Değişen bir son, yaratıcı hakları gündeme taşıdı
Gözlerini açan bir kahraman, Bollywood’da yapay zekâ tartışmasının odak noktası hâline geldi. 2013 yapımı romantik film Raanjhanaa’nın Tamilce dublajlı yeniden gösteriminde trajik sonu yumuşatmak için yapay zekâ kullanılması üzerine yönetmen Aanand L. Rai ve başrol oyuncusu Dhanush, yaratıcı haklarının ihlali olarak gördükleri bu değişikliğe itiraz etti.
İçindekiler
- Değişen bir son, yaratıcı hakları gündeme taşıdı
- Yapay zekâ yapımı Hanuman filmi ayrışmayı keskinleştiriyor
- Yapay zekâ bir yapımda şimdiden neler yapıyor?
- Yapay zekâ bilet satışına, fragmanlara ve pazarlamaya giriyor
- Seslendirme sanatçıları iş ve izin konusunda baskı altında
- Yönetmenler bir hikâyenin ardındaki insani kararları savunuyor
- Rıza ve mülkiyet mahkemelere taşınıyor
- Hollywood grevleri karşılaştırma olanağı sunuyor
- Düşük maliyetler fırsat yaratırken işleri değiştirebilir
- Öne Çıkanlar
Değiştirilen son sahnelerde kamera, gözleri aralanan kahramanın üzerinde kaldı. Filmin özgün sonunu bilen izleyiciler için bu küçük hareket, hikâyenin vardığı noktayı değiştirdi. Filmin yaratıcıları içinse tartışma, tamamlanmış bir filmi yeniden yazma yetkisinin kimde olduğu hakkındaydı.
Dhanush, değişikliğin eserin anlamını ortadan kaldırdığını ve teknolojinin, eseri ortaya koyan kişilerin yargısının önüne geçmesine kapı araladığını söyledi. Oyuncu, meselenin önemini hikâye anlatımı ve sinemanın mirası üzerinden anlattı.
Bu alternatif son, filmin ruhunu elinden aldı. Filmleri değiştirmek için yapay zekâ kullanılması, sanat ve sanatçılar açısından son derece kaygı verici bir emsal oluşturuyor. Hikâye anlatımının bütünlüğünü ve sinemanın mirasını tehdit ediyor.
Rai, yeni teknolojinin sunduğu olanakları memnuniyetle karşılarken tamamlanmış filmler konusunda bir sınır çizdi. Yönetmen, tutumunu şöyle özetledi:
Yapay zekâ kesinlikle geleceğin bir parçası; geçmişi değiştirmek için burada değil.
Bollywood’da filmler, dublaj ve yeniden gösterimlerle düzenli olarak yeniden sunuluyor; böylece farklı dillerdeki ve yeni platformlardaki izleyicilere ulaşıyor. Bir olay örgüsünü değiştirmek, bu süreci diyalogları çevirmek ya da görüntüyü iyileştirmekten öteye taşıyor. Bir başkasına hikâyenin kendisi üzerinde yeni bir söz hakkı veriyor.
4 Eylül 2025 itibarıyla bu tartışma, daha geniş bir ticari dönüşümün parçası. Yaklaşık 850 bin kişinin çalıştığı Hindistan ekran endüstrisine yapay zekâ giriyor; maliyetleri düşürme fırsatları sunarken işler, rıza ve denetim konularındaki anlaşmazlıkları da derinleştiriyor.
Yapay zekâ yapımı Hanuman filmi ayrışmayı keskinleştiriyor
Collective Artists' Network, Raanjhanaa tartışmasının başlamasından birkaç gün sonra Chiranjeevi Hanuman The Eternal projesini duyurdu. 2026 için planlanan film, şirket tarafından Hindistan’ın yapay zekâyla tamamen üretilen ilk uzun metrajlı filmi olarak tanıtıldı.
Yapımı önerilen mitolojik destan, Hindu tanrısı Hanuman’ı konu alıyor. Proje, kadim bir efsaneyi yeni yapım araçlarıyla birleştirip küresel izleyiciye ulaştırmayı amaçlıyor. Raanjhanaa mevcut bir eserin değiştirilmesine itirazları gündeme getirirken bu duyuru, tartışmayı baştan sona yeni bir film yaratmaya taşıdı.
Yönetmen Anurag Kashyap, uzun bir kamuoyu açıklamasıyla tepki göstererek yazar ve yönetmenleri film yapımının merkezinden çıkarmanın sinemayı tekdüzeleştireceği uyarısında bulundu. Ajansları ve yapım şirketlerini, yaratıcıların önüne düşük maliyetleri koymakla suçladı.
Farklı formatları deneyen yönetmen Vikramaditya Motwane, tamamı yapay zekâyla üretilen bir filmin izleyicilerin insan eliyle yazılmış hikâyelerden beklediği duygusal derinliği verip veremeyeceğini sorguladı. Bir filmin tek tuşla yapılabilmesinin, yazarlığa atfedilen değeri azaltabileceği kaygısını da dile getirdi.
Tartışma, sektörün teknolojiyle deneyimindeki çeşitli aşamalara uzanıyor:
- 2013: Raanjhanaa, daha sonra Tamilce dublajlı yeniden gösteriminde değiştirilen trajik sonuyla vizyona girdi.
- 2021: Shah Rukh Khan’ın reklam kampanyasında, küçük işletmelerin kişiselleştirilmiş reklamlar hazırlamasına yardımcı olmak için deepfake teknikleri kullanıldı.
- 2023: Hollywood’da yazarlar ve oyuncular; yapay zekâ, dijital dublörler, rıza ve ücretlendirme gibi konularda greve çıktı.
- 2025: Değiştirilen Raanjhanaa sonu ve Hanuman duyurusu, yapay zekânın farklı kullanım alanlarını kamuoyu tartışmasına taşıdı.
- 2026: Chiranjeevi Hanuman The Eternal’ın vizyona girmesi planlanıyor. Kesin bir gösterim tarihi açıklanmadı.
Yapay zekâ bir yapımda şimdiden neler yapıyor?
Hindistan’da her yıl yüzlerce film üretiliyor; senaryo yazımından çekime, kurguya, görsel efektlere ve dublaja kadar farklı alanlarda çalışanlar bu üretimi destekliyor. Yapay zekâ, çoğu zaman sanatçının belirli bir işi tamamlamasına yardımcı olan yazılımlar aracılığıyla bu aşamaların birçoğunda şimdiden kullanılıyor.
Adobe Premiere Pro veya DaVinci Resolve kullanan kurgucular renk düzeltmeyi otomatikleştirebiliyor, farklı çekimlerdeki sesleri eşleştirebiliyor ve diyalogları daha hızlı ayıklayabiliyor. Bu işler, görüntüler farklı koşullarda kaydedilmiş olsa bile sahnelerin görsel ve işitsel tutarlılığını sağlamaya yardımcı oluyor.
Görsel efekt ekipleri kabloları silmek, görüntülerdeki istenmeyen nesneleri kaldırmak ve kalabalık sahneleri genişletmek için yapay zekâ desteğinden yararlanabiliyor. Hareket hâlindeki bir kişiyi ya da nesneyi çevresindeki görüntüden ayırma süreci olan rotoskopi de daha az el emeği gerektirebiliyor.
Sanatçılar yine karmaşık sahneler üzerinde çalışıyor ve yaratıcı kararları veriyor. İlk aşamadaki kazanç zaman: Tekrarlayan düzenlemelere daha az saat harcanması, zorlu çekimlere daha fazla odaklanmayı sağlayabiliyor. Yapımcılar ise takvimi kısaltıp maliyetleri kontrol altında tutmanın yolunu görüyor.
Tamil yönetmen Guhan Senniappan, teknolojiyi hikâyenin görünür bir parçası hâline getirdi. Weapon filminde, usta oyuncu Sathyaraj’ın genç hâlini canlandırmak için yapay zekâyla oluşturulan görüntülerin kullanıldığı iki buçuk dakikalık bir sahne bulunuyor. Bu yöntem, sahnenin tamamının çekilmesine kıyasla maliyetin çok daha düşük olmasını sağladı.
Shah Rukh Khan’ın 2021’deki reklam kampanyası, başka bir kullanım alanını gösterdi. Bir kişinin görünüşünü ve sesini üreten ya da değiştiren deepfake teknikleri, küçük işletmelerin yıldızın yer aldığı kişiselleştirilmiş reklamlar hazırlamasına olanak tanıdı. Kampanya, tek bir oyuncunun dijital suretinin çok sayıda kullanıcıya uyarlanabileceğini gösterdi.
Yazarlar da denemeler yapıyor. Shekhar Kapur, yazmaya başlamadan önce ahlaki çatışmaları incelemek ve olası yönler bulmak için bir sohbet robotuyla devam filmi fikirlerini sınadı. Başka yönetmenler, hikâyeyi ileri taşıyan anlar olan senaryo vuruşlarını puanlamak ya da tempo sorunlarını belirlemek için senaryo analizi uygulamalarını kullanıyor. Bu araçlar, tek komutla tamamlanmış bir senaryo sunmaktan ziyade hızlı geliştirme asistanları olarak işlev görüyor.
Yapay zekâ bilet satışına, fragmanlara ve pazarlamaya giriyor
Film şirketleri, filmlerin izleyiciye nasıl ulaşacağını şekillendirmek için verilerden de yararlanıyor. Pazarlama platformları ilgi düzeyini öngörüp tanıtımları hedef kitlelere yönlendiriyor. Dangal’ın farklı bölgelere ve demografik gruplara yönelik mesajlar hazırlamasına da bu yaklaşım yardımcı oldu.
İzleme platformları, izleyicileri belirli filmlere yönlendirmek için öneri sistemleri kullanıyor. Sinema zincirleri müşterileri çekmek amacıyla sohbet robotlarını ve esnek fiyatlandırmayı deniyor; böylece yapay zekâ, film setinin çok ötesinde alınan kararlara da giriyor.
PVR INOX, bilet ve yiyecek-içecek alışverişini kolaylaştırmayı amaçlayan Movie Jockey adlı sohbet robotunu geliştirdi. Zincir ayrıca müşterilerin yalnızca izledikleri süre kadar ödeme yaptığı bir uygulamayı da denedi. Bu uygulamada kameralar, salona katılımı doğrulamak ve geri ödemeleri desteklemek için yapay zekâ kullanıyor.
Yapım şirketleri senaryo dökümlerini, mekân karşılaştırmalarını ve ilk kurgu montajlarını otomatikleştiriyor. Senaryo dökümü, çekim için nelerin gerektiğini belirliyor; ilk kurgu montajıysa görüntüleri yönetmenin üzerinde çalışabileceği başlangıç sırasına koyuyor. Bu ön adımları otomatikleştirmek, işler arasındaki departmanlar arası aktarımı hızlandırabiliyor.
Fragman ekipleri birden fazla sürüm hazırlayıp şehirler arasındaki etkileşimi karşılaştırmak için yapay zekâ destekli testler kullanabiliyor. Filmin nasıl sunulacağına hâlâ deneyimli bir kurgucu karar verirken yazılım, izleyici tepkisini tekrar tekrar kontrol ediyor. Bu uygulamaların ortak ticari amacı, rutin işlere daha az zaman ayırıp kaynakları insan muhakemesi gerektiren kararlara yöneltmek.
Seslendirme sanatçıları iş ve izin konusunda baskı altında
Hindistan’daki dublaj ve seslendirme iş gücünde on binlerce serbest çalışan olduğu tahmin ediliyor. Metin okuma sistemleri geliştikçe bazı sanatçılar, basit anlatım işleri için daha az teklif aldıklarını söylüyor. Kayıt oturumu ya da iş başına ücret alanlar için talepteki küçük düşüşler bile geçimlerini etkileyebiliyor.
Ses klonlama başka bir kaygı doğuruyor. Bir sistem, bir yıldızın ses dokusunu taklit edebiliyor ya da bunu başka bir oyuncunun performansına uygulayabiliyor. Böylece tanınabilir bir ses kimliğini, o kişiden her repliği kaydetmesi istenmeden kullanmak mümkün hâle geliyor.
Sanatçılar, sözleşmelerde izin, jenerikte adlarının belirtilmesi ve ücret konularının açıkça yazılmasını istiyor. Ayrıca kayıtlarının bir sistemi eğitmek için ne zaman kullanıldığını ve ortaya çıkan sesin ne zaman yeniden kullanıldığını gösteren kayıtlar talep ediyorlar. Denetim izi, sanatçının ilk iş bittikten sonra kaydına ne olduğunu takip etmesini sağlayabilir.
Association of Voice Artists of India, üyelerini belirsiz lisans koşulları ve denetlenmeyen tarafların kayıtları toplaması konusunda uyardı. Bazı sanatçılar, seslerinin hiç kayıt yapmadıkları projelerde kullanıldığını söylüyor.
Yapay zekâ sesleri dramatik sahnelerde gereken duyguyu vermekte hâlâ zorlanıyor; bu da deneyimli dublaj sanatçılarına talebi koruyor. Çalışanlar, teknoloji geliştikçe ve aradaki fark kapandıkça mevcut korumaların zayıflamasından endişe ediyor.
Figüranlar ve teknisyenler de benzer kaygılar taşıyor. Yapay zekâyla oluşturulan kalabalıklar, sentetik dublörler ve otomatik set genişletmeleri çekim günlerini azaltabiliyor. Yapımcı bir sahne için daha düşük fatura görürken ekip çalışanı, ücret aldığı iş günlerinin azalmasıyla karşılaşabiliyor. Eğitim ve sözleşmeler, çalışanların değişen yapım yöntemlerindeki yerini belirlemeye yardımcı olacak.
Yönetmenler bir hikâyenin ardındaki insani kararları savunuyor
Masoom, Mr India ve Elizabeth filmlerinin yönetmeni Shekhar Kapur, deneyselliği insan eliyle hikâye anlatımını savunmakla bir arada yürütüyor. Yapay zekânın, büyük bir hikâye anlatıcısından ziyade tekrarlanan formüllere dayanan filmler için daha büyük bir tehdit oluşturduğunu savunuyor.
Kapur’un görüşü, bir hikâyeye duygusal gücünü veren beklenmedik gelişmelere dayanıyor. Bu niteliği şöyle ifade etti:
En iyi hikâyeler öngörülemezdir ve yapay zekâ öngörülemezlikle başa çıkamaz.
Yönetmenlerin daha geniş kaygısı, sinemanın duygusal gerçekliğe ve beklenmedik tercihlere dayanması. Onlara göre kalıpları tanımaya dayalı bir sistem bunları kendi başına üretemez. Birçok yönetmen, yazılımın film yapımını desteklemesini; hikâyenin yönü üzerindeki denetimin ise insanlarda kalmasını istiyor.
Kapur, Mumbai’nin Dharavi semtinde yapay zekâya odaklanan bir film okulu kuruyor. Dijital yaratımların ileride kendi başlarına yıldızlara dönüşebileceğini de öne sürdü. Tutumu, hikâye anlatımını savunurken daha erişilebilir araçların bağımsız yaratıcıların izleyiciye ulaşmasına yardımcı olabileceği düşüncesini de içeriyor.
Yapımcı ve yönetmen Karan Johar, bir sektör forumunda daha pragmatik bir görüş ortaya koyarak film yapımcılarının makinelerle birlikte çalışmak zorunda kalacağını savundu. İnsan emeğiyle yapılan iş ile otomatik karşılığını ayırt etmek için günlük hayattan bir benzetme kullandı.
Yapay zekâyı benimsememek ve kabul etmemek mümkün değil. Onunla birlikte yaşamak zorundayız. Elinizde taze sıkılmış portakal suyu da konserve portakal suyu da varsa aralarında fark vardır. Biz taze sıkılmış portakal suyuyuz.
Yönetmen Shakun Batra, yapay zekâ kullanılan beş kısa filmden oluşan bir deney hazırladı. İnsan emeğini tamamlayan teknolojiden yana olan Batra, yazar ve yönetmenlerin hayal güçlerini genişletirken tamamlanmış eseri şekillendiren kararları da ellerinde tutmasını istiyor.
Kashyap ve Motwane, tamamen yapay zekâyla yapılan yapımların risklerine daha fazla vurgu yapıyor. Bu görüşler bir arada, yeni araçları denemeye açık yönetmenler arasında bile bir filmin yaratıcı kararlarından kimin sorumlu kalacağı konusunda tartışma olduğunu gösteriyor.
Rıza ve mülkiyet mahkemelere taşınıyor
Hindistan, ekran yapımlarında yapay zekâyı düzenleyecek bir çerçeve oluşturmaya devam ediyor. Oyuncu Anil Kapoor, görüntüsünün ve sesinin izinsiz kullanımını kısıtlayan bir davayı kazandı. Bu karar, kişilerin suretlerinin yasal korumasının dijital çoğaltma alanında da uygulanabileceğini gösterdi.
Suret, bir kişinin yüzü, görünüşü ya da sesiyle tanınmasını sağlayan kimliğidir. Yazılım bu özellikleri yeniden üretebildiğinde izin, tek bir çekim ya da kayıt oturumundan fazlasını kapsamalı. Bir modeli eğitmek, performansı klonlamak ve sonucu yeniden kullanmak, rıza ve ödeme konusunda ayrı kararları gündeme getiriyor.
Bu kaygılar, katkıları daha az görünür olabilen çalışanları da kapsıyor. Kayıtların ve performansların kullanımına ilişkin açık izin, hem yıldızlar hem de kamera arkasında çalışanlar için önem taşıyor.
Yapay zekâyla oluşturulan sahne veya sesleri belirten etiketler, izleyicilerin ne izlediklerini daha iyi anlamasını da sağlayabilir. Süreçlerini açıklayan ve açık jenerik bilgileri sunan stüdyoların, malzemenin nasıl üretildiğini gizleyen şirketlere kıyasla güven kazanmak için daha sağlam bir zemini var.
Raanjhanaa, tamamlanmış bir eserin korunması konusunda da benzer bir tartışma başlatıyor. Birçok yönetmen, yapımcıların yeniden gösterimlerde yaratıcıları sürece katmadan olay örgüsünü ya da karakterleri değiştirmesine karşı çıkıyor. Rai, filmin vizyona girmesinden yıllar sonra hayranların özgün sürümü savunmasından duyduğu memnuniyeti dile getirmişti. Bu durum, izleyicilerin de filmin kimliğini korumada payı olduğunu gösteriyor.
Hollywood grevleri karşılaştırma olanağı sunuyor
Hollywood’da yazarlar ve oyuncular, stüdyoların yapay zekâ kullanımına sınır getirilmesi ve dijital dublörlere ilişkin korumalar talebiyle 2023’te greve çıktı. Rıza ve ücretlendirme, klonlanmış sesler veya yapay zekâyla oluşturulmuş görüntüler konusunda endişelenen Hintli sanatçılar için de olduğu gibi temel kaygılar arasındaydı.
Dijital dublör, bir kişinin görünüşünün bir yapım için yeniden oluşturulmasını sağlıyor. Bununla ilgili pratik sorular arasında kişinin bu kullanıma izin verip vermediği ve ödemenin belirli bir projeyi mi yoksa sonraki kullanımları da mı kapsadığı bulunuyor.
Hindistan’da buna denk bir iş bırakma eylemi yaşanmadı. Görüşmeler, sektör genelinde birleşik bir yanıt oluşturmak yerine meslek birlikleri ve şirketler arasında dağınık biçimde sürüyor. Yaklaşık 850 bin kişinin çalıştığı bir sektörde sözleşmeler, eğitim ve yapım uygulamalarına ilişkin kararlar büyük bir iş gücünü etkileyebilir.
Meslek birlikleri rıza ve adil kullanımı kapsayan örnek sözleşme maddeleri geliştirmeye başlarken film okulları da veri, komut tasarımı ve etik konularını müfredata ekliyor. Komut tasarımı, yararlı bir sonuç üretmesi için yapay zekâ sistemine verilecek talimatların oluşturulması anlamına geliyor. Bu değişiklikler, teknik eğitimi başkasının işini ya da kimliğini kullanmanın getirdiği sorumluluklarla bir araya getiriyor.
Düşük maliyetler fırsat yaratırken işleri değiştirebilir
Yakın gelecekte en olası yön, karma yapım modeli gibi görünüyor. Yazılım senaryoları inceleyebilir, ilk görsel taslakları oluşturabilir ve kaba kurgu hazırlayabilir; ancak yönetmenler, yazarlar, kurgucular, tasarımcılar ve oyuncular filmde neyin yer alacağına karar verir.
Çekimden önce ilk görsel taslağı oluşturma süreci olan ön görselleştirme, komutların bir ekibin fikirleri sınamasına yardımcı olabileceği alanlardan biri. Otomatik kaba kurgular da bir başka başlangıç noktası sunuyor. Sonrasında yaratıcı görev, bu malzemeyi seçmek, gözden geçirmek ve tutarlı bir hikâyeye dönüştürmek oluyor.
Bağımsız yaratıcılar, işe giriş maliyetlerinin düşmesinden yararlanabilir. Küçük bir ekip bu araçlarla özenli görseller hazırlayabilir, birkaç dilde dublaj parçaları oluşturabilir ve daha önce daha fazla kaynak gerektiren pazarlama malzemeleri üretebilir.
Aynı tasarruflar, bazı yerleşik mesleklerde talebi azaltabilir. Küçük bir yapım ekibi için yeni fırsatlar ve serbest çalışan bir sanatçı için daha az iş teklifi, aynı teknolojinin sonucu olabilir. Eğitimin, jenerik bilgilerinin ve sözleşmelerin etkisi, bu kazanımların ne ölçüde paylaşılacağını belirleyecek.
Kapur’un dijital yaratımların yıldızlara dönüşebileceği önerisi; telif payları, jenerik bilgileri ve izleyicilerin kabulü konusunda yeni tartışmalara işaret ediyor. Yapımcılar, sanal oyuncuların nasıl sunulacağına ve onları ortaya çıkaran kişilerin nasıl tanınacağına karar vermek zorunda kalacak.
Sinema salonları da salonları doldurmayı amaçlayan tahmin ve kişiselleştirilmiş tekliflerle kendilerini yeniliyor. Motwane, büyük etkinlik filmlerini birlikte izleme deneyiminin cazibesini vurgulayarak sinema salonlarının sonunun geldiği yönündeki tahminleri reddetti. İzleme deneyimine daha fazla özen göstermek, izleyicilere salona gitmek için daha fazla neden sunabilir.
Bollywood’un önündeki acil görev, bu denemeleri açık bir yaratıcı yetkiyle buluşturmak. Raanjhanaa tartışması tamamlanmış bir filmi, Hanuman projesi yeni bir yapımı, seslendirme sanatçıları ise kendi performansları üzerindeki denetimi ilgilendiriyor. Her biri, sektörün yapay zekâyı benimsemesinde izin, iş ya da yazarlıkla ilgili farklı bir kararı merkeze koyuyor.
Öne Çıkanlar
- Raanjhanaa’nın Tamilce dublajlı yeniden gösteriminde sonun yapay zekâyla değiştirilmesine Dhanush ve yönetmen Aanand L. Rai itiraz etti.
- Collective Artists' Network, Chiranjeevi Hanuman The Eternal’ı 2026 için planlıyor ve filmi Hindistan’ın yapay zekâyla tamamen üretilen ilk uzun metrajlı filmi olarak tanıtıyor.
- Yapay zekâ şimdiden kurguya, görsel efektlere, senaryo geliştirmeye, pazarlamaya, bilet satışına ve fragman testlerine yardımcı oluyor.
- Hindistan’ın ekran sektörü yaklaşık 850 bin kişiye istihdam sağlıyor. Seslendirme sanatçıları, figüranlar ve teknisyenler iş kaybı ve izinsiz yeniden kullanım konusunda kaygılı.
- Shekhar Kapur, Karan Johar ve Shakun Batra, teknolojinin insan yaratıcılığıyla birlikte kullanılmasını destekliyor; Anurag Kashyap ve Vikramaditya Motwane ise tamamen otomatik film yapımının yönünü eleştiriyor.
- Anil Kapoor’un mahkeme zaferi, Hindistan eğlence sektöründe yapay zekâ kuralları geliştirilmeye devam ederken görüntüsünün ve sesinin izinsiz kullanımını kısıtladı.
- Sektörün yeni araçları nasıl benimseyeceğine ilişkin kararlarda açık rıza, ödeme, jenerik bilgileri, açıklık ve eğitim temel önem taşıyor.






