1.364 kurtarma vakası ve istismara son verilmesi çağrısı
Bangladeş Dışişleri Bakanlığı, parlamentodaki bir komiteye Suudi Arabistan’da çalışan yaklaşık 169.000 Bangladeşli kadından 1.364’ünün kurtarılarak ülkelerine gönderildiğini bildirdi. Bu rakamlar, yıllardır ödenmeyen ücretler, ciddi yaralanmalar ve işverenlerinin evlerinde maruz kaldıkları şiddete ilişkin anlatımlarla ülkeye dönen kadınların dile getirdiği soruna somut bir ölçü kazandırıyor.
İçindekiler
- 1.364 kurtarma vakası ve istismara son verilmesi çağrısı
- İş vaadinden şiddetten kaçışa
- İşe alım, korumadan daha hızlı büyüdü
- Uyarılar 2007’den 2025’e uzanıyor
- Kenyalı işçilerin Suudi evlerinde anlattıkları
- Telefon ve pasaport neden önemli?
- Güncellenen düzenlemelere rağmen ev işçileri iş kanununun dışında
- Adalet ve tazminat yıllar sürebiliyor
- Bangladeş’in diplomatik temsilcilikleri kapasite sorunu yaşıyor
- Öne Çıkanlar
Bakanlık, 25 Ekim’deki parlamento toplantısında Suudi Arabistan’daki Bangladeşli kadın işçilerin yüzde 1 ila 2’sinin istismara uğradığını tahmin etti. Bu oran, verilen çalışan sayısına uygulandığında yaklaşık 1.690 ila 3.380 kadına karşılık geliyor. Bakanlık, kurtarılanlara ilişkin toplam rakamın hangi dönemi kapsadığını belirtmedi ve istismar tahminini nasıl hesapladığını açıklamadı. Bu nedenle zararın boyutunu ve ne sıklıkla yaşandığını ölçmek güçleşiyor.
Parlamentonun Dış İlişkiler Daimi Komitesi Başkanı Jahrat Adib Chowdhury, oranın düşük olmasının sorunu kabul edilebilir kıldığı düşüncesini reddetti.
“İnsanlar yüzde 1-2’yi küçük bir oran olarak görebilir ama kurtarılan 1.364 işçi kabul edilemez,” dedi.
Komite, bakanlığa istismar vakalarını sıfıra indirmek için çalışması talimatını verdi. Bangladeş’in diplomatik temsilcilikleri, işçiler pasaportlarını almaya geldiğinde hâlihazırda refah kontrolleri yapıyor; bakanlık, sivil toplum kuruluşlarının da anketler yürüttüğünü belirtiyor. Ancak Bangladeşli kadınların hayatta kalanların anlatımları ve başka ülke vatandaşlarını kapsayan araştırmalar, evden özgürce ayrılamayan, telefon kullanamayan ya da elçiliğe başvuramayan kadınlara yardım ulaştırmanın neden önemli olduğunu gösteriyor.
İş vaadinden şiddetten kaçışa
Dalia Akhter’in yaşadıkları, yurt dışındaki bir iş sözleşmesinin nasıl istismarcı bir haneye bağımlılığa dönüşebileceğini gösteriyor. Akhter, 25 yaşındayken yaşlı bir Suudi kadına bakacağını ve ayda 1.000 riyal kazanacağını düşünerek Temmuz 2018’de Bangladeş’ten ayrıldı. Dakka’da eşini ve küçük çocuğunu bıraktı.
Akhter, karşılaştığı çalışma düzenini şöyle anlattı:
“Her gün ara vermeden sabah 5’ten akşam 10’a kadar çalışmak zorundaydım,” dedi.
Anlattığı çalışma günü 17 saat sürüyordu. Görevlerine çocuk bakımı da eklendi; vaat edilen aylık ücreti ise 1.000 riyalden 800 riyale, yani yüzde 20 düşürüldü. Arapça anlamadığı için dövüldüğünü söyledi. Dakka’daki işe alım şirketinden yardım istediğinde, kendisine hazırlıksız yola çıktığı için suçlandığını anlattı.
Akhter, ilk işvereninin beş ay sonra kendisini başka bir aileye devrettiğini söyledi. Şiddet devam etti ve ikinci işvereninin bacağını sopayla kırdığını anlattı. İşkenceden kaçmak için sonunda iki katlı bir binadan atladı ve omurunda kırık oluştu.
Kasım 2019’a gelindiğinde, dokuz ay boyunca ücret almadan çalıştıktan sonra Bangladeş’e dönmüş ve günde 12 saatini yatakta geçiriyordu. Akhter, yaşadıklarının geçimini sağlama becerisi üzerindeki kalıcı etkisini şöyle anlattı:
“Artık çalışamayacak kadar güçsüzüm,” dedi.
Yaşadıkları, birbiriyle bağlantılı birçok aksaklığı ortaya koyuyor: ülkeye vardıktan sonra değişen bir iş, etkili yardım sağlayamayan bir işe alım ajansı, art arda gelen işverenlerin uyguladığı şiddet ve daha fazla yaralanmayla sonuçlanan bir kaçış.
İşe alım, korumadan daha hızlı büyüdü
Suudi Arabistan, uzun süredir yürürlükte olan çalışma yasağını sona erdirip iş arayan Bangladeşli kadınlara yeni bir kapı açarak 2015’te Dakka’ya 19 işe alım yetkilisinden oluşan bir ekip gönderdi. Güvenilir gelir kaynakları kısıtlı olan aileler için yurt dışında ev işlerinde çalışmak, düzenli kazanç elde etme olanağı sunuyordu.
2017’de yaklaşık 83.000 Bangladeşli kadın çalışmak için Batı Asya’ya gitti; bu sayı, iki yıl öncekinin dört katıydı. Bu rakam yalnızca Suudi Arabistan’ı değil, bölgenin tamamını kapsıyor; ancak 2015 anlaşmasının ardından işe alımların ne kadar hızlı arttığını gösteriyor.
Bangladeşli kalkınma kuruluşu BRAC, 2019’da aktarılan dönemde her ay yaklaşık 200 kadının Suudi Arabistan’dan döndüğünü kaydetti. Bunların çoğu istismar, aşırı çalışma ya da ödenmeyen ücretlerle ilgili yaşadıklarını anlattı. Bangladeş İnsan Gücü İstihdam ve Eğitim Bürosu aracılığıyla 2018’de yalnızca 318 kadına tazminat ödendi; kişi başına ortalama ödeme 9.200 takaydı.
Yaralı ve aylarca ücret almadan dönen bir işçi için maddi kayıp, ülkeye varınca da sürer. Sağlık hizmetleri masraflıdır ve yaralanma başka bir işte çalışmasını engelleyebilir. Akhter’in yaşadıkları, ailesine destek olmak için göç eden bir kadının, artık çalışamayan ve bakıma ihtiyaç duyan biri hâline gelebileceğini gösteriyor.
Uyarılar 2007’den 2025’e uzanıyor
Human Rights Watch, Ağustos 2007 tarihli açıklamasında ev işlerinde çalışan kadınlara yönelik ölümcül şiddeti belgeledi. İki Endonezyalı kadın işverenlerinin aile üyeleri tarafından dövülerek öldürülürken iki kadın daha ağır yaralandı. Suudi yetkililer işverenleri gözaltına aldı.
Açıklamada ev işçilerinin uzun çalışma saatleriyle, eve kapatılmayla, düşük ücretlerle ve fiziksel ya da cinsel istismarla karşı karşıya kaldığı anlatılıyordu. Tercüman bulunmaması, hukuki yardım eksikliği ve diplomatik temsilciliklere haber verilmesindeki gecikmeler de adalete erişimin önündeki engeller arasında sayılıyordu. Yaklaşık yirmi yıl sonra, 2025’te yayımlanan bir araştırmada aynı sorunların birçoğu yeniden ele alındı.
Başlıca gelişmeler, yıllar boyunca süren işe alım faaliyetlerini ve tekrarlanan uyarıları gözler önüne seriyor:
- 2005: Endonezyalı ev işçisi Nour Miyati, Human Rights Watch’ın aktardığı istismar sonrasında ağır yaralandı ve kangren nedeniyle parmaklarını kaybetti.
- 17 Ağustos 2007: Human Rights Watch, iki Endonezyalı ev işçinin ölümü üzerine daha güçlü koruma çağrısı yaptı.
- 2015: Suudi Arabistan, işe alım yolunu yeniden açmak üzere Dakka’ya bir heyet gönderdi.
- Temmuz 2018: Dalia Akhter, kötü muameleye dönüştüğünü söylediği bir ev işi için Suudi Arabistan’a gitti.
- 2023: Suudi Arabistan, ev işçilerine yönelik yönetmeliklerini güncelledi.
- Mayıs 2025: Uluslararası Af Örgütü, Suudi Arabistan’da çalışmış 70’ten fazla Kenyalı kadınla yaptığı görüşmelerin bulgularını yayımladı.
Zaman çizelgesi, kurtarma ve ülkeye geri gönderme faaliyetlerinin istismarı önleme ve yaşandıktan sonra telafi yolları sağlama mücadelesiyle uzun süredir yan yana yürüdüğünü gösteriyor.
Kenyalı işçilerin Suudi evlerinde anlattıkları
Uluslararası Af Örgütü’nün Mayıs 2025 tarihli bulguları, daha önce Suudi Arabistan’da ev işçisi olarak çalışmış 70’ten fazla Kenyalı kadının yaşadıklarını belgeliyor. Anlatımları, Bangladeşli kadınların da çalıştığı aynı sektördeki koşullara ilişkin ayrıntılar sunuyor.
Kadınlar temizlik, yemek yapma ve çocuk bakımıyla günde en az 16 saat, çoğu zaman daha uzun süre çalıştıklarını anlattı. Bildirdikleri ortalama aylık ücret 900 Suudi riyali, yani yaklaşık 240 dolardı. Af Örgütü, çalışılan saatler hesaba katıldığında ortalama kazancın saatte yaklaşık 0,50 dolar olduğunu hesapladı. Görüşülen kadınların hiçbiri fazla mesai ücreti almamıştı.
Neredeyse tamamı, bazılarının iki yıla kadar kalan süreleri boyunca hiç izin günü kullanmadığını söyledi. İşverenler zaman zaman ücretleri geciktirdi ya da ödemedi; pasaportlara ve telefonlara el koydu, işçilerin evden çıkmasını engelledi.
Kadınlar yetersiz gıdadan, yerde ya da depo alanlarında uyumaktan, sözlü tacizden ve tecavüzün de aralarında bulunduğu cinsel şiddetten söz etti. Şikâyette bulunanlardan bazıları misillemeyle, hırsızlıkla suçlanmayla ya da ödenmemiş ücretlerini kaybetmekle karşılaştı. Af Örgütü, belgelediği istismarların çoğunun zorla çalıştırma ya da insan ticareti kapsamına girdiğini belirtti.
Zorla çalıştırma, kişinin özgür iradesiyle seçtiği bir iş yerine tehdit ya da baskı yoluyla yaptırılan işi ifade eder. Bu anlatımlarda eve kapatılma, belgelere el konulması ve cezalandırılma korkusu bir araya gelerek kaçmayı tehlikeli ya da güç hâle getiriyordu.
Telefon ve pasaport neden önemli?
Ev işleri, başka iş yerlerindeki sorunların fark edilmesini kolaylaştırabilecek iş arkadaşlarından, halka açık girişlerden ve düzenli temaslardan uzakta, özel konutlarda yapılır. İşvereni telefonunu kontrol eden bir kadın, ailesine, işe alım ajansına ya da diplomatik temsilciliğe ulaşmakta zorlanabilir.
Af Örgütü’nün görüşmelerinde, ev halkının kullandığı eşyaların kullanımının kısıtlanması da dâhil olmak üzere Afrikalı kadınlara yöneltilen ırkçı hakaretler ve aşağılayıcı muameleler anlatıldı. Kenyalı kadınların tanıklıkları, bu kadınlara özgü deneyimleri belgelerken uyruk, ırk, cinsiyet ve işverene bağımlılığın ev işlerinde nasıl iç içe geçebildiğini de gösteriyor.
Walk Free’nin Ocak 2025 tarihli değerlendirmesinde, ev işçilerinin cinsel istismar ve kötü muamele nedeniyle yardım istemek için sosyal medyayı son çare olarak kullandığı anlatıldı. Değerlendirmede, istismarcı işverenlerden kaçan işçilerin resmî istihdam düzenlemelerinin dışında kalıp yeni istismarlara ya da göçmenlik gözetimine maruz kalabileceği uyarısı yapıldı.
Bu koşullar, Bangladeş’in istismarı nasıl tespit edebileceğini de etkiliyor. Pasaport almak için temsilciliğe gelen işçilere refah durumlarını sormak, temsilciliğe ulaşabilen kadınları dinleme fırsatı sunuyor. Eve kapatılan kadınlarınsa yardıma erişmek için başka bir yola ihtiyacı var. Bakanlığın kurtarma rakamları müdahalelerin yapıldığını gösterirken, hayatta kalanların anlatımları yardım isteyebilmenin uygulamadaki önemini ortaya koyuyor.
Güncellenen düzenlemelere rağmen ev işçileri iş kanununun dışında
Suudi Arabistan, çalışma saatlerini ve koşullarını iyileştirme amacıyla 2023’te ev işçilerine yönelik yönetmeliklerini güncelledi. Af Örgütü’nün 2025 tarihli değerlendirmesine göre ev işçileri, ülkenin genel iş kanununun ve diğer göçmen işçilere tanınan sınırlı reformların büyük bölümünün dışında kalmaya devam etti.
Kafala sistemi, göçmenin ülkedeki yasal statüsünü sponsor işverene bağlıyor. Af Örgütü, ev işçilerinin çoğu durumda iş değiştirmek ya da ülkeden ayrılmak için hâlâ işverenlerinin iznine ihtiyaç duyduğunu belirtti. Şiddete maruz kalan biri için işverene bağımlılık, kaçmayı ve başka bir yerde yasal olarak çalışmayı güçleştirebilir.
Walk Free’ye göre Suudi yetkililer, yaygın istismar iddialarını reddetti ve sponsorluk kurallarında yapılan değişikliklere, yaz aylarındaki ağır çalışma koşullarına karşı korumaya ve sağlık sigortası düzenlemelerine işaret etti. Af Örgütü, soruşturması kapsamında görüş ya da bilgi taleplerine Suudi ve Kenyalı yetkililerin yanıt vermediğini belirtti.
Af Örgütü, izleme, denetim ve yaptırım eksikliğini temel sorunlar olarak sıraladı. Belgelediği birçok eylemin Suudi yasalarını zaten ihlal ettiğini, ancak işverenlerin ceza almadan bunları sürdürdüğünü söyledi. Örgüt; iş kanunu kapsamında eşit koruma, etkili denetim ve kafala aracılığıyla kurulan işveren kontrolünün ortadan kaldırılması çağrısı yaptı.
Adalet ve tazminat yıllar sürebiliyor
Nour Miyati’nin davası, yardım arayan bir kadının karşılaşabileceği riskleri gözler önüne seriyor. Human Rights Watch, işvereninin 2005’te Miyati’yi eve kapattığını, istismar ettiğini ve yiyecek vermediğini bildirdi. Miyati ağır yaralandı ve kangren nedeniyle parmaklarını kaybetti.
Ardından işvereni hakkında asılsız suçlamalarda bulunduğu iddiasıyla suçlandı ve 79 kırbaç cezasına çarptırıldı. Başka bir mahkeme daha sonra mahkûmiyet kararını ve cezayı durdurdu. Human Rights Watch Ağustos 2007’de açıklamasını yayımladığında Miyati hâlâ nihai bir maddi uzlaşma sağlamayı ve Endonezya’ya dönmeyi bekliyordu.
Human Rights Watch ayrıca davaları, tercüman ya da hukuki temsil konusunda temel bilgilere erişemeyen kadınları da anlattı. Örgüt, Suudi yetkililerin tutuklama ya da hastaneye kaldırılma durumlarında yabancı diplomatik temsilciliklere bazen aylar, hatta yıllar sonra haber verdiğini ve bunun yardıma erişimi geciktirdiğini belirtti.
Örgütün Kadın Hakları Bölümü’nde o dönemde kıdemli araştırmacı olan Nisha Varia, tanıkların az olabileceği özel konutlarda yaşanan istismarı soruşturmaları için polislere eğitim verilmesi ve iş kanununun ev işçilerini de kapsaması çağrısında bulundu. Bu talepler, saldırı öncesinde koruma sağlanmasıyla sonrasında ücret, tazminat ve adalet arayabilme olanağını birbirine bağlıyor.
Bangladeş’in diplomatik temsilcilikleri kapasite sorunu yaşıyor
Bangladeş Dışişleri Bakanlığı, parlamento komitesine Suudi Arabistan’daki üç temsilciliğinin yaklaşık 3,5 milyon Bangladeşliye hizmet vermekte zorlandığını bildirdi. Riyad’daki büyükelçilikte büyükelçinin emrinde 14 görevli, Cidde’deki başkonsoloslukta yaklaşık 22 görevli bulunuyordu. İslam İşbirliği Teşkilatı nezdindeki daimî temsilcilikteyse temsilcinin emrinde bir görevli vardı.
Bu ofislerin görevleri birbirinden farklı. Emekçi refahının yanı sıra pasaport, vize, ikili ilişkiler, ticaret ve hac organizasyonu da sorumlulukları arasında. Bakanlık, mevcut personel sayısının nüfus ve iş yükü karşısında yetersiz olduğunu belirtti.
Personel yetersizliği, acil yardıma ihtiyaç duyan bir kadın için doğrudan önem taşıyor. İşverenle iletişime geçmek, güvenli barınma ayarlamak, hukuki şikâyete destek olmak ve eve dönüş yolculuğunu düzenlemek sürekli ilgi gerektirebilir. Af Örgütü’nün yurt dışına işçi gönderen ülkelere yönelik tavsiyeleri arasında işe alım ajanslarının denetlenmesinin yanı sıra sığınma evleri, maddi destek ve hukuki yardım da yer aldı.
Bangladeş’teki komite istismara son verilmesini istedi ancak toplantıyla ilgili açıklamada bu hedefe ulaşmak için bir son tarih ya da temsilciliklerin kapasitesini artırmaya yönelik bir takvim belirtilmedi. Somut adımlar belli: acil yardıma erişimi sağlamak, ödenmemiş ücret ve tazminat taleplerinin peşine düşmek ve işçinin tehlikeden kaçarken daha da savunmasız hâle gelmesini önlemek.
Öne Çıkanlar
- Bangladeş Dışişleri Bakanlığı, Suudi Arabistan’dan 1.364 kadın ev işçinin kurtarılarak ülkelerine gönderildiğini söylüyor.
- Bakanlık, Suudi Arabistan’da çalışan yaklaşık 169.000 Bangladeşli kadının yüzde 1 ila 2’sinin istismara uğradığını tahmin ediyor.
- Bangladeşli kadınların hayatta kalanların anlatımları; aşırı çalışma saatlerini, ücretlerin düşürülmesini, şiddeti ve kalıcı yaralanmaları ortaya koyuyor.
- Af Örgütü’nün 2025’te Kenyalı ev işçiler üzerine yaptığı araştırmada eve kapatılma, ücretlerin ödenmemesi, cinsel şiddet ve en az 16 saatlik çalışma günleri belgeleniyor.
- Suudi Arabistan 2023’te ev işçilerine yönelik yönetmeliklerini güncelledi; ancak Af Örgütü, genel iş kanununun dışında bırakılmanın ve yaptırımların yetersizliğinin sürdüğünü belirtiyor.
- Bangladeş’in diplomatik temsilcilikleri personel yetersizliği yaşadıklarını bildirirken, parlamentodaki bir komite bakanlığa istismarı sıfıra indirmek için çalışma talimatı verdi.






