Fransız Etkileri Gündelik Yaşamda Varlığını Sürdürürken Vietnam Bağımsızlığının 80. Yılını Kutlamaya Hazırlanıyor

10 dakikalık okuma
What Is the Ao Dai? Vietnam’s Iconic Traditional Dress

Bağımsızlık ve gündelik mirasla şekillenen bir yıl dönümü

Vietnam, 2 Eylül 2025'te Hanoi'deki Ba Dinh Meydanı'nda düzenlenecek büyük bir askerî geçit töreniyle bağımsızlık ilanının 80. yılını kutlayacak. Kutlama, devrimci lider Ho Chi Minh'in 1945'te Fransa'nın sömürge yönetiminden bağımsızlığı ilan ettiği anı anıyor. Aradan sekiz on yıl geçmesine rağmen o sömürge döneminin izleri devlet binalarında, dil sınıflarında, kaldırım kafelerinde ve sokak satıcılarının sattığı banh mi sandviçlerinde hâlâ görülüyor.

İçindekiler
  1. Bağımsızlık ve gündelik mirasla şekillenen bir yıl dönümü
  2. Fransız yönetiminin bıraktığı izler
  3. Tanınan binalar, daha az bilinen tarihleri
  4. Sınıflarda Fransızca geriliyor
  5. Baget ekmeği banh mi'ye nasıl dönüştü?
  6. Sandviçin içindekiler
  7. Kahve, hamur işleri ve diğer uyarlamalar
  8. Yerel bir yemek dünyaya yayılıyor
  9. Sömürge geçmişi neden gözden uzaklaşabiliyor?
  10. Bilinmesi gerekenler

Bağımsızlık bildirisi, yaklaşık bir yüzyıllık Fransız hâkimiyetine son vermeyi amaçlıyordu ancak mücadele devam etti. Bildirinin ardından yaklaşık on yıl süren bir çatışma başladı ve 1954'te Fransızların çekilmesiyle sona erdi. Dolayısıyla yarınki yıl dönümü bildiriyi anarken sömürge yönetimi yıllar süren çatışmaların ardından sona erdi.

Vietnam'ın Fransa'yla ilişkisi o zamandan bu yana sömürge yönetimi altındaki boyunduruktan diplomatik ortaklığa dönüştü; son dönemde milyarlarca dolarlık ticaret anlaşmaları yapıldı. Kültürel bağlar sürüyor ancak genç Vietnamlılar bunların kökenlerine her zaman aşina değil. Hanoi'de yaşayan 30 yaş altındaki kişilerle yapılan görüşmeler, gündelik Vietnam yaşamının sıradan parçaları saydıkları binaların ve yiyeceklerin Fransız kökenli olduğunu öğrenince şaşırdıklarını ortaya koyuyor.

Banh mi, bu tarihi özellikle kolay anlaşılır bir biçimde yansıtıyor. Fransızların Vietnam'a getirdiği baget ekmeği, Vietnam usulü etler, turşu sebzeler ve taze otlarla hazırlanan bir sandviçin temelini oluşturdu. Banh mi'nin gelişimi; eşit olmayan sömürge ilişkilerinin, yiyeceğe erişimdeki değişimin ve yerel aşçıların ithal malzemeleri kendilerine özgü biçimde kullanmasının hikâyesini anlatıyor.

Aynı süreç sandviçin ötesinde de görülebilir. Hanoi ve Ho Chi Minh City'de Fransız mimarisi hâlâ öne çıkarken kahve, pate ve hamur işleri gündelik hayatın tanıdık unsurları hâline geldi. Vietnam bağımsızlığını kutlamaya hazırlanırken bu kalıcı etkiler, halkın sömürge döneminden kalan unsurları nasıl belirgin biçimde Vietnam'a özgü bir şeye dönüştürdüğünü gösteriyor.

Reklam

Fransız yönetiminin bıraktığı izler

Fransızların Vietnam'la ilk teması 17. yüzyılda Katolik misyonerler ve tüccarlar aracılığıyla başladı. Resmî sömürgeleştirme çok daha sonra, 19. yüzyılın sonlarında gerçekleşti ve Fransa 1887'de Fransız Hindiçini'ni kurdu. Sömürge yönetimi, yaklaşık 70 yıl boyunca Fransız dilini, mimarisini ve mutfak geleneklerini Vietnam toplumuna dayattı.

Bugün Ho Chi Minh City olarak bilinen Hanoi ve Saygon, görkemli sömürge dönemi binalarına ev sahipliği yaptı. Cumhurbaşkanlığı sarayı, Dışişleri Bakanlığı genel merkezi, Notre Dame Katedrali ve Merkez Postanesi hâlâ öne çıkan simge yapılar arasında. Neoklasik cepheleri ve süslü ayrıntıları, Fransız yönetiminden kalan mimari mirası gözler önüne seriyor.

Olayların sıralaması, yıl dönümünün ve Fransız yönetiminin sona erişinin neden farklı yıllara denk geldiğini açıklamaya yardımcı oluyor:

  • 17. yüzyılda Fransız Katolik misyonerler ve tüccarlar Vietnam'a gelmeye başladı.
  • Fransa, 19. yüzyılın sonlarında resmî sömürgeleştirme sürecini başlattıktan sonra 1887'de Fransız Hindiçini'ni kurdu.
  • Ho Chi Minh, 2 Eylül 1945'te Vietnam'ın bağımsızlığını ilan etti.
  • Bildirinin ardından başlayan çatışma ve Fransızların Dien Bien Phu'daki yenilgisinden sonra 1954'te Fransa Vietnam'dan çekildi.
  • Vietnam, 2 Eylül 2025'te Hanoi'deki Ba Dinh Meydanı'nda düzenlenecek askerî geçit töreniyle bağımsızlık bildirgesinin 80. yılını anacak.

Vietnam'ın Fransa'yla bugünkü ilişkisi farklı bir siyasi ortamda sürüyor. Diplomatik ortaklık ve son dönemde yapılan milyarlarca dolarlık ticaret anlaşmaları, sömürge ilişkisinin yerini aldı. Ülke ekonomisini geliştirip şehirlerini modernleştirirken o dönemden kalan binalar ve yiyecekler kullanılmaya devam ediyor.

Tanınan binalar, daha az bilinen tarihleri

Hanoi'deki Dışişleri Bakanlığı genel merkezini ziyaret eden 30 yaşındaki Nguyen Thi Trang, binanın Fransız mimari mirasını öğrenince şaşırdı. Dikkatini tarihi değil, sıra dışı tarzı ve ünlülerin buraya gösterdiği ilgi çekmişti.

Onun yaşadığı bu deneyim, bir simge yapının kökenleri yaygın biçimde bilinmeden de tanınabileceğini gösteriyor. Binalar kent manzarasının parçası olmayı sürdürüyor ancak genç sakinler onları sömürge yönetiminin hatırlatıcıları olarak değil, gezilecek ya da hayranlık duyulacak yerler olarak görebiliyor.

Yeni yapılar çevrelerini değiştirirken devlet binaları, kiliseler ve tiyatrolar Vietnam şehirlerinin şekillenmesinde rol oynamaya devam ediyor. Varlıklarını sürdürmeleri Fransız etkisini görünür kılıyor ancak onlara yüklenen anlamlar, bağımsızlık ve zamanın geçişiyle değişti.

Reklam

Sınıflarda Fransızca geriliyor

Fransızca bir zamanlar Vietnam'da seçkinlerin diliydi. Bugün İngilizce, Çince, Japonca ve Korece yaygınlaşıyor; gençlerin hangi yabancı dilleri öğrenmeyi seçtiği de değişiyor.

2025'te lise bitirme sınavlarında Fransızcayı yalnızca 400 öğrenci seçti; İngilizceyi seçenlerin sayısı ise 358 bini aştı. Bu rakamlar, İngilizceyi seçenlerin sayısının Fransızcayı seçenlerden 895 kattan fazla olduğunu gösteriyor.

Buna rağmen Hanoi'deki Fransa Büyükelçiliği, 63 bin kişinin Fransızca kurslarına kayıtlı olduğunu bildiriyor. Başka dillere ilgi artarken Fransızca da belli bir saygınlığını koruyor. Kurslara kayıtlı öğrenci sayısı, bitirme sınavı dili olarak Fransızcayı seçen lise öğrencilerinden daha geniş bir öğrenici grubunu kapsıyor.

Vietnam'da değişen dil tercihleri, genç kuşakların Fransız kültürünün kökenlerini neden daha az yakından tanıyor olabileceğini açıklamaya yardımcı oluyor. İngilizce ve diğer diller eğitim ile popüler kültürü giderek daha fazla etkilerken Fransızca belli kurumlar, öğrenciler ve kültürel bağlar aracılığıyla varlığını sürdürüyor.

Baget ekmeği banh mi'ye nasıl dönüştü?

Banh mi, Vietnamcada kelime anlamıyla ekmek demek. Ancak bu ad, hafif ve gözenekli bir baget ekmeğiyle yapılan belirli bir sandviçi ifade etmek için de kullanılmaya başlandı. Baget ekmeğini Fransızlar getirdi; Vietnamlı fırıncılar ise onu yerel koşullara ve damak zevklerine uyarladı.

Yerel tariflerde çoğu zaman pirinç unu kullanıldı. Böylece Vietnam'ın nemli iklimine ve yerel tercihlere uygun, daha yumuşak ve gözenekli bir doku elde edildi. Bu uyarlama, özellikle Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra ithal buğdayın kıtlaşıp pahalanmasıyla ekmeğin daha ucuz ve erişilebilir olmasına da yardımcı oldu.

Avrupa yemeklerine erişim başlangıçta sömürge döneminin toplumsal ayrımlarını yansıtıyordu. Fransızlar Avrupa'daki yeme alışkanlıklarını sürdürürken sömürge mutfağı yönetenler ve yönettikleri arasındaki hiyerarşiyi pekiştiriyordu. Mutfak kültürlerinin etkileşimi teşvik edilmiyor, bu gruplar arasında yiyeceklerin gündelik dolaşımı sınırlandırılıyordu.

Ekonomik baskılar ve değişen koşullar, yiyeceklere erişimi zaman içinde genişletti. Birinci Dünya Savaşı sırasında ele geçirilen Alman malları arasında soğuk etler, peynirler ve ekmek de vardı; bunlar Saygon'da satıldı. Birçok Vietnamlı bu malzemelerle ilk kez bu satışlar sayesinde tanıştı.

Modern sandviç, Fransızların Dien Bien Phu'da yenilmesi ve sömürge yönetiminin sona ermesinden sonra, 1950'lerde ortaya çıktı. Güney Vietnamlı aşçılar baget ekmeğinin içine turşu sebzeler, taze otlar ve çeşitli etler koyarak ekmeği kolayca taşınıp yenebilen, uygun fiyatlı bir öğüne dönüştürdü.

Saygon'daki Banh Mi Hoa Ma'nın sahipleri Le ailesi, iç malzemeleri ekmeğin arasına koyma uygulamasını yaygınlaştırmakla anılıyor. Fransız yemeklerinde bu malzemeler ekmeğin yanında sunuluyordu. Malzemeleri tek bir sandviçte birleştirmek hem yemeğin hazırlanış biçimini hem de yenme kolaylığını değiştirdi.

Reklam

Sandviçin içindekiler

Klasik bir banh mi; çıtır ekmeği, yoğun lezzetli sürülebilir malzemeleri, tuzlu iç harcı ve farklı dokulara sahip sebzeleri bir araya getiriyor. Fransız mirası en çok baget ekmeği, mayonez ve ciğer pateyle kendini gösterirken otlar, turşular, etler ve baharatlar sandviçe Vietnam kimliğini kazandırıyor.

Malzemeler değişiklik gösterebiliyor; satıcılar ve müşteriler farklı kombinasyonlar seçebiliyor:

  • Ekmek: Fransız bagetinden daha hafif ve gözenekli olan, çoğu zaman buğday ve pirinç unu karışımıyla yapılan Vietnam baget ekmeği.
  • Sürülebilir malzemeler: Çoğunlukla tereyağının yerini alan Fransız kökenli mayonez ve bazen ince bir kat ciğer pate.
  • Protein: Izgara domuz eti, limon otlu tavuk, cha lua olarak bilinen Vietnam jambonu, köfte, yumurta ya da vejetaryenler için tofu.
  • Turşular: Ekşi ve çıtır bir doku katan daikon turpu ve havuç.
  • Taze sebzeler ve otlar: Salatalık dilimleri, kişniş ve jalapeno ya da başka acı biberler.
  • Baharatlar ve soslar: Umami diye tarif edilen tuzlu lezzeti katan Maggi çeşnisi, soya sosu ya da balık sosu.

Bu kombinasyonlar banh mi'yi hem bir sandviç olarak tanınır kılıyor hem de onu Fransız kökeninden farklılaştırıyor. Yoğun bir sürülebilir malzeme; keskin turşular, taze otlar ve ızgara etle bir araya gelebiliyor, böylece her lokmada çeşitli tat ve dokular buluşuyor.

Taşınabilir olması, sandviçin geçirdiği dönüşümde önemli rol oynadı. Malzemelerin ekmeğin içine konması, uygun fiyatlı ve kolayca taşınabilen eksiksiz bir öğün yarattı. Sandviçin kimliği, ithal ekmek kadar bu pratik Vietnam uyarlamasına da dayanıyor.

Kahve, hamur işleri ve diğer uyarlamalar

Fransız mutfağının etkisi banh mi'nin ötesine uzanıyor. Fransız misyonerler 19. yüzyılda kahveyi ülkeye getirdi ve böylece bugün her şehrin sokaklarında yoğun kahvenin yoğunlaştırılmış sütle tatlandırıldığı cà phê sữa đá sunan kafelerin de parçası olduğu bir gelenek başladı.

Kruvasan, pate ve diğer hamur işleri de Vietnam fırınlarının temel ürünleri arasında. Bazı yemek tarihçileri, sevilen erişte çorbası pho'nun Fransız pot-au-feu yemeğine dayanıyor olabileceğini öne sürüyor. Bu olası bağlantı, yemek tarihinin ulusal sınırları nasıl aşabildiğine dair bir başka örnek sunuyor.

Vietnamlı aşçılar Fransız malzemelerini ve tekniklerini mevcut kaynaklara ve yerel damak zevklerine uyarladı. Vietnam sıcağında daha dayanıklı olduğu için mayonez çoğu zaman tereyağının yerini aldı. Taze otlar, turşu sebzeler ve yerel etler de Avrupa yemeklerini Vietnam karakteri taşıyan yiyeceklere dönüştürdü.

Hanoi'de fırın sahibi olan 60 yaşındaki Nguyen Van Hoan, Vietnamlıların ekmeğe duyduğu sevgide Fransız mirasının izini kabul ediyor. Fransız mutfağının ülkedeki varlığını sürdürmesi için uyarlamanın şart olduğunu söylüyor.

"Fransız mutfağı, varlığını sürdürebilmek için Vietnam damak zevkine uyum sağlamak zorunda kaldı," diye açıklıyor.

Hoan'ın gözlemi, hikâyeyi yiyecekleri hazırlayan ve satın alan insanlara bağlıyor. İthal gelenekler değiştikleri için varlığını sürdürdü. Malzemeler ve yöntemler tanınır hâlde kalırken yemeklerin son hâli Vietnamlı müşterilerin damak zevkine uydu.

Reklam

Yerel bir yemek dünyaya yayılıyor

Vietnam mutfağına uluslararası ilgi son yıllarda arttı ve banh mi özellikle dikkat çekti. Dünyanın dört bir yanındaki yemek kamyonları, restoranlar ve festivaller lezzetlerin harmanlandığı bu sandviçi kutlarken satıcılar geleneksel ve yenilikçi çeşitler sunmaya devam ediyor.

Ho Chi Minh City'de her yıl düzenlenen banh mi festivali, on binlerce yerli ve yabancı ziyaretçiyi çekiyor. Festivalde sandviçin farklı yorumları bir araya geliyor ve aynı temel ekmek-iç malzeme birleşiminden ne kadar çeşitlilik doğabileceği görülüyor.

Fransa'dan Will Courageux ve Japonya'dan Keiichi gibi yabancı ziyaretçiler, çeşitliliğe ve yaratıcılığa hayranlık duyduklarını dile getiriyor. Fransız sandviçinden farklılıklara ve Vietnam'da sunulan zengin iç malzeme seçeneklerine dikkat çekiyorlar.

Göç de banh mi'nin başka ülkelere taşınmasını sağladı. 1975'te Saygon'un düşmesinin ardından birçok Vietnamlı ülkeden kaçtı ve yemek geleneklerini de beraberinde götürdü. San Diego, Houston, Seattle ve Paris gibi şehirlerde sandviç dükkânları açıldı.

Bu işletmeler banh mi'yi yerel damak zevklerine ve malzemelere uyarlayarak sandviçin Vietnam'da geçirdiği dönüşüm sürecini sürdürdü. Banh mi'nin dünyaya yayılması, göç tarihini tanınabilir biçimini korurken pek çok farklı iç malzeme seçeneğine olanak veren bir yemeğin çekiciliğiyle buluşturuyor.

Vietnam ekonomisi büyüyüp şehirleri modernleşirken ülkeye gelen uluslararası etkilerin çeşitliliği de artıyor. Fransız unsurlar bu değişen karışımın içindeki yerini korurken Vietnam mutfağı, kendine özgü çeşitlerinin geliştiği ülkenin çok ötesindeki müşterilere ulaşıyor.

Sömürge geçmişi neden gözden uzaklaşabiliyor?

Vietnamlıların çoğu güne bir sokak satıcısından aldığı banh mi'yle ya da kaldırım kafesinde içtiği sert bir kahveyle başlıyor. Gençler için bu yiyecekler, sömürge tarihini hatırlatan unsurlardan çok gündelik hayatın sıradan parçaları.

Bağımsızlık bildirgesinin üzerinden 80 yıl geçti ve Vietnam nüfusunun büyük çoğunluğu genç. Zamanın geçmesi, yiyecekler ve binalar hâlâ yaygın biçimde tanınsa bile Fransız kökenlerinin neden daha az bilinir hâle gelebildiğini açıklamaya yardımcı oluyor.

Eğitim ve popüler kültür de insanların bu bağlantıları nasıl anladığını etkiliyor. İngilizce ve diğer diller giderek öne çıkarken Vietnam mutfağı kendine özgü karakteriyle kutlanıyor. Tek tek malzemelerin ya da yemeklerin yabancı kökenlerine, insanların bugün tanıdığı Vietnam tarzı yemeklerden daha az ilgi gösterilebiliyor.

Bazı insanlar tanıdık yemeklerin sömürge kökenlerini rahatsız edici ya da modern kimlik açısından önemsiz bulabilir. Diğerleri ise Vietnam dünyayla daha fazla etkileşim kurdukça bu tarihi keşfetmeye giderek daha fazla ilgi duyuyor. Yemek festivalleri, gezi blogları ve gastronomi turları, Fransız ve Vietnam etkilerinin harmanlanmasına ve tanıdık yemeklerin ardındaki hikâyelere dikkat çekiyor.

Yarınki yıl dönümü bu tarihleri aynı anda gündeme getiriyor: Fransız hâkimiyetine meydan okuyan bildiriyi ve Vietnamlıların sonrasında yeniden şekillendirdiği gündelik pratikleri. Banh mi, kahve ve sömürge döneminden kalan binalar; Fransa'yla ilişkisi dayatılan yönetimden diplomatik ve ekonomik işbirliğine dönüşmüş bir ülkenin parçası olmayı sürdürüyor.

Reklam

Bilinmesi gerekenler

  • Vietnam, Ho Chi Minh'in 2 Eylül 1945 tarihli bağımsızlık bildirgesinin 80. yılını, 2 Eylül 2025'te Hanoi'deki Ba Dinh Meydanı'nda düzenlenecek askerî geçit töreniyle anacak.
  • Bildirinin ardından başlayan mücadele, Fransızların 1954'te çekilmesine kadar sürdü.
  • Fransız etkisi devlet binalarında, kiliselerde, dil eğitiminde, kahvede, hamur işlerinde ve ekmekte görülmeye devam ediyor.
  • 2025'te lise bitirme sınavlarında 400 öğrenci Fransızcayı, 358 bini aşkın öğrenci ise İngilizceyi seçti. Fransa Büyükelçiliği, Fransızca kurslarına 63 bin kişinin kayıtlı olduğunu bildiriyor.
  • Vietnamlı fırıncı ve aşçılar Fransız baget ekmeğini yerel iç malzemeler ekleyerek banh mi'ye dönüştürdü ve uygun fiyatlı, taşınabilir bir öğün ortaya çıkardı.
  • Saygon'daki Banh Mi Hoa Ma'nın sahibi Le ailesi, iç malzemeleri ekmeğin içine koyma uygulamasını yaygınlaştırmakla anılıyor.
  • 1975'te Saygon'un düşmesinden sonra yaşanan göç, banh mi'nin San Diego, Houston, Seattle ve Paris gibi şehirlere taşınmasına yardımcı oldu.
  • Vietnam ve Fransa bugün diplomatik ortaklık içinde; son dönemde milyarlarca dolarlık ticaret anlaşmaları yapıldı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir