Çin'e güven, çatışma konusunda temkinle bir arada
Chicago Council on Global Affairs ile The Carter Center'ın 2025 baharında yaptığı ankete göre Çinli katılımcıların yüzde 48'i ülkelerinin küresel liderliği diğer güçlerle paylaşmasını, yüzde 41'i ise baskın bir rol üstlenmesini tercih etti. Bu görüş ayrılığı, Çin'in gücüne duyulan dikkat çekici güvenle birlikte görülüyor: Katılımcıların yüzde 97'si ülkeyi küresel ölçekte en azından bir ölçüde güçlü olarak nitelendirirken, yüzde 90'ı dünya meselelerinde aktif rol almasını destekledi.
İçindekiler
- Çin'e güven, çatışma konusunda temkinle bir arada
- Katılımcılar Çin'in gücünü nasıl kullanmasını istiyor?
- Washington'a güvensizlik işbirliğine neden alan bırakıyor?
- Tayvan, savaş korkusuyla baskı desteğini bir araya getiriyor
- Dostluk değerlendirmelerinde Rusya ve Kuzey Kore önde
- Çin'e duyulan güven yurt dışındaki görüşlerle nasıl karşılaştırılıyor?
- Ekonomik rekabete rağmen ticarete destek sürüyor
- Küresel kurumlara destek, gerilimlerle birlikte sürüyor
- Anketler ne gösteriyor, nerede temkinli olmak gerekiyor?
- Bilinmesi gerekenler
Ülke çapında yapılan anket, Çin'de yaşayan insanların uluslararası gücü, ekonomik fırsatları ve savaş tehlikesini nasıl değerlendirdiğine dair ender bir bakış sunuyor. Katılımcıların yalnızca yüzde 17'si ABD'yi Çin'in dostu olarak tanımladı; bu, ankete dahil edilen ülkeler arasındaki en düşük dostluk oranıydı. Buna rağmen yüzde 61'i, çıkarların örtüştüğü alanlarda işbirliği yapmayı, örtüşmediği alanlarda ise ABD'nin gücünü sınırlamaya çalışmayı içeren dengeli bir Washington politikasını destekledi.
Tayvan ve ekonomik rekabet başlıca kaygı kaynaklarıydı. Katılımcıların yüzde 57'si Tayvan konusunda ABD'yle olası bir çatışmayı büyük tehdit olarak görürken, yüzde 55'i Washington'la ekonomik rekabeti aynı şekilde değerlendirdi. Bu kaygılar, uluslararası ticarete yönelik yaygın destek ve Çin'in nüfuzunun artacağına duyulan güvenle bir arada bulunuyordu.
Bulgular, Çin'in dünyayla güçlü ilişkilerini sürdürmesini isteyen ancak ne ölçüde yetki araması gerektiği konusunda uzlaşmayan bir kamuoyuna işaret ediyor. Ayrıca Washington'a güvensizliğin işbirliğini desteklemekle bir arada bulunabileceğini gösteriyor. Geçimini ticarete, eğitime veya uluslararası iş dünyasına bağlı olarak sağlayanlar için iki ülke arasındaki ilişkiler, ulusal güçle ilgili soruların yanı sıra pratik fırsatları da kapsıyor.
Katılımcılar Çin'in gücünü nasıl kullanmasını istiyor?
Askeri güç, teknolojik yenilik ve ekonomik güç, Çin'in nüfuzunun temel dayanakları olarak yaygın biçimde gösterildi. Katılımcıların üçte ikisi, fikirler, gelenekler ve kültürel çekicilik aracılığıyla insanları cezbetme; askeri veya ekonomik baskıdan farklı olarak yumuşak güç kaynağı olan kültürü de öne çıkardı.
Katılımcıların büyük bölümü, Çin'in nüfuzunun gelecek beş yıl içinde artmasını bekledi. Yaklaşık her 10 kişiden 7'si, Çin'in onu dünyanın en büyük ülkesi yapan benzersiz bir karaktere sahip olduğu görüşüne katıldı. Bir ülkenin kendisini diğerlerinden üstün kılan nitelikleri bulunduğu düşüncesi, ulusal istisnacılık olarak tanımlanıyor. Bu inanç, ülkedeki güven duygusunun gücünü açıklamaya yardımcı oluyor.
Liderliğin paylaşılmasını tercih edenlerin oranı, baskın rolü destekleyenlerin oranını 7 puan aştı. Paylaşılan liderlik, diğer büyük güçlerin de uluslararası kararlarda söz sahibi olması anlamına geliyor. Makalede tarif edilen bu vizyonda ABD, Avrupa Birliği, Hindistan ve diğer ülkeler de Çin'in yanında yer alıyor.
Baskın rolü destekleyenler, Çin'in askeri gücü, sanayi kapasitesi ve teknolojik üstünlüğüyle bağlantılı daha iddialı bir yönelimi tercih etti. Paylaşılan liderliğe destek ise uluslararası kurumlarla birlikte çalışmaya ve ortaklıklar kurmaya daha yakın. Chicago Council on Global Affairs, bulguları anket bulguları ve özeti başlığıyla yayımladı.
Çin liderleri Birleşmiş Milletler'i ve Dünya Ticaret Örgütü'nü (DTÖ) savunurken Kuşak ve Yol Girişimi'ni de destekledi. Pekin, girişim kapsamında yaklaşık 150 ülkeyle işbirliği anlaşması bulunduğunu belirtiyor. Altyapı, lojistik ve bağlantı projeleri Asya, Afrika, Orta Doğu'nun yanı sıra Avrupa ve Latin Amerika'nın bazı bölgelerine uzanıyor.
Ortaklıklar maliyet ve riskleri paylaşabilir, Çin'in imalat ve teknoloji sektörlerine pazar sağlayabilir ve ABD baskısına karşı koyan koalisyonlar kurulmasına yardımcı olabilir. Birden fazla ülkenin birlikte çalıştığı çok taraflı diplomasiye verilen kamuoyu desteği, Pekin'in uluslararası hukuk ve küresel kurumlara yönelik çağrılarını güçlendiriyor.
Washington'a güvensizlik işbirliğine neden alan bırakıyor?
ABD nadiren dost olarak görülse de en çok tercih edilen politika, işbirliğiyle rekabeti bir araya getiren yaklaşımdı. Bu yaklaşımı destekleyen yüzde 61'lik kesim, çıkarların örtüştüğü alanlarda dostane ilişkiler kurulmasını desteklerken çıkarların çatıştığı durumlarda ABD'nin gücünü sınırlamaya da kapı araladı.
ABD'nin ekonomik açıdan daha güçlü olduğuna inanan katılımcılar, dostane işbirliğini desteklemeye daha yatkındı. Çin'in daha güçlü olduğunu düşünenler ise ABD'nin gücünü sınırlamaya yönelik çabaları daha fazla destekledi. Dolayısıyla iki ekonominin göreli gücüne ilişkin algılar, Washington'la ilişkiler konusundaki farklı tercihleri yansıtıyordu.
Tarifeler ve teknoloji kısıtlamalarına rağmen ticaret ve yatırım ilişkileri, küresel tedarik zincirleri, iklim değişikliği ve küresel sağlık alanlarındaki ortak çalışmalar ilişkinin bir parçası olmayı sürdürüyor. Tedarik zincirleri, malzemeleri ve ürünleri ülkeler arasında taşıyan işletme ve ulaşım ağlarıdır. Bu zincirlerdeki aksaklıklar her iki taraftaki üreticileri, çalışanları ve müşterileri etkileyebilir.
Dengeli bir politika; temel diplomatik ilişkileri sürdürmeye, krizleri istikrarlı biçimde yönetmeye ve askeri olay riskini azaltmayı amaçlayan kurallara alan açıyor. Bu yaklaşım içinde ekonomik ve teknolojik rekabet de devam edebilir. Bu tercih, ülkelerin derin ekonomik bağlarının ve kontrolsüz bir çatışmanın maliyetlerinin farkında olunduğunu gösteriyor.
The Carter Center ile Emory Üniversitesi'nin 2024'te yaptığı bir anket, katılımcıların çoğunun ABD'yle dostane ve barışçıl ilişkileri Çin'in refahı için gerekli gördüğünü ortaya koydu. Aynı çalışma, Tayvan konusunda güç kullanmaya karşı temkinli bir tutumun yanı sıra belirli koşullarda zorlayıcı önlemlere açık kayda değer bir azınlığın bulunduğunu da gösterdi. Rusya'nın Ukrayna'daki savaşına yönelik destekleyici görüşler de yaygındı; bu durum, çatışmaların tümünde ortak bir itidal anlayışı bulunmadığını ortaya koydu.
Tayvan, savaş korkusuyla baskı desteğini bir araya getiriyor
Tayvan, katılımcıların güvenlik kaygılarının merkezindeydi. 2025 baharındaki ankete katılanların yüzde 57'si, ada nedeniyle Washington'la olası bir çatışmayı büyük tehdit olarak değerlendirdi. Pekin, Tayvan'ı kendi toprağı olarak görüyor. Halk Kurtuluş Ordusu, devriye, tatbikat ve gri bölge taktikleriyle ada çevresindeki baskıyı artırdı. Gri bölge taktikleri, açık savaşa dönüşmeden baskı uygulayan eylemleri ifade ediyor.
Tayvan halkına yönelik görüşler, hükümetine ilişkin görüşlerden çok daha olumluydu. Katılımcıların 10'da 9'u Tayvan halkının Çin'e dostça yaklaştığını söylerken, Taipei'deki hükümeti dost olarak tanımlayanların oranı yarıdan azdı. Resmi ilişkiler gerginliğini korusa da bu fark, halklar arasındaki bağlar için alan bırakıyor.
The Carter Center ile Emory Üniversitesi'nin 2024 tarihli çalışmasında katılımcıların yüzde 55'i, Tayvan sorununu çözmek için asla güç kullanılmaması gerektiği görüşüne katıldı. Yaklaşık dörtte biri ise bu görüşe katılmadı. Katılımcılara birleşmeyi hedefleyen zorlayıcı adımlar için varsayımsal bir takvim sorulduğunda en sık verilen yanıt, beş yıl içinde oldu.
Bu yanıt varsayımsal bir takvimle ilgiliydi; çalışma bu tür adımlar için planlanmış bir tarih belirtmedi. Bulgular, açık savaşa karşı çıkışın, baskı taktiklerini kabullenmenin ve egemenlik açısından temel görülen bir konuda ilerleme isteğinin bir arada bulunduğunu gösterdi. Egemenlik, bir ülkenin kendi toprağı saydığı bölge üzerindeki yetkisi anlamına geliyor.
Kamuoyu tercihleri, liderlerin bir krizi yatıştırmak ya da tırmandırmak için sahip olduğu hareket alanını etkileyebilir. Tayvan'da çatışma kaygısı ve uluslararası ilişkilerde aktif rol almaya verilen destek, kriz hatlarını, askeri faaliyetlere ilişkin şeffaflığı ve yanlış hesaplamaları önlemeye yönelik güvenilir kuralları özellikle önemli kılıyor. Tayvan halkına yönelik olumlu görüşler de iki taraf arasında kişisel bağların kurulmasına zemin sağlıyor.
Dostluk değerlendirmelerinde Rusya ve Kuzey Kore önde
Katılımcıların yüzde 83'ü Rusya'yı, yüzde 76'sı ise Kuzey Kore'yi Çin'in dostu olarak nitelendirdi. Bu yüksek oranlar, ABD'nin bazı müttefikleri ve Çin'in çevresindeki diğer ülkelere yönelik daha soğuk görüşlerle tezat oluşturdu.
Avustralya, Avrupa Birliği ve Vietnam dostluk sıralamasında orta sıralarda yer aldı; katılımcıların yaklaşık yarısı bu tarafları dost olarak tanımladı. Katılımcıların çoğunluğu Hindistan, Filipinler ve Güney Kore'yi dost olarak görmedi. En olumsuz değerlendirmeler Japonya ve ABD'ye yönelikti.
Bu tablo, güvenin güvenlik ilişkileri ve ekonomik çıkarlarla şekillendiği Doğu Asya'daki zorlu komşuluk ortamına ilişkin bir kamuoyu görüşüne işaret ediyor. Katılımcıların çoğu, ortak değerlerden çok bu çıkarların ağırlık taşıdığı, kamplara bölünmüş bir dünya görüyor gibi görünüyordu.
Alberta Üniversitesi'ndeki Çin Enstitüsü'nün 2025 tarihli anketi tabloya başka bir boyut ekledi. Katılımcılar, gelecekte yaşanabilecek askeri bir çatışmada en olası rakip olarak ABD'yi, ikinci sırada ise Japonya'yı gösterdi. Buna karşın ABD, yurt dışında eğitim için yine en çok tercih edilen ülke oldu ve iş fırsatları bakımından da öne çıkan seçenekler arasındaydı.
Kanada göç için en çok tercih edilen ülkeler arasında yerini korudu. Bu tercihler, yabancı hükümetlere güvensizliğin o ülkelerdeki eğitim, kariyer ve yaşam fırsatlarına duyulan ilgiyle bir arada bulunabileceğini gösteriyor. Bir kişi, bir ülkenin stratejik niyetlerinden kaygı duyarken yine de orada eğitim görmek veya çalışmak isteyebilir.
Çin'e duyulan güven yurt dışındaki görüşlerle nasıl karşılaştırılıyor?
Pew Research Center'ın 2025'in başlarında 24 ülkede yaptığı küresel ankette, ABD'ye yönelik olumlu görüşlerin medyanı yüzde 49, Çin'e yönelik olumlu görüşlerin medyanı ise yüzde 37 oldu. Aradaki fark 12 puandı. Medyan, tüm katılımcıların görüşlerini birleştiren tek bir oran yerine, ülkelerin sonuçları sıralandığında ortada kalan değerdir.
Bazı ülkelerde ABD'ye yönelik görüşler kötüleşirken Çin hakkındaki görüşler bazı yerlerde iyileşti ve aradaki fark daraldı. Pew'in 15 Temmuz 2025 tarihli küresel anket özeti, her iki ülkeye ve liderlerine yönelik tutumları ülke bazında ayrıntılı tablolarla içeriyor.
Çin, gelişmiş ekonomilerin çoğunda büyük ölçüde olumsuz görüşlerle karşılaşmayı sürdürdü. Afrika'nın ve Güneydoğu Asya'nın bazı bölgelerinde görüşler daha olumluydu. Afrika'da 29 ülkede yapılan Afrobarometer anketi, katılımcıların 10'da 6'sının Çin'in ülkeleri üzerindeki etkisini olumlu gördüğünü ortaya koydu. Bu oran, ABD ve Avrupa Birliği'nin etkisine yönelik olumlu değerlendirmelerden yüksekti.
Asia Society'nin Çin'e yönelik Küresel Kamuoyu Girişimi, tutumlardaki değişimi 2000'den bu yana izliyor. Girişimin verileri, pandemi döneminin ilk yılında Küresel Güney'in bazı bölgelerinde keskin bir düşüş yaşandığını, ardından ise daha değişken bir tablo ortaya çıktığını gösterdi. Afrika ve Orta Doğu'da görüşler istikrarlı kaldı; Güneydoğu Asya'nın bazı bölgelerinde ise iyileşti.
Bölgesel değerlendirmeler arasındaki fark, döneme ve önemli gelişmelere bağlı olarak açıldı veya daraldı. Pew'in 2022 araştırması, Şi döneminde gelişmiş ekonomilerde Çin'e yönelik olumsuz görüşlerde keskin artışlar buldu. Bu görüşler Güney Çin Denizi, pandemiyle ilgili anlatılar ve insan haklarıyla ilişkilendirildi.
Birçok ülkede Devlet Başkanı Şi'ye ve Başkan Trump'a güven düşüktü; ancak tablo bölgelere göre değişiyordu. Avrupa'da ve Asya'nın bazı bölgelerinde halklar, Çin'in artan gücü ve askeri yığınağı konusunda kaygı duyuyordu. İnsan hakları ve iç siyasete müdahale de endişe kaynakları arasındaydı. Pekin daha büyük bir liderlik rolü ararken bu tutumlar uluslararası ortamı şekillendiriyor.
Ekonomik rekabete rağmen ticarete destek sürüyor
Çinli katılımcıların yüzde 73'ü uluslararası ticaretin Çin ekonomisine ve yaşam standartlarına fayda sağladığını söyledi. Yüzde 60'ı küresel serbest ticaret politikasını destekledi. Bu bulgular, ekonomik açıklığa desteğin ABD'yle rekabet konusundaki kaygılarla yan yana durduğunu gösteriyor.
Serbest ticaret, malların ve hizmetlerin sınırlar arasında dolaşımına yönelik düşük veya sıfır gümrük vergisi ve az sayıda başka kısıtlama anlamına geliyor. Gümrük vergileri, ithal ürünlere uygulanan vergilerdir. Korumacı politikalar ise yerli sektörleri yabancı rekabetten korumak için gümrük vergileri veya başka kontroller kullanıyor.
ABD, çok sayıda ithal ürüne kapsamlı gümrük vergileri uyguladı. Çin, seçilmiş sektörleri desteklemek için devletin devreye girdiği sanayi politikalarını, kendi ekonomisini belirli alanlarda açma yaklaşımıyla bir arada yürüttü. Öte yandan yurt dışında kendisini çok taraflı ticaret kurallarının savunucusu olarak tanıttı.
Uluslararası satış ve alımlar Çin'deki üretimi dış pazarlara ve ürünlere bağladığı için ticarete verilen destek somut önem taşıyor. Ticaretin yaşam standartlarına fayda sağladığı yönündeki anket bulgusu, katılımcıların uluslararası ticareti gündelik ekonomik refahla ilişkilendirdiğini, buna karşın birçoğunun ABD'yle ekonomik rekabeti tehdit olarak gördüğünü gösteriyor.
Çin liderleri ileri teknoloji alanında kendine yeterliliğe de daha fazla ağırlık veriyor. Bu çaba, elektronik cihazlarda kullanılan çiplerden temiz enerji tedarik zincirlerine kadar uzanıyor. Çin'in uluslararası kurumlar içindeki nüfuzunu artırma çabası da sürüyor.
Küresel kurumlara destek, gerilimlerle birlikte sürüyor
Katılımcılar, bazı politikalarda uzlaşmayı gerektirse bile Birleşmiş Milletler gibi kurumlar aracılığıyla çalışmayı destekledi. Bu tercih, paylaşılan liderliğe verilen kayda değer destek ve Pekin'in uluslararası kuralları kamuoyu önünde savunmasıyla örtüşüyor.
Ancak dünyanın dört bir yanındaki hükümetler Çin'in devlet teşviklerini, pazara erişim kısıtlamalarını ve teknoloji transferi uygulamalarını yakından inceliyor. Teşvikler, işletmelere veya sektörlere sağlanan kamu desteğidir. Pazara erişimle ilgili kaygılar, yabancı şirketlerin bir ülkede ne ölçüde kolay satış yapabildiği veya faaliyet gösterebildiğiyle; teknoloji transferiyle ilgili kaygılar ise teknik bilgi ve kapasitenin paylaşımıyla ilgilidir.
Pekin'in söylemleriyle uygulamaları her zaman örtüşmüyor. Liderler, küresel kuralları savunurken yerli kapasiteyi korumayı ve yabancı teknolojiye bağımlılığı azaltmayı amaçlayan politikalar da izliyor. Dolayısıyla uluslararası ticarete verilen kamuoyu desteği, açıklıkla seçici kontrolleri bir arada barındıran bir politika ortamında bulunuyor.
Liderlik konusundaki görüş ayrılığı, bu tabloya daha fazla anlam katıyor. Katılımcıların çoğu Çin'in diğer güçlerle birlikte çalışmasını isterken büyük bir azınlık baskın bir rolü destekliyor. Her iki kesim de güçlü bir ülke görüyor, ancak bu gücün nasıl kullanılması gerektiğine dair tercihleri farklı. Anket, tek bir uluslararası stratejiye yönelik ortak bir kamuoyu talebi yerine bu görüş ayrılığını ortaya koyuyor.
Anketler ne gösteriyor, nerede temkinli olmak gerekiyor?
Çin'in sıkı biçimde yönetilen bilgi ortamında anket yapmak pratik zorluklar taşıyor. Örneklem seçimi, katılımcılara erişim ve sosyal beğenirlik yanlılığı sonuçları etkileyebilir. Sosyal beğenirlik yanlılığı, insanların kendi görüşlerini en iyi yansıtan yanıt yerine kabul edilebilir gördükleri yanıtı vermesi durumudur.
Chicago Council on Global Affairs ile The Carter Center, farklı görüşleri ortaya çıkarmak için uzun süreli bir çaba yürüttü. Yöntemlerini ve anket sorularını incelemeye açarak okurların katılımcıların nasıl seçildiğini ve soruların nasıl sorulduğunu değerlendirmesine olanak tanıdı.
Center for Strategic and International Studies'ın özetlediği akademik araştırmalar, tek bir ulusal tutumun işaret ettiğinden daha çeşitli bir kamuoyuna işaret ediyor. Daha varlıklı ve eğitimli katılımcılar genellikle daha liberal görüşlere sahip, piyasaları daha güçlü biçimde destekliyor ve daha az milliyetçi tutum sergiliyor. Çin vatandaşlarının çoğu askeri çözümler yerine diplomatik ve ekonomik araçları tercih ediyor.
ABD'de eğitim gören Çinli öğrenciler, ülkelerinde kalan akranlarına göre çoğu zaman daha liberal görüşlere sahip olduklarını bildiriyor. Alberta Üniversitesi'nin 2025 anketi ayrıca, özellikle genç katılımcılar arasında sosyal medyanın artık uluslararası haberlerin başlıca kaynağı olduğunu ortaya koydu. Bu durum, kriz sırasında anlatıların hızla yayılmasına yol açabilir.
Burada ele alınan çalışmalar farklı dönemleri kapsıyor. Bu nedenle tarihler, 6 Eylül 2025 itibarıyla tabloyu anlamaya yardımcı oluyor:
- Asia Society'nin girişimi, 2000'den bu yana Çin'e yönelik küresel tutumlardaki değişimi izliyor.
- Pew, 2022'de Şi döneminde gelişmiş ekonomilerde artan olumsuz görüşleri belgeledi.
- The Carter Center ile Emory Üniversitesi, 2024'te ABD'yle barışçıl ilişkilere ve Tayvan konusunda güç kullanımına yönelik görüşleri inceledi.
- Chicago Council ile Carter Center, 2025 baharında Çin'de küresel liderlik, ticaret ve uluslararası tehditlere yönelik tutumları araştırdı.
- Pew, 15 Temmuz 2025'te ABD ve Çin'e yönelik değişen görüşleri karşılaştıran araştırmasını yayımladı.
Yabancı politika yapıcılar ve şirketler açısından tekrar eden temalar somut: İşbirliği ve ticarete destek, egemenlik ve güvenlik konusundaki kararlı tutumlarla birlikte bulunuyor. Bu bileşim, Çin kamuoyunun yabancı hükümetlere ve şirketlere yaklaşımını ve Pekin liderlerinin gerilimi azaltmak ya da baskıyı artırmak için sahip olduğu hareket alanını etkiliyor.
Bilinmesi gerekenler
- Katılımcıların yüzde 48'i Çin'in küresel liderliği paylaşmasını, yüzde 41'i ise baskın bir rol üstlenmesini tercih etti.
- Yüzde 90'ı dünya meselelerinde aktif rol alınmasını destekledi; yüzde 97'si Çin'i küresel ölçekte en azından bir ölçüde güçlü gördü.
- ABD'yi dost olarak nitelendirenlerin oranı yalnızca yüzde 17'ydi, ancak yüzde 61'i işbirliğiyle rekabeti birleştiren dengeli bir yaklaşımı destekledi.
- Katılımcıların yüzde 57'si ABD'yle Tayvan konusunda olası bir çatışmayı, yüzde 55'i ise ABD'yle ekonomik rekabeti büyük tehdit olarak gördü.
- Rusya ve Kuzey Kore, sırasıyla yüzde 83 ve yüzde 76 oranında dost olarak değerlendirildi.
- Katılımcıların yüzde 73'ü ticaretin Çin ekonomisine ve yaşam standartlarına fayda sağladığını söyledi; yüzde 60'ı küresel serbest ticareti destekledi.
- The Carter Center ile Emory Üniversitesi'nin 2024 tarihli anketinde katılımcıların yüzde 55'i Tayvan sorununu çözmek için güç kullanılmasına karşı çıktı; bazı katılımcılar ise zorlayıcı adımları destekledi.
- Pew'in 2025 anketinde 24 ülkede ABD'ye yönelik olumlu görüşlerin medyanı yüzde 49, Çin'e yönelik olumlu görüşlerin medyanı yüzde 37 oldu. Bölgesel farklılıklar kayda değer düzeydeydi.






