Borsadaki yüzde 6’lık düşüşün ardından Tayvan İstikrar Fonu yeni bir sınavla karşı karşıya

10 dakikalık okuma
Taiwan Stabilization Fund Faces Fresh Test After 6% Stock Market Plunge

Onuncu müdahaleye yeni bir satış dalgası eşlik ediyor

Tayvan'ın gösterge endeksi TAIEX, teknoloji hisselerindeki satışlar, yabancı yatırımcıların çıkışı ve ABD'nin yapay zekâ politikasına ilişkin belirsizliklerin sarstığı piyasayı dengelemeye yönelik hükümetin son girişimini sınarken 16 Kasım 2026'da 2.635,04 puan, yani yüzde 6,03 gerileyerek 41.040,08 puana indi. İşlem hacmi 845,06 milyar Tayvan dolarına ulaşırken yabancı kurumsal yatırımcılar ana piyasada net 70,19 milyar Tayvan doları tutarında hisse sattı.

İçindekiler
  1. Onuncu müdahaleye yeni bir satış dalgası eşlik ediyor
  2. Piyasa bu noktaya nasıl geldi?
  3. İstikrar önlemleri neleri kapsıyor?
  4. Yabancı satışlar ve borçla yapılan işlemler baskıyı artırıyor
  5. En büyük kayıplar teknoloji devlerinde
  6. Önceki kurtarma operasyonunun resmî bilançosu
  7. Kapasitenin küçük bir bölümü kullanıldı, satış kârlı oldu
  8. Tarih, müdahalenin ardından yeni düşüşlerin de yaşandığını gösteriyor
  9. Yapay zekâ talebi görünümü desteklerken belirsizlik sürüyor
  10. Öne Çıkanlar

Ulusal Finansal İstikrar Fonu komitesi, 6 Kasım'da onuncu müdahale için yetki verdi; piyasa desteğinin 9 Kasım'dan itibaren başlayacağı duyuruldu. 500 milyar Tayvan doları büyüklüğündeki fon, yatırımcılar Tayvan borsasına hâkim teknoloji şirketlerindeki pozisyonlarını azaltmayı sürdürürken tanıdık bir sorunla karşı karşıya: güveni yeniden tesis etmek.

16 Kasım'daki düşüş, günlük puan kayıpları arasında 17 Temmuz'daki 2.953,71 puanlık gerilemenin ardından ikinci sırada yer aldı. TSMC, son düşüşe tek başına yaklaşık 1.000 puanlık katkıda bulundu. Bu durum, büyük bir şirketteki satışların gösterge endeksini nasıl aşağı çekebildiğini ortaya koydu.

Taishin Securities Investment Trust, borçla yapılan işlemlerden kaynaklanan satışların sona ermesiyle toparlanma olasılığı görüyor. Fon yöneticisi Shen Chien-Hung, yapay zekâ, yarı iletkenler ve yüksek performanslı bilişime yönelik talebin güçlü kalmayı sürdürdüğünü savunuyor. Ancak geçmiş veriler, hükümet alımlarının ve piyasadaki yeni düşüşlerin çoğu zaman aynı müdahale döneminde yaşandığını gösteriyor.

Dolayısıyla yatırımcıların önündeki acil mesele hem finansal hem de sektörel: zorunlu satışlardan ne kadar kaldı ve ekim ayındaki zirveden sert düşüşün ardından gelecekteki teknoloji şirketi kazançları hisse fiyatlarını destekleyebilecek mi?

Piyasa bu noktaya nasıl geldi?

Tayvan'daki düşüş birkaç haftaya yayıldı. TAIEX, 6 Ekim'de gün içi 49.968,92 puanla zirveye ulaştı. Ardından yatırımcıların yapay zekâ yatırımlarından elde edilecek getirileri sorgulaması ve ABD'deki siyasi görünümdeki değişikliklere tepki vermesiyle geriledi.

Daha önceki ekim ayındaki teknoloji hisseleri satışları, en büyük çip üreticilerinin ötesine geçerek devre kartı, soğutma ve diğer ekipman tedarikçilerine de yayılmıştı. Kasımda çok daha sert dalgalanmalar yaşandı:

  • 6 Ekim: TAIEX, işlem saatleri içinde 49.968,92 puana ulaştı.
  • 6 Kasım: Endeks 1.873,08 puan, yani yüzde 4,51 düşerek 39.701,64 puana indi. İstikrar fonu komitesi aynı öğleden sonra müdahaleye yetki verdi.
  • 9 Kasım: Yetkilendirmenin ardından teknoloji hisselerindeki toparlanmayla endeks işlem saatleri içinde 42.349 puana ulaştı.
  • 16 Kasım: TAIEX yüzde 6,03 düşerek 41.040,08 puana indi ve destek operasyonu üzerindeki baskı yeniden arttı.

9 Kasım'daki toparlanma endeksi kısa süreliğine yaklaşık 2.648 puan yükseltti. 16 Kasım itibarıyla gösterge endeks, 6 Ekim'deki 49.968,92 puanlık gün içi zirvesi ile son kapanış olan 41.040,08 puan üzerinden hesaplandığında, bu zirvenin hâlâ yaklaşık yüzde 17,9 altındaydı.

Reklam

İstikrar önlemleri neleri kapsıyor?

Ulusal Finansal İstikrar Fonu, Tayvan piyasasını sarsıcı dış gelişmelere karşı desteklemek amacıyla 2000'de kuruldu. Son yetkilendirmeden önce fon, 2000'de iki kez; ardından 2004, 2008, 2011, 2015, 2020, 2022 ve 2025'te müdahalede bulunmuştu.

Komite, icra sekreterine piyasa koşullarına göre kaynak kullanma yetkisi verdi. Fonun 500 milyar Tayvan dolarlık kapasitesi, destek için kullanılabilecek kaynağı ifade ediyor; mevcut operasyon kapsamında fiilen ne kadar hisse alındığı açıklanmadı.

Tayvan Finansal Denetim Komisyonu, borsada işlem gören şirketleri kendi hisselerini geri almaya da teşvik etti. Açığa satış amacıyla ödünç alınabilecek hisse miktarını azaltırken hisse ödünç almak için gereken teminatları artırdı. Açığa satış yapanlar, hisseleri daha sonra daha düşük fiyattan geri alma umuduyla ödünç alıp satar.

Tayvan Borsası, son yüzde 6'lık düşüşün ardından yaptığı açıklamada, gerilemenin irrasyonel düzeyde sürmesi veya işlemlerin olağan dışı dalgalanması hâlinde düzenleyicilerle birlikte istikrar adımlarını koordine etmeye hazır olduğunu belirtti. Kullanabileceği araçları açıklamadı. Borsa ayrıca gözetimi artırdı ve borsada işlem gören şirketlere fiyatları etkileyebilecek bilgileri gecikmeden açıklamaları çağrısında bulundu.

Yabancı satışlar ve borçla yapılan işlemler baskıyı artırıyor

Fon komitesine göre yabancı kurumsal yatırımcılar ekim ayında Tayvan hisselerinde net 994,32 milyar Tayvan doları tutarında satış yaptı; bu, aylık bazda rekor düzeydeydi. 6 Kasım itibarıyla kasım ayındaki net satışları 524,4 milyar Tayvan dolarına ulaşmıştı. Bu iki tutar, ekim ayı ve kasımın ilk bölümünde toplam yaklaşık 1,52 trilyon Tayvan dolarlık çıkışa karşılık geliyor.

16 Kasım'da ana piyasada 70,19 milyar Tayvan dolarlık net yabancı satışı daha gerçekleşti. Moore Securities Investment Consulting analisti Adam Lin, büyük teknoloji hisseleri üzerindeki baskının bir bölümünü 18 Kasım'daki uzlaşma öncesinde vadeli işlem pozisyonlarının ayarlanmasına bağladı.

Vadeli işlemler, bir varlığın gelecekteki bir tarihteki fiyatına bağlı sözleşmelerdir. Hem vadeli işlemlerde hem de normal hisselerde pozisyonu bulunan yatırımcılar, uzlaşma tarihi yaklaştıkça bu pozisyonlarını ayarlayarak kısa vadeli hareketleri artırabilir.

Teminatlı işlemler de bir başka baskı kaynağı oluşturuyor. Hisse almak için borçlanan yatırımcı, fiyatlar düştüğünde ek nakit sağlamak zorunda kalabilir. Yatırımcı bu talebi karşılayamazsa borcunu ödemek için hisseleri satabilir. Bu satışlar fiyatları daha da düşürerek yeni nakit taleplerini tetikleyebilir.

Taishin Taiwan Small and Mid-Cap Active ETF Fund (00416A) yöneticisi Shen, son düzeltmeyi esas olarak siyasi çalkantı ile borçla finanse edilen pozisyonların çözülmesinin birleşimine bağlıyor. Zorunlu satışlar sona erdikçe koşulların iyileşmesini bekliyor. Borsanın kaldıraç konusunda yaptığı uyarı, piyasanın bundan sonraki hareketleri açısından aynı pratik meseleyi öne çıkarıyor: borçla işlem yapan yatırımcıların daha fazla kayba dayanma alanı daralıyor.

Reklam

En büyük kayıplar teknoloji devlerinde

TSMC, 16 Kasım'da yüzde 5,74 gerileyerek 2.215 Tayvan dolarına indi. Tayvan borsasının toplam piyasa değerinin yüzde 40'ından fazlasını oluşturan şirket, yaklaşık 1.000 puanlık katkısıyla TAIEX'teki 2.635,04 puanlık düşüşün yaklaşık yüzde 38'inden sorumluydu.

Kayıplar yapay zekâ tedarik zincirinin geneline yayıldı. Elektronik ürün montajı yapan ve yapay zekâ sunucuları üreten Hon Hai Precision Industry yüzde 9,34 düşerek 218,50 Tayvan dolarına geriledi. Enerji ekipmanı tedarikçisi Delta Electronics ise günlük yüzde 10'luk düşüş sınırına ulaşarak 1.120 Tayvan dolarına indi.

Bellek üreticisi Nanya Technology yüzde 9,81, çip paketleme ve test şirketi ASE Technology Holding yüzde 8,03, çip tasarımcısı MediaTek ise yüzde 7,89 değer kaybetti. Elektronik endeksi, genel piyasadan daha fazla gerileyerek yüzde 6,72 düştü.

Bazı yatırımcılar teknoloji dışındaki şirketlere yöneldi. Gıda üreticisi Uni-President Enterprises yüzde 0,26 yükselirken Wan Hai Lines yüzde 1,86 değer kazandı. Finans hisseleri ise daha az koruma sağladı: Fubon Financial Holding yüzde 5,88, Cathay Financial Holding yüzde 3,93 geriledi.

Moore Securities analisti Lin, düşüşün ardından hükümet desteğinin daha etkin hâle gelmesini beklediğini söyledi:

Bugünkü satışların ardından istikrar fonunun TAIEX'i destekleme çabalarını artırmasını bekliyorum," diyen Lin, "Bu nedenle endeks, en yakın teknik desteği 40.000 puan civarında bulabilir.

Teknik destek, geçmiş işlem örüntülerine göre yatırımcıların alımların güçlenmesini beklediği fiyat bölgesidir. Lin'in 40.000 puanlık tahmini bir piyasa değerlendirmesidir; fonun alımları ise kendi kararlarına bağlıdır.

Önceki kurtarma operasyonunun resmî bilançosu

Ulusal Hazine İdaresinin 13 Temmuz'da yayımlanan ve 17 Temmuz 2026'da güncellenen fon operasyonu sonuçları, önceki müdahaleye ilişkin ayrıntılı bir bilanço sunuyor. Aktif operasyon 9 Nisan 2025 ile 12 Ocak 2026 arasında sürdü ve 279 gün devam etti.

Operasyon, ABD'nin karşılıklı gümrük tarifesi açıklamalarının ardından yaşanan iki sert işlem gününü izledi. TAIEX, 7 Nisan 2025'te 2.065,87 puan, yani yüzde 9,7; 8 Nisan'da ise 772,4 puan, yani yüzde 4,02 geriledi.

İdare, endeksin 12 Ocak 2026'ya kadar 12.107,34 puan, yani yüzde 65,59 yükselerek 30.567,29 puana ulaştığını kaydetti. Taishin'in mevcut değerlendirmesinde tarife krizine yönelik kurtarma operasyonu sırasında yüzde 75'i aşan bir artıştan söz edilirken hükümetin yayımladığı sonuç, belirtilen müdahale dönemi için yüzde 65,59'luk artış veriyor.

Fon, 13 Ocak ile 6 Mayıs 2026 arasında elindeki hisseleri kademeli olarak sattı. İdareye göre TAIEX, bu satış döneminde 10.571,56 puan, yani yüzde 34,58 daha yükseldi.

Reklam

Kapasitenin küçük bir bölümü kullanıldı, satış kârlı oldu

Önceki müdahalede, finansman maliyetleri hariç hisse alımlarına 12,25 milyar Tayvan doları harcandı. Bu tutar, fonun 500 milyar Tayvan dolarlık kapasitesinin yüzde 2,45'ine denk geliyor ve yetkilendirilen kaynaklarla fiilen kullanılan para arasındaki farkı ortaya koyuyor.

İdare, hisse satışlarından 22,11 milyar Tayvan doları net nakit geliri ve 198 milyon Tayvan doları temettü kaydetti. 108 milyon Tayvan dolarlık finansman maliyeti ve 18 milyon Tayvan dolarlık işlem masrafı düşüldükten sonra toplam net gelir 9,932 milyar Tayvan doları oldu.

Hükümet, operasyonun piyasayı istikrara kavuşturma hedefine ulaştığını bildirdi. İdarenin açıklamasına göre hisseler kademeli olarak, fiyatlara ve piyasa likiditesine dikkat edilerek elden çıkarıldı. Likidite, sert fiyat hareketlerine yol açmadan alım satım yapılabilmesini ifade ediyor.

Bu rakamlar tamamlanan operasyonun somut bilançosunu ortaya koyuyor: Fon kâr etti, 6 Mayıs'a kadar elindeki tüm hisseleri sattı ve kullanılmamış önemli miktarda kapasitesini korudu. İdare, uluslararası siyasi ve ekonomik gelişmelerle bağlantılı dalgalanmayı izlemeyi sürdüreceğini belirtti.

Tarih, müdahalenin ardından yeni düşüşlerin de yaşandığını gösteriyor

Taishin'e göre TAIEX, son beş kurtarma döneminin her birinde yüzde 10'dan fazla yükseldi. Yatırım yorumcusu Gu Hai Lao Niu'nun 6 Kasım'a kadar gerçekleşen önceki dokuz müdahaleyi kapsayan tarihsel incelemesi ise destek başladıktan sonra yatırımcıların karşılaştığı düşüşleri de takip ediyor.

Yorumcunun hesaplamasında her müdahaleyi izleyen bir yıl içinde görülen en düşük kapanış seviyesi, müdahale günündeki endeks seviyesiyle karşılaştırıldı. Dokuz operasyonun sekizinin ardından endeks daha düşük bir seviyede kapandı. Bu karşılaştırmada istisna, müdahale gününün dip seviye olduğu Nisan 2025'ti.

Dört müdahalenin ardından yüzde 10'u aşan düşüşler yaşandı. Daha sonraki en büyük düşüş, Temmuz 2022 müdahalesinin ardından yüzde 11,6; piyasanın dibe ulaşmasının 62 gün sürdüğü Eylül 2008 müdahalesinin ardından ise yüzde 31,5 oldu. Ekim 2000 ve Mart 2000 müdahalelerinin ardından görülen düşüşler sırasıyla yüzde 43,9 ve yüzde 46,9 düzeyindeydi.

Diğer operasyonların ardından daha sınırlı düşüşler yaşandı: Ağustos 2015'te yüzde 0,2, Aralık 2011'de yüzde 1, Mart 2020'de yüzde 3,7 ve Mayıs 2004'te yüzde 8,6. Dolayısıyla bu operasyonların başlangıcına yakın dönemde alım yapan yatırımcılar, toparlanma öncesinde birbirinden çok farklı deneyimler yaşadı.

Gu Hai Lao Niu nakit bulundurmayı, kademeli alım yapmayı ve borçlanmaktan kaçınmayı öneriyor. Tarihsel karşılaştırması, Taishin'in tamamlanan kurtarma dönemlerindeki kazançlara odaklanan değerlendirmesine faydalı bir risk ölçüsü ekliyor.

Reklam

Yapay zekâ talebi görünümü desteklerken belirsizlik sürüyor

Shen, yapay zekâ talebinin Tayvan'ın 2027'de yüzde 10'u aşan ihracat artışı kaydetmesine yardımcı olmasını bekliyor. Ayrıca 2027'nin ilk çeyreğinde düzenlenecek CES ve MWC teknoloji fuarlarıyla halka yapılacak nakit ödemeleri olası piyasa katalizörleri olarak görüyor. Düzeltmenin ardından niş pazarlara hizmet veren küçük şirketlerin daha güçlü toparlanabileceğini savunuyor.

Taishin'in değerlendirmesi, çiplere, sunuculara ve bilişim altyapısına yönelik harcamaların sürmesine dayanıyor. Shen, politikaların yeni inşaatları zorlaştırması hâlinde bulut hizmeti sağlayıcılarının proje yerlerini değiştirmesini veya mevcut tesislerini genişletmesini bekliyor. Uni-President Asset Management'ın yatırım araştırma ekibi de yapay zekâ talebinin ortadan kalkmak yerine bir süre ertelenmesini bekliyor ve büyük bulut sağlayıcılarının ilgili maliyetleri üstlenmeye istekli olduğunu belirtiyor.

Kongre seçimlerinin ardından ABD politikaları belirsizlik kaynağı olmayı sürdürüyor. Shen, yeni Kongrenin Ocak 2027'de göreve başlayacak olmasını ve Başkan Donald Trump'ın veto yetkisini, ABD'deki veri merkezi inşaatlarının hemen ve tamamen durmasının olası görülmemesinin nedenleri arasında sayıyor.

Nvidia yönetimine ilişkin iddialar da piyasadaki havayı bozdu. Jensen Huang'ın istifa ettiği ve Finans Direktörü Colette Kress'in geçici genel müdür olduğu yönündeki iddialar doğrulanmadı; şirketten güvenilir bir teyit de gelmedi. Nvidia'nın 17 Kasım'da açıklaması beklenen bilançosunu takip eden yatırımcılar, şirketin faaliyetleri ve görünümü hakkında doğrulanmış bilgi arayacak.

Tayvan piyasası açısından sıradaki somut sınavlar şirket sonuçları, 18 Kasım'daki vadeli işlem uzlaşması ve zorunlu satışların hafifleyip hafiflemeyeceği olacak. Bu gelişmeler sürerken istikrar fonu alım desteği sağlayabilir. Toparlanmanın ne kadar kalıcı olacağını kazançlar, siparişler ve finansman koşulları belirleyecek.

Öne Çıkanlar

  • İstikrar operasyonunun son aşamasına rağmen TAIEX, 16 Kasım'da yüzde 6,03 düşerek 41.040,08 puana indi.
  • Fon, 6 Kasım'da onuncu müdahalesi için yetki aldı; desteğin 9 Kasım'dan itibaren başlayacağı duyuruldu.
  • Satışlar teknoloji tedarikçilerine yayılırken TSMC son düşüşe yaklaşık 1.000 puanlık katkıda bulundu.
  • Hükümet, önceki müdahale sırasında TAIEX'in yüzde 65,59 yükseldiğini ve masraflar sonrası fonun 9,932 milyar Tayvan doları net gelir elde ettiğini kaydetti.
  • Bir yorumcunun tarihsel incelemesine göre önceki dokuz müdahalenin sekizinin ardından piyasada yeni düşüşler yaşandı.
  • Fon yöneticileri yapay zekâ talebine yönelik olumlu görüşlerini korurken Nvidia yönetimine ilişkin iddialar doğrulanmadı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir