Yüksek fiyatlar ve biyodizel talebi ticareti yeniden şekillendirirken Endonezya’nın palm yağı ihracat gelirleri yüzde 35 arttı

11 dakikalık okuma
Yüksek fiyatlar ve biyodizel talebi ticareti yeniden şekillendirirken Endonezya’nın palm yağı ihracat gelirleri yüzde 35 arttı

Daha yüksek fiyatlar ve artan sevkiyatlar ihracat gelirlerini yükseltti

Statistics Indonesia (BPS) verilerine göre Endonezya, ham palm yağı ve işlenmiş palm yağı ürünleri ihracatından Ocak-Ağustos 2025 döneminde yaklaşık 16,66 milyar dolar gelir elde etti. Bu, geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 35,23’lük artış anlamına geliyor. Artışın büyük bölümünü yüksek fiyatlar sağlarken sevkiyat miktarındaki yükseliş de gelirleri destekledi.

İçindekiler
  1. Daha yüksek fiyatlar ve artan sevkiyatlar ihracat gelirlerini yükseltti
  2. Palm yağı fiyatları neden yükseldi?
  3. B40 yurt içi talebi artırıyor
  4. İhracat kesintileri yağın hangi pazarlara gideceğini etkiliyor
  5. ABD tarifeleri ticaret maliyetlerini değiştirirken Hindistan talebin temel dayanağı
  6. Avrupa, pazara erişimi izlenebilirlik kurallarıyla birlikte ele alıyor
  7. Üretim artıyor, ancak ihracat sınırlı yükseliyor
  8. Sei Mangkei ham yağın ötesinde değer yaratıyor
  9. Büyümenin yavaşlaması ve politika değişiklikleri riskleri gündemde tutuyor
  10. Öne Çıkanlar

BPS, ortalama ihracat fiyatını ton başına 1.041,32 dolar olarak kaydetti. Bu rakam, bir önceki yılın ortalamasından yüzde 19,91 daha yüksekti. İhracat hacmi ise bir yıl önceki 14,26 milyon tona kıyasla yüzde 13,56 artarak 16,20 milyon tona ulaştı. Endonezya, palm yağı için daha yüksek fiyat alırken daha fazla ürün de sattı.

Palm yağı, Endonezya’nın daha geniş kapsamlı dış ticaret fazlasını destekledi. Dış ticaret fazlası, ülkenin ihracattan elde ettiği gelirin ithalat için yaptığı harcamayı aşması anlamına geliyor. Ülkenin dış ticaret fazlası serisi, Mayıs 2020’de başlayarak 64 aya ulaştı. Palm yağına ilişkin son veriler, bu ürünün Endonezya’nın dış ticaret gelirlerine ne ölçüde katkı sağladığını ortaya koyuyor.

Endonezya, dünyanın en büyük palm yağı üreticisi ve ihracatçısı olmayı sürdürüyor. Hükümet ve sektör değerlendirmeleri, istikrarlı üretim artışına ve güçlü talebe işaret ederken Güney ve Doğu Asya’daki alıcılar yurt dışı satışları destekliyor. Ülke içinde ise büyüyen biyodizel programı, arzdan daha büyük pay alıyor.

3 Ekim 2025 itibarıyla temel mesele, Endonezya’nın bu iki pazarı nasıl dengeleyeceği. İhracatçılar yurt dışında güçlenen fiyatlardan ve talepten yararlanırken hükümetin enerji politikası, ülke içinde daha fazla palm yağı kullanılmasını gerektiriyor. 2025-2026 pazarlama yılına ilişkin tahminler, ihracatın 24 milyon ton civarında olacağını öngörüyor. Biyodizel kullanımına bağlı yurt içi tüketim ise sevkiyata ayrılabilecek miktarın belirlenmesinde etkili oluyor.

Reklam

Palm yağı fiyatları neden yükseldi?

Palm yağı fiyatları kısmen soya, ayçiçeği ve kolza yağı gibi diğer yenilebilir yağların arzına bağlı. Fiyat farkları yeterince açıldığında alıcılar bu yağlar arasında tercih değiştirebiliyor. Bu nedenle bir yağın arzında veya maliyetinde yaşanan değişiklik, diğerine yönelik talebi de etkileyebiliyor.

Güneydoğu Asya ve Güney Amerika’daki hava koşulları, kur hareketleri ve başlıca üretici ülkelerdeki politika kararları da piyasayı etkiliyor. 2024 ve 2025’in başındaki arz kesintileri ile Endonezya’nın enerji programından kaynaklanan talep artışı, ihracata sunulabilen palm yağı miktarını azalttı ve fiyatların bir önceki yılın üzerine çıkmasına katkıda bulundu.

Endonezya’nın B40 biyodizel zorunluluğu bu değişimin başlıca unsurlarından biri. B40, palm yağından elde edilen biyodizelin yüzde 40 oranında dizele karıştırıldığı yakıtı hedefliyor. Karışım oranının yükseltilmesi daha fazla ham palm yağı ve rafine palm metil ester, yani işlenmiş yakıt bileşeni, gerektiriyor; bu da yurt dışına satılabilecek yağı azaltıyor.

Malezya Palm Yağı Birliği Üst Yöneticisi Roslin Azmy Hassan, daha yüksek karışım oranından kaynaklanması beklenen ek talebi şöyle değerlendirdi:

Endonezya'nın 2025'te biyodizel karışım oranını yüzde 40'a çıkarmayı planlamasıyla ilave 1,2 ila 1,7 milyon metrik ton ham palm yağı tüketilmesi bekleniyor.

Ham palm yağı, CPO kısaltmasıyla ifade ediliyor. Hassan’ın tahmini, ülke yakıt üretiminde kullanılan palm yağı payını artırırken Endonezya arzına yönelik kayda değer bir ek talep oluşacağına işaret ediyor.

Tüccarlar ve analistlerle yapılan piyasa anketleri, 2025’te ortalama palm yağı fiyatlarının 2024’e kıyasla bir miktar daha yüksek olacağını öngörüyor. Ancak Güney Amerika’dan gelen daha ucuz rakip yağlar, fiyatların daha da yükselmesini sınırlayabilir. Farklı yağlar arasında tercih yapan alıcılar için fiyat farkı, satın alma kararlarında önemini koruyor.

Reklam

B40 yurt içi talebi artırıyor

Endonezya, B40 uygulamasını Mart 2025’te başlattı. Bölgesel bankaların araştırmaları, program tam kapasiteyle çalıştığında her yıl ilave 2 milyon ton palm yağı tüketebileceğini tahmin ediyor. Bu tahmin ile Hassan’ın 1,2 milyon ila 1,7 milyon ton aralığındaki öngörüsü, daha yüksek karışım oranından kaynaklanması beklenen ek talebe işaret ediyor.

Hükümet, B40 kapsamında 15,62 milyon kilolitre yakıt tahsis etti. Bunun 7,55 milyon kilolitresi, devlet desteğiyle kamu hizmetlerinde kullanılmak üzere ayrılırken 8,07 milyon kilolitresi piyasa fiyatlarıyla sunuluyor. Bu tahsisat, programın desteklenen yakıt arzını piyasa fiyatlarıyla yapılan satışlarla nasıl birleştirdiğini gösteriyor.

Yüzde 50 biyodizel içeren B50’ye geçilmesi, yurt içi palm yağı talebini yaklaşık 3 milyon ton artırabilir. Yeterli miktarda biyodizel üretmek ise uygulamada bir kısıt oluşturuyor. Yetkililer, daha yüksek karışım oranına ulaşmak için beş yeni tesise ihtiyaç olduğunu belirtirken bunlardan üçünün inşası sürüyor.

Mumbai merkezli Sunvin Group’un araştırma başkanı Anilkumar Bagani, yurt içi kullanımın artmasının işlerin Endonezya’nın başlıca bölgesel rakibine kaymasına da yol açabileceğini söyledi:

Endonezya'nın B40 biyodizel zorunluluğu, ihracata sunulan miktarı azaltarak Malezya palm yağı ihracatına avantaj sağlayacaktır.

Bagani’nin değerlendirmesi, Endonezya’nın enerji politikasındaki bir karar ile bölge genelindeki ticaret arasındaki bağlantıya dikkat çekiyor. Endonezya palm yağının daha büyük bölümü yurt içinde yakıt üretiminde kullanıldığında, yurt dışındaki alıcılar ihtiyaçlarının bir bölümünü Malezyalı tedarikçilerden karşılayabilir.

İhracat kesintileri yağın hangi pazarlara gideceğini etkiliyor

Endonezya, biyodizel programını finanse etmeye yardımcı olmak amacıyla ham palm yağına uyguladığı ihracat kesintisini yüzde 7,5’ten yüzde 10’a çıkarmayı görüştü. 3 Ekim tarihli haberde bu artış hâlâ teklif aşamasındaydı. İhracat kesintisi, yurt dışına gönderilen ürünlerden alınan bir ücret olduğundan artırılması, satıcının ihracattan elde ettiği geliri değiştiriyor.

Daha yüksek bir kesinti, biyodizel programına daha fazla kaynak sağlarken yağın yurt içi kullanıma yönelmesini teşvik eder. İhracata sunulan arzın azalması, uluslararası fiyatları da destekleyebilir. Bu nedenle Endonezya’nın ihracat kesintisi ve vergilendirme sistemi hem hükümetin finansmanını hem de yurt içine ya da yurt dışına satış arasındaki ticari tercihi etkiliyor.

Reklam

Malezya, ağustos ayı için palm yağı ihracat vergisini yüzde 9’a çıkardı. İhracat kesintileri tedarikçilerin sunabileceği fiyatları ve alıcıların iki ülke arasındaki fiyat farklarını etkilediğinden, bu değişiklik bölgesel rekabete bir unsur daha ekliyor.

Endonezya’nın politika tercihleri ihracattan gelir elde etmek, büyüyen biyodizel programını finanse etmek ve ülke içindeki talebi karşılamak gibi çeşitli hedefleri bir araya getiriyor. Yurt dışındaki alıcıların rekabetçi fiyat beklediği, yurt içindeki yakıt üretiminin ise daha fazla yağa ihtiyaç duyduğu koşullarda bu dengeyi kurmak zorlaşıyor.

ABD tarifeleri ticaret maliyetlerini değiştirirken Hindistan talebin temel dayanağı

Hindistan, Endonezya için önemli pazarlardan biri olmayı sürdürüyor. BPS verileri, palm yağı dâhil bitkisel yağların 2025’in ilk sekiz ayında Hindistan’a yapılan sevkiyatlarda yaklaşık 2,73 milyar dolarlık paya sahip olduğunu gösteriyor. Bu, petrol ve gaz hariç Endonezya’nın Hindistan’a ihracatının yaklaşık yüzde 21,71’ine karşılık geliyor.

Gıda talebi, hızlı nüfus artışı ve rekabetçi fiyatlar, Hindistan’ı başlıca alıcılar arasında tutuyor. Hindistan’ın alımları, Endonezya’nın ihracat görünümünü destekleyen Güney Asya talebinin önemli bir bölümünü oluşturuyor.

ABD, 7 Ağustos’ta Endonezya mallarına yüzde 19 oranında ithalat vergisi getirdi. Üreticiler ve yetkililer palm yağı ile türev ürünler için muafiyet talep etti. Vergi, ABD pazarına giren bazı ürünlerin maliyetini artırarak ihracatçılar açısından gümrük vergisi uygulamasını daha önemli bir mesele hâline getiriyor.

Vergi değişikliğine rağmen ağustos ayında ABD’ye sevkiyat sürdü. BPS verileri, aynı ay yaklaşık 2,6 milyon ton ham palm yağı ve türevinin sevk edildiğine de işaret ediyor. Dolayısıyla ihracatçılar, yeni ticaret koşulları yürürlüğe girerken de ürün göndermeye devam etti.

Gümrük vergisi ve muafiyet talebi, pazarlara erişimde yaşanan daha geniş kapsamlı değişimin bir parçası. Fiyatlar ve talep önemini koruyor ancak varış noktasında uygulanan vergiler, bu pazarı Endonezyalı tedarikçiler açısından ne kadar cazip kıldığını etkileyebiliyor.

Reklam

Avrupa, pazara erişimi izlenebilirlik kurallarıyla birlikte ele alıyor

Avrupa Birliği’ne giren Endonezya palm yağı ürünleri ağustosta 192,64 milyon dolar, Ocak-Ağustos döneminde ise 1,27 milyar dolar değerindeydi. Bu satışlar, Avrupa’nın şartlarını üreticiler ve ihracatçılar açısından somut bir ticari mesele hâline getiriyor.

AB Ormansızlaşma Tüzüğü, izlenebilirlik ve ormansızlaşmadan arındırılmış bir tedarik zinciri şartı getiriyor. İzlenebilirlik, bir ürünün tedarikçileri üzerinden üretildiği yere kadar takip edilebilmesi anlamına geliyor. Palm yağı işletmeleri için ayrıntılı kayıtlar ve üretim alanlarının coğrafi konum bilgileri, ihracat planlamasının giderek daha önemli bir parçası oluyor.

Avrupa, Kuzey Amerika ve Asya’nın bazı bölgelerindeki alıcılar artık tedarikçilerden ayrıntılı raporlama ve coğrafi konum bilgileri talep ediyor. Endonezya hükümeti ve sektör, bu şartların karşılanmasına yardımcı olmak için küçük üreticilere yönelik eğitimleri, sertifika programlarını ve dijital izlenebilirlik uygulamalarını genişletti.

Endonezya sektörünün önde gelen isimleri, teknik kurallar ve sürdürülebilirlik standartlarının karşılıklı tanınması konusunda uzlaşma sağlandıktan sonra AB ile yapılacak olası bir ticaret anlaşmasının pazara erişimi iyileştirmesini de bekliyor. Bu beklenti, ticaretin kolaylaşmasını ürünlerin ve üretim yöntemlerinin nasıl değerlendirileceği konusunda anlaşmaya bağlayıyor.

Dolayısıyla Avrupa talebi hem satış fırsatları hem de ek işler getiriyor. Kurallara uyum maliyetleri artırabilir ve gecikmelere yol açabilir. Bu nedenle bir sevkiyatın menşeini belgeleyebilmek pazara erişimi korumanın parçası hâline geliyor.

Üretim artıyor, ancak ihracat sınırlı yükseliyor

ABD Tarım Bakanlığı’na bağlı Dış Tarım Servisi, Endonezya’nın palm yağı üretiminin 2025-2026 sezonunda yaklaşık yüzde 3 artışla 47 milyon ton civarında olacağını öngörüyor. Kurumun değerlendirmesinde hava koşullarının mevsim normallerine yakın seyretmesi bekleniyor.

Gübre maliyetleri 2022’den bu yana geriledi ve bu durum üreticileri daha fazla gübre kullanmaya teşvik etti. Ekili alanlar yaklaşık 14,4 milyon hektar düzeyinde kalırken bu alanların daha büyük bir bölümünü henüz ürün vermeyen genç ağaçlar oluşturuyor. Bu dağılım, daha fazla ağaç verime yattıkça önümüzdeki yıllarda verim artışının daha istikrarlı olacağına işaret ediyor.

Reklam

Yurt içi sanayi kullanımının artması ve stokların yaklaşık 5,3 milyon tona yükselmesi beklenirken 2025-2026 döneminde ihracatın yalnızca sınırlı bir artışla 24 milyon ton civarına çıkacağı öngörülüyor. Stoklar, hemen kullanılmayan veya sevk edilmeyen, depolarda tutulan yağı ifade ediyor. Tahminler, üretim artarken yurt içi talebin arzdan aldığı payın da büyüdüğünü gösteriyor.

Dolayısıyla Endonezya, yurt dışına çok daha fazla ürün göndermeden de daha fazla yağ üretebilir. Ülke içindeki enerji ve gıda talebi artışın bir bölümünü karşılıyor. Bu da üretim yükselirken ihracata sunulan arzın neden kısıtlı kalabildiğini açıklıyor.

Aylık veriler, yıllık görünümden farklı bir seyir izleyebilir. Sektör verilerine göre ham palm yağı üretimi Mayıs 2025’te gerilerken ihracat değeri yaklaşık yüzde 50 artışla 2,82 milyar dolara ulaştı. Sevkiyat takvimi, vergilerin ödeme zamanı ve kur hareketleri, üretimin düştüğü bir dönemde bile aylık gelirleri keskin biçimde artırabilir.

Sei Mangkei ham yağın ötesinde değer yaratıyor

Endonezya, yalnızca ham yağ satışına dayanmamak ve palm yağını daha değerli ürünlere dönüştürmek amacıyla ileri işleme alanına da yatırım yönlendiriyor. Hedef, ülke içinde geliri artırmak ve istihdam yaratmak.

Kuzey Sumatra’daki Sei Mangkei Özel Ekonomik Bölgesi bu çalışmaların merkezlerinden biri hâline geldi. Bölge yaklaşık 6,5 trilyon rupilik yatırım çekti ve 2024’te yaklaşık 2,7 trilyon rupilik ileri işlenmiş ürün ihracatı gerçekleştirdi.

KernelMax gibi yeni projelerin yaklaşık 20 milyon dolarlık ek yatırım ve binlerce istihdam sağlaması bekleniyor. Lojistik maliyetlerini düşürmek ve işlenmiş ürünlerin yurt dışındaki alıcılara taşınmasını ucuzlatıp kolaylaştırmak amacıyla bölge, Kuala Tanjung Limanı ile entegre ediliyor.

Bu ürünler arasında palm yağından elde edilen oleokimyasallar, özel yağlar ve katma değeri daha yüksek başka mallar bulunuyor. Oleokimyasallar, yağlardan ve katı yağlardan üretilen kimyasallardır. Bu işleme kapasitesinin genişlemesi, Endonezya’ya yalnızca ham yağ ihraç etmenin ötesinde gelir elde etme yolları sunuyor.

Yetkililer, Endonezya genelindeki Özel Ekonomik Bölgelerin 2025’in ilk yarısına kadar 294 trilyon rupiden fazla yatırım çektiğini ve yaklaşık 187 bin kişiye istihdam sağladığını belirtiyor. İleri işleme kapasitesinin büyümesi, ham CPO ihracatını dengeleyebilir, ticaret engellerinin etkisini hafifletebilir ve daha fazla katma değerin ülke içinde kalmasını sağlayabilir.

Reklam

Büyümenin yavaşlaması ve politika değişiklikleri riskleri gündemde tutuyor

Uluslararası Para Fonu, 2025 yılı küresel büyüme tahminini yüzde 3’e düşürdü; ithalatçı konumundaki bazı büyük ekonomilerde de faaliyetler yavaşladı. Ekonomik faaliyetin yavaşlaması, alıcıların stoklarını yenileme hızını azaltabilir ve palm yağı yaygın biçimde kullanılmaya devam etse bile talebi etkileyebilir.

Fiyatlara duyarlı alıcılar, aradaki fiyat farkı açıldığında palm, ayçiçeği ve soya yağları arasında tercih değiştirebiliyor. Palm yağı fiyatlarının 2024 sonu ve 2025 başında yükselmesi, özellikle rakip yağların daha ucuz olduğu pazarlarda bu tercihi daha önemli hâle getiriyor.

Ticaret politikaları da belirsizliği artırıyor. ABD vergisi, Endonezya’nın bazı ürünlerinin maliyetini yükseltirken AB Ormansızlaşma Tüzüğü uyum maliyetlerine ve olası gecikmelere yol açıyor. Ülke içinde yemeklik yağ fiyatlarının artması da hükümetin önceliklerini değiştirebilir; Endonezya’nın 2022’de ihracatı durdurması bunun bir örneği.

Güneydoğu Asya veya Orta Doğu’daki hava olayları ve sevkiyat aksaklıkları da fiyatları değiştirebilir. Dolayısıyla Endonezya’nın güçlü ihracat gelirlerine, mevcut yağ miktarını, ürünün taşınma maliyetini ve alıcıların satın alma isteğini etkileyen çeşitli baskılar eşlik ediyor.

Başlıca gelişmeler farklı tarihlerde yaşandı:

  • Mayıs 2020: Endonezya’nın kesintisiz dış ticaret fazlası serisi başladı.
  • 2022: Yemeklik yağ fiyatlarının politika önceliklerini etkilemesi üzerine Endonezya palm yağı ihracatını durdurdu; gübre maliyetleri de o yıldan bu yana geriledi.
  • 2024 ve 2025’in başı: Arz kesintileri ve Endonezya’nın enerji programından kaynaklanan talep artışı, ihracata sunulan miktarı daraltarak fiyatları destekledi.
  • Mart 2025: Endonezya B40 uygulamasını başlattı.
  • Mayıs 2025: Ham palm yağı üretimi gerilerken ihracat değeri yaklaşık yüzde 50 artışla 2,82 milyar dolara çıktı.
  • 7 Ağustos 2025: ABD, Endonezya mallarına yüzde 19 oranında ithalat vergisi getirdi.
  • Ocak-Ağustos 2025: Endonezya’nın palm yağı ve işlenmiş ürün ihracatından elde ettiği gelir yaklaşık 16,66 milyar dolara ulaştı.

Öne Çıkanlar

  • Palm yağı ihracat gelirleri, Ocak-Ağustos 2025 döneminde yüzde 35,23 artarak yaklaşık 16,66 milyar dolara ulaştı.
  • Ortalama ihracat fiyatı yüzde 19,91 artışla ton başına 1.041,32 dolara çıkarken sevkiyatlar yüzde 13,56 artarak 16,20 milyon tona yükseldi.
  • Hindistan önemli bir alıcı olmayı sürdürdü; AB’ye satışlar ilk sekiz ayda 1,27 milyar dolara ulaştı.
  • B40 yurt içi talebi artırırken CPO ihracat kesintisinin yüzde 7,5’ten yüzde 10’a çıkarılması önerisi biyodizel programının finansmanına katkı sağlayacak.
  • ABD Tarım Bakanlığı tahminlerine göre 2025-2026 döneminde üretim 47 milyon ton, ihracat yaklaşık 24 milyon ton, stoklar ise 5,3 milyon ton civarında olacak.
  • ABD tarifeleri, Avrupa’nın izlenebilirlik şartları ve diğer yenilebilir yağlarla rekabet, ihracat kararlarını etkiliyor.
  • Sei Mangkei, palm yağı işleme kapasitesini, yatırımları ve Kuala Tanjung Limanı’yla bağlantıları genişletiyor.
  • Palm yağı, Endonezya’nın 64 aya ulaşan dış ticaret fazlası serisini destekledi.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir