Sekiz dakika süren alarmın ardından acil düzeltme
Japonya'nın deprem erken uyarı sistemi, 16 Ekim 2026'da saat 12.40'ta 9,9 büyüklüğünde bir deprem için uyarı yayımladı. Uyarılar, Hokkaido'dan Japonya'nın orta kesimlerine uzanan geniş bir bölgeye gönderildi. Rusya'nın Kamçatka Yarımadası yakınlarında meydana gelen gerçek depremin büyüklüğü 6,9'du. Japonya'da yalnızca hafif sarsıntı kaydedildi; Hokkaido'nun Hakodate kentindeki sismik şiddet 1'e ulaştı.
İçindekiler
- Sekiz dakika süren alarmın ardından acil düzeltme
- 16 Ekim'de ne oldu?
- Hesaplamalar nasıl yanlış gitti?
- Mesafe güvenlik önlemi gerektiği anda çalışmadı
- 9,9 büyüklüğündeki deprem neden bu kadar büyük paniğe yol açtı?
- Uyarının iptali neden yeni bir alarm sesi çıkardı?
- Yolcuların seyahati durdu, öğrenciler sarsıntı bekledi
- Düzeltme neyi değiştirdi, sırada ne var?
- Öne Çıkanlar
Japonya Meteoroloji Ajansı (JMA), sahte uyarının uzak depremleri işlemek için kullanılan yazılımdaki hatalardan kaynaklandığını belirledi. Sistem, uygun olmayan bir hesaplama formülü kullandı, depremin konumunu tutarsız biçimde ele aldı ve deprem merkezine çok uzak gözlem istasyonlarından gelen verileri dışarıda bırakmadı.
Uyarı, yayımlandıktan sekiz dakika sonra, saat 12.48'de iptal edildi. Ajans aynı akşam saat 21.30 civarında yazılımı acil olarak düzeltti ve aynı deprem verilerinin artık uyarıyı tetiklemeyeceğini kontrol etti.
JMA'nın ilk 16 Ekim tarihli açıklamasında, işleme sisteminin depremi Kuril Adaları'nda gösterdiği ve büyüklüğünü 9,9 olarak fazla tahmin ettiği doğrulandı. Ajans o aşamada nedenin araştırılmakta olduğunu bildirdi.
Daha sonra açıklanan bulgular, uzak bir depremin Japonya'nın geniş bir bölümünde şiddetli sarsıntı tahminine nasıl yol açtığını ortaya koyuyor. Ayrıca 2020'deki benzer bir sahte uyarıdan sonra devreye alınan güvenlik önleminin çalışmadığını da gösteriyor.
16 Ekim'de ne oldu?
Deprem, Kamçatka yakınlarında yaklaşık 160 kilometre derinlikte meydana geldi. Olay raporlarında depremin saati 12.38 civarı olarak verilirken, daha sonra hazırlanan afet kronolojisinde yaklaşık 12.35 olarak kaydedildi. Uyarının yayımlanma ve iptal saatleri ise tutarlı biçimde 12.40 ve 12.48 olarak belirtildi.
- 12.35-12.38 civarı: Kamçatka yakınlarında 6,9 büyüklüğünde deprem meydana geldi.
- 12.40: JMA, Hokkaido'dan Japonya'nın orta kesimlerine kadar uzanan bölge için deprem erken uyarısı yayımladı ve sarsıntı şiddetinin 7'ye ulaşabileceğini öngördü.
- 12.48: Gözlemler yalnızca hafif sarsıntı olduğunu gösterince ajans uyarıyı iptal etti.
- 21.30 civarı: JMA, hatalı çalışan mesafe filtresini düzeltti ve deprem verilerini yeniden kontrol etti.
Bu iptal, hizmetin 2007'de tam olarak devreye girmesinden bu yana kamuya yönelik bir deprem erken uyarısının ilk kez geri çekilmesi oldu. Daha önce de sahte uyarılar verilmişti; ancak bu olayda, alıcılara uyarının geri çekildiğini bildiren ek bir acil bildirim gönderildi.
Hesaplamalar nasıl yanlış gitti?
Uyarı sistemi, depremin nerede meydana geldiğini, büyüklüğünü ve farklı yerlerde ne kadar sarsıntı yaratacağını tahmin etmek için sismometrelerden gelen verileri bir araya getiriyor. Her hesaplamanın diğerleriyle uyumlu olması gerekiyor. Konumun yanlış belirlenmesi, hem tahmini büyüklüğü hem de beklenen sarsıntıyı etkileyebiliyor.
JMA, bu olayda uzak bir depremin işlenmesinde birbiriyle bağlantılı iki hesaplama hatası tespit etti. Japonya yakınlarındaki depremler için tasarlanmış bir formül, Kamçatka'daki olayda kullanıldı. Ayrıca sistem, büyüklüğü hesaplarken ve sarsıntıyı tahmin ederken depremin farklı konumlarını kullandı; oysa her iki hesaplamada da aynı konumun esas alınması gerekiyordu.
Büyüklük hesabında deprem, Japonya'dan gerçekte olduğundan daha uzakta gösterildi. Sarsıntı tahmininde ise Japonya'ya daha yakın bir konum kullanıldı. Bu hatalar bir araya gelerek depremin büyüklüğünün ve ülkeye ulaşacak sarsıntıya ilişkin tahminin abartılmasına yol açtı.
Ajansın ilk açıklamasında, uyarı sürecinde kullanılan konum Kuril Adaları olarak belirtilmişti. Daha sonra yapılan açıklama, sorunun yalnızca depremin yanlış yerde gösterilmesinden ibaret olmadığını ortaya koydu: Hesaplamanın farklı bölümlerinde farklı konumlar kullanılıyordu.
JMA'nın deprem ve tsunami gözlem birimi başkanı Ayataka Ebita, sistemin her sonucu personelin onayını beklemek yerine bu hesaplamaları otomatik olarak yaptığını söyledi.
"Her sonuç üretilirken hesaplamaları gerçek zamanlı olarak izlemiyoruz. Sistem bunları otomatik biçimde oluşturuyor; dolayısıyla bu değişiklikleri gerçekleşirken her zaman gözlemleyemiyoruz," dedi Ebita.
Mesafe güvenlik önlemi gerektiği anda çalışmadı
JMA, koruyucu bir filtrenin de çalışmadığını belirledi. Filtrenin, deprem merkezine en az 700 kilometre uzaklıktaki istasyonlardan gelen verilerin büyüklük hesabında kullanılmasını önlemesi gerekiyordu.
En yakın gözlem istasyonu olan Hokkaido'daki Nemuro, deprem merkezine yaklaşık 1.200 kilometre uzaklıktaydı. Bu, dışlama sınırının yaklaşık 500 kilometre ötesindeydi. Filtre düzgün çalışsaydı, bu uzak istasyonlardan gelen veriler hesaplamaya dahil edilmeyecekti.
Ajans, güvenlik önlemini Temmuz 2020'de Torishima yakınlarında meydana gelen bir depremle ilgili sahte uyarının ardından devreye almıştı. Önlemin ekim ayında çalışmaması, sistemin reddetmek üzere tasarlandığı verilerin işleme sürecine girmesi anlamına geliyordu.
Mesafe önem taşıyor; çünkü sistem, bir istasyonda kaydedilen dalgalardan geriye doğru hesap yaparak bunlara yol açan depremi tahmin etmek zorunda. Ebita, tahminin güvenilirliğinin istasyon sayısına bağlı olduğunu ve deprem bu istasyonlardan uzaklaştıkça verilerin güvenilirliğinin azalabileceğini söyledi. Bu olayda hem uzak verilerin ele alınışında hem de bu veriler kullanılarak yapılan hesaplamalarda hata meydana geldi.
9,9 büyüklüğündeki deprem neden bu kadar büyük paniğe yol açtı?
JMA, 9,9'un sistemlerinin dışarıya iletebildiği en yüksek büyüklük değeri olduğunu bildirdi. Dolayısıyla sahte uyarıda, Japonya'nın sismik şiddet ölçeğinin en yüksek seviyesi olan 7 şiddetinde sarsıntı tahmininin yanında sistemin iletebildiği en yüksek sayı da yer aldı.
Büyüklük ve sismik şiddet farklı şeyleri tanımlar. Büyüklük, depremin kaynağındaki gücünü ölçer. Şiddet ise belirli bir yerde zeminin ne kadar sarsıldığını ifade eder. Bir depremin tek bir büyüklük değeri vardır; ancak sarsıntının şiddeti kentten kente değişir.
Japonya'da ölçülen en yüksek şiddet, Hakodate'de kaydedilen 1 oldu. Bu seviyede sarsıntıyı yalnızca bazı kişiler fark eder. Oysa tahmin, şiddet ölçeğinin en üst seviyesine ulaşmıştı. Böylece insanlara beklemeleri söylenen sarsıntı ile gerçekte yaşadıkları arasında büyük bir fark oluştu.
Büyüklük değerleri, sıradan bir sayma ölçeğine kıyasla çok daha hızlı artar. Büyüklükteki bir puanlık artış, açığa çıkan enerjinin yaklaşık 32 katına çıkması anlamına gelir. 9,9 büyüklüğündeki bir deprem, 2011'de Japonya'nın kuzeydoğusunu vuran 9,0 büyüklüğündeki depremin yaklaşık 22 katı enerji açığa çıkarırdı. Dünya genelinde kaydedilen en büyük deprem, 1960'ta Şili'de meydana gelen 9,5 büyüklüğündeki depremdi.
Uyarının iptali neden yeni bir alarm sesi çıkardı?
Gözlemler sarsıntının zayıf olduğunu doğrulayınca JMA uyarıyı geri çekti. Ebita, ölçülen en yüksek şiddetin 2 veya daha düşük olması ya da sinyalin deprem dışı bir kaynaktan geldiğinin anlaşılması halinde iptal bildirimi yayımlandığını söyledi. Bu olayda ölçülen en yüksek şiddet 1'di.
İptal bildirimi ulaştığında akıllı telefonlar yeniden ses çıkardı. Şiddetli sarsıntı bekleyenler için bir başka yüksek acil durum sesi, mesajı okuyabilmelerinden önce ek bir kafa karışıklığı anına yol açtı.
Olay, uyarı hizmetinin önündeki iki ayrı görevi ortaya koydu: Deprem tahminini doğru yapmak ve düzeltmeyi insanların hızla anlayabileceği biçimde iletmek. İptal bildirimi uyarıyı sona erdirdi; ancak birçok kullanıcıya tehlikeyi duyurmak için kullanılan dikkat çekici sesle ulaştı.
Olayın ardından, iptal mesajlarının acil durum uyarı sesi kullanılmadan gönderilmesi önerildi. JMA'nın duyurduğu acil yazılım düzeltmesi, deprem hesaplamalarında kullanılan mesafe filtresini ele aldı; iptal seslerinin değiştirilmesine yönelik bir karar açıklanmadı.
Yolcuların seyahati durdu, öğrenciler sarsıntı bekledi
Central Japan Railway, otomatik güvenlik sisteminin uyarıya tepki vermesinin ardından Tokaido Shinkansen hattındaki seferlerin 15 dakika durduğunu bildirdi. Kesinti, bir hesaplama hatasının telefon ekranlarının ötesine geçerek ulaşımı anında etkileyebileceğini gösterdi.
Baş Kabine Sekreteri Minoru Kihara, hükümetin Kamçatka depremiyle bağlantılı herhangi bir hasar bildirimi almadığını söyledi. Kihara ayrıca tahliye edilen, korunmak için önlem alan ya da seyahat ve iş faaliyetleri aksayan kişilerin yaşadığı kaygı ve yükü kabul etti.
Tokyo'da, Waseda Üniversitesi'nde okuyan 20 yaşındaki İngiliz öğrenci Lola Milroy-Tompkins, uyarı sesi duyulduğunda kampüs kafeteryasında öğle yemeği yiyordu. Çok daha şiddetli bir olay beklediğini anlattı.
"Daha önce hiç deprem yaşamadım; her şeyin etrafımda devrilmeye başladığı, çok şiddetli bir sarsıntı olacağını düşündüm," dedi Milroy-Tompkins.
Onun anlattıkları, tahminin anlık etkisini ortaya koyuyor: İnsanlar, ne olacağını öğrenmeyi beklerken şiddetli sarsıntıya karşı hazırlık yapmak zorunda kaldı. Uyarı bölgesinde telefonlar, hoparlörler ve televizyon yayınları, ajans alarmı geri çekmeden önce acil mesajlar iletti.
Düzeltme neyi değiştirdi, sırada ne var?
JMA'nın acil düzeltmesi, deprem merkezine en az 700 kilometre uzaklıktaki istasyonları dışarıda bırakan işlevi yeniden devreye soktu. Ajans daha sonra 16 Ekim'deki olayı düzeltme uygulanmış biçimde yeniden kontrol etti ve olayın artık kamuya yönelik bir uyarı üretmeyeceğini doğruladı.
Ajans, sahte uyarının yol açtığı rahatsızlık ve yük için özür diledi; ayrıntılı soruşturmayı sürdüreceğini ve benzer bir olayın tekrarlanmasını önlemek için ek önlemler alacağını bildirdi. Çalışmaların ne zaman tamamlanacağına ilişkin bir tarih vermedi.
Daha önceki olaylar somut karşılaştırma olanağı sunuyor. Temmuz 2020'de yanlış konum tahmini ve abartılı büyüklük, Tokyo'nun da aralarında olduğu 15 vilayette uyarıların verilmesine yol açtı. Ağustos 2013'te deniz tabanındaki bir sismometreden gelen gürültünün küçük bir depremin verileriyle birleştirilmesi, Kinki bölgesinde geniş çaplı sahte uyarılara neden oldu. JMA'ya göre bu olayların hiçbirinde 1 veya üzeri şiddette sarsıntı kaydedilmedi.
Ekim ayındaki olay, bu kaygıları farklı biçimde bir araya getirdi: Gerçek bir uzak deprem, tutarsız konum tahminleri, uygun olmayan bir formül ve çalışmayan bir güvenlik önlemi. Acil düzeltme, uzak istasyonlardan gelen verilerin büyüklük hesabına girmesini önlemesi gereken filtreyi hedef aldı. Süren soruşturma ise bu verileri şiddetli sarsıntı uyarısına dönüştüren daha geniş hata zincirini inceliyor.
Öne Çıkanlar
- 16 Ekim 2026 saat 12.40'ta verilen sahte uyarıda depremin büyüklüğü 9,9 olarak tahmin edildi ve sarsıntı şiddetinin 7'ye ulaşabileceği bildirildi.
- Kamçatka yakınlarındaki depremin gerçek büyüklüğü 6,9'du. Japonya'da kaydedilen en yüksek sarsıntı şiddeti, Hakodate'de ölçülen 1 oldu.
- Sistem, uygun olmayan bir formül kullandı; büyüklük ve sarsıntı hesaplamalarında deprem için farklı konumlar esas alındı.
- Deprem merkezine en az 700 kilometre uzaklıktaki istasyonları dışarıda bırakması gereken güvenlik önlemi çalışmadı.
- JMA, uyarıyı sekiz dakika sonra iptal etti ve mesafe filtresini aynı akşam onardı.
- Tokaido Shinkansen 15 dakika durdu. Hükümet, depremle bağlantılı herhangi bir hasar bildirilmediğini açıkladı.






