Tayvan, kişi başına düşen GSYH'de 22 yıl sonra ilk kez Güney Kore'yi geride bırakmaya hazırlanıyor

12 dakikalık okuma
Tayvan, kişi başına düşen GSYH'de 22 yıl sonra ilk kez Güney Kore'yi geride bırakmaya hazırlanıyor

Yapay zekâ patlaması büyümeyi yeniden şekillendirirken Tayvan öne geçiyor

Tayvan'ın kişi başına düşen gayrisafi yurt içi hasılasının (GSYH) 2025'te yaklaşık 38.066 dolara ulaşması, Güney Kore için öngörülen 37.430 doları aşması bekleniyor. 15 Eylül 2025 itibarıyla en son resmî veriler ve tahminler, Tayvan'ın 22 yıl sonra ilk kez Kore'yi geride bırakacağına işaret ediyor. Böylece Kore'nin 2003'ten bu yana kesintisiz koruduğu üstünlük tersine dönüyor.

İçindekiler
  1. Yapay zekâ patlaması büyümeyi yeniden şekillendirirken Tayvan öne geçiyor
  2. Yirmi yılda oluşan üstünlük nasıl daraldı?
  3. Kişi başına düşen GSYH neyi ölçüyor?
  4. Tahminler neden değişti?
  5. Çipler ve sunucular Tayvan'ın büyümesini destekliyor
  6. Küresel şirketler Tayvan'daki yatırımlarını artırıyor
  7. Döviz hareketleri dolar cinsinden karşılaştırmayı değiştiriyor
  8. Kore, yavaş büyüme ve yeniden yapılanma baskısıyla karşı karşıya
  9. Haneler neden farklı bir tabloyla karşılaşabilir?
  10. 2026 tahminlerinde Tayvan'ın kişi başı GSYH'si 40.000 doları aşıyor
  11. İki teknoloji ekonomisinin farklı politika öncelikleri
  12. Öne çıkanlar

Kişi başına öngörülen fark 636 dolar. Nispeten sınırlı görünen bu farkın arkasında ekonomik ivme bakımından çok daha büyük ayrışmalar bulunuyor. Tayvan'ın ihracatı ağustosta geçen yılın aynı ayına göre yüzde 34,1 artarak 58,5 milyar dolara çıktı ve Kore'nin yüzde 1,3'lük artışla 58,4 milyar dolarda kalan ihracatını az farkla geçti.

Tayvan ekonomisi de ikinci çeyrekte çok daha hızlı büyüdü. Reel GSYH, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 8,01 artarak 2021'den bu yana en yüksek hızına ulaştı. Kore'de ise artış yüzde 0,6 oldu. Reel GSYH, fiyat değişimleri hesaba katıldıktan sonra üretimdeki değişimi ölçer.

Yapay zekâ yatırımları, Tayvan'ın çiplerine, sunucularına ve ilgili ekipmanlarına yönelik talebi artırıyor. Kore ise imalat sanayisindeki büyümenin yavaşlaması, dış talepteki durgunluk ve iç talepteki toparlanmanın sınırlı kalmasıyla karşı karşıya. Kur hareketleri de karşılaştırmayı etkiliyor: Kore wonunun değer kaybetmesi, ülkenin ekonomik üretiminin dolar cinsinden değerini düşürürken Yeni Tayvan dolarının görece dirençli kalması Tayvan'ın rakamlarını destekliyor.

Dolayısıyla bu değişim hem üretimle hem de üretimi ölçmek için kullanılan para birimleriyle ilgili. Kore'nin büyümesi ve döviz kuru, dolar cinsinden daha yüksek gelir düzeylerine yaklaşmasını zorlaştırırken Tayvan, güçlü bir teknoloji ihracatı döngüsünden yararlanıyor.

Reklam

Yirmi yılda oluşan üstünlük nasıl daraldı?

Güney Kore, kişi başına düşen GSYH'de 2003'te Tayvan'ın istikrarlı biçimde önüne geçti. 2018 dolaylarında kişi başına farkı yaklaşık 10.000 dolara kadar çıktı. 2025 için öngörülen tersine dönüş, Kore'nin bu ölçütte daha güçlü konumunu koruduğu uzun dönemin ardından geliyor.

2023 gibi yakın bir tarihte Kore'nin kişi başına düşen GSYH'si 35.129 dolar, Tayvan'ınki ise 33.437 dolardı. Böylece Kore 1.692 dolar öndeydi. 2025 tahminlerine göre bu üstünlük, Tayvan ekonomisinin yapay zekâ sunucularına yönelik patlamadan yararlanması ve Kore'nin daha zayıf büyüme ile kur baskısıyla mücadele etmesi sonucu 636 dolarlık açığa dönüşecek.

Karşılaştırma birkaç yıla yayılan bir süreçte şekillendi. Bu dönemde, Kore'nin Japonya'yı geride bırakması da bölgesel bir dönüm noktası oldu:

  • 2003: Kore, kişi başına düşen GSYH'de istikrarlı biçimde Tayvan'ın önüne geçmeye başladı.
  • 2018 dolayları: Kore'nin Tayvan karşısındaki üstünlüğü kişi başına yaklaşık 10.000 dolara ulaştı.
  • 2022: Yenin zayıflamasının da katkısıyla Kore, kişi başına düşen GSYH'de Japonya'yı geride bıraktı.
  • 2023: Kore'de kişi başına düşen GSYH 35.129 dolar, Tayvan'da 33.437 dolar oldu.
  • Ağustos 2025: Tayvan'ın ihracatı 58,5 milyar dolara ulaşarak Kore'nin 58,4 milyar dolarını az farkla geçti.
  • 2026: Mevcut tahminlere göre kişi başına düşen GSYH Tayvan'da yaklaşık 41.019, Kore'de yaklaşık 38.947 dolar olacak.

Kişi başına düşen GSYH neyi ölçüyor?

Kişi başına düşen GSYH, bir ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin değerinin nüfusa bölünmesiyle hesaplanır. Kişi başına ortalama ekonomik üretimi gösterir. Bu karşılaştırmada kullanılan rakamlar cari ABD doları cinsinden ifade edildiğinden, döviz kurları sonucu doğrudan etkiler.

Koreli bir şirket won cinsinden aynı miktarda üretim yapabilir; ancak won değer kaybederse bu üretimin dolar karşılığı düşer. Tüm ekonominin değeri nüfusa bölündüğünde de aynı kur dönüşümü geçerlidir. Tayvan'ın para birimi ABD doları karşısında daha güçlü kaldığında ülkenin dolar cinsinden rakamı bundan yarar sağlar.

Satın alma gücü paritesi, paranın yerel olarak neler satın alabildiğindeki farkları hesaba katarak farklı bir karşılaştırma sunar. Politika yapıcılar ve finans piyasaları da ekonomiler arasındaki finansal ve ticari ilişkileri incelemekte yararlı olduğu için cari dolar cinsinden rakamları izler.

Kore için 2025'te öngörülen 37.430 dolar, hükümetin nominal büyüme varsayımının önceki yılın ekonomisine uygulanıp tahmini nüfusa bölünmesiyle hesaplanıyor. Nominal büyüme, üretimin yanı sıra fiyat değişimlerini de kapsar. Hükümetin yüzde 3,2'lik varsayımı uygulandığında yaklaşık 51,69 milyon kişiye bölünen ekonominin değeri kabaca 1,93 trilyon dolara ulaşıyor.

Reklam

Tahminler neden değişti?

Tayvan için kişi başına öngörülen 38.066 dolar, istatistik kurumunun yıl ortasında büyüme beklentilerini önemli ölçüde yükseltmesinin ardından yayımladığı son büyüme güncellemesi ve nüfus verilerine dayanıyor. Daha güçlü görünüm, Kore ile yapılan karşılaştırmayı değiştirdi.

Uluslararası Para Fonu (IMF), 2025'in başlarında daha dar bir fark öngörmüş ve bir noktada Kore'nin o yıl az farkla önde kalacağını tahmin etmişti. Tahminler farklı zamanlarda hazırlandıkları ve döviz kurlarına ilişkin farklı varsayımlar kullandıkları için birbirinden ayrılabiliyor.

Sonrasında Tayvan'ın büyüme görünümü yükseltildi, yarı iletken ihracatı hızlandı ve won hem ABD doları hem de Yeni Tayvan doları karşısında değer kaybetti. Bu gelişmeler, güncel yerel tahminlerin 2025'te Tayvan'ı önde göstermesini ve 2026'da farkın açılmasını açıklamaya yardımcı oluyor.

15 Eylül itibarıyla yıllık sonuç hâlâ bir tahmin. Nihai sonuçlar hesaplanmadan önce büyüme, enflasyon ve döviz kurları her iki ülkenin dolar cinsinden rakamlarını değiştirebilir.

Çipler ve sunucular Tayvan'ın büyümesini destekliyor

Tayvan, küresel yarı iletken tedarik zincirinin merkezinde yer alıyor. Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC), ticari kullanımda olan en gelişmiş üretim süreçleriyle çip üretiyor. Çevresindeki tedarikçi ağı ise yapay zekâ sunucuları, gelişmiş paketleme ve bellek denetleyici çipleri için bileşenler üretiyor.

Yapay zekâ sistemleri yüksek miktarda işlem kapasitesine ihtiyaç duyuyor. Bu kapasiteyi sağlamak isteyen teknoloji şirketleri mantık çipleri, yüksek bant genişlikli bellek modülleri ve yapay zekâ sunucu platformları için siparişlerini artırıyor. Mantık çipleri hesaplamaları yaparken bellek, bu hesaplamalar için gereken veriyi sağlıyor.

Tayvan'ın kazanımları tek tek çiplerin satışının ötesine geçiyor. Artan siparişler fabrika ve ekipman yatırımlarını teşvik ediyor, lojistik talebini yükseltiyor ve önemli ekonomik değer yaratan hizmetleri destekliyor. Bu faaliyetler, yurt dışına gönderilen ürünlerin yanı sıra GSYH'ye de katkıda bulunuyor.

Tayvan'ın ihracatındaki sıçramanın büyük bölümünü yarı iletkenler ve elektronik ürünler oluşturuyor. Sevkiyatlardaki artış ihracat gelirlerini ve mali gelirleri yükseltti. Ağustosta kaydedilen yüzde 34,1'lik artışın Kore'deki yüzde 1,3'lük artışla karşılaştırılması, teknoloji döngüsünün iki ekonomiyi ne kadar farklı etkilediğini gösteriyor.

Reklam

Küresel şirketler Tayvan'daki yatırımlarını artırıyor

Nvidia, Taipei'de yaklaşık 1.000 mühendisin çalışacağı bir araştırma ve geliştirme merkezi kurmayı planlıyor. AMD ise yaklaşık 263 milyon dolar değerinde bir yapay zekâ ve silikon fotonik araştırma tesisi açacağını duyurdu. Silikon fotonik, bilgi işlem sistemlerinin giderek artan veri hacimleriyle başa çıkmaya çalıştığı dönemde veriyi iletmeye yardımcı olmak için ışığı kullanıyor.

Amazon, 15 yıl boyunca veri altyapısına milyarlarca dolar yatırım yapmayı planlıyor. TSMC, iki nanometre teknolojisi için Kaohsiung'da binlerce kişiye istihdam sağlayacak bir çip fabrikası inşa ediyor. Çip fabrikası, yarı iletkenlerin üretildiği tesistir.

Bu yatırımlar, Tayvan'ın ihracat gücünü ülke içindeki ekonomik faaliyetlerle buluşturuyor. Araştırma tesisleri mühendislere ihtiyaç duyuyor, yeni fabrikalar inşaat ve ekipman yatırımı gerektiriyor, veri altyapısı ise yapay zekâ büyümesinin arkasındaki bilgi işlem hizmetlerini destekliyor.

Teknoloji sektöründe ücretlerin artması tüketimi ve emlak faaliyetlerini destekliyor. Diğer sektörler daha yavaş uyum sağladığından Tayvan'da hızla büyüyen bir teknoloji merkezi ile ülkenin geri kalanında daha düzensiz ilerleyen bir iyileşme görülüyor.

Döviz hareketleri dolar cinsinden karşılaştırmayı değiştiriyor

Kore wonunun zayıflamasının bu konu açısından iki sonucu var. Wonun değer kaybetmesi, Kore'de üretilen mal ve hizmetlerin ve elde edilen gelirin ABD dolarına çevrildiğindeki değerini düşürüyor. Ayrıca imalatçıların kullandığı enerji ve ara mallar da dahil olmak üzere ithal ürünlerin yerel para cinsinden maliyetini artırıyor.

Yeni Tayvan doları, ABD doları karşısında won kadar değer kaybetmedi. Bu görece direnç, Tayvan'ın dolar cinsinden ifade edilen kişi başına GSYH'sini destekleyerek daha güçlü üretim artışının etkisini pekiştiriyor.

Tayvan'ın yapay zekâ tedarik zincirindeki konumu yurt dışından sermaye çekebiliyor. Bu girişler, teknoloji talebinin güçlü olduğu dönemlerde para biriminin istikrar kazanmasına yardımcı olabilir. Sektör gerilemeye girdiğinde ise aynı etki tersine dönebilir.

Kur hareketleri bölgedeki daha geniş sıralamayı da etkiledi. Kore'nin 2022'de Japonya'yı geride bırakmasında yenin zayıflaması rol oynadı. Tayvan da Japonya'yla arasındaki farkı kapatıyor ve bazı ölçütlerde onu geride bırakacağı öngörülüyor.

Doğu Asya'da kişi başına düşen GSYH sıralamaları döviz kurlarına, teknoloji döngülerine ve ticaret politikalarına giderek daha duyarlı hâle geliyor. Tayvan gelişmiş mantık çiplerinde uzmanlaşırken Kore'nin bellek çipleri, ekranlar, otomobiller ve gemilerde önemli güçlü yanları var. Sanayilerdeki bu farklı yapı, her ekonominin değişen küresel talebe nasıl yanıt verdiğini etkiliyor.

Reklam

Kore, yavaş büyüme ve yeniden yapılanma baskısıyla karşı karşıya

Güney Kore ekonomisi büyüyor ancak on yılın önceki bölümüne göre daha yavaş. İkinci çeyrekte yıllık büyümenin yüzde 0,6'da kalmasının yanı sıra hükümet 2025 büyüme tahminini yüzde 0,9'a indirdi.

Bazı sanayi kollarında küresel talebin zayıflaması ticareti olumsuz etkiledi. Ağustosta açıklanan ABD gümrük vergisi önlemleri belirsizliği artırdı. Tüketim istikrar kazansa da güçlü bir ivme yakalayamadı; birkaç ileri teknoloji alanının dışındaki yatırımlar ise dalgalı seyretti.

Seul'deki ekonomistler, kur zayıflığını, hizmet sektöründe verimlilik artışının yavaşlığını ve sanayide yeniden yapılanmanın ertelenmesini dolar cinsinden gelirlerin daha hızlı artmasının önündeki engeller arasında gösteriyor. Verimlilik, belirli miktarda emek ve kaynakla ne kadar üretim yapıldığını ifade eder. Verimliliğin daha hızlı artması, ekonominin gelirleri yükseltmek için daha fazla imkâna sahip olmasını sağlar.

Yonsei Üniversitesi emeritus ekonomi profesörü Kim Jung sik, wonun zayıflığını sanayinin rekabet gücüyle ilişkilendirerek sanayi ve istihdamda değişiklik çağrısı yaptı:

Wonun zayıflığı, Güney Kore sanayisinin rekabet gücündeki gerilemeyi yansıtıyor. Yeni sanayilerin geliştirilmesi ve iş gücü piyasasının iyileştirilmesi gibi sancılı reformlar olmadan düşük büyüme tuzağından çıkmak zor olacak.

Kore Ekonomi ve Sanayi Araştırma Enstitüsü ekonomi araştırmaları birimi başkanı Kim Kwangseok, daha fazla ekonomik değer yaratan sektörlere daha hızlı yönelmenin potansiyel büyümeyi ve gelirleri artıracağını savundu. Sanayi stratejisinde değişiklik yapılması çağrısında bulundu:

Tayvan'la aradaki farkı kapatmak için sanayi stratejilerinin kapsamlı biçimde yenilenmesi acil bir ihtiyaç.

Haneler neden farklı bir tabloyla karşılaşabilir?

Güney Kore'de ortalama ücretler hâlâ Tayvan'dakinden ve yasal asgari ücretten daha yüksek. Kişi başına GSYH ortalama üretimi ölçerken ücretler çalışanlara yapılan ödemeleri gösterir. Refah düzeyi hanelere ve bölgelere göre de değişir.

Tayvan'daki son büyüme yarı iletkenlerde ve bunlarla bağlantılı elektronik sektöründe yoğunlaşıyor. Çip ve sunucu şirketlerinde çalışan mühendisler ve teknisyenler gelirlerinde hızlı artış gördü. Buna karşılık birçok hizmet sektörü çalışanı ve küçük ölçekli üretici daha sınırlı ücret artışları yaşadı. Diğer sektörlerde ücretler çoğu zaman enflasyonun gerisinde kalıyor.

Seul'de konut ve günlük yaşam giderleri genellikle Tayvan'ın büyük şehirlerindekinden yüksek. Bu farklar maaşla ne kadar alışveriş yapılabildiğini etkiliyor ve kişi başına düşen GSYH rakamları benzer olsa bile günlük yaşam deneyimlerinin neden farklı olabildiğini açıklamaya yardımcı oluyor.

Reklam

Tayvan hükümeti, büyümenin daha geniş kesimlere yayılmasını amaçlayan sosyal yatırımları ve iş gücü programlarını öne çıkarıyor. Buradaki hedef, teknoloji patlamasını en büyük siparişleri alan sektörlerin dışındaki alanlarda da daha iyi fırsatlara ve daha yüksek gelirlere dönüştürmek.

Koreli haneler ise farklı baskılarla karşı karşıya. Ortalama ücretler daha yüksek olsa da yavaş büyüme ve kur zayıflığı enerji ve gıda ithalatının maliyetini artırdı. Bu harcamalar hane halkı tüketimini sınırlıyor ve ihracattaki toparlanmanın sağlayacağı faydayı azaltabiliyor.

Tayvan ve Kore'de doğurganlık oranları çok düşük, çalışma çağındaki nüfus ise küçülüyor. Tayvan yabancı yetenekleri ülkeye çekmekte zorlanıyor: elektronik sektöründeki patlamaya rağmen yabancı beyaz yakalı çalışan sayısı geçen yıl yalnızca sınırlı ölçüde arttı. Talep büyürken ileri düzey pozisyonları hızla doldurmak bu nedenle zorlu bir görev.

2026 tahminlerinde Tayvan'ın kişi başı GSYH'si 40.000 doları aşıyor

Tayvan'ın kişi başına düşen GSYH'sinin 2026'da yaklaşık 41.019 dolara, Kore'ninkinin ise yaklaşık 38.947 dolara ulaşması bekleniyor. Bu durumda Tayvan'ın üstünlüğü 2025 için öngörülen 636 dolardan 2.072 dolara çıkacak.

Kore'nin 40.000 dolar eşiğine ulaşmasının artık önceki beklentilerden daha geç gerçekleşmesi bekleniyor. Tayvan'ın görünümü, yarı iletken talebinin sürmesine ve ekonomik büyümenin yüzde 3'lük aralığın orta düzeylerine yakın olmasına dayanıyor. Kore'nin görünümü ise daha zayıf.

Kore Merkez Bankası, 2026'da büyümenin yüzde 1'lik aralığın orta düzeylerine yakın olacağını öngörüyor. Tahminlerde özetlenen daha geniş görünüm ise bu aralığın üst sınırına yakın bir büyümeye işaret ediyor. Her iki tahmin de Kore'de büyümenin Tayvan'dakinden yavaş olacağını gösteriyor.

Yapay zekâ yatırımlarının sürmesi ve wonun zayıf kalması kişi başına düşen GSYH farkını artırabilir. Wonun güçlenmesi, Kore'de tüketici talebinin sağlamlaşması veya daha fazla değer yaratan hizmet ve ileri imalat sektörlerine daha hızlı geçiş bu farkı daraltabilir. Tahminler her iki ekonomideki büyümeye, enflasyona ve döviz kurlarına bağlı.

Reklam

İki teknoloji ekonomisinin farklı politika öncelikleri

Güney Kore'nin önündeki zorluk, verimliliği artırmak ve yeni büyüme kaynakları geliştirmek. Ekonomistler dijital araçları ve hizmet sektöründe daha fazla rekabeti, yatırımların önündeki düzenleyici engellerin azaltılmasını ve üniversite eğitimini sanayinin ihtiyaçlarıyla daha iyi örtüştürmeyi öneriyor.

Daha derin sermaye piyasaları, girişimlere ve büyümek isteyen şirketlere destek olabilir. Ticaretin çeşitlendirilmesi, büyük pazarlardaki gümrük vergisi risklerine maruz kalmayı azaltabilir. Çip tasarımı, yazılım, güç elektroniği ve sistem entegrasyonuna daha fazla yönelmek, Kore'nin bellek çiplerindeki liderliğini tamamlayarak yapay zekâ yatırımlarının yarattığı değerden daha fazla pay almasını sağlayabilir.

Tayvan'ın önceliği, yarı iletkenlerdeki başarısının daha geniş ve kalıcı kazanımlara dönüşmesini sağlamak. Ücret artışlarının daha geniş kesimlere yayılması, yüksek miktarda elektrik kullanan fabrikalara güvenilir enerji sağlanması ve becerilere yönelik yatırımların sürdürülmesi bu hedefin temel unsurları.

Uluslararası yetenekleri ülkeye çekmek ve ülkede tutmak, nüfus yaşlanırken iş gücü açığının giderilmesine yardımcı olabilir. İleri makine üretimi, yeşil teknolojiler, yazılım ve daha fazla değer yaratan hizmetler; yarı iletkenlerin dışındaki gelir kaynaklarını genişletmenin, büyümeyi sektörler ve bölgeler arasında daha dengeli dağıtmanın yollarını sunuyor.

Önümüzdeki iki ila üç yıldaki karşılaştırma birkaç somut gelişmeye bağlı olacak: wonun ve Yeni Tayvan dolarının ABD doları karşısındaki hareketi; yapay zekâ sunucularına, gelişmiş çiplere ve bulut altyapısına yönelik talep; ABD'nin gümrük vergileri ve ticaret politikası; elektrik üretimine ve şebeke istikrarına yapılan yatırımlar; iş gücü piyasasındaki değişimler, göç ve iş gücüne katılım; daha yüksek değerli imalat ve hizmet faaliyetlerine geçişte kaydedilen ilerleme.

Öne çıkanlar

  • Tayvan'ın 2025'te kişi başına düşen GSYH'sinin 38.066 dolara ulaşması bekleniyor. Bu, Kore için öngörülen 37.430 dolardan 636 dolar fazla ve 22 yıl sonra üstünlüğün değişeceğine işaret ediyor.
  • 2023'te Kore, kişi başına 35.129 dolarla Tayvan'ın 33.437 dolarlık seviyesinin önündeydi.
  • Tayvan'ın ağustos ihracatı yüzde 34,1 artarak 58,5 milyar dolara çıktı; Kore'nin ihracatı ise yüzde 1,3 artışla 58,4 milyar dolar oldu.
  • İkinci çeyrekte reel GSYH geçen yılın aynı dönemine göre Tayvan'da yüzde 8,01, Kore'de yüzde 0,6 büyüdü.
  • Yapay zekâ yatırımları ve yarı iletken talebi Tayvan'ı desteklerken yavaş büyüme ve wonun zayıflığı Kore'nin dolar cinsinden rakamlarını aşağı çekiyor.
  • Kore'de ortalama ücretler ve yasal asgari ücret daha yüksek; Tayvan'daki kazanımlar ise sektörlere eşit biçimde yayılmıyor.
  • Mevcut tahminlere göre 2026'da kişi başına düşen GSYH Tayvan'da 41.019, Kore'de 38.947 dolar olacak. Aradaki fark 2.072 dolara ulaşacak.
  • Döviz kurları, teknoloji talebi, ticaret politikası ve iç reformlar, öngörülen farkın açılıp açılmayacağını belirleyecek.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir