Çin’in Büyük Yeşil Duvarı çölleri yeşillendirirken İç Moğolistan’daki çobanlar üzerindeki baskıyı artırıyor

12 dakikalık okuma
Çin’in Büyük Yeşil Duvarı çölleri yeşillendirirken İç Moğolistan’daki çobanlar üzerindeki baskıyı artırıyor

90 milyon hektardan fazla alan yeşillendirildi, ancak önümüzde zor tercihler var

Çin’in Büyük Yeşil Duvarı’nın 90 milyon hektardan fazla alanı yeşillendirdiği belirtilirken hükümet, 2016 ile 2050 arasında ağaç ve çalı örtüsünü 70 milyon hektar daha genişletmeyi planlıyor. Bu alan, yüzölçümü bakımından Fransa’nın ana karasına yakın. Kuzey Çin genelinde çalışmalar, hareketli kumulları sabitledi, istihdam yarattı ve yeni iş alanlarının önünü açtı. Ancak İç Moğolistan’da geçim kaynakları ve kültürleri mevsimsel otlatmaya dayanan çobanların hareket alanını da kısıtladı.

İçindekiler
  1. 90 milyon hektardan fazla alan yeşillendirildi, ancak önümüzde zor tercihler var
  2. Otlatma kısıtlamaları günlük yaşamı nasıl değiştirdi?
  3. Daha fazla bitki örtüsü su kaynaklarını nasıl zorlayabilir?
  4. Saman ızgaraları ve üç çöl boyunca uzanan kuşak
  5. İyileştirilen araziler çevresinde yeni geçim kaynakları
  6. On yıllar süren kazanımlara rağmen toz fırtınaları sürüyor
  7. İyileştirme, kaliteye ve ortak arazi baskılarına bağlı
  8. Güneş panelleri çöl bariyerinin bir parçası oluyor
  9. İyileştirme ve otlatmayı yerel koşullara göre düzenlemek
  10. Öne Çıkanlar

Dört yılı aşkın süre önce başlatılan proje, yoğun tarım, otlatma, madencilik ve ısınan iklimin etkisiyle ilerleyen çöllere karşı bir yanıt olarak ortaya çıktı. Günümüzde kullanılan yöntemler ağaç dikmenin ötesine geçiyor. Çalışmalar arasında otlakların iyileştirilmesi, çalı dikimi, kumu yerinde tutan saman ızgaraları ve rüzgârı azaltıp fidanlara gölge sağlayan güneş enerjisi tesisleri de bulunuyor.

Çin Ulusal Ormancılık İdaresi, ülkenin en büyük çölü olan Taklamakan’ın artık bitki örtüsü kuşaklarıyla çevrili olduğunu söylüyor. Yetkililer, bu kapsamlı girişimi ulusal iklim ve arazi politikalarının temel taşlarından biri olarak sunuyor; orman örtüsünün artırılmasını iklim hedefleri ve her ilkbahar kentleri vuran toz fırtınalarını önleme çabalarıyla ilişkilendiriyor.

İç Moğolistan’daki Kubuqi Çölü, hem kazanımları hem de gerilimleri gözler önüne seriyor. Birleşmiş Milletler’in 2015’teki değerlendirmesine göre, 840 bin futbol sahası büyüklüğünde bir alanda ağaç ve bitki dikilmesi on binlerce kişiye iş olanağı sağladı ve yakın çevredeki topluluklarda yoksulluğu azalttı. Yeşil koridorların ardından tarım ürünleri, turizm işletmeleri ve güneş enerjisi tesisleri geldi.

Çoban aileleri ise dönüşümün başka bir yüzüyle karşılaştı: çitler, kontrol noktaları, küçülen sürüler ve kuşaklar boyunca kullanılan otlaklara getirilen kısıtlamalar. Temel zorluk, değişen yağış ve ot büyüme koşullarına göre şekillenen otlatma sistemlerinin esnekliğini korurken araziyi korumak ve gelirleri artırmak.

Reklam

Otlatma kısıtlamaları günlük yaşamı nasıl değiştirdi?

İç Moğolistan’daki çobanlar, çitler ve kontrol noktalarıyla giderek daha fazla bölünen bir manzarayı anlatıyor. Özel devriye ekipleri otlatma yasaklarını uyguluyor; birçok aile sürülerini küçültüyor ya da hayvanlarını küçük ağıllarda beslemeye başlıyor. Bölge nüfusunun yaklaşık yüzde 17’sini oluşturan etnik Moğollar, göçebeliğe ve mevsimlik göçe dayalı yaşam biçiminin gerilediğini söylüyor.

Yerel toplulukların uzun süredir kullandığı otlaklara erişimin engellendiği yerlerde protestolar ve gözaltılar yaşandı. Bazı araştırmacılar, önceki politikaların otlatmanın çölleşmeye, yani arazinin bozulup giderek çöl benzeri bir hâl almasına katkısını abarttığını savunuyor. Madencilik, yoğun tarım ve iklim değişikliğiyle bağlantılı kuraklığın da başlıca baskı unsurları olduğuna dikkat çekiyorlar.

Aktivistler, ekosistemlere verilen zararın başlıca sorumlusu olmadıkları hâlde onarım maliyetinin büyük bölümünün çobanlara yüklendiğini söylüyor. Yoğun sanayi suyu kullanımı, kötü planlanmış tarım ve kaynak çıkarma projeleri de geniş alanlarda araziye zarar verdi. Yağış ve otların durumuna göre hayvanlarını hareket ettirmeye alışkın aileler için genel bir yasak, otlatma baskısını mevcut yem kaynaklarıyla dengelemeye yardımcı olan esnekliği ortadan kaldırıyor.

Sürgünde yaşayan Moğol hakları savunucusu Enghebatu Togochog, kampanyanın bölge ekonomisini ve kültürünü yerel çobanlardan çok dışarıdan gelen çıkar gruplarına yarayacak şekilde yeniden düzenlediğini savunuyor.

"Bundan yarar sağlayanlar yalnızca Çinliler, özellikle de devlet ve şirketler," dedi.

İzleme uygulamaları da politikaların tartışılma biçimini etkiliyor. Hassas bölgelere gelen ziyaretçiler, yerel görevlilerin kendilerini gözetlediğini ve bunun açık konuşmaları engellediğini bildiriyor. Daha sıkı uygulamalar, azalan otlatma seçenekleri ve arazi yönetiminde söz hakkının daralması güveni aşındırdı. Birçok topluluk, yağışa, bitki örtüsüne ve sürüleri mevsimlere göre hareket ettirmeye ilişkin geleneksel bilgiye yanıt veren kurallar istiyor.

Daha fazla bitki örtüsü su kaynaklarını nasıl zorlayabilir?

Ekologlar, bir çölü yeşillendirmenin bitki türleri ve su konusunda dikkatli seçimler gerektirdiği uyarısında bulunuyor. Kurak koşullara uygun olmayan bitkiler birkaç mevsim sonra kuruyabilir. Sulama, sığ akiferleri, yani yer altında su tutan katmanları tüketebilir; çok su isteyen ağaçlar da su kaynaklarını yağışın yenileyebileceğinden daha hızlı kullanabilir.

Reklam

Kubuqi’de uzun zaman önce dikilmiş bitki topluluklarından örnekler alan çevre bilimci Zhang Yanping, arazinin yerine koyabileceğinden fazla su tüketen bitki örtüsüne karşı uyarıda bulundu.

"Fazla su tüketen bir bitki su tablasını tüketebilir ve arazinin daha da bozulmasına yol açabilir," dedi.

Çöllerin de kendilerine özgü ekolojik işlevleri var. Kum su depolayabilir, özel uyum sağlamış bitki ve hayvanlar zorlu koşullarda yaşayabilir, yansıtıcı yüzeyler de yerel iklimleri etkileyebilir. Bazı uzmanlar, iyileştirme çalışmalarının işlevini sürdüren çöl ekosistemlerini korurken bozulmuş arazilerin genişlemesini durdurması gerektiğini savunuyor.

Pekin Normal Üniversitesi’nde coğrafya profesörü olan Wang Shuai, zarar görmüş alanlara ve hareketli kumullara odaklanan seçici bir yaklaşımı destekliyor.

Çölü yeşil alana dönüştürme içgüdüsü her zaman doğru yaklaşım değil," dedi. "Çöllerin suyun korunması ve biyolojik çeşitlilik gibi önemli ekolojik işlevleri var. Onları ortadan kaldırmak değil, yalnızca genişlemelerini önlemek gerekiyor.

Kubuqi’deki deneyim, her yeni dikim için su kullanımını somut bir mesele hâline getiriyor. Bir ağaç ya da çalı, çevresindeki ekosistemin bağlı olduğu suyu tüketmeden yerel koşullarda hayatta kalmalı ve zeminin sabitlenmesine katkıda bulunmalı. Bu nedenle kuraklığa uygun bitki örtüsü seçmek, iyileştirme çalışmalarını sürdürmenin de bir parçası.

Saman ızgaraları ve üç çöl boyunca uzanan kuşak

Saman ızgara yöntemiyle çalışan işçiler, çıplak kumun üzerine saman demetlerini ızgara biçiminde yerleştiriyor. Çin’de geliştirilen bu teknik, zemine yakın rüzgârı yavaşlatan pürüzlü bir yüzey oluşturuyor ve hareketli kum tanelerini tutuyor. Böylece fidanların kök salma şansı artıyor.

Kum sabitlendikten sonra sınırlı suyla yaşayabilen dayanıklı çalı ve ağaçlar dikiliyor. Örneğin saksaul, az miktarda suyla hayatta kalabiliyor ve derin kökleriyle kumulları sabitliyor. Sıralama önemli: önce kum hareketini azaltmak, ardından zemini tutabilecek bitki örtüsünü oluşturmak.

İç Moğolistan’ın Alxa bölgesinde yetkililer, Badain Jaran, Tengger ve Ulan Buh çöllerini kapsayan kesintisiz bir kum kontrol kuşağını tamamladı. Yaklaşık 1.856 kilometre uzunluğundaki kuşak, yerel engelleri daha geniş bir ekolojik kalkana bağlıyor.

Reklam

Yerel ormancılık ve çöl kontrol bürosunun başmühendisi Zhang Youyong, saman ızgaralarıyla dikim çalışmalarının nasıl birlikte yürütüldüğünü anlattı.

"Önce hareketli kumu sabitlemek için saman ızgara yöntemini kullanıyor, ardından saksaul gibi kuraklığa dayanıklı ağaçlar dikiyoruz. Bu yaklaşım etkili bir kum önleme ve kontrol sistemi kurmamıza yardımcı oluyor ve sonunda ekolojik bariyeri güçlendiriyor," dedi.

Geniş kuşaklar rüzgâr erozyonunu ve tarım arazileriyle yerleşimlere ulaşan kum miktarını azaltabilir. Bu kuşakları etkili tutmak için uzun yıllar bakım yapmak ve küçük alanlar arasında değişen koşullara, yani yerel mikroiklimlere uygun türler seçmek gerekiyor. Farklı türlerin birlikte dikilmesi, mümkün olan yerlerde doğal yenilenmeye izin verilmesi ve suyun dikkatli planlanması; bitki örtüsünün ilk yeşerme döneminin ve dikim teşviklerinin sona ermesinin ötesinde de hayatta kalmasına yardımcı oluyor.

İyileştirilen araziler çevresinde yeni geçim kaynakları

Kubuqi’nin yeşillendirilmesi insanların geçim biçimlerini değiştirdi. Birleşmiş Milletler değerlendirmesi, çalışmaların on binlerce kişiye iş olanağı sağladığını ve yoksulluğu azalttığını ortaya koydu. Yetkililer ve yerel girişimciler bir fırsatlar zincirinden söz ediyor: sabitlenen kumullar ekonomik değeri olan çalıların yetişmesini sağlıyor, korunaklı alanlarda ürün ekilebiliyor ve ulaşımın iyileşmesi ziyaretçi getiriyor.

Bu değişimden yararlanan ürünlerden biri de cistanche. Geleneksel tıpta değer verilen bu asalak bitki, bir konukçu bitkinin köklerine tutunuyor ve kumlu topraklarda gelişiyor. Dengkou ilçesi yakınlarında çiftçi Bai Lei, bu bitkiyi yetiştirmenin kumu ekonomik bir fırsata dönüştürmeye yardımcı olduğunu söylüyor.

Bai, dikimlerden önce bölgenin nasıl göründüğünü hatırladı.

"Önceden buraların tamamı çöle benziyordu," dedi.

Turizm de büyüdü. Eskiden çiftçilik yapan Feng, artık iyileştirme alanlarının yakınındaki parkurlarda ATV gezileri düzenliyor. Otlatma kısıtlamalarının fidanların büyüyüp tohum saçmasına imkân verdiği dönemin bir dönüm noktası olduğunu anlatıyor.

Feng, değişimlerin hem yerel kaynakları hem de hanelerin refahını artırdığını söyledi.

Kaynaklar çoğaldı, hayatımız daha müreffeh hâle geldi," dedi. "Artık başımızı gururla dik tutabiliyoruz.

Gelir artışları eşit dağılmadı. Dikim ve turizmden yararlanan bazı haneler daha önce hareketli hayvancılıkla geçiniyordu. Bazıları artık rüzgârı yavaşlatan bitki örtüsü şeritleri olan rüzgâr perdelerinin bakımını yapıyor ya da güneş enerjisi işletmecileriyle çalışıyor. Bu dönüşüm istihdam sağlarken, topluluk yaşamını daha önce şekillendiren günlük uygulamaları ve kültürel gelenekleri de değiştirebiliyor.

Reklam

On yıllar süren kazanımlara rağmen toz fırtınaları sürüyor

Kuzey Çin’de şiddetli toz olayları sırasında ilkbahar gökyüzü hâlâ sararıyor. Ulusal veriler, şiddetli ilkbahar kum fırtınalarının yirminci yüzyılın sonlarına göre azaldığını gösteriyor; ancak son yıllarda artışlar yaşandı. İklim değişikliği sıcaklığı ve kuraklığı artırarak otlaklar üzerindeki baskıyı daha da ağırlaştırıyor. Bu nedenle iyileştirme çalışmalarının ilerlediği yerlerde bile görev zorlaşıyor.

İç Moğolistan’a yaptığı bir ziyaret sırasında Devlet Başkanı Xi Jinping, yetkililere çalışmalara odaklanmayı sürdürme çağrısı yaptı. Tozlu havadaki son artışları iklim koşullarıyla ilişkilendirerek yıllar boyu sürecek ve zorlu geçecek mücadelede kararlılık gerektiğini söyledi.

Resmî istatistiklere göre, çölleşmiş olup iyileştirilebilir durumdaki arazilerin yarısından fazlası artık etkili biçimde kontrol altında. Uydu görüntüleri gibi gözlemlerle araziyi inceleyen uzaktan algılama çalışmaları da 1990’ların sonlarından 2010’ların ortalarına kadar bazı bölgelerde kumulların gerilediğine işaret ediyor. Ancak ilerleme bölgeden bölgeye farklılık gösteriyor.

Projenin gelişiminde öne çıkan dönemler, iyileştirme ve değerlendirme çalışmalarının ne kadar uzun sürdüğünü gösteriyor:

  • Dört yılı aşkın süre önce: Büyük Yeşil Duvar, Kuzey Çin’de ilerleyen çölleri durdurma girişimi olarak başlatıldı.
  • Yirminci yüzyılın sonları: Şiddetli ilkbahar kum fırtınalarındaki sonraki azalma için ulusal veriler bu dönemi karşılaştırma noktası olarak kullanıyor.
  • 1990’ların sonlarından 2010’ların ortalarına kadar: Uzaktan algılama çalışmaları bazı bölgelerde kumulların gerilediğine işaret ediyor.
  • 2015: Birleşmiş Milletler değerlendirmesi, Kubuqi’deki dikim çalışmalarını on binlerce kişiye iş olanağı ve yoksulluğun azalmasıyla ilişkilendirdi.
  • 2016-2050: Hükümet, ağaç ve çalı örtüsünü 70 milyon hektar daha genişletmeyi planlıyor.

Bağımsız değerlendirmeler, bildirilen kazanımların doğal yenilenmeyi, genç dikim alanlarını ve kesintisiz ağaç örtüsüne sahip olmayan bölgeleri bir arada içerebileceği uyarısında bulunuyor. Bunları birlikte saymak, kalıcı orman örtüsünü olduğundan fazla gösterebilir. Bu nedenle başarıyı değerlendirmek için bitki örtüsünün ne kadar yaşadığını, ne kadar alanı koruduğunu ve toprak nemiyle yer altı sularını nasıl etkilediğini incelemek gerekiyor.

İyileştirme, kaliteye ve ortak arazi baskılarına bağlı

Su seviyelerini düşüren ya da toprak nemini azaltan dikimler, bir arazinin kuraklığa ve diğer baskılara dayanma kapasitesi olan direncini zayıflatabilir. Doğal yenilenme ve destekli iyileşme, çoğu zaman tek türden oluşan dikimlere göre daha fazla karbon depolar ve daha az bakım gerektirir. Destekli iyileşme, mevcut bitki örtüsünü tamamen ağaç dikerek değiştirmek yerine yeniden gelişmesine yardımcı olmak anlamına gelir.

Reklam

Çin dışında, Birleşmiş Milletler Çölleşmeyle Mücadele Sözleşmesi Arazi Tahribatının Dengelenmesi yaklaşımını destekliyor. Bu çerçeve, arazinin durumundaki kayıp ve kazanımları dengeleyerek iyileşmenin bozulmayla aynı hızda ilerlemesini amaçlıyor. Böylece ne kadar arazinin iyileştirildiği sorusu, başka yerlerde ne kadar arazinin zarar gördüğü sorusuyla birlikte ele alınıyor.

Moğolistan ve Çin’in kuzey eyaletlerini inceleyen analistler, iki tarafın ortak iklimini ve toz kaynaklarını dikkate alan politikalar öneriyor. Bazı bölgelerde yoğun otlatma baskısı, arazi dönüşümü ve madencilik, sınırın her iki tarafında da tekrarlanan bozulma nedenleri arasında.

İş birliği, toz olayları için erken uyarı sistemlerini güçlendirebilir, çobanların hayvanlarını hareket ettirmesine olanak veren koridorları iyileştirebilir ve iki ülkedeki çalışmaları uyumlu hâle getirebilir. Amaç, bir ülkedeki kazanımların diğerindeki kayıplarla boşa çıkmasını önlemek. Hareketli hayvancılık ve toz taşınımı, arazi yönetimini tek tek proje sınırlarının ötesine geçen bir mesele hâline getiriyor.

Güneş panelleri çöl bariyerinin bir parçası oluyor

Kubuqi ve yakınındaki Ordos bölgesinde geliştiriciler, güneş ışığını elektriğe dönüştüren geniş fotovoltaik sahalar kurdu. Paneller ayrıca zemine yakın rüzgârı azaltıyor ve fidanlara gölge sağlıyor. Yüksek gerilimli doğru akım iletim hatları, elektriği kent koridorlarına taşıyabiliyor.

Proje planları, kumlu alanların sınırları boyunca yüzlerce kilometre uzanan bağlantılı güneş enerjisi üsleri öngörüyor. Kapasite hedeflerine ulaşılması, İç Moğolistan’ı Çin’in yenilenebilir elektrik üretimini genişletme çabalarının merkezine yerleştirecek. Bazı önerilerde, tamamlandığında yılda on milyarlarca kilovatsaat elektrik üretecek ve Kubuqi’nin bazı kesimleri boyunca uzanacak Büyük Güneş Duvarı tasvir ediliyor. Kilovatsaat, elektrik enerjisi ölçü birimidir.

Yükseltilmiş panellerin altına bitki örtüsü ve küçük tarım alanları yerleştirilebiliyor. Bu yaklaşım, erozyon kontrolü için kullanılan alanları elektrik üretip tarımı da destekleyen yerlere dönüştürerek olası faydaları birden fazla faaliyete yayıyor.

Mühendisler, doğrudan güneş ışığının yanı sıra yansıyan ışığı da toplayan çift yüzeyli panelleri ve güneş hareket ettikçe panel eğimini ayarlayan takip sistemlerini test ediyor. Enerji depolama ve yeşil hidrojen pilot projeleri de gündüz üretilen elektriği gece ihtiyaç duyulduğunda kullanılabilir hâle getirmenin yolları olarak öne çıkıyor.

Güneş enerjisi yatırımları istihdam ve daha düşük emisyon vaat ediyor, ancak konum seçimi önemli. Paneller, kıt su kaynaklarını koruyacak ve yerli bitkilerin hayatta kalmasını zorlaştıracak ölçüde gölgelenmesini önleyecek şekilde dikkatle yerleştirilmeli. Öneriler üretim hedeflerini ortaya koyuyor, ancak Büyük Güneş Duvarı için bir tamamlanma tarihi verilmedi.

Reklam

İyileştirme ve otlatmayı yerel koşullara göre düzenlemek

Onlarca yıllık denemeler, arazi iyileştirme yöntemlerini geliştirdi. Farklı türlerin birlikte dikildiği alanlar, tek türden oluşan kuşaklardan daha iyi sonuç veriyor. Saksaul ve kuraklığa uyum sağlamış çalılar gibi yerel bitkiler, başka yerlerden getirilen hızlı büyüyen türlere göre daha iyi hayatta kalıyor. Tohum kaynaklarının bulunduğu yerlerde doğal yenilenmeye izin vermek başlangıçta daha uzun sürebilir, ancak daha kalıcı sonuçlar sağlayabilir.

Su planlaması, bitkilerin tüketeceği su miktarını arazinin sağlayıp yenileyebileceği suyla karşılaştırmak anlamına geliyor. Bu yaklaşım, dikim alanlarının yer altı suyunu yeniden dolabileceğinden daha hızlı tüketmesini önlemeye yardımcı oluyor. Yeni bitki örtüsünün sağlıklı kalması için izleme kısa bir proje döngüsünün ötesinde sürmeli, bakım finansmanı da ilk yıllardan sonra devam etmeli.

Çinli akademisyenler, politikaların kimi zaman sürülerin çölleşmedeki rolünü abarttığını ve hareketli otlatmanın değerini göz ardı ettiğini de savunuyor. Yağışın değişken olduğu yerlerde hayvanları hareket ettirmek, bitkilere toparlanma zamanı veriyor ve otlatma baskısının arazinin kaldırabileceği düzeyde kalmasına yardımcı oluyor.

İyileştirilen bazı bölgelerde yetkililer, bitkiler kök salıp tohum vermeye başladıktan sonra mevsimlik otlatmaya zaten izin veriyor. Yerel halkın katılımına ve bilimsel kanıtlara dayalı eşiklere dayanan bu uyarlanabilir yaklaşımın genişletilmesi, yeni bitki örtüsünü korurken çatışmaları azaltabilir.

Çobanların bilgisi, uydu izleme ve arazi araştırmaları, yöneticilerin otlatmanın ne zaman uygun olduğuna ve arazinin ne zaman daha uzun süre iyileşmeye ihtiyaç duyduğuna karar vermesine yardımcı olabilir. İç Moğolistan için pratik görev, iyileştirme çalışmalarının sağladığı korumayı değişen koşulları ve geçimleri bu koşullara bağlı olan insanları dikkate alan kurallarla birleştirmek.

Öne Çıkanlar

  • Büyük Yeşil Duvar’ın 90 milyon hektardan fazla alanı yeşillendirdiği belirtiliyor; Çin, 2016 ile 2050 arasında ağaç ve çalı örtüsünü 70 milyon hektar daha genişletmeyi planlıyor.
  • Ulusal Ormancılık İdaresi, bitki örtüsü kuşaklarının artık Çin’in en büyük çölü olan Taklamakan’ı çevrelediğini söylüyor.
  • Birleşmiş Milletler’in 2015’teki değerlendirmesi, Kubuqi’deki dikim çalışmalarını on binlerce kişiye iş olanağı ve yoksulluğun azalmasıyla ilişkilendirdi.
  • Otlatma yasakları İç Moğolistan’da sürüleri küçülttü ve mevsimlik hareketliliği azalttı; bu durum kültürel baskıya ve otlaklara erişim konusunda anlaşmazlıklara yol açtı.
  • Yaklaşık 1.856 kilometrelik bir kum kontrol kuşağı Badain Jaran, Tengger ve Ulan Buh çöllerini birbirine bağlıyor.
  • Şiddetli ilkbahar kum fırtınaları yirminci yüzyılın sonlarına kıyasla azaldı, ancak son dönemdeki artışlar ve iklim baskısı sürüyor.
  • Güneş enerjisi yatırımları elektrik üretimini kum kontrolü, bitki dikimi ve bazı tarım faaliyetleriyle birleştiriyor.
  • Kalıcı iyileştirme; uygun türlere, su kaynaklarına, sürekli bakıma ve yerel koşullara duyarlı otlatma kurallarına bağlı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir