Pakistan, 15 Eylül’den İtibaren 13 Milyon Kız Çocuğu İçin İlk HPV Aşı Kampanyasını Başlatmayı Planlıyor

12 dakikalık okuma
New study gives insights into how the immune system kicks out HPV

Dört bölgede ücretsiz aşılama kampanyası başlayacak

Pakistan, Pencap, Sind, İslamabad Başkent Bölgesi ve Azad Cammu ve Keşmir’de 9-14 yaşlarındaki 13 milyon kız çocuğunu korumayı hedefleyen ilk ulusal insan papilloma virüsü (HPV) aşılama kampanyasını 15-27 Eylül 2025’te başlatacak. Aşı, kamuya ait aşılama noktalarında ücretsiz uygulanacak. Okullar başlıca aşılama merkezleri olacak; toplum sağlığı ekipleri ise okula kayıtlı olmayan kız çocuklarına ulaşacak.

İçindekiler
  1. Dört bölgede ücretsiz aşılama kampanyası başlayacak
  2. Enfeksiyonu önlemek neden önemli?
  3. Tek doz aileler için ne anlama geliyor?
  4. Okullar, sağlık merkezleri ve gezici ekipler
  5. Okul dışındaki kız çocuklarına ulaşmak
  6. Hekimler ve toplum temsilcileri kaygıları ele alıyor
  7. Bir kanser hastasının deneyimi önleme çabasını yakından hissettiriyor
  8. Aşılama 2027’ye kadar nasıl yaygınlaşacak?
  9. Yetişkin kadınların tarama ve tedaviye ihtiyacı sürüyor
  10. Diğer aşılama programlarından çıkarılan dersler
  11. Hava koşulları, erişim ve doğru kayıtlar uygulamayı şekillendirecek
  12. Öne Çıkanlar

Federal Genişletilmiş Bağışıklama Programı (EPI), Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Gavi, UNICEF, Jhpiego ve DOPASI Vakfı’nın da aralarında bulunduğu yerel ortakların desteğiyle kampanyaya öncülük ediyor. Bu adımla, her yıl binlerce kadının hastalık nedeniyle hayatını kaybettiği ülkede rahim ağzı kanserinin başlıca nedenlerinden birini önleyen aşı uygulamaya konuluyor.

Pakistan’da her yıl tahminen 5.000 rahim ağzı kanseri vakası görülüyor ve yaklaşık 3.000-3.200 kişi bu hastalık nedeniyle hayatını kaybediyor. Ülkedeki ölüm oranı Güney Asya’nın en yüksekleri arasında. Sağlık yetkilileri, kadınların hayatını kaybetmesinin başlıca nedenleri arasında hastalığın geç teşhis edilmesini ve tarama hizmetlerine erişimin kısıtlı olmasını gösteriyor. Aşılama, enfeksiyon yetişkinlikte kansere yol açmadan çok daha erken yaşta koruma sağlıyor.

Kampanyada DSÖ’nün onayladığı tek doz programı uygulanacak. DSÖ’nün eğitim duyurusuna göre, aşılama çalışmalarına hazırlık kapsamında 49.000’den fazla sağlık çalışanına eğitim verildi. Eyalet ekipleri ilk aşamada 14.000’den fazla saha çalışanı ve gözetmen görevlendirecek.

Yetkililer, eylül ayındaki kampanyanın ardından Ocak 2026’dan itibaren 9 yaşındaki kız çocuklarına rutin aşılama sunmayı, daha sonra da programı diğer eyalet ve bölgelere yaymayı planlıyor. Pakistan, kampanyalar ve rutin hizmetler kapsamında üç yılda yaklaşık 18 milyon kız çocuğunu aşılamayı hedefliyor. Böylece program, dünya genelindeki en büyük aşılama başlangıçlarından biri olacak.

Reklam

Enfeksiyonu önlemek neden önemli?

Rahim ağzını etkileyen rahim ağzı kanseri, aşılama ve taramayla neredeyse tamamen önlenebilir. Pakistan’da kadınlar arasında en sık görülen üçüncü kanser türüdür. Federal yetkililer ayrıca bu hastalığı, üreme çağındaki kadınlar arasında kansere bağlı ölümlerin ikinci önde gelen nedeni olarak tanımlıyor.

Sağlık kurumları, aşılama yapılmaması hâlinde Pakistan’daki rahim ağzı kanseri yükünün önümüzdeki yetmiş yılda üç katına çıkabileceği uyarısında bulunuyor. Kadın nüfusunun büyük bir bölümü yaşamı boyunca risk altında; pek çok kadın ise rutin jinekolojik sağlık hizmetlerine sınırlı erişebiliyor. Kız çocuklarının ergenlik öncesinde aşılanması, aksi hâlde yıllar sonra ortaya çıkabilecek bir hastalığın önlenmesini sağlayabilir.

HPV, yakın cilt temasıyla bulaşan yaygın bir virüstür. Enfeksiyonların çoğu kendiliğinden temizlenir. Ancak yüksek riskli tiplerle oluşan bazı enfeksiyonlar kalıcı olabilir ve hücrelerde zaman içinde kansere dönüşebilecek anormal değişikliklere yol açabilir.

HPV’nin 16 ve 18 numaralı tipleri, dünya genelindeki rahim ağzı kanseri vakalarının yaklaşık onda yedisinden sorumludur. Bu tipleri hedef alan aşılar enfeksiyonu ve ardından gelişebilecek kanser öncesi hücre değişikliklerini önler. Kanser öncesi değişiklikler, tespit edilip tedavi edilmediğinde kansere dönüşebilen hücre anormallikleridir.

Aşı, mevcut bir HPV enfeksiyonunu veya kanseri tedavi etmez; enfeksiyonu önler. Bu nedenle kampanyada virüsle karşılaşmadan önceki kız çocukları hedefleniyor. Yetişkin kadınların tarama ve sağlık hizmetlerinden yararlanmaya devam etmesi gerekiyor. Bugün aşılanan kız çocukları ise bu korumadan yetişkinliklerinde de fayda görecek.

Tek doz aileler için ne anlama geliyor?

DSÖ’nün küresel kılavuzu, bu yaş grubunda tek dozun iki doza benzer biçimde uzun süreli koruma sağladığını gösteren kanıtlar doğrultusunda, 9-14 yaşlarındaki kız çocuklarına tek doz aşı yapılmasını destekliyor. Tek doz uygulaması maliyetleri düşürüyor ve özellikle sağlık hizmetlerinin kaynaklarının kısıtlı olduğu yerlerde aşılama sürecini kolaylaştırıyor.

Kız çocuklarının aşı olabilmesi için ebeveynlerin laboratuvar testi veya pelvik muayene yaptırması gerekmiyor. Aşılama günü hemşireler veya aşı uygulayıcıları soruları yanıtlayacak, kız çocuklarını kısa süreli hastalık belirtileri açısından değerlendirecek. Aşıdan sonra kız çocuklarından sınıfa dönmeden veya eve gitmeden önce kısa bir süre gözlem altında beklemeleri istenecek.

Reklam

Kol ağrısı, yorgunluk veya kısa sürede geçen hafif ateş gibi küçük yan etkiler görülebilir. Ciddi yan etkiler çok nadirdir. Aşılama noktalarında güvenlik takibi yapılacak ve bu durumlara müdahale için protokoller uygulanacak.

HPV aşısıyla ilgili kaygılar arasında doğurganlık konusu da pek çok ülkede gündeme geldi. Farklı bölgelerde yapılan geniş kapsamlı araştırmalar, aşının doğurganlık veya ilerideki gebelikler üzerinde etkisi olmadığını ortaya koydu. Aşı canlı virüs içermiyor ve hormonları değiştirmiyor. Pakistan’daki sağlık yetkilileri ve hekimler, bilimsel kanıtlardan ve aşıyı yıllardır kullanan onlarca ülkenin deneyiminden yararlanarak bu kaygılara yönelik açık bilgilendirmeler hazırlıyor.

Okullar, sağlık merkezleri ve gezici ekipler

Sağlık ekipleri, önceden duyurulan tarihlerde devlet okullarıyla özel okulları ziyaret edecek. Aşılama günlerinden önce okullar ve mahalle çalışmaları aracılığıyla ebeveynlere bilgi verilecek. Okula devam eden kız çocuklarının çoğu aşı dozunu ders saatlerinde alacak.

Sağlık kuruluşunda aşı olmayı tercih eden aileler, kampanya süresince belirlenen EPI merkezlerine başvurabilecek. Okula kayıtlı olmayan kız çocukları ise belirlenmiş toplum sağlığı noktalarında, temel sağlık birimlerinde veya Kadın Sağlığı Çalışanları ile gezici ekiplerin ziyaretleri sırasında aşı olabilecek. Kampanyada sabit aşılama noktaları, saha çalışmaları ve gezici hizmetler birlikte yürütülecek.

Yalnızca Sind eyaleti, 30 ilçedeki 1.190 birlik konseyinin tamamına 3.600’den fazla ekiple ulaşmayı planlıyor. Yerel planlamada aşıya uygun kız çocuklarının belirlenmesi, okul ziyaretlerinin ve onam süreçlerinin takvime bağlanması, ulaşımın ve aşıların saklanmasının düzenlenmesi yer alıyor.

Aşıların saklama ve taşıma sırasında soğuk tutulması gerekiyor. Soğuk zincir olarak bilinen, aşıların gereken sıcaklıkta tutulmasını sağlayan düzenlemeler, çok nadir görülen yan etkilerin yönetimine yönelik prosedürlerle birlikte kampanya hazırlıklarının parçasını oluşturuyor.

Ailelere, aşı dozunun yapıldığını kanıtlayan aşı kartları verilecek. Kartlarda gerektiğinde takip için iletişim bilgileri de yer alacak. Ebeveynlerin kartı güvenli bir yerde saklaması ve kâğıt nüshanın kaybolma ihtimaline karşı fotoğrafını çekmesi öneriliyor.

Reklam

Okul dışındaki kız çocuklarına ulaşmak

Okula gitmeyen kız çocukları kampanyanın öncelikli hedef gruplarından biri. Saha çalışanları mahalleleri, medreseleri ve toplum merkezlerini ziyaret ederek aşılama hizmetini okul sisteminin dışına taşıyacak. Medreseler ve yerel okullarla kurulan ortaklıklar, örgün eğitimin dışındaki öğrencilere ulaşılmasına yardımcı olacak.

Kadın Sağlığı Çalışanları ebeveynleri bilgilendirecek, soruları yanıtlayacak ve kız çocuklarına yakındaki aşılama noktalarına kadar eşlik edecek. Aileleri ve mahalleleri tanımaları, aşının anlatılmasında ve hanelerin aşı olabilecekleri uygun bir yer bulmalarında önemli bir rol oynamalarını sağlıyor.

Toplum liderleri ve sivil toplum kuruluşları, ailelere uygun zaman ve yerlerde aşılama oturumları düzenlenmesine yardımcı olacak. Uzak veya sağlık hizmetlerinin yetersiz olduğu bölgelerde gezici klinikler ve küçük saha ekipleri aşıyı evlere daha yakın noktalara götürecek.

Okula gitmeyen kız çocuklarının ebeveynleri, tarihler ve yerler hakkında Kadın Sağlığı Çalışanlarından, yerel EPI merkezlerinden veya toplum sağlığı noktalarından bilgi alabilir. Onam süreçleri okul ve eyalet yönergelerine göre yürütülecek; aşılamadan önce broşürler dağıtılacak ve bilgilendirme mesajları paylaşılacak.

Kampanyanın ardından rutin hizmetler, 9 yaşına giren kız çocuklarına aşı sunacak. İlk tarihlerde aşı olamayan kız çocukları için de okul yılı içinde telafi oturumları düzenlenecek.

Hekimler ve toplum temsilcileri kaygıları ele alıyor

2022’de ülke genelinde yapılan kesitsel bir ankette, katılımcıların yaklaşık üçte ikisinin HPV aşısını kabul edeceği, ancak yalnızca küçük bir bölümünün aşı olduğu görüldü. Bu tür anketler, insanların belirli bir andaki yanıtlarını yansıtır. Bilgi eksikliği başlıca engel olurken bunu güvenlik kaygıları ve aşının doğurganlığı etkileyebileceği veya erken cinsel aktiviteyi teşvik edebileceği yönündeki yanlış inanışlar izledi.

Çocuk felci ve diğer aşılama kampanyalarından edinilen deneyim, sağlık yetkililerine toplumun güveninin en az aşılama düzenlemeleri kadar önemli olduğunu gösterdi. Ülkenin ilk ulusal HPV kampanyası, yanlış bilgiler yaygınlaşmadan önce aşının anlatılması için bir fırsat sunuyor.

DOPASI Vakfı ve Federal Bağışıklama Müdürlüğü, sade bir dille yapılacak bilgilendirmeleri planlamak üzere hekimleri, gazetecileri ve toplum temsilcilerini bir araya getirdi. İslamabad ve Karaçi’de düzenlenen medya toplantılarında, soruların yanıtlanmasında hekimlerin, okul yöneticilerinin ve din âlimlerinin rolü vurgulandı.

Reklam

DSÖ ve UNICEF, sosyal seferberlik görevlilerine destek veriyor; bu görevlilere empatiyle ve kanıta dayalı bilgilerle yanıt verme, gerektiğinde soruları yetkin sağlık çalışanlarına yönlendirme eğitimi veriliyor. Ebeveynlerin güvendiği öğretmenler, yerel sokakları tanıyan Kadın Sağlığı Çalışanları ve ailelere destek olan ebeler, bilgilendirmelerin mahallelerde yapılmasına yardımcı olacak. Toplum ağları ve sivil toplum kuruluşları da okul aşılama günlerinden önce bilgilendirme toplantıları düzenleyecek.

Federal Bağışıklama Müdürlüğü Teknik Direktörü Dr. Khurram Shahzad, hekimlere ebeveynlerle doğrudan konuşmaları çağrısında bulundu. İslamabad’da ortaklarla yaptığı bilgilendirme toplantısında, güvenlik kaygılarına yanıt verilmesinde hekimlerin neden merkezi bir role sahip olduğunu anlattı.

Aşıların güvenliği konusunda halk en çok doktorlara güveniyor. Yanlış inanışlara karşı en etkili araç onların sesidir.

Bir kanser hastasının deneyimi önleme çabasını yakından hissettiriyor

Pencap’ın Vah kentinden bir anne olan Shahida Bibi, rahim ağzı kanserinin geç teşhis edilmesinin ardından ameliyat, radyoterapi ve aylarca süren tedavi gördü. Ailesi maddi sıkıntılar yaşadı ve tedavi için uzun yolculuklar yapmak zorunda kaldı. Bibi artık kanserden kurtuldu ve toplumunda hastalığın önlenmesi için çalışıyor.

UNICEF, hastalığın insanlar üzerindeki etkisini anlatma çabalarının bir parçası olarak Bibi’nin yaşadıklarını paylaştı. Bibi, köyündeki kız çocuklarını ve annelerini aşılama fırsatından yararlanmaya çağırıyor.

Benim çektiğim acıları başka kimsenin yaşamasını istemiyorum. Daha gençken bu aşıya erişebilseydim bu kadar acı çekmezdim. Köyümdeki bütün genç kızlara ve annelerine aşı olmalarını tavsiye ediyorum. Böyle bir fırsata sahip oldukları için çok şanslılar.

Bibi’nin yaşadıkları, kampanyanın önleme hedeflerini, geç teşhisin ardından bir ailenin karşılaşabileceği tedavi, yolculuk ve maddi sıkıntılarla ilişkilendiriyor. Sağlık kurumları, bu tür mesajların ailelerin zaten güvendiği kişiler tarafından, yaşadıkları yerlere yakın noktalarda iletildiğinde en etkili olduğunu belirtiyor.

Aşılama 2027’ye kadar nasıl yaygınlaşacak?

Eylül ayındaki kampanya, ülke genelinde aşının uygulanmasının tamamlanması değil, daha geniş kapsamlı bir başlangıcın ilk aşaması. Federal planlar kampanyayı rutin bağışıklama hizmetleriyle ilişkilendirerek yaş sınırına ulaşan yeni kız çocuklarının koruma almasını sağlayacak.

Reklam

Sağlık Bakanlığı ve ortakları, programın 2026’da Hayber Pahtunhva’ya, ardından 2027’de Belucistan ve Gilgit-Baltistan’a yayılmasını öngörüyor. Yetkililer, gelecek üç yıl için kaynak ayrıldığını belirtiyor.

  • 15-27 Eylül 2025: İlk kampanyada Pencap, Sind, İslamabad Başkent Bölgesi ve Azad Cammu ve Keşmir’de 9-14 yaşlarındaki 13 milyon kız çocuğunun aşılanması hedefleniyor.
  • Ocak 2026: EPI aracılığıyla okul yılı boyunca okullarda ve sağlık kuruluşlarında 9 yaşındaki kız çocuklarına rutin HPV aşısı yapılmaya başlanması planlanıyor.
  • 2026: Programın Hayber Pahtunhva’ya yayılması planlanıyor.
  • 2027: Programın Belucistan ve Gilgit-Baltistan’a yayılması planlanıyor.

Plan, kampanyalar ve rutin hizmetler aracılığıyla üç yılda yaklaşık 18 milyon kız çocuğuna ulaşmayı amaçlıyor. İlk aşamadaki 13 milyonluk hedef, planlanan toplamın yaklaşık yüzde 72’sine karşılık geliyor. Bu da başlangıç çalışmalarının ne kadar büyük bölümünün ilk dört bölgede yoğunlaştığını gösteriyor.

Gavi, başlangıçta aşı tedarikini ve uygulama maliyetlerini karşılıyor. Federal ve eyalet sağlık birimleri, rutin hizmetlerin sürmesi için bütçe kalemleri de oluşturdu. Rutin aşılamanın her yıl devam edebilmesi için sürdürülebilir finansman ve yeni 9 yaş grupları aşıya uygun hâle geldikçe istikrarlı tedarik gerekecek.

Yetişkin kadınların tarama ve tedaviye ihtiyacı sürüyor

Pakistan kız çocuklarını aşılamaya başlarken yetişkin kadınların da tarama ve sağlık hizmetlerinden yararlanması gerekiyor. Tarama, kanser gelişmeden önce enfeksiyon veya anormal değişiklikleri saptamayı amaçlayarak sağlık hizmetlerinin kanser öncesi değişiklikleri erken dönemde tespit edip tedavi etmesine olanak tanıyor.

Yöntemler arasında asetik asitle görsel muayene, Pap testi ve HPV DNA testi bulunuyor. Görsel muayenede anormal bölgeleri belirlemeye yardımcı olmak için asetik asit kullanılıyor; Pap testlerinde hücreler inceleniyor, HPV DNA testlerinde ise virüs aranıyor. Bu yöntemlerin ortak amacı, ileri değerlendirme veya tedaviye ihtiyaç duyan kadınları belirlemek.

Dünya Sağlık Asamblesi’nin küresel stratejisi, genellikle 90-70-90 hedefleri olarak anılan amaçları belirliyor. Stratejiye göre 2030’a kadar kız çocuklarının yüzde 90’ının 15 yaşına kadar aşılanması, kadınların yüzde 70’inin en az bir kez taramadan geçmesi ve kanser öncesi lezyon veya kanser tanısı alan kişilerin yüzde 90’ının tedavi görmesi hedefleniyor.

Reklam

Pakistan’ın HPV aşısını rutin bağışıklama programına ekleme planı bu yol haritasını izliyor. Eyalet sağlık birimleri, hastaları ihtiyaç duydukları hizmetlere yönlendiren tarama kliniklerini ve sevk ağlarını genişletmek için de çalıştıklarını söylüyor.

Kız çocuklarını bugün aşılamak gelecekteki hastalıkları önlemeyi hedefliyor. Tarama ve tedavi ise enfeksiyonu, anormal hücreleri veya kanseri hâlihazırda taşıyor olabilecek kadınların ihtiyaçlarını karşılıyor. Bu nedenle Pakistan’ın önleme çalışmaları her iki yaş grubuna yönelik hizmetlere bağlı.

Diğer aşılama programlarından çıkarılan dersler

Pakistan, HPV aşısını uygulamaya koyan 150’nci ülke olacak; daha önce 149 ülke bu adımı attı. İlk aşamanın ölçeği, programı dünyanın en büyük başlangıç uygulamalarından biri hâline getiriyor.

UNICEF ve Gavi, okul yoluyla aşılama hizmetinin toplum katılımıyla birleştirildiği Afrika ve Asya’daki programlarda yüksek kapsama oranlarına ulaşıldığını belirtiyor. Tanzanya, eğitim yetkilileriyle dikkatli koordinasyonun ardından yüksek katılım bildiriyor. Bangladeş ise pilot programlardan ülke çapında uygulamaya, okulları kullanarak geçti.

Bu deneyimler Pakistan’ın hazırlıklarına yön verdi; eğitim birimleri temel ortaklar olarak görev yapıyor. Okullar, kayıtlı kız çocuklarına ulaşmak için düzenli bir ortam sağlarken toplum çalışmaları okul dışındakilerin de hizmete erişmesine yardımcı oluyor.

Ortaklar, Pakistan’daki diğer bağışıklama çalışmalarından da yararlanıyor. Gavi’nin desteklediği tekerlekli klinikler, sağlık merkezlerine ulaşmanın zor olduğu yerleşimlere bebek ve çocuk aşılarını götürdü. Aynı yaklaşım eylül ayında seçilmiş ilçelerde ergenlik çağındaki kız çocukları için denenecek.

Eyalet başkentlerindeki koordinasyon birimleri ilerlemeyi her gün takip edecek. Ortaklar, sorunları belirlemek ve kampanya sürerken ekiplerin çözüm üretmesine yardımcı olmak amacıyla örneklem olarak seçilen aşılama noktalarını ziyaret edecek.

Hava koşulları, erişim ve doğru kayıtlar uygulamayı şekillendirecek

Kent yoksul mahalleleri, kayıt dışı yerleşimler ve selden etkilenen bölgeler aşılama ekipleri için pratik güçlükler yaratıyor. Güvenlik kaygıları bazı yerlerde hareketliliği kısıtlayabiliyor. Okul dışındaki kız çocuklarına ulaşmak için esnek saatlerde ve koşullarına uygun saha çalışmaları gerekebilir.

Sıcak hava ve ulaşım koşulları, güvenilir buzdolaplarını ve buz akülerini zorunlu kılıyor. Planlamacılar, soğuk zincir malzemelerini stokladı, yedek ekipleri eğitti ve hava koşulları veya yerel etkinlikler nedeniyle aksayan oturumları yeniden planlamak için alternatif düzenlemeler hazırladı.

Reklam

Sind Elektronik Bağışıklama Kayıt Sistemi, aşılamanın aynı gün kaydedilmesi ve kapsamadaki boşlukların hızla belirlenmesi dâhil olmak üzere takip ve izlemeyi destekleyecek. Gözetmenler, aşıya uygun kız çocuklarının doğru sayıldığından emin olmak için okul kayıtlarını, toplum kayıtlarını ve çizelgeleri karşılaştıracak.

Günlük gösterge panolarında ziyaret edilen okulların oranı, aşılanan uygun yaştaki kız çocuklarının payı ve aşılamanın ardından bildirilen yan etkiler takip edilecek. Bağımsız gözlemciler verilerin bir bölümünü kontrol edecek; aşı kartları da ailelere kendi kayıtlarını tutma olanağı sağlayacak.

Yetkililer, ilk önceliğin dört bölgede yüksek kapsama ulaşmak, ardından 2026 ve 2027’de programı düzenli biçimde yaygınlaştırmak olduğunu söylüyor. Düzenli değerlendirmeler, ekiplerin uygulama sonuçlarına göre yöntemlerini uyarlamasına imkân verecek. Rutin aşılamanın aşıya uygun yeni kız çocuklarına ulaşmayı sürdürmesi için istikrarlı finansman, güvenilir aşı tedariki ve katılımın devamı gerekecek.

Öne Çıkanlar

  • Pakistan’ın ilk HPV aşılama kampanyası 15-27 Eylül 2025’te düzenlenecek ve dört bölgede 9-14 yaşlarındaki 13 milyon kız çocuğunu hedefleyecek.
  • Aşı ücretsiz olacak ve DSÖ’nün onayladığı tek doz programıyla uygulanacak.
  • 49.000’den fazla sağlık çalışanına eğitim verildi; aşılar okullarda, sağlık kuruluşlarında ve saha ekipleri aracılığıyla yapılacak.
  • Okul dışındaki kız çocuklarına Kadın Sağlığı Çalışanları, toplum sağlığı noktaları, medreseler ve gezici hizmetler aracılığıyla ulaşılacak.
  • Pakistan’da her yıl tahminen 5.000 rahim ağzı kanseri vakası görülüyor ve yaklaşık 3.000-3.200 kişi bu hastalık nedeniyle hayatını kaybediyor.
  • 9 yaşındaki kız çocuklarına rutin aşılama Ocak 2026’da başlayacak; programın 2026’da Hayber Pahtunhva’ya, 2027’de ise Belucistan ve Gilgit-Baltistan’a yayılması planlanıyor.
  • Yetkililer üç yılda yaklaşık 18 milyon kız çocuğunu aşılamayı hedeflerken yetişkin kadınlar için tarama ve tedavi önceliğini koruyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir