Mağazaları açık tutmak için günlük işleri robotlar üstleniyor
Seven-Eleven Japan, çalışanların saatlerini alan işleri hedefleyerek Tokyo'daki bir markette yaklaşık üç ay boyunca robotları test ediyor. Bir makine şişe içecekleri ve kutulu alkollü içecekleri raflara yerleştiriyor, temizlik robotları zeminleri ve camları temizliyor, kasanın yanındaki bir ekran ise müşterileri uzaktan çalışan bir müşteri destek görevlisine bağlıyor. Şirket, yalnızca içecekleri raflara yerleştirmenin çalışanların günde bir ila iki saatini aldığını tahmin ediyor.
İçindekiler
- Mağazaları açık tutmak için günlük işleri robotlar üstleniyor
- İş gücü açığı denemeleri neden hızlandırıyor?
- Tokyo'daki mağaza denemesinin ayrıntıları
- Bir robot rafa ne koyacağını nasıl biliyor?
- Hachioji'de yürüme hızında teslimat denemesi
- Kaldırım robotlarının güvenliğini ne sağlıyor?
- FamilyMart ve Lawson kendi sistemlerini geliştiriyor
- Çalışanlar ve müşteriler için neler değişiyor?
- Maliyetler, mahremiyet ve henüz verilmemiş kararlar
- Bilinmesi Gerekenler
Perakendeci, çalışan bulmanın giderek zorlaştığı bir dönemde bu sistemin mağazaların günün her saati açık kalmasına yardımcı olup olamayacağını öğrenmek istiyor. Deneme başarılı sonuç verirse yöntemi daha fazla mağazada uygulamayı ve çalışanların iş yükünü yaklaşık yüzde 30 azaltmayı planlıyor. Kazanılan zaman müşteri hizmetlerine, taze yiyecek hazırlığına ve ürün ve hizmet geliştirmeye ayrılacak.
12 Eylül 2025 itibarıyla mağazadaki deney, otomasyona yönelik daha geniş kapsamlı bir girişimin parçası. Seven-Eleven ayrıca Tokyo merkezinin batısındaki Hachioji'de, yaklaşık 10.000 haneyi kapsayan bir bölgede teslimat robotlarını test ediyor. Bu denemenin 2026'nın başlarına kadar sürmesi planlanıyor.
Konbini olarak bilinen Japonya'daki marketler, atıştırmalıkların çok ötesinde hizmetler sunuyor. Sıcak yemek satıyor ve fatura ödeme gibi hizmetler sağlayarak günlük toplumsal yaşamın önemli durakları hâline geliyorlar. İşe alımların azalması ve iş gücü maliyetlerinin yükselmesiyle bu hizmeti gece boyunca sürdürmek zorlaştı. Bu boşlukları doldurmaya yardımcı olmak için robotlar depo alanlarından alışveriş koridorlarına ve mahalle kaldırımlarına taşınıyor.
İş gücü açığı denemeleri neden hızlandırıyor?
Japonya nüfusunun yaklaşık üçte biri artık 65 yaşın üzerinde ve çalışma çağındaki nüfus 1990'ların sonlarından bu yana küçülüyor. Bu durum işletmeleri mağazalarda çalışacak, yiyecek hazırlayacak ve ürün teslim edecek daha az sayıdaki kişi için rekabet etmek zorunda bırakıyor.
Recruit Works Institute'un 2023 tarihli bir araştırması, 2030'a kadar yaklaşık 3,4 milyon, 2040'a kadar ise yaklaşık 11 milyon çalışan açığı oluşacağını öngördü. Bu rakamlar, ihtiyaç duyulan çalışan sayısıyla mevcut çalışan sayısı arasındaki farkın büyüdüğünü gösteriyor. 2040 için öngörülen açık, 2030'daki rakamın üç katından fazla.
Japonya sanayi robotlarını şimdiden yaygın biçimde kullanıyor. Uluslararası Robotik Federasyonu, imalat sektöründeki robot yoğunluğu bakımından ülkeyi dünya genelinde beşinci sırada gösteriyor; her 10.000 çalışan başına 419 robot düşüyor. İşlerin çoğunu üstlenmeleri ve en ciddi iş gücü sıkıntısıyla karşı karşıya olmaları nedeniyle hizmet sektörü, otomasyonun odaklandığı bir sonraki alan.
Politika yapıcılar ve yöneticiler, çalışan sayısı yetersiz kaldığında üretimi sürdürmenin bir yolu olarak otomasyona giderek daha fazla başvuruyor. Uluslararası Para Fonu'ndaki analistler Japonya'nın robot kullanımı geçmişini inceledi ve birçok imalat ortamında otomasyonun daha yüksek verimlilik ve istikrarlı istihdamla birlikte görüldüğünü belirledi.
Verimlilik, belirli bir zaman ve kaynak miktarıyla ne kadar iş tamamlanabildiğini ifade eder. Japonya'nın hizmet sektörü bu ölçütte yıllardır geride kalıyor. Marketler pratik bir deneme alanı sunuyor: Kesintisiz çalışıyor, her gün aynı işlerin çoğunu tekrar ediyor ve vardiyaları doldurmakta zorlanıyorlar. Buzdolabını doldurmak veya zemini temizlemek, sonuçları yöneticilerin ölçebileceği belirli bir işi makineye veriyor.
Tokyo'daki mağaza denemesinin ayrıntıları
Tokyo'daki pilot uygulamada işler, farklı görevler için tasarlanmış makineler arasında bölüştürülüyor. Kompakt bir raf yerleştirme ünitesi soğutmalı reyonlar boyunca ilerliyor, şişe ve kutuları seçmek için robotik kolunu kullanıyor ve bunları düzenli sıralar hâlinde yerleştiriyor. Görevleri arasında şişe içecekleri ve kutulu alkollü içecekler bulunuyor.
İçecekleri yenilemek, başlangıç için bilinçli olarak seçilmiş bir iş. Çalışanların ürünleri depodan soğutmalı reyonlara taşıması gerekiyor; bu iş çoğu zaman dar ve soğuk alanlarda yapılıyor. Yoğun mağazalarda aynı işi günde birkaç kez tekrarlamak gerekiyor. Bu işin çalışanların programından çıkarılması, mağazada müşterilere hizmet vermek, yiyecek hazırlamak veya başka rafları düzenlemek için günde bir ila iki saat kazandırabilir.
Temizlik üniteleri, koridorlardaki yoğunluğun azaldığı saatlerde zeminleri süpürüp paspaslıyor ve camları parlatıyor. Mağazada çalışan sayısı yetersiz olduğunda bu işler ertelenebiliyor. Bunları otomatikleştirmenin amacı, çalışanlar müşterilerle ve diğer işlerle ilgilenirken rutin temizliğin sürmesini sağlamak.
Uzaktan müşteri hizmetleri istasyonu, başka bir baskı noktasını hedefliyor. Müşteriler, kasanın yanındaki ekranı kullanarak mağaza dışında çalışan canlı bir görevliye ulaşabiliyor. Bu bağlantı, çalışan sayısının daha az olduğu sakin saatlerde veya kasiyer moladayken destek sunuyor. Amaç, her gece mağazada tam kadro bulundurmak zorunda kalmadan kesintisiz hizmet sağlamak.
7-Eleven operasyonlarının başındaki Hiroki Takei, yerel medyayla paylaşılan bir açıklamada denemenin amacını şöyle anlattı:
Verimliliği artırmayı ve yeni ürün çeşitleri ile hizmetler geliştirmek için kendimizi zorlayabileceğimiz bir ortam yaratmayı hedefliyoruz.
Şirket yöneticileri kazanılan çalışma süresini, içeceklerin ne sıklıkla stokta kalmadığını ve müşterilerin tepkilerini takip edecek. Sonuçlar uygulamanın genişletilmesini desteklerse, yoğun personel sıkıntısı yaşayan ve içecekleri sık sık yenilemesi gereken kent merkezlerindeki mağazalar ilk değerlendirilecek yerler arasında olabilir.
Bir robot rafa ne koyacağını nasıl biliyor?
Raf yerleştirme robotları, dar kapsamlı ve tekrarlanan bir iş için tasarlanıyor. Kameralar soğutmalı reyonu tarıyor ve görüntüyü, her ürünün nerede bulunacağını gösteren yerleşim planıyla karşılaştırıyor. Sistem boş alanları belirliyor ve geçmiş satışlar ile günün saati gibi etkenleri kullanarak hangi ürünlerin yenilenmesi gerektiğini sıralıyor.
Ardından makine bir kılavuz ray boyunca ilerliyor, bir depolama kutusuna uzanıyor ve hesaplanan noktadan bir şişe ya da kutuyu kavrıyor. Ürünü raftaki doğru yerine yerleştiriyor. Düşen bir ürün, önü kapanmış bir depolama bölmesi veya başka sıra dışı bir durum, insan gözetmenlere uyarı gönderilmesine yol açabiliyor.
Bu tür sistemlerde genellikle aynı anda çalışan birkaç bilgisayarlı görü modeli kullanılıyor. Biri ürünleri tanıyor, diğeri kolun doğru noktaya uzanabilmesi için derinliği tahmin ediyor, üçüncüsü boşlukları veya yanlış yerleştirilmiş ürünleri kontrol ediyor, dördüncüsü de olağan dışı durumları arıyor. Bilgisayarlı görü, görüntüleri yorumlayan ve makinenin kamera görüntüsünü hareket talimatlarına dönüştürmesini sağlayan bir yazılım türü.
Geliştiriciler bu modelleri gerçek mağaza görüntüleri ve simülasyonda oluşturulan yapay görüntülerle eğitiyor. Robotun içindeki ve uç bilgisayarlar olarak adlandırılan kompakt bilgisayarlar, ağ bağlantısı yavaş olduğunda bile anında karar vermesini sağlıyor. Yenileme önceliklerini belirlemeye ve rafların boş kalmasını azaltmaya yardımcı olmak için satış geçmişi ve stok hedefleri bulut sistemleri üzerinden aktarılabiliyor.
Rutin adımlar otomatik yürütülürken istisnai durumları insanlar ele alıyor. Bu birleşimin amacı, birinin mağazanın içinden makineyi sürekli gözetmesine gerek kalmadan hata oranını düşük tutmak. Bu aynı zamanda ortamı yorumlamanın zorlaştığı durumlarda otomasyonun hâlâ insan desteğine bağlı olduğu anlamına geliyor.
Hachioji'de yürüme hızında teslimat denemesi
Seven-Eleven'ın Hachioji'deki denemesi işi mağazanın dışına taşıyor. Müşteriler 7NOW uygulaması üzerinden sipariş veriyor, çalışanlar alışveriş ürünlerini bir teslimat robotuna yüklüyor ve makine kaldırımlarda saatte yaklaşık 6 kilometre hızla ilerliyor. Hedeflenen teslimat süresi yaklaşık 20 dakika.
Robot trafik sinyallerini izliyor ve güzergâhındaki engellerden kaçınıyor. Müşteriye ulaştığında bir QR kodun okutulması bölmeyi açıyor ve sipariş teslim alınabiliyor. Uzaktan çalışan gözetmenler yolculuğu takip edebiliyor ve gerektiğinde kontrolü devralabiliyor.
Perakendeci, makinelerin yokuşlarda nasıl çalıştığını incelemek ve yaşlı sakinlerden geri bildirim almak için yokuşlu bir deneme bölgesi seçti. Yokuşlar ve ağır alışveriş poşetleri, yakındaki bir mağazaya ulaşmayı bile zorlaştırabiliyor. Güvenilir bir teslimat hizmeti, bu sakinlerin günlük ihtiyaçlarını karşılamasını kolaylaştırabilir.
Bir şirket sözcüsü, bölgenin neden seçildiğini şöyle açıkladı:
Hizmeti uygulamaya geçirmeden önce karşılaşacağımız sorunları netleştirmek için özellikle yokuşların bulunduğu ve yaşlı nüfusun yoğun olduğu bir bölgeyi hedefledik.
Deneme, evlere teslimatı ve son kilometre lojistiğini zorlayan Japonya'daki kamyon şoförü açığını da ele alıyor. Son kilometre lojistiği, teslimat yolculuğunun yakındaki bir mağaza veya dağıtım noktasından müşterinin kapısına kadar olan son bölümünü ifade eder. Bu denemede siparişi hazırlayıp yükleme işini çalışanlar sürdürüyor, mahalle içinde taşıma işini ise robot üstleniyor.
Mağaza ve kaldırım denemeleri aynı personel sorununun farklı yönlerini ele alıyor. Biri mağaza içindeki tekrarlanan işleri azaltmayı, diğeri ise küçük bir makinenin kısa mesafeli teslimatı yapıp yapamayacağını sınamayı amaçlıyor. Birlikte ele alındıklarında, daha az çalışanla marketlerin müşterilere hizmet vermeyi nasıl sürdürebileceğini araştırıyorlar.
Kaldırım robotlarının güvenliğini ne sağlıyor?
Teslimat robotları kaldırım kenarlarını, yayaları, evcil hayvanları ve diğer nesneleri belirlemek için lidar ve kameralar kullanıyor. Lidar, ışıkla mesafe ölçerek makinenin çevresindeki alanı anlamasına yardımcı oluyor. Bu ölçümler güzergâh planlamasını, engellerden kaçınmayı ve trafik sinyallerine uyarak kavşaklardan geçmeyi destekliyor.
Sensörler ani hareketleri de izliyor. Bir çocuk robotun önüne fırlarsa makine duruyor. Hız sınırları hareketi yürüme hızında tutuyor; güzergâhlar ise coğrafi sınırlarla belirleniyor. Yani makineler serbestçe dolaşmak yerine tanımlı bir alanda çalışıyor.
Uzaktan izleme merkezi, güzergâhın kapalı olması veya robotun kafa karıştırıcı bir durumla karşılaşması hâlinde insan desteği sağlıyor. Düşük hızlar, sınırlandırılmış çalışma alanları ve müdahale olanağı, teknoloji geliştirilirken riskleri azaltmayı amaçlıyor.
Japonya, 2023'te kurallarını değiştirerek belirli koşullar altında düşük hızlı teslimat robotlarının kamuya açık yollarda kullanılmasına izin verdi. Koşullar arasında uzaktan izleme, sesli uyarılar ve katı hız sınırları yer alıyor. Bu değişiklik, denemelerin özel yerleşkelerle sınırlı kalmayıp gerçek mahallelerde yapılmasının önünü açtı.
Şehirler ve polis birimleri, deneme güzergâhları, kavşaklar ve çalışma saatleri konusunda perakendecilerle koordinasyon sağlıyor. Bu çerçeve, yavaş hareket eden araçlara ilişkin kurallara benziyor ve yayalarla yaşanabilecek çatışmaları azaltmaya odaklanıyor. Robotların günlük yolculuklarda insanlarla alanı ne kadar iyi paylaştığı, güvenlik açısından pratik bir sınama olmaya devam edecek.
FamilyMart ve Lawson kendi sistemlerini geliştiriyor
FamilyMart, yüzlerce mağazada otonom raf yerleştirme sistemleri kullanmak için Tokyo merkezli Telexistence girişimiyle çalıştı. TX SCARA modeli içecek reyonlarında çalışıyor; bir ray üzerinde ilerleyerek depodan şişe ve kutuları alıyor ve raflara yerleştiriyor.
Sistem günde 1.000'e kadar ürünü yenileyebiliyor ve günün her saati çalışabiliyor. Bir yapay zekâ platformu, hangi ürünlerin öncelikle yenilenmesi gerektiğine karar vermek için raf görüntülerini ve satış verilerini inceliyor. Derinlik ve renk sensörleri, kol her ürünü taşırken ona yön veriyor.
Bir sorun çıktığında uzaktaki bir operatör sanal gerçeklik konsolu üzerinden uzaktan kontrolü devralıp sorunu saniyeler içinde çözebiliyor. Uzaktan kontrol, bir kişinin makineyi başka bir konumdan yönetmesi anlamına geliyor. Sistem böylece otomatik yazılımının kendi başına çözemediği durumlarla başa çıkabiliyor.
FamilyMart, makineleri doğrudan satın almak yerine robot hizmeti aboneliğiyle ödeme yapıyor. Bu düzenleme, ekipmana erişimi her birimi satın alma zorunluluğu yerine yinelenen bir hizmet giderine dönüştürüyor.
Lawson da uzaktan kontrol edilen raf yerleştirme robotlarını test etti ve sistemler daha otonom hâle geldikçe denemeleri genişletme olasılığını değerlendirdi. Uzaktan kontrol, mağazalar personel esnekliği kazanırken geliştiricilerin eğitim verisi toplamasına ve sıra dışı durumları ele almasına olanak sağlıyor. Operatörler her yerden bağlanabiliyor; bu da işe gidip gelemeyen veya esnek saatleri tercih eden kişiler için fırsatlar yaratıyor.
E-ticaret ve elektronik sektörlerindeki şirketler de teslimat robotlarını test etti. 2025'teki hareketlilik, makinelerin ilgi çekici yenilikler olmaktan çıkıp belirli ve tekrarlanabilir işlere yöneldiği yıllara yayılan denemelerin devamı niteliğinde. FamilyMart'ın uygulaması, içecek yenileme işinin yüzlerce mağazada otomatikleştirildiğini şimdiden gösteriyor; Seven-Eleven ise raf yerleştirme, temizlik ve uzaktan müşteri desteğini bir araya getiren daha kapsamlı bir sistemi test ediyor.
Çalışanlar ve müşteriler için neler değişiyor?
İstihdam tartışmalarını Japonya'nın demografik baskıları şekillendiriyor. Pek çok yönetici, dolduramadıkları vardiyaları karşılamaya ve çalışma çağındaki nüfus azalırken hizmetleri korumaya çalışıyor. Mağazaların buzdolaplarını dolu tutacak, zeminleri temizleyecek ve müşterilere yardımcı olacak insanlara ihtiyacı sürüyor.
Robotlar, çalışanlara yaşlı bir müşteriye yardımcı olmak, iade işlemi yapmak veya yerel bir menü geliştirmek gibi muhakeme ve empati gerektiren işlere daha fazla zaman ayırma olanağı sağlayabilir. Seven-Eleven'ın iş yükünü azaltma hedefi, makinelerin kazandırabileceği zamanı günlük hayattaki bu faydalara bağlıyor.
Japonya Restoran Çalışanları Sendikası yetkilisi Niki Harada, hizmet sektöründeki çalışanları bekleyen belirsizliği şöyle anlattı:
Robotların restoranlarda nasıl bir etki yaratacağını şu an söylemek zor. Daha az çalışan gerektirebilirler ama yeni işler de yaratabilirler.
Müşteriler değişiklikleri en çok sakin saatlerde fark edebilir. Ekrandaki uzaktan görevli, yakındaki bir temizlik robotu çalışırken karmaşık bir ödeme veya yaş doğrulama işleminde yardımcı olabilir. Hedeflenen faydalar; rafların daha az boş kalması, kesintisiz hizmet ve teslimatlara daha hızlı erişim.
Hachioji'de yokuşlar ve ağır çantalar alışverişi zorlaştırabildiği için yaşlı sakinlere özellikle odaklanılıyor. Teslimat robotlarının güvenilir olduğu kanıtlanırsa yakındaki marketler, temel ihtiyaçları aynı gün ulaştıran küçük merkezlere dönüşebilir. Bu hizmetin faydalı olması, makinelerin hizmet vermeleri beklenen gerçek sokaklarda ve müşterilerle ne kadar iyi başa çıktığına bağlı olacak.
Maliyetler, mahremiyet ve henüz verilmemiş kararlar
Kaldırım robotları dar alanlar, zorlu hava koşulları ve zaman zaman yaşanan vandalizmle başa çıkmak zorunda. Görüntüleme sistemleri kamusal alanların görüntülerini de kaydediyor; bu nedenle mahremiyet, uygulamanın yaygınlaşmasına ilişkin tartışmaların bir parçası. Perakendeciler ve belediyelerin verilerin ne kadar süre saklanacağı, olayların bildirilmesi ve sigorta konusunda net kurallar belirlemesi gerekecek.
Düşük hız ve insan desteği mevcut yaklaşımın temel unsurları. Makine sayısı arttıkça operatörlerin güvenli çalıştıklarını da göstermesi gerekecek. Küçük ölçekli bir deneme, yöneticilere daha büyük bir filoya yatırım yapmadan önce sorunları inceleyebilecekleri bir ortam sunuyor.
Seven-Eleven mağaza denemesini yaklaşık üç ay boyunca değerlendirecek. Şirketin kararları; güvenilirliğe, müşterilerin tepkilerine ve makinelerin hizmet kalitesini korurken iş yükünü sürekli biçimde azaltıp azaltmadığına bağlı olacak. Daha geniş çaplı uygulama için bir tarih açıklanmadı.
Hachioji teslimat pilot uygulamasının 2026'nın başlarına kadar sürmesi planlanıyor. Yöneticiler güvenilirliği, müşteri ilgisini ve her teslimatın maliyetini ücretler ve yakıt fiyatlarıyla karşılaştıracak. Üretim arttıkça donanım maliyetleri düşme eğiliminde; sistemler daha fazla çalışma saatinden öğrendikçe yazılımlar da gelişebiliyor. Uygulamanın genişletilmesi, bu kazanımların güvenilir ve ekonomik bir hizmete dönüşüp dönüşmediğine bağlı olacak.
Önemli tarihler ve deneme süreleri şöyle:
- 2023: Japonya, izleme, uyarılar ve hızla ilgili koşullar altında düşük hızlı teslimat robotlarının kamuya açık yollarda kullanılmasına izin verdi.
- 12 Eylül 2025: Seven-Eleven'ın Tokyo'daki mağaza deneyi ve Hachioji'deki teslimat denemesi, personel açığını gidermeye yönelik çabalarının parçası.
- Yaklaşık üç ay: Tokyo mağaza denemesinin, uygulamanın genişletilip genişletilmeyeceğine karar verilmeden önce planlanan değerlendirme süresi.
- 2026'nın başları: Hachioji teslimat denemesinin planlanan bitiş dönemi.
Bilinmesi Gerekenler
- Seven-Eleven Japan, Tokyo'daki bir mağazada içecek yerleştirme robotlarını, temizlik makinelerini ve uzaktan müşteri desteğini test ediyor.
- İçecekleri yenilemek çalışanların günde tahminen bir ila iki saatini alıyor. Şirket, uygulamanın genişletilmesi hâlinde iş yükünü yaklaşık yüzde 30 azaltmayı hedefliyor.
- Hachioji'deki teslimat denemesi yaklaşık 10.000 haneyi kapsıyor, 7NOW uygulamasını kullanıyor ve yaklaşık 20 dakikada teslimatı hedefliyor.
- Teslimat robotları saatte yaklaşık 6 kilometre hızla ilerliyor; sensörler, belirlenmiş güzergâhlar ve uzaktan insan gözetimi kullanıyor.
- Japonya'da öngörülen çalışan açığı 2030'da yaklaşık 3,4 milyondan 2040'ta yaklaşık 11 milyona yükseliyor.
- FamilyMart yüzlerce mağazada otonom içecek yerleştirme robotlarını devreye aldı; Lawson ise uzaktan kontrol edilen raf yerleştirme robotlarını test etti.
- Mağaza denemesi yaklaşık üç ay sürecek; Hachioji denemesinin 2026'nın başlarına kadar devam etmesi planlanıyor. Uygulamanın genişletilmesi maliyete, güvenilirliğe, güvenliğe ve müşteri kabulüne bağlı.






