Eşit yurttaşlık sınanıyor
5 Eylül’de Rajbari’de yaşanan toplu saldırı, laikliğin Anayasa’dan çıkarılması önerileri ve Temmuz 2024 protestolarının ardından siyasetin hangi yöne ilerleyeceğine dair belirsizlik, Bangladeş’in kuruluş vaadini yeniden gündemin merkezine taşıdı. Soru somut: Her inançtan yurttaş devletin kendilerine aynı korumayı sağlayacağına güvenebilir mi?
İçindekiler
- Eşit yurttaşlık sınanıyor
- Glasgow’daki miting farklı bir yanıt sunuyor
- Anayasa neden iki farklı mesaj veriyor?
- Siyasi ayrışma muhalefet alanını daralttı
- Dışarıdan gelen fikirler ülke içindeki hoşnutsuzluklarla buluşuyor
- Hindistan ve Çin farklı örnekler sunuyor
- Öğrenciler tartışmalı bir siyasi alan açtı
- Zayıflayan sol, merkezin savunmasız kalmasına yol açıyor
- Azınlıkların güvenliği hukuki bir sınav
- Rajbari’deki şiddet resmî güvenceleri sınadı
- Okullar ve adalet pratik bir başlangıç sunuyor
- Siyasi finansman ve dijital mesajlar denetlenmeli
- Ortak kültür eşit korumayı destekleyebilir
- Öne Çıkanlar
Bangladeş’in 1972 Anayasası milliyetçiliği, sosyalizmi, demokrasiyi ve laikliği cumhuriyetin temel ilkeleri olarak belirledi. Sonraki değişikliklerle ülkede hem temel ilke olarak laiklik hem de devlet dini olarak İslam yer aldı. Bu ikili yapı, azınlık hakları, din özgürlüğü ve siyasi iktidarın sınırları konusundaki tartışmaları şekillendirmeyi sürdürüyor.
27 Eylül 2025 itibarıyla mücadelede hesap verebilir bir yönetim isteyen öğrenciler, daha fazla nüfuz arayan dini gruplar, güç kaybeden ilerici partiler ve güvenliklerinden kaygı duyan topluluklar yer alıyor. Aşırı sağ söylemin yükselişi, kültürel gurur, dil hakları ve eşit yurttaşlık üzerine kurulu 1971 bağımsızlık vizyonunu sınavdan geçiriyor.
Bu bağlamda laiklik, devletin hiçbir gruba ayrıcalık tanımadan ya da zulmetmeden dini topluluklara eşit saygınlık güvencesi vermesi anlamına geliyor. İnancın kamusal ve özel yaşamda yer bulmasına imkân tanırken, devlet korumasının temelini dini kimlik yerine yurttaşlığa dayandırıyor.
Bangladeşlilerin çoğu bu ilkeyi savunmayı sürdürüyor. Adalet ve hesap verebilirlik talebiyle yürüyen öğrenciler de bu geleneğin bir parçası. Öte yandan gençler, işlevsiz siyaset ve sınırlı yurttaşlık eğitimiyle büyüdü; böylece bir kuşak, kapsayıcı yönetim talepleriyle daha sert siyasi kimliklerin çekiciliği arasında kaldı.
Bangladeş’in tercihleri, azınlıkların kendilerini güvende hissedip hissetmeyeceğini, yurttaşların kurumlara güvenip güvenmeyeceğini ve siyasi anlaşmazlıkların korku ortamı olmadan çözüme kavuşup kavuşamayacağını belirleyecek. Dışarıdan gelen katı fikirler ve ülkedeki hoşgörüsüzlük baskıyı artırırken, yurttaş dayanışması başka bir yol sunuyor.
Glasgow’daki miting farklı bir yanıt sunuyor
Glasgow’da yerel halk ve göçmenler nefret söylemine karşı birlikte miting düzenleyerek dışlayıcı siyasete direnmenin bir örneğini ortaya koydu. Filistin pankartlarının yanında İskoç bayrakları da dalgalandı; göstericiler arasında “İskoçya’nın göçmenlere ihtiyacı var” ve “Hepimizin kanı kırmızı akar” yazılı mesajlar taşıyanlar vardı.
Gösteriye öğrenciler, sağlık çalışanları, sendika üyeleri ve aileler katıldı. Organizatörler yürüyüşü çatışmadan uzak tutarken polis, küçük bir grubun gösteriyi bozmaya çalışması üzerine tansiyonu düşürdü. Toplanma, bir çatışmaya değil yurttaşların katıldığı bir gösteriye dönüştü.
Göç kaygısı, ekonomik sıkıntılar ve dezenformasyon, birçok demokraside dışlayıcı hareketlerin güçlenmesine katkıda bulundu. Çoğulculuğu savunan kampanyacılar buna işçi haklarını, azınlıkların korunmasını ve mültecilerin güvenliğini bir arada ele alarak karşılık verdi. Glasgow’daki buluşma bu kaygıları aynı kamusal alanda bir araya getirdi.
Bangladeş açısından çıkarılacak ders, bu pratik işbirliğinde yatıyor. Farklı kimliklere sahip insanlar, kendi geleneklerinden vazgeçmeden birbirlerinin güvenliğini savunabilir. Halkın öfkesi, kırılgan topluluklara yönelik saldırılar yerine saygınlık ve adil muamele taleplerine yöneltilebilir.
Anayasa neden iki farklı mesaj veriyor?
Bangladeş’in anayasal düzeni, bağımsızlık sonrasında yapılan bir dizi değişiklikle şekillendi. Askeri yönetim döneminde yapılan değişikliklerle laiklik ifadeleri kaldırıldı. 1988’de İslam devlet dini ilan edildi. 2010’larda verilen kararlar ve yapılan değişiklikler, İslam’ın anayasal konumunu korurken laikliği temel ilke olarak yeniden yürürlüğe koydu.
Sonuç olarak yurttaşlar, din ve yönetim arasındaki ilişkiye dair iki farklı mesajla karşı karşıya kalıyor. Laiklik, inançlar arasında eşit muamele güvencesi sunarken devlet dini tanımı, bir inanca anayasal açıdan ayrıcalıklı bir konum veriyor. Bu belirsizlik, birbiriyle yarışan siyasi iddialara alan açıyor.
Başlıca gelişmeler yarım asrı aşkın bir döneme yayılıyor:
- 1971: Bangladeş’in bağımsızlığı; kültürel gurur, dil hakları ve eşit yurttaşlık vizyonunu beraberinde getirdi.
- 1972: Anayasa; milliyetçiliği, sosyalizmi, demokrasiyi ve laikliği temel ilkeler olarak belirledi.
- 1988: Askeri yönetim dönemindeki önceki değişikliklerin ardından İslam devlet dini ilan edildi.
- 2010’lar: Kararlar ve anayasa değişiklikleriyle devlet dini korunurken laiklik yeniden yürürlüğe kondu.
- 2013: Savaş suçları mahkemesi, laik güçlerle İslamcı partiler arasındaki siyasi ayrışmayı derinleştirdi.
- 2015: Birleşmiş Milletler uzmanı, çelişkili anayasal mesajların sonuçlarına karşı uyarıda bulundu.
- Temmuz 2024: Kitlesel protestolar hesap verebilirlik ve dürüst kurumlar taleplerine odaklandı.
- 5 Eylül 2025: Rajbari’deki kalabalık şiddeti ve başka bir türbeye yönelik saldırı, halkın korunmasındaki eksiklikleri ortaya çıkardı.
Birleşmiş Milletler’in din ve inanç özgürlüğü özel raportörü, 2015’te çelişkili anayasal mesajların azınlıkların korunmasını ve temel haklara duyulan güveni zayıflattığı uyarısında bulundu. İnceleme, liderlere dini siyasi rekabet için kullanmayı bırakma ve yasaları ve uygulamaları inanç ve ifade özgürlüğüyle uyumlu hâle getirme çağrısı yaptı.
Siyasi ayrışma muhalefet alanını daralttı
2013’te kurulan savaş suçları mahkemesi, laik siyasi güçlerle İslamcı partiler arasındaki ayrışmayı derinleştirdi. Ardından blog yazarlarına, yayıncılara ve ilerici aktivistlere yönelik şiddet olayları yaşandı; dini ya da siyasi ortodoksluğa meydan okuyan kişiler için kamusal tartışma daha tehlikeli hâle geldi.
Bir dönem bağımsızlık mücadelesinde ve sonraki siyasi mücadelelerde ahlaki bir güç olan sol partiler; iç anlaşmazlıklar, baskı ve örgütsel savrulma nedeniyle zayıfladı. Bu gerileme, kapsayıcı siyasi görüşlerin rekabet edebileceği alanı daralttı.
Muhafazakâr ve milliyetçi söylemler, demokratik denetim mekanizmalarının gerilimleri güvenilir biçimde yönetemeyecek kadar zayıf olduğu bir siyasi ortamda yayılıyor. Kurumların kontrol altına alması gereken bir anlaşmazlık sokak çatışmasına dönüşebiliyor; bu durumda özellikle azınlıklar ve sesini yükselten kişiler tehlike altında kalıyor.
Bangladeş’in deneyimi, kısa vadeli sükûnet karşılığında radikal gruplara taviz veren hükümetleri de kapsıyor. Geçtiğimiz on yılda güçlü bir yürütme yapısı, huzursuzluğu kontrol altına almak için muhafazakâr ağlarla anlaşmalar yaptı. Bu düzenlemeler bir süre istikrar sağlarken muhalefeti ve tartışmayı sınırladı, daha sonra daha fazlasını talep eden aktörlerin ağırlığını artırdı.
Dışarıdan gelen fikirler ülke içindeki hoşnutsuzluklarla buluşuyor
Bangladeş’te dini siyaset, Pakistan, Afganistan ve Körfez’le bağlantılı hareketlerle özdeşleşen katı fikirleri dönem dönem bünyesine kattı. Bangladeşli dini ağlardan üst düzey isimler, yeni rejimi gözlemlemek için Kabil’i ziyaret etti.
Bu bağlantılar, otoritenin liderlerden takipçilere doğru aktığı ve dini çeşitliliğe daha az yer bırakan katı kamusal yaşam anlayışlarını beraberinde getirebilir. Bu yaklaşımlar, farklı toplulukların bir arada yaşamasına katkıda bulunan kültürel alışveriş ve Sufi geleneği gibi Bangladeş gelenekleriyle uyuşmuyor.
Sosyal medya, dini medreseler, yardım ağları, siyasi bağışlar ve diasporalar fikirlerin yayılmasına aracılık ediyor. Yolsuzluk, dengesiz kalkınma ve diğer sorunlardan kaynaklanan ülke içi öfke ise bu fikirlerin seslendiği bir kitle oluşturuyor. Dış ağlar da çevrimiçi dolaşıma ve sokak eylemlerine uygun mesajlar ve simgeler sunabiliyor.
Ortaya çıkan kültürel çatışma, Bengalceye duyulan gururdan ve 1971’le özdeşleşen laiklik arzusundan uzak görünebilir. Bununla birlikte bu çatışmanın çekiciliği, yerleşik siyasete duyulan güvensizlik ve yurttaşlara adil biçimde hizmet veremeyen kurumlardan duyulan hoşnutsuzluk gibi Bangladeş’in kendi sorunlarından besleniyor.
Hindistan ve Çin farklı örnekler sunuyor
Hindistan’daki çoğunlukçu siyaset, ülkenin kendi tarihsel tartışmaları içinde on yıllar boyunca gelişti. Siyasi liderler mesajlarını bölgesel kültüre göre uyarlıyor. Bengal’de seçim kampanyası yürütürken Tagore’a atıfta bulunan bir başbakan, ulusal bir siyasi projeyi bölgesel bir kitleyle buluşturmak için tanıdık bir yerel göndermeden yararlanıyor.
Bangladeş’te yabancı ülkelerin siyasi stratejilerini taklit etme çabaları, yerel toplumun dokusunu gözden kaçırabiliyor. Bu uyumsuzluk, birçok yurttaşın son dönemdeki bazı ideolojik değişimleri Bangladeş’in kendi deneyimine dayanan ulusal bir tartışma yerine dışarıdan ithal edilmiş bir proje olarak tanımlamasını açıklamaya yardımcı oluyor.
Çin ise farklı bir karşılaştırma sunuyor. Bangladeşli birçok genç Çin’in ekonomik başarılarını takdir ederken Çin’in Z kuşağı, Güney Asya’daki bazı gençlerin çevrimiçi ortamlarında görülen uluslararası aşırı sağ akımlara daha az ilgi duyuyor. Çin’de siyasi tutumları ülke içindeki anlatılar ve denetimli medya ortamı şekillendiriyor.
Bu farklı ortamlar, siyasi mesajların nasıl kitle bulduğunu anlamaya yardımcı oluyor. Güney Asya’da ülke içi siyasetin zayıflıkları boşluk yaratabiliyor; dijital platformlar da kışkırtıcı içerikleri öne çıkararak yurt dışından gelen fikirlerin yayılmasını kolaylaştırıyor.
Öğrenciler tartışmalı bir siyasi alan açtı
Temmuz 2024’te zirveye ulaşan kitlesel protestoların merkezinde öğrenciler vardı. Talepleri, tek bir dini ya da kültürel kimliğin dayatılmasından ziyade hesap verebilirlik, dürüst kurumlar ve kamu hizmetlerine odaklanıyordu.
Öğrenci hareketinden doğan yeni bir parti daha sonra kendisini merkezde konumlandırdı ve yeni bir anayasal uzlaşı çağrısı yaptı. Temiz bir başlangıç vaadi, yerleşik siyasetten bıkmış genç seçmenlere hitap etti. Eski düzene karşı çıkan muhafazakâr gruplarla taktiksel işbirliği yapılması da partinin yönü konusunda belirsizlik yarattı.
Reformcu söylem ve katı aktörlerle kurulan ittifaklar artık aynı siyasi projenin içinde yer alıyor. Hem demokratik değişim hem de eşit haklar isteyen yurttaşlar için pratikteki soru, bu taahhütlerin Anayasa, din özgürlüğü ve siyasi katılım hakkındaki kararları nasıl şekillendireceği.
Geçici yönetim, seçimleri hızla düzenlemesi, parti yasaklarını gevşetmesi ve istikrarsız ekonomiyi düzene sokması için baskı altında. Eski iktidar partisinin muhaliflerine alan açan bazı adımlar arasında, İslamcı gruplara yönelik kısıtlamaların kaldırılması ya da gevşetilmesi de bulunuyor.
Değişiklikleri destekleyenler, bunları siyasi aktörleri yasal zemine döndürmenin bir yolu olarak görüyor. Eleştirmenler ise sokaktaki baskıya verilen karşılıkların çoğulculuğa karşı gruplara orantısız nüfuz kazandırmasından kaygı duyuyor. Burada seçim tarihi belirtilmediği için yakın dönemin siyasi takvimi belirsizliğini koruyor.
Zayıflayan sol, merkezin savunmasız kalmasına yol açıyor
Bangladeş solu tarihsel olarak işçiler, öğrenciler ve kırsal kesimdeki yoksullar için mücadele etti. Baskılar, iç bölünmeler ve zedelenen kamuoyu algısı örgütlenme kapasitesini azalttı. Bugün birçok seçmen sol partileri elitist ya da dindar toplumdan kopuk görüyor.
Sendikalarla ve sivil toplum gruplarıyla zayıf bağlar da sorunu ağırlaştırdı. Dijital ortamda sınırlı varlık göstermek, muhafazakâr ve milliyetçi söylemlerin hızla yayıldığı mecralardaki genç seçmenlere ulaşmayı zorlaştırıyor.
Bölünmüş bir sol ve zayıf bir siyasi merkez, muhafazakâr popülizme ve güçlü kişilikler çevresinde şekillenen siyasete daha fazla alan bırakıyor. Böylece gençlerin öfkesi, farklı bir nüfusa hizmet edebilecek kurumlar yerine saflık vaatlerine yöneltilebiliyor.
Merkezi yeniden güçlendirmek, ılımlılık çağrıları yapan konuşmaların ötesinde bir örgütlenme gerektiriyor. Partilerin işçilerle, öğrencilerle, dini topluluklarla ve sivil toplum gruplarıyla kalıcı ilişkiler kurması; yolsuzluk, kamu hizmetleri ve eşit koruma konusunda inandırıcı tutumlar benimsemesi gerekiyor. Aksi takdirde geçici sükûnet için yapılan tanıdık pazarlıklar kapsayıcı siyasetin alanını daraltmayı sürdürebilir.
Azınlıkların güvenliği hukuki bir sınav
Hindu bir din adamının Çittagong’da tutuklanması çatışmalara, bir dini örgütün yasaklanması yönündeki kamuoyu taleplerine ve daha geniş çaplı toplumsal baskıya yol açtı. Yüksek Mahkeme, grubu yasaklamaya yönelik başvuruyu reddetti ve dini toplulukların bir arada yaşaması ilkelerini teyit etti.
Geçici yönetim, din ve örgütlenme özgürlüğüne bağlılığın sürdüğünü açıkladı. Azınlık haklarını savunanlar ise laikliğin Anayasa’dan çıkarılmasına yönelik önerilerin kendilerine sağlanan korumayı azaltacağı uyarısında bulundu.
Din özgürlüğü hem inancı hem de gündelik toplumsal yaşamı ilgilendiriyor: Bir araya gelmeyi, ibadet etmeyi ve bir derneğe üye olmayı. Baskı altındaki azınlıklar ve Sufi toplulukları açısından anayasal ifadeler önem taşıyor; çünkü yurttaşların polisten, mahkemelerden ve siyasi liderlerden ne talep edebileceğini belirlemeye yardımcı oluyor.
Eşit yurttaşlık, bir topluluk tehdit altındayken bu kurumların tutarlı biçimde harekete geçmesini gerektiriyor. İnsanlar korkutulmadan ibadet etmeyi, bir araya gelmeyi ve yaşamayı sürdürebildiğinde mahkeme kararı ya da resmî güvence pratik bir değer kazanıyor.
Rajbari’deki şiddet resmî güvenceleri sınadı
5 Eylül’de Rajbari’de yaşanan saldırı, dini düşmanlığın ne kadar hızlı şiddete dönüşebileceğini gösterdi. Bir kalabalık bir mezarı açarak cenazeyi çıkardı, naaşı kamuya açık alanda yaktı ve bir türbeye saldırdı. Polis araçları tahrip edildi; hayatını kaybeden kişinin müritlerinden biri öldürüldü.
Aynı gün başka bir ilçede de bir türbeye saldırıldı. Bu tür saldırılar, defin uygulamalarını, ibadet yerlerini ve toplulukların güvenliğini kalabalıkların insafına bırakıyor. Devletin korumasına güvenini yitiren aileler güvenlik için özel ağlara yönelebilir; bu da ayrışmayı derinleştirerek yeni linç girişimlerini teşvik edebilir.
Başdanışmanlık Basın Ofisi, Bangladeş’in aşırıcılık altında ezildiği yönündeki iddiaları reddetti. Önemli bir uluslararası rapora yanıt veren ofis, ülkenin tasvirini gerçeklerin çarpıtılması olarak nitelendirdi:
Rapor yanıltıcı ve tek taraflıdır.
Açıklama, Bangladeş’in sansasyonel biçimde sunulmasına yönelik resmî rahatsızlığı yansıtıyor. Acil sorumluluklar ise somut: Saldırıları soruşturmak, failleri yargılamak, tarafsız polislik yapmak ve her topluluğu korumak. Kalabalık şiddetinin ardından güveni yeniden kurmak için yasaların kararlılıkla uygulanması ve kamuya karşı hesap verebilirlik gerekiyor.
Okullar ve adalet pratik bir başlangıç sunuyor
Bangladeş’te okullar, camiler, tapınaklar, toplum merkezleri ve medya gibi kapsayıcılığı destekleyebilecek kurumlar zaten var. Bu kapasiteyi gündelik yaşamda korumaya dönüştürmek, eğitimde, kolluk kuvvetlerinde ve kamusal yaşamda adımlar atılmasını gerektiriyor.
Okullarda anayasal değerler, dil hareketi ve Bengal’in çoğulcu gelenekleri çocukların yaşlarına uygun biçimde öğretilebilir. Yurttaşlık muhakemesi ve saygılı tartışma konusunda öğretmenlerin daha iyi yetiştirilmesi, öğrencilerin fikir ayrılıklarını düşmanlığa dönüştürmeden değerlendirmelerine yardımcı olabilir.
Öğrenci kulüpleri, gençleri inanç ve sınıf farklarını aşarak sorun çözmek üzere bir araya getirebilir. Tarih dersleri, cumhuriyetin kapsayıcı ideallerini inşa etmeye yardımcı olan kişileri tanırken komplo anlatılarına da karşı koyabilir.
Polisin toplumsal şiddeti önlemek ve buna müdahale etmek için açık prosedürlere ihtiyacı var. Önerilen önlemler arasında gerilimi düşürme eğitimi ve hassas operasyonlar sırasında yaka kamerası takma zorunluluğu bulunuyor. Amaç, çatışma riskini azaltmak ve polislerin nasıl davrandığına dair daha açık bir kayıt oluşturmak.
Kalabalık şiddeti ve ibadet yerlerine yönelik saldırılar için hızlandırılmış yargılama usulleri de mahkemelerin başvurabileceği yöntemlerden biri olabilir. Yargılama sonuçlarının yayımlanması, toplulukların faillerin cezalandırılıp cezalandırılmadığını ve hukuki kararların kamuoyu baskısından bağımsız alınıp alınmadığını görmesine imkân tanır. Bunlar açıklanmış hükümet taahhütleri değil, önerilen önlemlerdir.
Siyasi finansman ve dijital mesajlar denetlenmeli
Parti bağışları ve dış kaynaklı finansman konusunda daha fazla şeffaflık, dışarıdan gelen ideolojik destekçilerin nüfuzunu azaltabilir. Siyasi faaliyetleri kimin finanse ettiğine dair daha açık bilgi, yurttaşların partilerin kimin çıkarlarını temsil ettiğini değerlendirmesine de yardımcı olabilir.
Partiler seçim kampanyaları sırasında ibadethaneleri ve sivil alanları korumak için siyasi ayrılıkları aşan bir uzlaşıya varabilir. Laik yurttaşlık ve azınlık haklarına ilişkin tutumlarını yayımlamaları, ardından bu tutumları televizyondaki tartışmalarda savunmaları, seçmenlere inceleyebilecekleri somut taahhütler sunar.
Dijital okuryazarlık programları, gençlerin manipüle edilmiş içerikleri, mezhepçi kışkırtmaları ve nefret söylemini tanımasına yardımcı olabilir. Bağımsız doğrulama ortaklıkları, arkasındaki kişileri gizleyen ağları tespit edip etiketleyebilir; mali denetimler de fonları siyasi amaçlara yönlendiren hayır kuruluşlarını ve eğitim ağlarını inceleyebilir.
Dijital platformlar, nefrete karşı çıkan saygın yerel isimlerin mesajlarına da daha fazla yer verebilir. Kışkırtıcı içeriklerin gerçek hoşnutsuzlukları istismar ederek dini ya da etnik kökenden komşuları düşman gibi sunduğu yerlerde toplulukların sesi özellikle önem taşıyor.
Ortak kültür eşit korumayı destekleyebilir
Kültür festivalleri, kitap fuarları ve topluluklar arası diyaloglar Bengal’in ortak mirasını görünür tutmanın yollarını sunuyor. Bu etkinliklere kaynak ayırmak, insanların siyasi ya da dini ayrışmalar yerine dil, edebiyat ve yerel gelenekler aracılığıyla buluştuğu alanları destekler.
Kapsayıcı vaazlar veren yerel din görevlileri ve topluluk önderleri gerilimi azaltmaya yardımcı olabilir. Türbeler ve tapınaklar çevresinde kurulacak yerel gözetim düzenlemelerine gençler, kadınlar ve yaşlılar da katılarak kuşaklar arası işbirliğini güçlendirebilir.
Medya programları, farklı inançlardan insanların birlikte yürüttüğü hizmet projelerini ve yerel sorunları çözmek için işbirliği yapan komşuları gösterebilir. Bu tür faaliyetler kapsayıcılığı gündelik yaşamda anlamlı kılar; eşit yurttaşlığı insanların eğitim gördüğü, ibadet ettiği, çalıştığı ve bir araya geldiği mekânlarla ilişkilendirir.
Laiklik, ateizmi dayatmak değil, yurttaşlık güvencesi sunmaktır. Bangladeş’in önündeki zorluk, bu güvenceyi yasalar, eğitim ve insanlara adil davranan kurumlar aracılığıyla güvenilir kılmak. Ülkenin laik mirası, günah keçisi ilan etmeyi reddetmek ve dini ve etnik çeşitliliği korumak için hâlâ önemli bir kaynak.
Öne Çıkanlar
- Bangladeş Anayasası, temel ilke olarak laikliği ve devlet dini olarak İslam’ı birlikte içeriyor.
- Birleşmiş Milletler uzmanı, 2015’te çelişkili anayasal mesajların azınlıkların korunmasını ve haklara duyulan güveni zayıflattığı uyarısında bulundu.
- 2013’teki savaş suçları mahkemesinin ardından siyasi ayrışma derinleşti; blog yazarlarına, yayıncılara ve ilerici aktivistlere yönelik şiddet yaşandı.
- Temmuz 2024’teki öğrenci protestoları hesap verebilirlik talep etti; ardından kurulan ittifaklar siyasi reformun yönünü karmaşıklaştırdı.
- Dış ideolojik ağlar, ülke içindeki hoşnutsuzluklar, yolsuzluk ve siyasi temsil alanındaki zayıflıklarla etkileşim içinde.
- Çittagong’da bir Hindu din adamının tutuklanmasıyla bağlantılı huzursuzluğun ardından Yüksek Mahkeme, bir dini örgütü yasaklama başvurusunu reddetti.
- 5 Eylül’de Rajbari’de yaşanan şiddet; mezardan çıkarılan bir naaşın yakılmasını, bir türbeye saldırıyı ve hayatını kaybeden kişinin müritlerinden birinin öldürülmesini içeriyordu.
- Başdanışmanlık Basın Ofisi, Bangladeş’in aşırıcılık altında ezildiği yönündeki tasviri reddetti.
- Önerilen önlemler arasında yurttaşlık eğitimi, hesap verebilir polislik, siyasi finansmanda şeffaflık, dijital okuryazarlık ve kapsayıcı kültürel ve dini liderliğin desteklenmesi yer alıyor.






