Japonya’da Prens Hisahito’nun reşit olmasıyla veraset tartışması yeniden gündemde

11 dakikalık okuma
Japonya’da Prens Hisahito’nun reşit olmasıyla veraset tartışması yeniden gündemde

Kraliyet ailesindeki dönüm noktası, Japonya’nın veraset çıkmazını gözler önüne seriyor

İmparator Naruhito’nun 19 yaşındaki yeğeni ve Japonya’nın Krizantem Tahtı’nda ikinci sıradaki Prens Hisahito, bu hafta sonu saray törenleri, törensel bir taç ve görevlerini yerine getirme sözüyle reşit olmasını kutladı. Kutlama, dünyanın en eski monarşisinin karşı karşıya olduğu zor soruyu da yeniden gündeme taşıdı: Yalnızca baba soyundan gelen erkeklerin tahta çıkmasına izin veren yasalar yürürlükteyken monarşiyi kim sürdürecek?

İçindekiler
  1. Kraliyet ailesindeki dönüm noktası, Japonya’nın veraset çıkmazını gözler önüne seriyor
  2. Gençlik giysisinden yetişkinlik tacına
  3. Saray töreninin ötesine uzanan program
  4. Veraset kuralları aile soyunu nasıl daralttı?
  5. Reform neden çıkmaza girdi?
  6. Kamu görevlerine hazırlanan bir biyoloji öğrencisi
  7. Kadınlar aileden ayrılmak ve yoğun incelemeyle karşı karşıya
  8. Milletvekillerinin önündeki seçenekler
  9. Küçülen bir ülkede küçük bir hane
  10. Bilinmesi gerekenler

Hisahito’nun babası Veliaht Prens Akishino, taht sırasında ilk sırada. Onu Hisahito, ardından da 89 yaşındaki İmparator Emeritus Akihito’nun küçük kardeşi Prens Hitachi izliyor. İmparatorluk ailesinin yakın çevresinde başka genç erkek varis bulunmuyor. İmparator Naruhito’nun tek çocuğu Prenses Aiko ise mevcut kurallara göre tahta çıkamıyor.

Biyoloji eğitimi alan ve yusufçuklar üzerine saha notları tutan üniversite birinci sınıf öğrencisi Hisahito için tören, kişisel bir geçiş dönemine işaret ediyordu. Japonya içinse lake kaplı taç ve atların çektiği fayton, veraset zincirinin ne kadar daraldığını bir kez daha görünür kıldı. Kamuoyu uzun süredir bir kadının tahta çıkmasına izin verilmesini destekliyor; ancak yasanın değiştirilmesi konusunda siyasi uzlaşma sağlanamıyor.

Japonya imparatorunun savaş sonrası anayasa uyarınca siyasi gücü yok. Görevi devleti ve halkın birliğini temsil etmek. Buna rağmen kurumun kültürel ağırlığı büyük: Tarih kayıtları imparatorluk soyunu bin yılı aşkın geçmişe dayandırırken, efsaneler başlangıcını yaklaşık 2.600 yıl öncesine götürüyor. Bugün karşı karşıya olunan temel zorluk, bu sürekliliği bu kadar az sayıda uygun varis varken nasıl koruyacağı.

Reklam

Gençlik giysisinden yetişkinlik tacına

Hisahito güne Tokyo’daki aile konutunda başladı. Burada, İmparator Naruhito’dan tacı getiren imparatorluk elçisini smokinle karşıladı. Ana tören İmparatorluk Sarayı’nda düzenlendi; kıyafetleri ve başlığı, kraliyet ailesinin yetişkin bir üyesi olma yolundaki her aşamayı simgeliyordu.

Prens ilk olarak gençliği simgeleyen bej bir kaftanla göründü. Görevliler daha sonra gençlik başlığını çıkarıp yerine yetişkinlerin resmî başlığı olan siyah kanmuri’yi taktı. Bu değişiklik, imparatorluk ailesindeki yeni sorumluluklarını görünür kıldı.

Prens Hisahito taç için imparatora teşekkür etti ve bu sorumlulukları ciddiyetle üstleneceğine söz verdi. İmparatorluk ailesi üyelerinin kamuoyuna yönelik açıklamaları nadir ve titizlikle hazırlanan metinler olduğundan, bu söz ayrı bir önem taşıyor.

Reşit olma töreninde bugün tacı bana tevdi ettiğiniz için çok teşekkür ederim," dedi Prens Hisahito. "İmparatorluk ailesinin yetişkin bir üyesi olarak sorumluluklarımın bilincinde, görevlerimi yerine getireceğim.

Hisahito daha sonra siyah yetişkin kıyafetlerini giydi ve saray yerleşkesindeki üç kutsal mekânda dua etmek üzere faytonla yola çıktı. Günün ilerleyen saatlerinde Matsu no Ma’da, sarayın seçkin Çam Odası’nda, İmparator Naruhito ve İmparatoriçe Masako’ya saygılarını sunması ve Krizantem Yüce Nişanı’nın Büyük Kordonu’nu alması planlandı.

Resmî ziyaretler arasında büyükanne ve büyükbabası İmparator Emeritus Akihito ile İmparatoriçe Emerita Michiko’yu selamlaması da yer aldı. Program, genç prensin yeni kamusal konumunu ailenin birkaç kuşağıyla buluşturuyor.

Saray töreninin ötesine uzanan program

Hisahito’nun reşit olma kutlamaları gelecek haftaya da uzanıyor. Haftanın başında Japonya’nın en önemli Şinto tapınağı Ise Jingu’yu ve ilk imparator kabul edilen İmparator Jinmu’nun Nara’daki mozolesini ziyaret etmeyi planlıyor.

Prens, Tokyo banliyölerindeki büyük dedesi İmparator Hirohito’nun mozolesini de ziyaret etmeyi planlıyor. Haftanın ortasında Başbakan Shigeru Ishiba ve diğer ileri gelenlerle öğle yemeğinde bir araya gelmesi öngörülüyor.

Reklam

Planlanan ziyaretler, onun kişisel dönüm noktasını imparatorluk ailesinin dinî ve atalara dayanan gelenekleriyle ilişkilendiriyor. Yeni törensel konumu, sarayın üniversite eğitimini sürdürürken üstleneceğini belirttiği kamusal sorumlulukların da kademeli olarak artmaya başlayacağı anlamına geliyor.

Veraset kuralları aile soyunu nasıl daralttı?

Mevcut veraset sırası üç erkekten oluşuyor: Veliaht Prens Akishino, Prens Hisahito ve Prens Hitachi. İmparator Naruhito’nun kızı Prenses Aiko, İmparatorluk Hanedanı Yasası veraseti baba soyundan gelen erkeklerle sınırladığı için bu sıranın dışında. Bu ilkeye göre soy, bir prenses üzerinden çocuklarına değil, babalar üzerinden aktarılmalı.

Japonya’da tahta çıkan sekiz kadın imparatoriçe oldu; sonuncusu 18. yüzyılda hüküm sürdü. Bu imparatoriçelerin hiçbiri hükümdarlıkları sırasında varis dünyaya getirmedi. Dolayısıyla geçmişte kadınların tahta çıkmış olması, bugünkü tartışmadaki ayrı bir soruyu yanıtlamıyor: Bir kadın, tahtı kendi çocuğuna devredebilir mi?

Yasal çerçeve 19. yüzyılın sonlarında daha kısıtlayıcı hâle geldi. 1889 tarihli İmparatorluk Hanedanı kuralları veraseti baba soyundan gelen erkeklerle sınırladı; 1947 tarihli İmparatorluk Hanedanı Yasası da bu kısıtlamayı sürdürdü. Prenseslerin çocukları aile içinde dünyaya gelseler bile veraset dışında kalıyor.

Önceki kuşaklarda potansiyel erkek varislerin sayısını artırmanın başka bir yolu vardı: cariyelik. Bu uygulama yaklaşık bir asır önce sona erdi. Uygulamanın ortadan kalkmasıyla yasal kısıtlamaların sürmesi birleşince, varis havuzu çok daha küçük kaldı.

Veraset tartışmasının başlıca dönüm noktaları bir asrı aşkın zamana yayılıyor:

  • 1889: İmparatorluk Hanedanı kuralları veraseti baba soyundan gelen erkeklerle sınırlandırdı.
  • 1947: İmparatorluk Hanedanı Yasası bu kuralı korurken, imparatorluk ailesinin yan kollarındaki 11 prenslik hanesi statüsünü kaybetti.
  • 2005: Bir hükümet komisyonu, cinsiyet gözetmeksizin en büyük çocuğun tahta çıkmasını önerdi.
  • 2006: Hisahito’nun doğumu, yakın vadeli veraset kaygılarını hafifletti ve değişiklik yönündeki ivmeyi zayıflattı.
  • 2021: Prenses Mako, Kei Komuro ile evlenince imparatorluk ailesinden ayrıldı.
  • 2022: Başka bir uzman komisyonu, ailenin üyeliğini korumaya yönelik yöntemler önerirken erkek soyundan verasetin sürdürülmesini destekledi.

Reform neden çıkmaza girdi?

Tokyo, yaklaşık yirmi yıldır değişiklikleri değerlendiriyor. 2005 tarihli hükümet komisyonu doğrudan bir çözüm önerdi: Erkek ya da kız fark etmeksizin en büyük çocuk tahta çıkabilsin. Bu yaklaşım, bir kadının hükümdar olmasına ve çocuğunun da onun ardından tahta geçmesine olanak tanıyacaktı.

Reklam

Hisahito’nun 2006’da doğması, bu önerinin çevresindeki siyasi baskıyı değiştirdi. Yeni bir erkek varisin doğmasıyla yakın vadeli kaygılar azaldı ve gelenekçiler mevcut sistemi koruma konusunda daha fazla destek kazandı. Sonraki kuşakların nasıl tahta çıkacağına ilişkin daha uzun vadeli soruysa yanıtsız kaldı.

2022’de raporunu sunan uzman komisyonu muhafazakâr bir yaklaşım benimsedi. Erkek soyundan veraseti destekledi, prenseslerin evlendikten sonra da resmî görevlerini sürdürebilmeleri için imparatorluk statülerini korumalarına izin verilmesini önerdi ve 1947’de statülerini kaybeden eski yan kollardan erkek soyundan gelenlerin aileye katılabileceğini gündeme getirdi.

Milletvekilleri, prenseslerin eşlerinin ve çocuklarının da imparatorluk statüsü alıp almaması gerektiği konusunda uzlaşamadı. Bu anlaşmazlık, nihai bir önerinin hazırlanmasını engelledi. Önde gelen muhafazakâr gazeteler de diğer yayın organlarıyla birlikte parlamentoya İmparatorluk Hanedanı Yasası’nı değiştirme çağrısı yaptı. Bu çağrılar arasında kadınların evlendikten sonra da ailede kalmasına izin verilmesi ve kadınların tahta çıkmasının değerlendirilmesi de yer alıyor.

Saray işlerini yönetmiş eski İmparatorluk Hane Ajansı Başkanı Shingo Haketa, tartışmanın çıkmaza girmesinin genç prensin omuzlarına olağanüstü bir yük bindirdiği uyarısında bulundu.

"Çözüme kavuşmayan tartışma, imparatorluk ailesinin geleceğinin yükünü tek başına Hisahito’nun omuzlarına bıraktı," dedi Haketa.

Kamuoyu yoklamaları yıllardır kadınların tahta çıkmasına ve kadınların evlendikten sonra imparatorluk ailesinde kalmasına geniş destek olduğunu gösteriyor. Nagoya Üniversitesi’nde kraliyet tarihi uzmanı olan Hideya Kawanishi, törenler sırasında kamuoyunun ilgisinin arttığını ancak sonrasında çoğu zaman azaldığını anlattı.

Genel olarak kadın imparatorları destekleyen insanlar seslerini biraz daha yükseltirse, siyasetçiler konuyu daha ciddi ele alabilir," dedi Kawanishi. "Ancak törenler bitince medya dâhil toplum sakinleşiyor ve yoluna devam ediyor.

Kamu görevlerine hazırlanan bir biyoloji öğrencisi

Hisahito, Tokyo yakınlarındaki Tsukuba Üniversitesi’nde biyoloji eğitimi alan birinci sınıf öğrencisi. Özellikle böceklerle, en çok da yusufçuklarla ilgileniyor ve Akasaka İmparatorluk Yerleşkesi’ndeki yusufçuk türleri üzerine bir araştırmanın ortak yazarları arasında yer alıyor.

Prens, kentlerdeki böcek popülasyonlarını korumaktan söz etti. Bu ilgi, canlıların binalar, yollar ve diğer insan faaliyetleriyle şekillenen yerlerde nasıl hayatta kaldığını inceleyen kent ekolojisi alanına giriyor. Bilimsel ilgi alanları, kayabalıkları üzerine araştırmalar yayımlamış olan İmparator Emeritus Akihito’nun ilgilerini ve imparatorluk ailesinin bilime ve sanata verdiği daha geniş desteği de yansıtıyor.

Reklam

Hisahito badminton oynuyor; saray yerleşkesinde sebze ve pirinç yetiştiriyor. Mart ayında düzenlediği ilk basın toplantısında yeni görevlerini ciddiyetle ve dikkatle yerine getirme sözü verdi. Saray, eğitimini sürdürürken kamusal çalışmalarının da kademeli olarak artacağını belirtiyor.

Derslerini, hobilerini ve sorumluluklarını dengeleyen bir öğrenci portresi, yoğun incelemeye tabi tutulan ailenin daha tanıdık bir yönünü gösteriyor. Kamuoyu tartışmaları onun eğitimi ve üniversiteye giriş sürecini de gündeme getirdi. Monarşiye ilişkin hükümet görüşmeleri ağır ilerlerken akademik çalışmaları ve kampüsteki sakin günlük yaşamı bir dayanak olmayı sürdürüyor.

Kadınlar aileden ayrılmak ve yoğun incelemeyle karşı karşıya

İmparatorluk ailesinin kadın üyeleri, halktan biriyle evlendiklerinde aileden ayrılmak zorunda. İmparatorun tek çocuğu Prenses Aiko için mevcut kurallar hem veraset dışında kalması hem de aile dışından biriyle evlenmesi durumunda haneden ayrılması anlamına geliyor.

Hisahito’nun ablası Prenses Mako, üniversiteden tanıdığı Kei Komuro ile evlendiğinde 2021’de unvanını kaybetti. Çift, yoğun tabloid basını takibinin ardından ABD’ye taşındı. Saray daha sonra Mako’nun travma sonrası stres bozukluğu yaşadığını açıkladı.

Daha önce tanınmış bir diplomat olan İmparatoriçe Masako, aileye katıldıktan sonra stresle bağlantılı yıllarca süren sağlık sorunları yaşadı. İmparatoriçe Emerita Michiko da imparatoriçelik yıllarında stresin yol açtığı sağlık sorunları çekti. Bu deneyimler, imparatorluk ailesindeki kadınlardan beklenenlere ilişkin tartışmaların arka planını oluşturuyor.

Aiko halkın güçlü desteğine sahip ve imparatorun doğrudan soyundan geliyor. Reform yanlıları, yetenekli kadınların aileden ayrılmasını zorunlu kılmanın kamu hizmetinden deneyimli kişileri uzaklaştırdığını ve zaten küçük olan kurumu daha da küçülttüğünü savunuyor. Kadınların ailede kalmasına izin verilmesi, hanenin görevlerini yerine getirme kapasitesini artırabilir; veraset kurallarının değiştirilmesi ise gelecekte kimin imparator olabileceği sorusunu ele alabilir.

Milletvekillerinin önündeki seçenekler

Milletvekilleri ve akademisyenlerin tartıştığı seçenekler, miras ve aile üyeliği konusunda farklı kararlar içeriyor. Herhangi bir değişiklik için yasada düzenleme yapılması, siyasi uzlaşma sağlanması ve ailenin kamusal rolünün dikkatle değerlendirilmesi gerekecek.

Bazı öneriler tahtı kimin devralabileceğini değiştirmeyi amaçlıyor. Diğerleri ise resmî görevleri yerine getirebilecek imparatorluk ailesi üyelerinin sayısını artırmayı ya da korumayı hedefliyor:

  • Cinsiyet gözetmeksizin en büyük çocuğun tahta çıktığı mutlak primogenitür sistemini benimsemek. Pek çok Avrupa monarşisinin izlediği bu yaklaşım, Prenses Aiko’yu veraset sırasına dâhil eder.
  • Tahtta olan bir imparatoriçenin tahtı çocuğuna devretmesine izin vermek. Bu, anneden gelen soyu veraset yolu olarak kabul eder ve babalara dayalı tek yönlü uygulamayı sona erdirir.
  • Eski imparatorluk kollarından erkek soyundan gelenleri, evlat edinme yoluyla da aileye katmak. Bazı muhafazakârlar, 1947’de imparatorluk ailesinin yan kollarındaki 11 prenslik hanesi çıkarıldıktan sonra erkek soyundan veraseti güçlendirmek için bu yaklaşımı destekliyor.
  • Prenseslerin evlendikten sonra da imparatorluk statülerini koruyarak kamusal görevlerini sürdürmelerine izin vermek. Milletvekillerinin eşlere ve çocuklara statü verilip verilmeyeceğini ve uygun çocukların veraset sırasındaki yerini de karara bağlaması gerekir.
  • Kamu güvenini korumak için açık ölçütler ve şeffaflıkla, gözden geçirilmiş kurallar çerçevesinde sınırlı evlat edinme yoluyla aileyi genişletmek.
Reklam

Prenseslerin ailede kalması, hâlihazırda kamusal görevleri yerine getiren kişilerin korunmasına yardımcı olur. Kadınların tahta çıkmasına izin verilmesi, anneden gelen soyun tanınması ya da eski kollardan erkek soyundan gelenlerin aileye katılması ise gelecek veraset sorununa farklı yasal yollarla çözüm getirebilir.

İmparatorun siyaset üstü konumu, tartışmayı özellikle hassas kılıyor. Parlamento, bu birleştirici rolü destekleyen aileyi nasıl ayakta tutacağını değerlendirirken tarihsel süreklilik ile toplumsal cinsiyet ve adalete ilişkin güncel beklentileri de dengelemek zorunda.

Küçülen bir ülkede küçük bir hane

Japonya’nın imparatorluk ailesi kültürü, ulusal hafızayı ve bir ülkenin kurumları ile gelenekleri aracılığıyla kazandığı nüfuz olan yumuşak gücü bir araya getiriyor. Hisahito’nun törenleri yüzyıllar öncesine uzanan ritüellere dayanıyor. Monarşi, ulusal krizler ve kutlamalar sırasında da süreklilik sağlayan bir unsur olduğundan, veraset meselesi saray yaşamının ötesinde önem taşıyor.

Japonya’nın daha geniş demografik sorunları da tabloya başka bir boyut katıyor. Ülkede 2024’te doğumlardan yaklaşık bir milyon fazla ölüm kaydedildi; bu, 1960’ların sonlarından bu yana görülen en sert yıllık düşüştü. Başbakan Ishiba durumu sessiz bir acil durum olarak nitelendirdi ve çocuk bakımının genişletilmesi, çalışma hayatının daha esnek hâle getirilmesi gibi önlemleri destekledi.

İmparatorluk hanesi de kendi içinde küçülen bir nüfusla karşı karşıya. Hanede çocuk bulunmuyor ve potansiyel varislerin sayısı yalnızca birkaç kişiyle sınırlı. Mevcut veraset sırası monarşiyi bir kuşak daha sürdürebilir; ancak daha uzun vadeli geleceği büyük ölçüde Hisahito’ya bağlı.

Reform yapılmazsa Hisahito’nun erkek çocuğu olmaması veya sağlık sorunlarıyla kişisel tercihlerin varis havuzunu daha da daraltması hâlinde soy tükenebilir. Kadınların tahta çıkmasına izin veren ya da mevcut prensesler ve aileleri etrafında haneyi koruyup yeniden güçlendiren değişiklikler, monarşiye daha geniş bir temel sağlayabilir.

Nihai bir reform üzerinde uzlaşma sağlanmış değil. Prens, tapınak ziyaretlerine ve ataları anma törenlerine katılırken, Ishiba ile planlanan öğle yemeğine hazırlanırken çözüme kavuşmamış yasal seçenekler milletvekillerinin önünde duruyor. Hisahito’nun reşit olması, Japonya’nın yaşayan bir geleneği korurken modern bir anayasal monarşinin pratik ihtiyaçlarını nasıl karşılayabileceğine ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.

Bilinmesi gerekenler

  • 19 yaşındaki Prens Hisahito, siyah kanmuri başlığı, sarayda dualar ve görevlerini yerine getirme sözüyle reşit olmasını kutladı.
  • Veliaht Prens Akishino’nun ardından taht sırasında ikinci sırada. 89 yaşındaki Prens Hitachi, mevcut veraset sırasındaki diğer tek kişi.
  • 1947 tarihli İmparatorluk Hanedanı Yasası, yalnızca baba soyundan gelen erkeklerin tahta çıkmasına izin veriyor ve Prenses Aiko’yu dışarıda bırakıyor.
  • Japonya’da tahta çıkan sekiz kadın imparatoriçe oldu; ancak veraset 1889’dan beri yasayla erkeklerle sınırlandırılıyor.
  • 2005 tarihli bir komisyon, cinsiyet gözetmeksizin en büyük çocuğun tahta çıkmasını önerdi. Hisahito’nun 2006’da doğmasının ardından bu öneriye yönelik ivme azaldı.
  • 2022 tarihli bir komisyon, prenseslerin evlilikten sonra ailede kalmasını ve eski kollardan erkek soyundan gelenlerin değerlendirilmesini önerirken erkek soyundan verasetin korunmasını destekledi.
  • Anketler, kadınların tahta çıkmasına ve evlilikten sonra imparatorluk ailesinde kalmasına geniş destek olduğunu gösteriyor.
  • Hisahito, kamusal sorumluluklarını artırmaya hazırlanırken Tsukuba Üniversitesi’nde biyoloji eğitimi alıyor.
  • Hisahito’nun reşit olma programında Ise Jingu, imparatorluk ailesinin mozoleleri ve hafta ortasında Başbakan Shigeru Ishiba ile öğle yemeği yer alıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir