Filipinler, 114. sıraya yükselmesine rağmen 2024 Yolsuzluk Endeksi'nde 33 puan aldı

11 dakikalık okuma
Filipinler, 114. sıraya yükselmesine rağmen 2024 Yolsuzluk Endeksi'nde 33 puan aldı

Daha yüksek sıralama, daha düşük puanı gizliyor

Filipinler, Uluslararası Şeffaflık Örgütü'nün 2024 Yolsuzluk Algı Endeksi'nde (CPI) 180 ülke ve bölge arasında 114. sırada yer aldı, ancak puanı 2023'teki 34'ten 33'e düştü. Ülkenin kendi puanı gerilerken, diğer ülkelerdeki eşit sıralamalar ve değişiklikler nedeniyle sıralamada bir basamak yükseldi.

İçindekiler
  1. Daha yüksek sıralama, daha düşük puanı gizliyor
  2. Endeks neyi ölçüyor?
  3. On yılı aşkın süredir dar bir aralıkta
  4. Filipinler, bölge ülkeleri arasında nerede?
  5. Sel kontrolü ihaleleri inceleme altında
  6. Rüşvet iddiası, yaptırımlara ilişkin kaygıları artırıyor
  7. Yolsuzluk iklim korumasını neden etkiliyor?
  8. Bütçeler ve sözleşmeler için önerilen değişiklikler
  9. İşletmeler ve vatandaşlar ne kazanabilir?
  10. Öne Çıkanlar

Bu sonuç, Filipinler'i 43 olan küresel ortalamanın 10 puan, 44 olan Asya Pasifik ortalamasının ise 11 puan gerisinde bırakıyor. Endeks ölçeğinde sıfır, çok yolsuz; 100 ise çok temiz anlamına geliyor. Puan, kamu sektöründeki yolsuzluğa ilişkin uzman ve iş dünyası değerlendirmelerini özetliyor.

Filipinler on yılı aşkın süredir dar bir puan aralığında kaldı. 2012'den 2024'e kadar puanları 33 ile 38 arasında değişti. Bu dönemde ulaştığı en yüksek puan 2014'teki 38, en düşük puan ise 2021, 2022 ve 2024'teki 33 oldu. Sonuç, ülkeyi yeniden bu düşük seviyeye taşıyarak 2014 zirvesinin beş puan altına indirdi.

4 Eylül 2025 itibarıyla, sel kontrolü harcamalarının incelenmesi ve bir Kongre üyesine rüşvet vermeye yönelik olduğu öne sürülen girişim, kamu yönetiminde dürüstlüğün pratikteki önemini daha görünür hâle getirmişti. Devlet sözleşmelerini kimin aldığı, projelerin nasıl denetlendiği ve usulsüzlüklerin cezalandırılıp cezalandırılmadığına ilişkin sorular, topluluklara sunulan hizmetleri ve altyapıyı etkiliyor.

Puan, Filipinler'i daha geniş çaplı bölgesel bir sorunun da parçası olarak konumlandırıyor. Uluslararası Şeffaflık Örgütü, kamu kaynakları üzerindeki denetimlerin zayıflığını, afet koruması için ayrılan fonların kötüye kullanılması da dâhil olmak üzere iklim eylemindeki aksaklıklarla ilişkilendiriyor. Fırtınalara, yükselen deniz seviyelerine ve daha güçlü tayfunlara maruz kalan bir ülke için bu kaygılar, devlet hesaplarından evlerin ve toplulukların güvenliğine kadar uzanıyor.

Reklam

Endeks neyi ölçüyor?

Uluslararası Şeffaflık Örgütü'nün 2024 CPI sonuçları sayfasında tam sonuçlar ve metodoloji yer alıyor. Endeks, kamu sektöründeki yolsuzluk algısına ilişkin değerlendirmeleri bir araya getiriyor. Her ülke için 13 anket ve değerlendirmeden oluşan bir havuzdan en az üç güvenilir kaynak kullanılıyor. Bu kaynaklar arasında Dünya Bankası ve Dünya Ekonomik Forumu da bulunuyor.

Değerlendirmeler sıfır ile 100 arasında ortak bir ölçeğe dönüştürülüp birleştiriliyor ve sonuçlarla birlikte belirsizlik payı da bildiriliyor. 2024 edisyonu, yaklaşık Mayıs 2023 ile Nisan 2024 arasını kapsayan verilere dayanıyor. Bu nedenle yayım yılı ile temel değerlendirmelerin kapsadığı dönem farklı amaçlara hizmet ediyor: İlki edisyonu tanımlarken ikincisi, bilgilerin ne zaman toplandığını gösteriyor.

Kamu sektöründeki yolsuzluk, çeşitli suistimal türlerini kapsıyor. Rüşvet, usulsüz bir ödeme veya menfaat talep etmeyi ya da vermeyi içeriyor. Kamu kaynaklarının başka yere aktarılması, kamu amacıyla ayrılan paranın farklı bir yere yönlendirilmesi anlamına geliyor. Değerlendirilen diğer uygulamalar arasında kamu görevini kişisel çıkar için kullanmak, çıkar çatışmaları, nepotizm, ihalelere fesat karıştırmak ve kuralları ihlal eden yetkililerin cezasız kalmasına izin vermek yer alıyor.

Endeks, deneyimli gözlemcilerin bu uygulamaların devlet kurumlarındaki sıklığını ve ciddiyetini nasıl değerlendirdiğini yansıtıyor. Odağı, yolsuzluk vakalarının doğrudan sayımı değil, kamu sektöründeki yolsuzluk algısı. Özel sektördeki suistimaller ve açık deniz finans merkezleri üzerinden gerçekleşen para hareketleri kapsam dışında kalıyor; ulusal puan da hangi kurumların temiz ya da yolsuz olduğuna ilişkin bir döküm sunmuyor.

İnsanların deneyimlerine ilişkin anketler de başka bir bakış açısı sağlıyor. Uluslararası Şeffaflık Örgütü'nün Küresel Yolsuzluk Barometresi'ne göre Filipinler'deki insanların yüzde 86'sı hükümetteki yolsuzluğu büyük bir sorun olarak görüyor. Kamu hizmetlerinden yararlananların yüzde 19'u önceki 12 ay içinde rüşvet verdiğini bildirdi. Bu rakamlar, CPI'da kullanılan kurumsal değerlendirmelerin yanı sıra kamuoyunun kaygılarını ve hizmetlerle ilgili deneyimlerini de ortaya koyuyor.

Reklam

On yılı aşkın süredir dar bir aralıkta

Filipinler'in geçmişi, kısa süreli iyileşmelerin ardından uzun süre kayda değer bir değişim yaşanmadığını gösteriyor. 2014'te ulaşılan 38 puan kalıcı olmadı ve pandemi yıllarında puanlar yeniden 33'e indi. 2023'teki 34 puanın ardından 2024 sonucu da aynı seviyeye döndü.

Önemli tarihler, ülkenin uzun vadeli performansını, son endeksin kapsadığı dönemi ve ardından kamu yatırımlarının incelemeye alınmasını birbirinden ayırmaya yardımcı oluyor:

  • 2012-2024: Filipinler'in CPI puanları 33 ile 38 arasında değişti.
  • 2014: Ülke, bu dönemin en yüksek puanı olan 38'e ulaştı.
  • 2021 ve 2022: Her iki yılda da puan 33 oldu.
  • 2023: Puan 34'e yükseldi.
  • Yaklaşık Mayıs 2023-Nisan 2024: 2024 edisyonunun kapsadığı veri dönemi.
  • 2024: Filipinler 33 puan aldı ve 180 ülke ve bölge arasında 114. sırada yer aldı.
  • Temmuz 2022-Mayıs 2025: Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr'ın sel önleme sözleşmelerinin verilmesine ilişkin açıklamasının kapsadığı dönem.

Puanların sürekli aynı aralıkta kalması; hesap verebilirlik, kamu alımları, kolluk faaliyetleri ve siyasi finansman alanlarındaki zorluklara işaret ediyor. Manila'daki politika enstitüleri de ülkenin zayıf konumunu, şeffaflık ve yargı verimliliğindeki ilerlemenin bazı komşulara kıyasla daha yavaş olmasıyla ilişkilendirdi.

Filipinler Üniversitesi'nde doçent ve veri bilimci olan Rogelio Alicor Panao, yıllardır bu eğilimi izliyor; liderlere ve vatandaşlara daha güçlü bir dürüstlük talep etmeleri çağrısında bulunuyor. Bu çağrısını bir soruyla dile getirdi:

Daha iyisini talep etmek için yeterince çaba gösterdik mi?

Bu çağrı, reformları duyurmanın ötesine geçiyor. Politikaların, vatandaşların ve yatırımcıların görebileceği değişiklikler yaratması gerekiyor. Bunlara daha şeffaf sözleşme kayıtları, daha güvenilir hizmetler ve vakaları sonuca ulaştıran yaptırımlar örnek verilebilir.

Filipinler, bölge ülkeleri arasında nerede?

Danimarka, Finlandiya, Singapur ve Yeni Zelanda endeksin üst sıralarında yer alan ülkeler arasında. Güney Sudan, Somali ve Venezuela ise alt sıralarda bulunan ülkeler arasında. Bu gruplar arasındaki fark, endeksin yansıttığı kamu sektörü yolsuzluğu değerlendirmelerinin geniş aralığını gösteriyor.

Bölge içinde Filipinler; Japonya, Tayvan, Güney Kore, Malezya, Doğu Timor, Çin, Vietnam, Endonezya, Nepal ve Tayland'ın gerisinde kalıyor. Laos ve Moğolistan'la 33 puanı paylaşırken Kamboçya, Myanmar ve Kuzey Kore'nin üzerinde puan alıyor.

Reklam

Asya Pasifik'in ortalama puanı 2024'te 44'e geriledi. Bölgesel danışmanlar, hükümetlerin yolsuzlukla mücadele vaatlerini yerine getiremediğini ve denetimlerin zayıflığının iklim eylemine de zarar verdiğini belirtiyor. Dolayısıyla Filipinler birbiriyle bağlantılı iki zorlukla karşı karşıya: Kendi kurumlarını iyileştirmek ve ilerlemenin de zayıfladığı bir bölgede faaliyet göstermek.

Puan ile sıralama arasındaki fark, Filipinler'in sonucunu açıklıyor. Puan, endeksin ortak ölçeğindeki değerlendirmeyi gösteriyor. Sıralama ise ülkeleri birbirlerine göre konumlandırıyor. Ülkelerin puanları değiştiğinde ya da eşitlendiğinde, 2024'te Filipinler'de olduğu gibi, bir ülkenin puanı düşerken sıralamadaki yeri yükselebiliyor.

Sel kontrolü ihaleleri inceleme altında

Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr, Temmuz 2022'den Mayıs 2025'e kadar sel önleme bütçesindeki 545 milyar pesonun yalnızca 100 milyar pesosunun ihaleye çıkarıldığını ve bu ihalelerin 2.409 yetkili yükleniciden yalnızca 15'ine verildiğini söyledi. Bu rakamlar hem bütçenin kullanımına hem de sözleşmelerin belirli yüklenicilerde toplanmasına dikkat çekti.

15 yüklenici, yetkili 2.409 şirketin yaklaşık yüzde 0,6'sını oluşturuyordu. Bu karşılaştırma, söz konusu ihaleleri alan grubun yetkili şirketler havuzuna kıyasla ne kadar küçük olduğunu gösteriyor. Sözleşmelerin bu ölçüde yoğunlaşması alarm işaretlerine yol açtı ve projelerin nasıl planlandığı, değerlendirildiği ve denetlendiğine ilişkin incelemeleri beraberinde getirdi.

Kamuoyunda hayalet projeler olarak bilinen usulsüz sel kontrolü projelerinin ortaya çıkması, kamu yatırımlarına ilişkin kaygıları artırmıştı. Topluluklar açısından temel mesele, harcamaların kendilerini koruması amaçlanan sel savunmasını sağlayıp sağlamadığı ve kayıtların hükümetin ve kamuoyunun bir projeyi onaydan tamamlanmaya kadar izlemesine olanak tanıyıp tanımadığı.

Marcos, denetim bulgularından söz ederken şüphelilerin isimlerini vermekten kaçındı. Devlet Başkanı, ortaya çıkan tabloyu şöyle nitelendirdi:

rahatsız edici bir değerlendirme

İnceleme, hükümetin mal, hizmet ve inşaat işlerini satın alma süreci olan kamu ihale sistemini tartışmanın merkezine taşıyor. Sözleşme verilmeden önce alınan kararlar, işin sonrasında denetlenmesi kadar önemli. Proje seçiminin, yüklenici değerlendirmesinin ve izlemenin incelenmesi, kamu parasının risk altına girebileceği farklı aşamaları ele alıyor.

Reklam

Rüşvet iddiası, yaptırımlara ilişkin kaygıları artırıyor

Bayındırlık ve Karayolları Bakanlığı'nda üst düzey bir yetkili, usulsüz projelere yönelik soruşturmayı durdurması için bir Kongre üyesine rüşvet vermeye çalıştığı iddiasının ardından görevden uzaklaştırıldı ve daha sonra tutuklandı. Yetkili, Gözden Geçirilmiş Ceza Kanunu ve Yolsuzlukla Mücadele Uygulamaları Yasası kapsamında suçlamalarla karşı karşıya.

Ortada kesinleşmiş bir mahkeme kararı değil, suçlamalarla birlikte aktarılan bir iddia bulunuyor. Bir sonraki duruşma tarihi ya da davanın sonuçlanmasına ilişkin takvim açıklanmadı. Dava, proje planlaması ve sözleşmelerin verilmesine ilişkin kaygılara bir yaptırım boyutu ekliyor: Soruşturmacılar ve milletvekilleri harcamaları uygunsuz baskıya maruz kalmadan inceleyebilmeli.

Politika araştırmacıları ve iş dünyası grupları, tekrar eden çeşitli zayıflıklara dikkat çekiyor. Planlamanın parçalı olması ve ihale bilgilerin eksikliği kamu alımlarını suistimale açık hâle getiriyor. Dava birikimi ve sınırlı kaynaklar yolsuzlukla mücadeleyi yavaşlatıyor. Siyasi finansman kuralları çıkar çatışmalarına alan açarken kâğıt üzerindeki kayıtlar denetimleri geciktiriyor ve sorumluların izini sürmeyi zorlaştırıyor.

Bu nedenle yaptırımların güçlendirilmesi, tutuklamalardan fazlasını gerektiriyor. Ombudsmanlık, denetçiler ve savcılar davaları ilerletecek ve cezaları etkili kılacak kaynaklara ihtiyaç duyuyor. Eylem çağrıları, güvenilir sonuçlarla karşılaşmaları için hem rüşvet isteyenleri hem de rüşvet verenleri kapsıyor.

Yolsuzluk iklim korumasını neden etkiliyor?

Uluslararası Şeffaflık Örgütü'nün 2024 genel değerlendirmesi, yolsuzluk ile iklim eylemindeki aksaklıklar arasında bağlantı kuruyor. Kötüye kullanılan ya da çalınan para projelerin kaynaklarını tüketebilir; şeffaf olmayan lobi faaliyetleri ve çıkar çatışmaları ise enerji ve afete hazırlıkla ilgili kararları çarpıtabilir.

CPI'ı yayımlayan Uluslararası Şeffaflık Örgütü, bu bağlantıyı genel değerlendirmesinde şöyle ifade etti:

Yolsuzluk krizi, iklim krizini çözmenin önünde büyük bir engel.

Filipinler bu sorunla somut harcama kararlarında karşı karşıya. Sel kontrolü, yer değiştirme, kıyı koruması ve temiz enerji için ayrılan fonların hedeflenen topluluklara ulaşması gerekiyor. Para başka yerlere aktarıldığında ya da israf edildiğinde afet kaynaklı kayıplar artıyor ve hükümete duyulan güven zayıflıyor. Sel önleme ihalelerinin incelenmesi, kamu sözleşmelerinin nasıl yürütüldüğünün iklim hazırlığı açısından neden önemli olduğunu gösteriyor.

Uluslararası Şeffaflık Örgütü, önceki beş yılda binden fazla çevre savunucusunun öldürüldüğüne ve bunların neredeyse tamamının Filipinler'in de aralarında bulunduğu, CPI puanı 50'nin altında olan ülkelerde yaşandığına dikkat çekiyor. Çevreyle ilgili kararları inceleyen kişilerin korunması, bu nedenle hem kamu yönetiminde dürüstlüğün hem de iklim korumasının bir parçası.

Reklam

Gazeteciler, ihbarcılar ve yurttaş grupları, harcama sorunlarının kamuoyunda görünür olmasına yardımcı oluyor. Misillemeye karşı koruma, usulsüzlük bildirimlerinin soruşturmalara dönüşmesini sağlıyor ve topluluklara güvenliklerini etkileyen kararlarda daha güçlü bir rol veriyor.

Bütçeler ve sözleşmeler için önerilen değişiklikler

Bağımsız değerlendirmeler ve yerel politika merkezleri, kamu harcamalarını incelemeyi kolaylaştıracak pratik değişiklikler öneriyor. Bunların çoğu yeni yasalar çıkarmak yerine mevcut sorumlulukları yerine getirmeyi, şeffaflığı artırmayı ve kararları denetime açmayı içeriyor.

Kamu ihale reformunu savunanlar, ihalelerden önce hazırlanan çalışmaların, teklif değerlendirmelerinin ve ihale sonrasında sözleşmelerde yapılan değişikliklerin düzenli olarak yayımlanmasını istiyor. Bilgisayarların okuyup karşılaştırabileceği biçimleri destekliyorlar; bu sayede çok sayıda projedeki tekrar eden örüntüleri tespit etmek kolaylaşıyor.

Öneriler, hangi projelerin finansmanı hak ettiğine karar verilmesinden tamamlanan işin denetlenmesine kadar kamu harcamalarının her aşamasını ele alıyor:

  • Proje seçiminden sözleşmenin kapanışına kadar yurttaş gözlemcileri de sürece katarak bütçe planlamasını, kamu ihalelerini ve denetimleri daha şeffaf hâle getirmek.
  • İhaleleri, sözleşme değişikliklerini ve tamamlanma raporlarını içeren tüm sözleşme bilgilerini açık formatlarda yayımlamak.
  • Tekliflerin ve ihalelerin gerçek zamanlı izlenebilmesi için elektronik ihale sistemlerini yaygınlaştırmak.
  • Son dakika bütçe eklemelerini ve mükerrer finansmanı önlemeye yardımcı olmak için iki meclisin ortak konferans komitesi toplantılarını kamuya açmak.
  • Ombudsmanlığa, denetçilere ve savcılara davaların daha hızlı yürütülmesi ve cezaların etkili olması için gereken kaynakları sağlamak.
  • İhbarcıları ve gazetecileri misillemeye karşı korumak.
  • Rutin işlemlerin artık kayıt dışı ödemelere bağlı olmaması için izin süreçlerini basitleştirmek ve bürokrasiyi azaltmak.
  • Yetkililer ve yükleniciler için çıkar çatışması kurallarını güçlendirmek ve teklif veren şirketlerin nihai sahiplerini ya da kontrol sahiplerini belirlemek üzere gerçek faydalanıcıları doğrulamak.
  • Denetimleri geciktiren ve sorumluluğun izini sürmeyi zorlaştıran elle yürütülen adımları azaltmak için kurumların süreçlerini ve veri sistemlerini modernleştirmek.

Reform savunucuları ayrıca ihale ve sözleşme komitesi personelinin düzenli olarak değiştirilmesini ve tek bir teklif sahibinin tekrar tekrar ihaleleri alması ya da olağan dışı maliyet örüntüleri gibi durumları belirlemek için veri analizinden yararlanılmasını öneriyor. Yüklenicilerin çıkarlarına yönelik daha sıkı denetimler, gizli bağlantıların ortaya çıkarılmasına yardımcı olabilir. Bu önlemler birlikte, ülkenin dürüstlük değerlendirmelerinin yanı sıra yolların, okulların ve sel savunma sistemlerinin daha iyi sunulmasını amaçlıyor.

Reklam

İşletmeler ve vatandaşlar ne kazanabilir?

Şirketler büyüme kararı alırken yolsuzluk riskini göz önünde bulunduruyor. Adil kamu ihaleleri, öngörülebilir mahkemeler, verimli gümrük işlemleri ve başvuru sahiplerine eşit davranan ruhsat süreçleri arıyorlar. Puanların sürekli otuzlu seviyelerin alt bölümünde kalması, iş yapmadan önce daha fazla inceleme yapılması, kamu projelerinde yarışan şirket sayısının azalması ve kredi koşullarının ağırlaşması anlamına gelebilir.

Manila'daki iş dünyası değerlendirmeleri, bir puan kaybedilirken sıralamada bir basamak yükselmenin tek başına yatırımcıların düşünce biçimini değiştirmesinin pek olası olmadığını belirtiyor. Altyapı, teknoloji ve iklim projeleri hakkında karar veren şirketler için inandırıcı reformlar ve kalıcı yaptırımlar daha önemli.

Verileri kamuya açan, bağımsız denetim kurumlarını güvence altına alan ve sivil alanı koruyan ülkeler zaman içinde ilerleme kaydetti. Filipinler; nitelikli insan gücü ve coğrafi konumu bakımından avantajlara sahip. Dürüstlük alanında gözle görülür ilerleme, daha geniş bir yatırımcı kitlesini çekmeye ve riskleri karşılamak için talep ettikleri ek getiriyi azaltmaya yardımcı olabilir.

Vatandaşların da aynı değişikliklere yönelik daha doğrudan bir çıkarı var: kayıt dışı ödeme gerektirmeyen hizmetler, bütçe ayrılan işi gerçekten tamamlayan kamu yatırımları ve gerektiği gibi soruşturulan şikâyetler. CPI puanındaki artış, kurumların iyileştiğine işaret eder. İnsanların deneyimleyebileceği pratik sonuçlar ise daha iyi hizmetler ve daha hesap verebilir harcamalar olur.

Öne Çıkanlar

  • Filipinler, 2024 CPI'da 180 ülke ve bölge arasında 114. sırada yer aldı; puanı 34'ten 33'e düştü.
  • Diğer ülkelerdeki eşit sıralamalar ve değişiklikler nedeniyle sıralamada bir basamak yükseldi.
  • Küresel ortalama 43, Asya Pasifik ortalaması ise 44 oldu.
  • Filipinler'in puanları 2012-2024 arasında 33 ile 38 arasında değişti; 2014'te zirveye ulaştı, 2021, 2022 ve 2024'te 33 oldu.
  • Filipinler son puanını Laos ve Moğolistan'la paylaştı ve bölgedeki birçok ülkenin gerisinde kaldı.
  • Küresel Yolsuzluk Barometresi, katılımcıların yüzde 86'sının hükümetteki yolsuzluğu büyük bir sorun olarak gördüğünü, kamu hizmetlerinden yararlananların yüzde 19'unun ise rüşvet verdiğini bildirdi.
  • Marcos, 545 milyar pesoluk sel önleme bütçesinden 100 milyar pesonun 2.409 yetkili yükleniciden 15'ine verildiğini söyledi.
  • Bayındırlık alanında üst düzey bir yetkili, bir Kongre üyesine rüşvet vermeye çalıştığı iddiasının ardından suçlamalarla karşı karşıya.
  • Öneriler arasında sözleşme verilerinin kamuya açılması, bütçelerin kamu denetimine tabi tutulması, yaptırımların güçlendirilmesi, hizmetlerin basitleştirilmesi ve usulsüzlük bildiren kişilerin korunması yer alıyor.
  • Uluslararası Şeffaflık Örgütü, yolsuzluğu iklim eyleminin zayıflamasıyla ilişkilendiriyor; bunun Filipinler'de afetlerden korunma açısından doğrudan sonuçları var.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir