Balen Shah Hindistan Ziyaretine Hazırlanırken Nepal’e Sınır Görüşmelerini Yeniden Başlatma Çağrısı

11 dakikalık okuma
Nepal Urged to Restart Border Talks as Balen Shah Prepares for India Visit

Tıkanan müzakere kanalı yeniden gündemde

Nepal ile Hindistan’ın onay bekleyen, ortaklaşa hazırladığı 182 sınır haritası; 2014’te üzerinde uzlaşılan ancak hiç toplanmamış bir siyasi müzakere mekanizması ve Nepal’in batı sınırını belirleyen nehrin kaynağına ilişkin karşılıklı iddialar bulunuyor. Eski diplomatlar, Başbakan Balendra Shah’ın 22–25 Kasım’da yapılması planlanan ziyareti sırasında Hindistan Başbakanı Narendra Modi ile görüşürken bu yarım kalan konuları ele almasını istiyor.

İçindekiler
  1. Tıkanan müzakere kanalı yeniden gündemde
  2. Kali Nehri neden kilit önem taşıyor?
  3. Teknik ekiplerin görevi farklı
  4. 2014’te varılan anlaşma hâlâ toplantı bekliyor
  5. Haritalar ve yollar anlaşmazlığı nasıl tırmandırdı?
  6. Shah’ın Parlamentodaki sözleri gerilimi artırdı
  7. Lipulekh, Çin’i de denkleme katıyor
  8. Hazırlık, belgeleri bulmayı da kapsıyor
  9. Ekonomik ihtiyaçlar gündemde yer kaplayacak
  10. Sel felaketinin yaralarını sarma ve hava ulaşımı aciliyet taşıyor
  11. Geçmişteki çözümler gereken çabayı gösteriyor
  12. Öne Çıkanlar

Shah’ın Mart 2026’da göreve başlamasından bu yana yurt dışına yapacağı ilk resmî ikili ziyaret olması beklenen seyahatte, toprak anlaşmazlıklarının yanı sıra yaklaşık 952 milyar Nepal rupisi tutarındaki ticaret açığı, elektrik ihracatı ve önerilen 2 milyar dolarlık yardım paketi de görüşülecek. İki hükümet de ziyaret programını henüz resmen açıklamadı.

Nepal Dışişleri Bakanlığı, Lipulekh üzerinden geçen Kailash Mansarovar hac güzergâhıyla ilgili diplomatik nota teatisini doğruladı. 31 Mayıs 2026 tarihli sınır konusundaki açıklamasında, iki ülkenin sınır anlaşmazlıklarını diplomasi ve karşılıklı görüşmeler yoluyla çözme taahhüdünde bulunduğu belirtiliyor. Açıklamada ayrıca, uzun süren kesintinin ardından ortak teknik ekiplerin sınır kayıtlarını yeniden topladığı ifade ediliyor.

Bu durum Shah’a acilen ele alması gereken iki konu bırakıyor: tartışmalı topraklar konusunda siyasi müzakereler başlatılmasını istemek ve sınır taşları ile sınırın iki tarafındaki insanların kullandığı arazilerle ilgili teknik çalışmaları desteklemek. Bu süreçler farklı sorunları ve farklı yetkilileri kapsıyor.

Hindistan’da eski Nepal büyükelçisi ve ikili ilişkileri incelemek üzere kurulan Seçkin Kişiler Grubu’nun üyesi Nilamber Acharya, ziyaretin görüşmelerin başlayacağına dair açık bir taahhütle sonuçlanmasını istiyor.

“Bazı sorunlar bir gecede çözülemeyebilir ancak sınır meselesi beklemede bırakılmamalı. Başbakan, diyaloğun başlaması gerektiğini açıkça söylemeli,” dedi.

Reklam

Kali Nehri neden kilit önem taşıyor?

1816 tarihli Sugauli Antlaşması, Nepal’in batı sınırı için temel hukuki referansı oluşturuyor. Antlaşmanın 5. maddesi, Nepal’in Kali Nehri’nin (Mahakali olarak da bilinir) batısındaki topraklar üzerindeki iddialarından vazgeçmesini şart koşuyordu. Nehrin nerede başladığının belirlenmesi, tartışmalı dağlık bölgenin sınırın hangi tarafında kaldığını ortaya koyuyor.

Nepal, nehrin kaynağının Limpiyadhura’da olduğunu savunuyor. Bu yoruma göre Limpiyadhura, Kalapani ve Lipulekh Nepal topraklarında bulunuyor. Hindistan ise kaynağın Lipulekh bölgesinin altındaki pınarlarda olduğunu öne sürüyor; Kalapani’yi bugün Uttarakhand eyaletinde bulunan Pithoragarh’a bağlayan idari kayıtları ve vergi kayıtlarını dayanak gösteriyor. Hindistan güvenlik güçleri Kalapani’de konuşlu.

Antlaşmada Limpiyadhura’nın nehrin kaynağı olduğu açıkça belirtilmiyor ve tarafların bu kaynağı tanımlamak üzere ortaklaşa onayladığı bir haritanın antlaşmaya eşlik ettiği bilinmiyor. Bu nedenle tarihî haritalar, nehre ilişkin kanıtlar ve idare kayıtları karşılıklı iddiaların merkezinde yer alıyor.

Susta da tarafların anlaşmazlık olduğunu kabul ettiği bir başka bölge. Eski diplomatlar, Shah’ın her iki anlaşmazlık konusunda da müzakere masasında yetkililerin inceleyebileceği belgelerle desteklenen bir tutum belirlemesi gerektiğini söylüyor.

Teknik ekiplerin görevi farklı

Nepal Dışişleri Bakanlığı, Susta ile Limpiyadhura, Lipulekh ve Kalapani bölgelerindeki haritalandırma çalışmalarının tamamlanmadığını belirtiyor. Yaklaşık 1.880 kilometrelik sınırın diğer kesimlerinde ise sınırın öte yanında kalan arazilerin kullanımı, sınır şeridine tecavüz ve eksik ya da hasarlı sınır taşlarıyla ilgili sorunlara işaret ediyor.

Bakanlık, nehir kesimlerinde sabit sınır ilkesinin uygulandığını açıklıyor. Basitçe ifade etmek gerekirse, nehir yatağı değişse bile üzerinde anlaşmaya varılmış sınır yerinde kalıyor. Bunun sonucunda insanlar uluslararası sınırın öte yanında kalan arazileri ekip biçebiliyor veya kullanabiliyor.

Ortak teknik ekipler bu durumları kayıt altına alıyor; sınır taşlarının dikilmesi, onarılması ve tecavüzlerin tespiti üzerinde çalışıyor. Bakanlığa göre ekiplerin incelemeleri, Nepal’den kullanılan bazı arazilerin Hindistan’da, Hindistan’dan kullanılan bazı arazilerin ise Nepal’de kalabileceğine işaret ediyor.

Acharya, yetkililerin arazilerin fiilî kullanımına ilişkin bu sorunları, toprak üzerindeki karşılıklı iddialardan ayrı ele alması gerektiğini savunuyor. Teknik kayıtlar bir parseli kimin kullandığını ve sınır taşının nereye konulması gerektiğini belirlemeye yardımcı olabilir; çözüme kavuşmamış toprak iddiaları ise diplomatik müzakereler gerektiriyor.

Reklam

2014’te varılan anlaşma hâlâ toplantı bekliyor

Modi ile dönemin Nepal Başbakanı Sushil Koirala, Modi’nin Ağustos 2014’teki ziyareti sırasında çözüme kavuşmamış sınır meselelerinin sorumluluğunu dışişleri bakanlarına verme konusunda anlaştı. 4 Ağustos tarihli ortak açıklamada özellikle Kalapani ve Susta belirtilmiş, gerektiğinde Sınır Çalışma Grubu’nun teknik destek sağlaması öngörülmüştü.

Dışişleri bakanlarının yöneteceği mekanizma hiç toplanmadı. Acharya, düzenli görüşmeler yapılsaydı anlaşmazlıkların daha büyük siyasi çatışmalara dönüşmeden kontrol altında tutulabileceğini düşünüyor.

Teknik temaslar ise farklı bir seyir izledi. Harita ve ölçüm yetkilileriyle Sınır Çalışma Grubu son iki yılda bir araya geldi; sınır taşlarının onarımına da başlandı. Nepal’de eski Hindistan Büyükelçisi Naveen Srivastava, ekonomik iş birliğiyle birlikte bu pratik çalışmaların sürdürülmesi gerektiğini savundu.

Onay bekleyen 182 şerit harita, tamamlanmamış işleri gözler önüne seriyor. Şerit harita, sınırın bir bölümünü ayrıntılı olarak gösteren haritadır. İki ülke bu haritaları ortaklaşa hazırladı ancak Kalapani ve Susta nedeniyle resmî onay henüz verilmedi. Sınır uzmanları, haritaların onaylanmasının sınır sorunlarının yaklaşık yüzde 98’ini çözebileceğini tahmin ediyor. Bu oran, tartışmalı toprakların yüzde 98’inin çözüme kavuşturulduğu anlamına değil, ele alınan sorunların kapsamına işaret ediyor.

Haritalar ve yollar anlaşmazlığı nasıl tırmandırdı?

Bugünkü anlaşmazlık, on yılı aşkın süredir yapılan anlaşmalar, yayımlanan haritalar ve yürütülen inşaat projeleriyle birikti. Atıl durumdaki müzakere kanalının neden şimdi bu kadar siyasi önem taşıdığını birkaç gelişme açıklıyor.

  • 4 Ağustos 2014: Nepal ile Hindistan, Kalapani ve Susta dâhil çözüme kavuşmamış sınır meselelerini dışişleri bakanlarına havale etti.
  • 2015: Nepal, Katmandu’ya danışmadan Lipulekh’i ticaret için kullanma konusunda anlaşan Hindistan ve Çin’e itiraz etti.
  • Kasım 2019: Nepal, Hindistan Ölçüm Dairesi’nin tartışmalı batı bölgelerini Hindistan sınırları içinde gösteren yedinci siyasi haritasına karşı çıktı.
  • Mayıs 2020: Hindistan Savunma Bakanı Rajnath Singh, Lipulekh’e uzanan bir yolun açılışını yaptı ve Nepal’den yeni bir protesto geldi. Nepal, Limpiyadhura, Lipulekh ve Kalapani üzerindeki hak iddialarını içeren güncellenmiş bir harita yayımladı.
  • Haziran 2020: Nepal Parlamentosu, güncellenmiş haritanın ulusal armaya dâhil edilmesini öngören anayasa değişikliğini onayladı.
  • 31 Mayıs 2026: Shah sınır anlaşmazlığını Parlamentoda ele aldı; Nepal Dışişleri Bakanlığı sınırın öte yanında kalan arazilerin kullanımına ilişkin açıklama yayımladı.

Nepal’in 2019 haritası hakkındaki diplomatik girişimleri, hem yanıtsız kalan üç nota hem de üç haftadan uzun süre sonra gelen bir Hindistan reddi olarak nitelendirildi. Son durum ise daha net: Nepal Dışişleri Bakanlığı, Hindistan’ın Lipulekh’teki hac güzergâhıyla ilgili son nota teatisine aynı diplomatik kanal üzerinden yanıt verdiğini doğruluyor.

Reklam

Shah’ın Parlamentodaki sözleri gerilimi artırdı

Shah, 31 Mayıs’ta CPN-UML milletvekili Padma Aryal’ın Hindistan ile Çin arasındaki güzergâh anlaşmasına ilişkin sorusunu yanıtlamasının ardından muhalefetin protestolarıyla karşılaştı. Başbakan olduktan sonra Nepal’in Hindistan topraklarının da önemli bir bölümünü işgal ettiğini öğrendiğini söyledi.

Dışişleri Bakanı Shishir Khanal daha sonra Shah’ın sınırın öte yanında kalan arazilerin kullanımından ve sınır şeridine tecavüzden söz ettiğini açıkladı. Muhalefetin sözlerin tutanaktan çıkarılması talebi kabul edilmese de Parlamento çalışmaları yeniden başladı.

Dışişleri Bakanlığının açıklaması, bu sözleri teknik araştırmalara ve sabit sınırın ötesindeki arazi kullanımına bağladı. Nepal’in tarihî antlaşmalar, anlaşmalar ve haritalar temelinde müzakere yürütme taahhüdünü yineledi.

Shah daha sonra Chitwan’da Rastriya Swatantra Partisi’nin kongresinde yaptığı konuşmada Nepal’in Kalapani ve Lipulekh üzerindeki iddialarını destekleyen kanıtlara sahip olduğunu söyledi. Toprak haritalarıyla kamuoyu önünde ilişkilendirilmesi başbakanlığından önceye dayanıyor: Katmandu belediye başkanı olduğu 2023’te, Hindistan’ın yeni Parlamento binasındaki Akhand Bharat duvar resmi tartışma yaratırken Büyük Nepal haritası sergilemişti.

Lipulekh, Çin’i de denkleme katıyor

Lipulekh, Tibet’teki Kailash Dağı ve Mansarovar Gölü’ne giden bir güzergâh. Bu nedenle hem hacılar hem de ticaret açısından önem taşıyor. Hindistan, hac güzergâhının 1954’ten bu yana kullanıldığını söylüyor. Nepal ise geçidin kendi topraklarında bulunduğunu savunuyor.

Hindistan ile Çin, Nisan ayında hac güzergâhını yeniden açma konusunda anlaştı. Hindistan’ın 2026 sezonu için 30 Nisan’da yaptığı açıklamada, 10’u Lipulekh üzerinden gidecek 20 hacı grubunun öngörüldüğü belirtildi. Nepal daha sonra iki komşusuna da diplomatik itirazlarda bulundu.

Hindistan Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Randhir Jaiswal, güzergâhın uzun süredir kullanıldığını savunup Nepal’in toprak iddiasını reddederken ikili diyaloğa kapıyı açık bıraktı. Nepal Dışişleri Bakanlığı ise iki tarafın diplomatik görüşmelere bağlılığını dile getirdiğini söylüyor.

Sınır uzmanı Buddhi Narayan Shrestha, Shah’ın Nepal, Hindistan ve Çin’in buluştuğu batıdaki üçlü sınır noktasının belirlenmesine öncelik vermesini istiyor. Nepal ile Çin, Hindistan’ın katılımı olmadan bu noktayı belirleyemez. Konumunun çözüme kavuşmamış olması, Lipulekh merkezli anlaşmazlıklara Çin’i tekrar tekrar dâhil ediyor.

Eski başbakan Baburam Bhattarai, üç ülkenin Himalayalar’daki iklim riskleri konusunda iş birliği yapmasını da öneriyor. Üçlü görüşmeleri düzenlemek zorsa her komşu ikilinin ayrı anlaşmalar yapmasının ortak bir anlayışın oluşmasına yardımcı olabileceğini söylüyor.

Reklam

Hazırlık, belgeleri bulmayı da kapsıyor

Eski büyükelçi Dinesh Bhattarai, hükümetin ziyaret öncesinde yeterince kapsamlı istişareler yapıp yapmadığını sorguladı. Shah’ın karşılıklı iddiaları anlamasını ve en üst düzey siyasi görüşmelere destekleyici kanıtları götürmesini istiyor.

Nepal’in arşivlerle ilgili de bir sorunu var. Dışişleri Bakanı Khanal, Parlamentoya hükümetin elindeki antlaşma belgelerinin resmî asıllar olup olmadığını doğrulayamadığını söyledi. Parlamentoda yürütülen soruşturmada kütüphaneler, arşivler, bakanlıklar ve müzeler arandı ancak Sugauli Antlaşması’nın ya da 1950 tarihli Barış ve Dostluk Antlaşması’nın aslı bulunamadı.

Khanal, Nepal’in her iki antlaşmayla ilgili belgelere sahip olduğunu söyledi. Dönemin Dışişleri Bakanı Pradeep Gyawali de 2019’da nüshaların adli incelemeyle doğrulanması gerektiğini ve Nepal’in Hindistan ile Birleşik Krallık’ta tarihî belge ve harita aradığını belirtmişti.

İkili ilişkilerdeki bir başka tamamlanmamış belge de 2018’de tamamlanan, ancak iki ülkenin başbakanlarına resmen sunulmayan Seçkin Kişiler Grubu raporu. Eski dışişleri ve maliye bakanı Prakash Sharan Mahat, Shah’ın raporun sunulması için girişimde bulunmasını ve Nepal’in eşitsiz gördüğü 1950 antlaşması hükümlerinin gözden geçirilmesini istiyor.

Baburam Bhattarai; sınır, ticaret, transit, su kaynakları ve antlaşmayı kapsayan kapsamlı bir mekanizmayı destekliyor. Bu öneri, her yeni hükümetin görüşmeleri baştan başlatması yerine geçmişten devralınan anlaşmazlıkları sürekli bir sürece dâhil edecek.

Ekonomik ihtiyaçlar gündemde yer kaplayacak

Nepal’in dış ticaretinin yüzde 63’ünden fazlası Hindistan’la yapılıyor. Nepal Rastra Bank’ın 2025/26 mali yılı için aktarılan verilerine göre ticaret açığı 951,95 milyar Nepal rupisi. İthalat yaklaşık 1.210 milyar, ihracat ise 258,65 milyar Nepal rupisi olarak kaydedildi. İthalat, ihracatın yaklaşık 4,7 katıydı.

Mahat, Nepal’in üretimini artırması ve gümrük işlemlerini kolaylaştırmak, ürün kalite sertifikalarını tanımak dâhil pazarlara erişimi iyileştirmesi gerektiğini savunuyor. Tarım, şifalı bitkiler, çay, kahve, kakule, işlenmiş gıda, çimento ve elektriği ihracat potansiyeli bulunan alanlar olarak sıralıyor.

Elektrik, iki ülke arasındaki önemli bağlantılardan biri hâline geldi. Nepal, yağışlı mevsimde Hindistan’a yaklaşık 1.200 megavat elektrik ihraç ediyor. Anlaşmada 10 yılda 10.000 megavata ulaşılması hedefleniyor. Mevcut mevsimsel miktar bu hedefin yaklaşık yüzde 12’si. Katmandu daha fazla iletim kapasitesi, güvenilir alıcılar ve Pancheshwar ile Lower Arun projeleri dâhil projelerde ilerleme istiyor.

Dijital ödemeler, daha küçük ölçekli ama somut bir başka tamamlanmamış konu. Hindistan Ulusal Ödemeler Kurumu ile Nepal Clearing House Ltd, 31 Mayıs 2023’te ödeme sistemlerini birbirine bağlamak amacıyla bir anlaşma yaptı. Hindistanlı ziyaretçiler Nepal’de QR koduyla ödeme yapabiliyor ancak Nepallilerin Hindistan’da iş yeri ödemesi yapması hâlâ mümkün değil.

Mevcut para transferi düzenlemeleri Hindistan vatandaşlarının işlem başına 15.000, ayda toplam 100.000 Hindistan rupisine kadar para göndermesine izin veriyor. Nepal’deki banka hesaplarına yapılan transferler işlem başına 200.000 Hindistan rupisine ulaşabiliyor. Nepal Rastra Bank, iş yeri ödemeleri ile Nepal’den Hindistan’a dijital para transferlerine ilişkin düzenlemelerin geliştirilmeye devam ettiğini söylüyor.

Reklam

Sel felaketinin yaralarını sarma ve hava ulaşımı aciliyet taşıyor

Katmandu, yeniden inşa ve altyapı için Hindistan’dan hibe ve uygun koşullu krediler yoluyla yaklaşık 2 milyar dolarlık yardım istemeye hazırlanıyor. Talep, Bhotekoshi–Rasuwa koridorunda 26 Ağustos’ta yaşanan sel felaketinin ardından geldi; öneriye ilişkin başka bir açıklamada eylül sellerinin yol açtığı hasardan söz ediliyor.

Ekonomik etkiler turizm ve ulaşıma da uzanıyor. Nepal’deki Hindistanlı ziyaretçi sayısındaki düşüş, ekim ayında sel hasarı ve hac güzergâhlarındaki aksaklıkların ardından yaşandı. Katmandu ayrıca Bhairahawa ve Pokhara’daki uluslararası havalimanlarının kapasitelerine daha yakın çalışabilmesi için yeni hava giriş güzergâhları istiyor.

Hindistan Dışişleri Bakanı Vikram Misri, Shah’ın ziyaretinden çıkabilecek sonuçları görüşmek üzere 4–5 Kasım’da Katmandu’yu ziyaret etti. Bu görüşmeler, aynı ayın başındaki Misri’nin ziyareti için yapılan hazırlıkların ardından gerçekleşti. Görüşmelerde ticaret, enerji, bağlantı, kalkınma iş birliği ve sınır yönetimi ele alındı.

Hindistan Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Jaiswal, iki başbakanın görüşmelerinin planlanan kapsamını şöyle anlattı:

“Nepal’le ikili ilişkilerimizin tüm boyutları ele alınacak. Bu kapsamlı bir ortaklık. Çok özel bir ortaklık ve karşılıklı çıkarlarımızı ilgilendiren bütün konular görüşülecek,” dedi.

Geçmişteki çözümler gereken çabayı gösteriyor

Hindistan ile Bangladeş, onlarca yıl süren müzakerelerin ardından 2015’te Toprak Sınırı Anlaşması’nı uygulamaya koydu. Enklavların ve toprak sınırlarının düzenlenmesiyle Hindistan 7.110, Bangladeş ise 17.160 dönüm arazi aldı. İlk anlaşmanın imzalandığı 1974’ten uygulamaya geçilmesine kadar 41 yıl geçti.

Eski diplomatların verdiği bir başka örnek de Nepal’in Çin’le yürüttüğü sınır müzakereleri. 1955’te diplomatik ilişkiler başladıktan sonra Başbakan BP Koirala, Çin Başbakanı Zhou Enlai ile beş tur görüşme yaptı. Everest Dağı konusundaki anlaşmazlığın çözülmesinin ardından ülkeler 5 Ekim 1961’de sınır antlaşmasını imzaladı.

Dinesh Bhattarai, Koirala’nın müzakere masasında haritalarla Nepal’in tutumunu açıklamasını da içeren hazırlıklarını takdir ediyor. Shah’ın önündeki fırsat da benzer biçimde somut: siyasi görüşmeler yapılması konusunda anlaşma sağlamak, teknik incelemeleri sürdürmek ve tamamlanmamış kararlar için yetkilileri sorumlu kılmak.

Öne Çıkanlar

  • Shah’ın Hindistan ziyaretinin 22–25 Kasım’da yapılması bekleniyor; program henüz resmen açıklanmadı.
  • Kalapani ve Susta’yı ele almak üzere 2014’te üzerinde uzlaşılan mekanizma hiç toplanmadı.
  • Nepal Dışişleri Bakanlığı, sınırla ilgili teknik çalışmaların yeniden başladığını ve Hindistan’ın Lipulekh hakkındaki son notasına yanıt verdiğini doğruluyor.
  • Ortaklaşa hazırlanan 182 şerit haritanın resmen onaylanması hâlâ beklemede.
  • Nepal, Kali Nehri’nin Limpiyadhura’da başladığını savunuyor; Hindistan kaynağın başka bir yerde olduğunu söylüyor.
  • Gündemde ticaret, elektrik, hava güzergâhları, dijital ödemeler ve önerilen 2 milyar dolarlık yardım paketi de bulunuyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir