilişkilendiren önlemleri anlatıyor.
- 2021: Özbekistan, Halkların Dostluğu Günü'nü 30 Temmuz'da kutlamaya başladı.
- 30 Mart 2025: Ramazan Bayramı pazar günü başladı; cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle resmî tatil pazartesi gününe alındı.
- 30 Temmuz 2025: Halkların Dostluğu Günü'nde 22 kültür pavyonu yer aldı; yıl içinde 50 kişiye Halkların Dostluğu Nişanı verildi.
- Ekim 2025: Birlik 2025 bölgesel askerî tatbikatı Semerkant'ta başladı.
Bu tarihler, kişisel geçmişi kamu kurumlarıyla buluşturuyor. Pak ailesinin hikâyesi daha önceki bir zorunlu göç dönemine uzanırken, kültür merkezleri ve kutlamalar topluluklara çağdaş Özbekistan'da kimliklerini yaşatma imkânı sunuyor.
Gündelik hayatta kapsayıcılık için süren çalışmalar
Özbekistan'ın modeli, kimliğin birden fazla katmanı olabileceğini kabul ediyor. Kültür merkezleri, dostluk dernekleri, festivaller ve konferanslar kamusal yaşama katılım için görünür yollar oluşturuyor. Devlet yönetiminde temsil de aidiyetin başka bir ifadesini sunuyor. Bu tercihlerin tümü, insanların birbirlerine nasıl davranması gerektiğine ilişkin beklentilerin şekillenmesine yardımcı oluyor.
Başkent ve diğer büyük kentlerin dışındaki erişim hâlâ güçlük yaratıyor. Kültür etkinlikleri ve dil dersleri her yerde eşit ölçüde sunulamıyor. Ulusal ağ, programların kentlerde ve küçük yerleşimlerde de var olmasını sağlıyor; ancak ailelerin katılım fırsatları yine de yerel olarak erişebildikleri imkânlara bağlı.
Ölçüm yapmak da başka bir güçlük. Merkezlerin ve etkinliklerin sayısını belirlemek, insanların adil muamele görüp görmediğini ya da kamu hizmetlerinden uygulamada yararlanıp yararlanamadığını değerlendirmekten daha kolay. Politika hakkındaki raporda katılım rakamlarına yer veriliyor, ancak toplulukların gündelik hayattaki kapsayıcılığı nasıl deneyimlediğini ölçen bir gösterge bulunmuyor.
Bölgedeki araştırmacılar ve uygulayıcılar, etnik politikanın düzenli ve bağımsız biçimde değerlendirilmesini, yerel ihtiyaçlara ilişkin bilginin geliştirilmesini ve mahalle düzeyindeki arabuluculuğun güçlendirilmesini yararlı adımlar olarak gösteriyor. Arabuluculuk, anlaşmazlıkların büyüyerek daha ciddi sorunlara dönüşmeden önce görüşme yoluyla çözüme kavuşturulmasına yardımcı olmak anlamına geliyor.
Geleneksel bir mahalle kurumu olan mahalle, küçük sorunları erkenden ele almak için bir zemin sunuyor. Kültür merkezleri ve yerel önderler, çocukların farklılıkları anlamasına yardımcı olan gündelik sohbetleriyle ebeveynleri de destekleyebilir. Okullar ve gençlik kulüpleri saygılı diyaloğu öğretebilir; yöneticilerin ise kültürel ve dilsel ihtiyaçları karşılayabilmek için kaynaklara ihtiyacı var.
Sosyal medya, yanlış anlaşılmaların ve söylentilerin hızla yayılabilmesi nedeniyle baskıyı artırıyor. Güveni korumak için hızlı yanıt vermek ve sakin bir iletişim sürdürmek önem taşıyor. Yerel düzeyde yetkinlik, ulusal bir politika ciddi bir sınavla karşılaşmadan çok önce önem kazanıyor: erişilebilir hizmetler, işe yarar geri bildirim kanalları ve anlaşmazlıkları çözebilecek kişilerle gelişiyor.
Bağlar Özbekistan'ın ötesine uzanıyor
Orta Asya'daki Kore topluluğu uzun süredir bölge ile Kore Yarımadası arasında bağ kuruyor. Ticaret, öğrenci değişimleri ve iş gücü hareketliliği artık iki yönde de ilerliyor. Giderek daha fazla Orta Asya vatandaşı Kore'de çalışıyor; bu durum aileleri ve işletmeleri etkileyen ilişkiler oluşturuyor.
Pak'ın deneyimi bu geniş bağlantıların bir parçası. Kültürel aidiyet kişisel bir nitelik taşırken ülkeler arasında etkileşime de katkı sağlayabilir. Başarılı temas, eğitimden teknolojiye uzanan alanlarda iş birliğine yardımcı olan güveni inşa ediyor.
İstikrarlı ve kapsayıcı bir Özbekistan, Orta Asya'nın farklı toplulukların yan yana yaşadığı bir bölge olarak tanınmasını da güçlendirebilir. Bu itibar ziyaretçileri, öğrencileri ve yatırımcıları çekebilir; bölgenin Asya ile Avrupa arasında köprü olma rolünü destekleyebilir.
Orta Asya'dan geçen ve çoğunlukla Orta Koridor olarak adlandırılan transit güzergâhlar, altyapıya ve güvene bağlı. Kültürel özgüven, adil muamele ve insanlar arasındaki temas bu güvenin oluşmasına yardımcı oluyor. Özbekistan'ın birlik politikası, ülke içindeki ilişkileri bölgesel iş birliğini mümkün kılan daha geniş koşullarla buluşturuyor.
Öne çıkanlar
- Özbekistan; dil öğrenimi, gösteriler, sergiler ve toplum etkinlikleri sunan 157 ulusal kültür merkezini destekliyor.
- 35 etnik kökenden yaklaşık 5.000 kamu görevlisi bulunuyor; etnik azınlıklar ulusal ve yerel yasama organlarında görev yapıyor.
- Halkların Dostluğu Günü 2021'de başladı ve 30 Temmuz'da kutlanıyor. 2025 etkinliğinde 22 kültür pavyonu yer aldı.
- İş birliğini ve toplumsal uyumu güçlendirmek için 2025'te 50 kişiye Halkların Dostluğu Nişanı verildi.
- Özbekistan'ın UNESCO raporlarında anlatılan miras programları, eğitimi topluluk katılımı ve geleneklerin aktarımıyla buluşturuyor.
- Festivaller, Nevruz ve Ramazan Bayramı kutlamaları ortak katılım, misafirperverlik ve toplumsal destek için fırsatlar yaratıyor.
- Semerkant'taki Birlik 2025 tatbikatı beş ülkeden askerleri bir araya getirdi ve kültürel gösterilere de yer verdi.
- Yerel erişimdeki eşitsizlik, adil muamelenin ölçülmesi, eğitim ihtiyaçları ve söylentilerin hızla yayılması sürekli ilgi gerektiriyor.
- Diaspora ilişkileri ve bölgesel etkileşimler, Özbekistan içindeki birliği sınırların ötesindeki iş birliğine bağlıyor.






