Bir denizaltı, geciken teslimat ve hassas bir diplomatik denge
Tayland, ilk olarak 2017’de onaylanan projeyi geciktiren motor anlaşmazlığının çözülmesinin ardından Çin yapımı S26T denizaltısı için anlaşma imzaladı. Yaklaşık 40 aylık uzatmanın ardından teslimatın 2028’in sonlarında yapılması bekleniyor. Başlangıçta üç denizaltıyı kapsaması planlanan alım, bütçe baskısı nedeniyle bire düşürüldü.
İçindekiler
- Bir denizaltı, geciken teslimat ve hassas bir diplomatik denge
- Motor anlaşmazlığı projeyi nasıl geciktirdi?
- Denizaltı su altında nasıl güç üretiyor?
- Sessiz çalışma, silahlar ve açıklanmayan Tayland konfigürasyonu
- Bangkok neden iki büyük güçle de yakın ilişkilerini sürdürüyor?
- Tek denizaltı Güneydoğu Asya sularında neyi değiştirecek?
- Güvenilirlik ve destek onlarca yıl boyunca sınanacak
- Satışta Washington ve Pekin’in çıkarları farklı
- İlk devriye öncesinde Tayland’ın tamamlaması gereken işler
- Daha geniş bölge, münhasır bloklar yerine seçenek arıyor
- Bilinmesi gerekenler
Tayland Kraliyet Donanması Komutanı Oramiral Jirapol Wongwit, Pekin’deki China Shipbuilding and Offshore International merkezinde düzenlenen imza törenine katıldı. Paket, eğitim ve teknoloji transferini de kapsıyor; böylece Tayland yalnızca bir denizaltıya değil, uzmanlığa da erişim sağlayacak.
22 Eylül 2025 itibarıyla anlaşma, uzun süredir devam eden belirsizlik döneminin sona ermesini yakınlaştırıyor. Tayland, denizaltı için başlangıçta yaklaşık 13,5 milyar baht, o dönemin kuruyla yaklaşık 400 milyon dolar ödemeyi kabul etmişti. Denizaltının omurgası 2019’da Vuhan’da kızağa konmuş, teslimatın ilk olarak 2023’te yapılması planlanmıştı.
Tayland, ABD’nin Asya’daki en eski müttefiklerinden biri. Bu ilişkiyi sürdürürken Çin’den önemli bir deniz platformu satın alması, Bangkok’un Washington ile Pekin arasında hareket serbestisini koruma çabasını yansıtıyor. ABD, Tayland’ın yakın bir ortak olmaya devam ettiğini vurgularken alımı da not etti.
Dünyanın şu anda dördüncü büyük silah ihracatçısı olan Çin, önemli bir denizcilik satışının yanı sıra eğitim, bakım ve teknik destek yoluyla Tayland donanmasıyla sürecek bir ilişki kazanıyor. Tayland’ın önündeki sonraki görev, geciken tedariki eğitimli mürettebat, uygun tesisler ve güvenilir finansmanla işler bir denizaltı gücüne dönüştürmek.
Motor anlaşmazlığı projeyi nasıl geciktirdi?
S26T’de Alman yapımı MTU 396 dizel motorların kullanılması planlanmıştı. Avrupa Birliği’nin Çin’e yönelik silah ambargosu nedeniyle bu motorların Çin’e ihraç edilmesi mümkün olmadı. Planlanan güç kaynağı olmadan inşaat yavaşladı ve denizaltı Bangkok’ta uzun süren bir tartışmanın konusu hâline geldi.
Taylandlı yetkililer, denizaltı siparişini fırkateyn siparişiyle değiştirmek veya projeyi iptal etmek gibi seçenekleri değerlendirdi. Çin ise bunun yerine CHD620 motorunu önerdi. Böylece yeni motorun modern bir denizaltıdan beklenen performansı sağlayıp sağlayamayacağı konusunda teknik bir anlaşmazlık başladı.
Alman MTU motorları pek çok donanmada uzun süredir kullanılıyor. Taylandlı donanma mühendisleri ve bağımsız gözlemciler, Çin yapımı motorun beklenen güvenilirliği ve düşük gürültü düzeyini sağlayıp sağlayamayacağını sorguladı. Bağımsız test verilerinin sınırlı olması, dışarıdan doğrulamayı zorlaştırdı.
Pekin, CHD620 üzerinde denemeler yaptı ve Bangkok’a belgeler sundu. Taylandlı yetkililer, motorun performans ve güvenlik gerekliliklerini karşıladığını belirtiyor. Motorun kabul edilmesi inşaatın sürmesini sağladı; ancak gözden geçirilen takvim teslimatı 2028’in sonuna erteledi.
Projenin başlıca aşamaları on yılı aşkın bir döneme yayılıyor:
- 2017: Tayland, o dönemde yaklaşık 400 milyon dolara karşılık gelen 13,5 milyar baht karşılığında S26T satın almayı kabul etti.
- 2019: Denizaltının omurgası Vuhan’da kızağa kondu.
- 2023: Motor anlaşmazlığı çözüme kavuşmamışken ilk teslimat yılı geride kaldı.
- 22 Eylül 2025’e kadar: Tayland, eğitim ve teknoloji transferini de içeren anlaşmayı imzalayarak Çin yapımı motoru kabul etti.
- 2028’in sonları: İnşaat takviminin yaklaşık 40 ay uzatılmasının ardından teslimatın yapılması bekleniyor.
Denizaltı su altında nasıl güç üretiyor?
S26T, Çin’in Type 039A Yuan sınıfının ihracat versiyonu. Dizel motorlar ve elektrik motorlarıyla çalışan konvansiyonel bir denizaltı olan araçta, genellikle AIP kısaltmasıyla anılan havadan bağımsız tahrik sistemi bulunuyor. Kamuya açık tanımlamalarda bu sistem çoğunlukla Stirling tipi olarak belirtiliyor.
Üç unsur birlikte çalışıyor. Denizaltı şnorkel kullanarak su yüzeyinden hava alırken dizel motorlar büyük bataryaları şarj ediyor. Ardından bataryalar, denizaltının su altında sessizce ilerlemesi için elektrik sağlıyor. AIP ise denizaltı su altındayken güç üretmenin başka bir yolunu sunarak gizli kalma süresini uzatıyor.
AIP, atmosferden oksijen çekmeden elektrik üretmek için az miktarda sıvı oksijen ve kapalı çevrimde çalışan bir ısı motoru kullanıyor. Basitçe söylemek gerekirse denizaltı, düzenli olarak hava almak üzere yüzeye çıkmak yerine su altında çalışmayı sürdürmek için gereken malzemeyi yanında taşıyor.
Sistem, su yüzüne çıkmadan yaklaşık bir ila iki hafta süren su altı harekâtlarına imkân tanıyor. Nükleer reaktörle çalışan bir denizaltının dayanıklılığına ulaşamasa da barış dönemi devriyelerinde veya kıyı sularındaki operasyonlarda gizlilik ve su altında kalma süresi bakımından aradaki farkı azaltıyor.
İhracat paketi, denizde yaklaşık 65 güne kadar dayanıklılık, su yüzeyinde veya şnorkel kullanırken uzun menzil ve su altında uzun süre sessiz devriye olanağı vadediyor. 65 gün, denizde geçirilen toplam süreyi; daha kısa süre ise AIP’nin su yüzüne çıkmadan operasyonları destekleyebileceği zamanı ifade ediyor.
Sessiz çalışma, silahlar ve açıklanmayan Tayland konfigürasyonu
S26T tasarımında gürültüyü azaltmaya büyük önem veriliyor. Gözyaşı biçimindeki gövdesinde ses yansımalarını azaltmaya yardımcı olan yankı emici kaplamalar bulunuyor. Eğik pervanenin de tahrik sisteminin daha sessiz çalışmasını sağlaması amaçlanıyor. Bu özellikler önemli; çünkü denizaltılar tespit edilmelerini zorlaştırarak hayatta kalıyor.
S26 ailesine ilişkin kamuya açık tanımlamalarda 533 milimetre çapında altı torpido kovanı yer alıyor. Silah seçenekleri arasında ağır torpidolar ve gemilere saldırmak üzere tasarlanmış seyir füzeleri bulunuyor. Denizaltı deniz mayınları da döşeyebiliyor.
Tayland’ın denizaltısında kullanılacak son sensörler, silahlar ve muharebe sistemlerine ilişkin ayrıntılar açıklanmadı. İhracat donanımı müşteriye göre değişiyor. Çin donanmasının kullandığı Type 039A’nın, yurt dışına satılan modellerden daha gelişmiş sensörlere ve yazılımlara sahip olduğu düşünülüyor.
Daha basit bir ihracat konfigürasyonuna sahip denizaltı da su üstü gemileri için tehdit oluşturabilir, istihbarat toplayabilir ve bir rakibin planlama yapmasını zorlaştırabilir. Sessiz bir denizaltıyla karşı karşıya kalan donanma, konumu bilinmese bile denizaltının nerede görev yapıyor olabileceğini hesaba katmak zorunda kalır.
Gelişmiş askerî teçhizatın ihracat modellerinde çoğu zaman daha basit sensörler, eski muharebe yönetim yazılımları ve yabancı tedarikçilerden alınan daha az sayıda bileşen kullanılıyor. Bu tercihler maliyetleri düşürüp teslimatı kolaylaştırabilir; ancak en zorlu görevlerde performansı sınırlar.
Bangkok neden iki büyük güçle de yakın ilişkilerini sürdürüyor?
Tayland’ın ABD ile ilişkileri 1833’te imzalanan Dostluk Antlaşması’na uzanıyor. Tayland daha sonra Vietnam Savaşı sırasında büyük Amerikan operasyonlarına ev sahipliği yaptı ve sonraki yıllarda ABD öncülüğündeki koalisyon görevlerine katıldı.
2014’teki darbenin ardından Washington’ın bazı askerî yardımları ve eğitim faaliyetlerini kısıtlamasıyla ittifak baskı altına girdi. Taylandlı liderler Çin’le ilişkilerini genişletirken iş birliği de zaman içinde kısmen yeniden tesis edildi.
Tayland diplomasisi çoğunlukla kırılmadan eğilen bambu imgesiyle anlatılıyor. Art arda gelen hükümetler riskleri dağıtmaya ve tek taraflı taahhütlerden kaçınmaya çalıştı. Çin artık Tayland’ın en büyük ticaret ortağı; ABD ise Tayland ihracatı için önemli bir pazar olmayı ve yatırım ile ileri teknoloji kaynağı olmayı sürdürüyor.
Denizaltı alımı bu denge yaklaşımına uyuyor. Tayland, ABD ittifakını ve Cobra Gold da dâhil olmak üzere kapsamlı ortak tatbikatları sürdürürken Çin’le denizcilik teknolojisi iş birliği için bir kanal açıyor.
Alımın üç denizaltıdan bire indirilmesi de projenin ölçeğini sınırlıyor. Bu karar, Bangkok’un seçeneklerini açık tutmak istediği yönünde siyasi bir mesaj taşıyor. Tayland, eğitim, denizcilik alanında farkındalık ve hava gücü konularında Batılı ve bölgesel ortaklarıyla çalışmayı da sürdürüyor. Denizcilik alanında farkındalık, gemilerin hareketleri ve olası tehditler dâhil olmak üzere denizde neler yaşandığını bilmeyi ifade ediyor.
Bangkok’un stratejisi, iki güç arasında hareket alanını korumak. Tedarik tercihleri, tatbikatlar ve diplomatik ilişkiler bu çabanın farklı parçalarını oluşturuyor; hepsi tek bir münhasır ortaklığa yönelmiyor.
Tek denizaltı Güneydoğu Asya sularında neyi değiştirecek?
Alımın Tayland’ı denizaltıya sahip altıncı Güneydoğu Asya donanması yapması bekleniyor. Böylece Tayland; Endonezya, Malezya, Myanmar, Singapur ve Vietnam’a katılacak. Bölgedeki bazı filolar küçük ve denizaltılar uzun sürelerini bakımla veya eğitim faaliyetlerine destek vererek geçirebiliyor.
Tek bir denizaltı, Tayland’a güçlü ama sınırlı bir imkân sağlayacak. Bakım ve mürettebat hazırlığı, denizaltının ne sıklıkta göreve çıkabileceğini etkileyecek. Güvenilir bir güç oluşturmak için yıllarca eğitim, yazılı harekât doktrini ve su üstü gemileriyle deniz karakol uçaklarının yanında yapılacak tatbikatlar gerekecek.
Güneydoğu Asya genelinde denizaltı kapasitesinin yaygınlaşması, hükümetlere deniz ulaşım hatlarını izleme ve kıyılarına yakın bölgelerde baskı kurmanın maliyetini artırma konusunda daha fazla seçenek sunuyor. Bir denizaltı, düşman güçlerin karşılaşabilecekleri riskler konusunda daha fazla belirsizlik yaratabilir.
Tayland denizaltısının Tayland Körfezi ile Andaman Denizi’nde görev yapması muhtemel. Sığ ve yoğun trafiğe sahip Tayland Körfezi, Bengal Körfezi’ne ve daha geniş Hint Okyanusu’na bağlanan Andaman Denizi’nden farklı harekât koşulları sunuyor.
Her iki bölgede de varlık göstermek, Bangkok’a ticari ve askerî gemilerin kullandığı güzergâhlar olan deniz iletişim hatlarını izlemek için yeni imkânlar sağlayacak. Operasyonları iki kıyı arasında bölüştürmek de dikkatli bir lojistik planlama gerektirecek.
Güvenilirlik ve destek onlarca yıl boyunca sınanacak
Eleştirmenler, CHD620’nin Alman muadilinden daha kısa bir hizmet geçmişine sahip olmasına ve Tayland donanmasının bağımsız test verilerini kamuoyuyla paylaşmamasına dikkat çekiyor. Taylandlı yetkililer, denemeleri ve belgeleri inceledikten sonra motoru kabul etti. Ancak güvenilir çalışma, denizaltının hizmet ömrü boyunca göstereceği performansa da bağlı olacak.
Eleştiriler, bazı Çin ihracat programlarındaki deneyimleri de kapsıyor. Bu programlarda alıcılar gecikmelerle, teçhizatı bütünleştirme güçlükleriyle ve Çin’in teknik desteğine ciddi ölçüde bağımlı kalmakla karşılaştı. Tahrik sistemlerini, sensörleri, silahları ve yazılımları bir araya getiren denizaltılarda başarılı entegrasyon, aracın kullanışlılığı açısından temel önem taşıyor.
Pakistan’ın S26 programı bu ödünleşimlerin bazılarını gösteriyor. Bu denizaltılar eski tasarımlara göre daha uzun dayanıklılık ve daha fazla gizlilik vadediyor, ancak teslimat takvimleri aksadı. Mürettebatın, en azından ilk yıllarda, eğitim ve lojistik için Çin’e bağımlı olması da bekleniyor.
Çin sanayisi finansman, eğitim programları ve teknoloji transferi sunarak ihracat paketlerini geliştiriyor. Tayland’ın anlaşması, Tay personeline eğitim verilmesini ve teknik bilginin aktarılmasını kapsıyor.
Paketin kalıcı değeri, teslimat sonrasındaki desteğin niteliğine, yedek parçalara güvenilir erişime ve teçhizatı güncelleme olanağına bağlı olacak. Denizaltının onarım veya dış destek beklemek yerine operasyonlara hazır tutulup tutulamayacağını bu hizmetler belirleyecek.
Satışta Washington ve Pekin’in çıkarları farklı
ABD’li yetkililer, Tayland’ın yakın bir ortak olmaya devam ettiğini yineledi ve alımı doğrudan eleştirmekten kaçındı. Washington’ın askerî tatbikatları, eğitim faaliyetlerini ve denizcilik iş birliğini sürdürmeye odaklanması muhtemel.
Bu ilişkide erişim ve birlikte çalışabilirlik temel önem taşıyor. Birlikte çalışabilirlik, farklı silahlı kuvvetlerin etkili biçimde iletişim kurabilmesi, eğitim yapabilmesi ve birlikte operasyon yürütebilmesi anlamına geliyor. Amerikan ve müttefik sistemleriyle temasın sürmesi, Tayland’ın seçeneklerini korumasına ve tek bir tedarikçiye bağımlılığını sınırlamasına yardımcı olabilir.
Pekin, anlaşmayı Çin’in rekabetçi fiyatlarla yabancı müşterilere gelişmiş denizaltılar sağlayabildiğinin kanıtı olarak sunabilir. Satışın ticari değeri var; ancak Çin tersaneleri ile Tayland Kraliyet Donanması arasında uzun süreli bir temas da oluşturuyor.
Eğitim ve bakım, inşaat sona erdikten uzun süre sonra da bu ilişkiyi derinleştirebilir. Taylandlı denizciler ve teknisyenler, denizaltıyı işletmek için bilgiye, teçhizata ve desteğe ihtiyaç duyacak; bu da tedarikçiye devam eden bir rol verecek.
Her iki güç de Tayland’ın sonraki tedarik kararlarını izleyecek. Tayland kuvvetlerinde Çin platformlarının sayısının artması, Bangkok’un bazı ABD teknolojilerini edinmesini zorlaştırabilir. ABD’nin daha güçlü angajmanı ise Tayland’a modernizasyon ve harekât doktrini konusunda daha fazla seçenek sunabilir. Bangkok’un hesabı, iki gücün de kırmızı çizgilerini aşmadan bu seçenekleri korumak.
İlk devriye öncesinde Tayland’ın tamamlaması gereken işler
2028’in sonuna uzatılan takvim, denizaltının Tayland’a yolculuğundan önce mürettebat seçimi, dil eğitimi, simülatör çalışmaları ve tersanedeki denemeler için zaman bırakıyor. Bu aşamaların her biri, denizcileri karmaşık bir aracı güvenli biçimde kullanmaya hazırlamanın parçası.
Kıyı tesislerinin de hazır olması gerekiyor. Donanmanın uygun iskelelere, atölyelere, güvenli iletişim sistemlerine ve AIP sisteminde kullanılan oksijenin elleçlenmesine yönelik teçhizata ihtiyacı olacak. Destek altyapısı kurmak, denizaltı gücü oluşturmanın uygulamadaki maliyetinin bir parçası.
S26T’nin deniz karakol uçakları, su üstü muharip gemileri ve kıyı sensörleriyle birlikte çalışması gerekecek. Tatbikatlarda bilgi paylaşımı, yoğun sularda dost kuvvetlerden kaçınma, istihbarat toplama ve denizi kullanmayı engelleme becerileri sınanacak. Denizi kullanmayı engelleme, rakibin bir su alanını kullanmasını zor veya tehlikeli hâle getirmek anlamına geliyor.
Taylandlı planlamacılar, denizaltının zamanını Andaman ve Tayland Körfezi kıyıları arasında nasıl bölüştüreceğine karar vermeli. Farklı coğrafya ve harekât koşulları, bu tercihi askerî önceliklerin yanı sıra lojistik bir mesele hâline getiriyor.
Uzmanlaşmış mürettebatın becerilerini geliştirmek ve korumak için denizde yeterince zaman geçirmesi gerekecek. Bu denizcileri kadroda tutmak, bakım masraflarını karşılamak ve gerçekçi eğitimleri sürdürmek, Tayland’ın güvenilir bir harekât kabiliyeti kazanıp kazanamayacağını belirleyecek. Vadedilen eğitim ve teknoloji transferi bu çabayı destekleyebilir; ancak düzenli finansman da vazgeçilmez.
Daha geniş bölge, münhasır bloklar yerine seçenek arıyor
Tayland’ın alımı, Hint-Pasifik genelindeki daha geniş bir eğilimin parçası. Güneydoğu Asya hükümetleri, hem Çin hem de ABD ile iletişim kanallarını korurken Avustralya, Japonya, Hindistan ve Güney Kore’yle savunma ilişkilerini çeşitlendiriyor.
Küçük gruplu tatbikatlar, belirli alanlara odaklanan teknoloji anlaşmaları ve uygulamaya dönük sanayi iş birliği, ülkelerin aynı anda birden fazla ilişki geliştirmesine olanak tanıyor. Bu yaklaşım, hükümetlere her kararı Washington ile Pekin arasında seçim yapmak zorunda kalmadan belirli ihtiyaçları karşılama imkânı veriyor.
Kıta Güneydoğu Asyası’nda Çin’in varlığı, Kamboçya ve Laos’la daha derin ilişkiler de dâhil olmak üzere güçlendi. Denizcilik Güneydoğu Asyası ise tatbikatlar ve devriyeler için ABD’ye ve ortaklarına daha fazla yaslandı. Coğrafi farklılıklar ve risk algıları bu yaklaşımları açıklamaya yardımcı olurken, aradaki ayrışma Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği (ASEAN) içindeki birliği zorluyor.
Tayland bu iki eğilimin arasında yer alıyor. Denizaltı kararı Çin’le yeni bir bağ kurarken diğer ortaklarla güvenlik iş birliğine de alan bırakıyor.
Avrupalı liderler de stratejik özerklikten ve ABD ile Çin arasında seçim yapmaya zorlamayan koalisyonlardan söz etti. Benzer düşünceler, hükümetlerin büyük güçler arasındaki çatışma yerine kendi kararlarını verme özgürlüğü ve istikrarlı ekonomik büyüme aradığı Güneydoğu Asya’da da karşılık buluyor.
Bangkok için başarının kısa vadeli ölçütü uygulamada yatıyor: denizaltıyı teslim almak, mürettebatını hazırlamak ve güvenilir biçimde bakımını yapmak. Daha geniş diplomatik hedef ise birden fazla güvenlik sağlayıcısıyla çalışma kabiliyetini korurken ortaklarından teknoloji ve eğitim edinmek.
Bilinmesi gerekenler
- Tayland, 2017’de onaylanan projeyi geciktiren motor anlaşmazlığının ardından Çin yapımı bir S26T denizaltısı için anlaşma imzaladı.
- İlk anlaşmanın değeri yaklaşık 13,5 milyar baht, o dönemin kuruyla yaklaşık 400 milyon dolardı. Bütçe baskısı, daha geniş kapsamlı üç denizaltılık planı bire indirdi.
- AB’nin Çin’e yönelik silah ambargosu, Alman yapımı MTU 396 motorların teslim edilmesini engelledi. Taylandlı yetkililer, denemelerin ve belgelerin incelenmesinin ardından Çin’in CHD620 motorunu kabul etti.
- Yaklaşık 40 aylık uzatma, ilk teslimat hedefi olan 2023’ü 2028’in sonlarına taşıyor.
- Paket eğitim ve teknoloji transferini kapsıyor. Vadedilen denizde kalış süresi yaklaşık 65 güne ulaşıyor; AIP ise su yüzüne çıkmadan yaklaşık bir ila iki hafta su altında kalmayı destekliyor.
- Alımın Tayland’ı denizaltıya sahip altıncı Güneydoğu Asya donanması yapması bekleniyor. Denizaltının nihai silah ve sensör konfigürasyonu açıklanmadı.
- Bangkok, Çin’le denizcilik iş birliğini genişletirken ABD’yle ittifakını sürdürüyor.
- Mürettebatın hazırlanması, bakım finansmanı, yedek parça ve güvenilir teknik destek, denizaltının hizmetteki kullanışlılığını belirleyecek.






