Hindistan'da 212 Milyon Diyabet Hastası: Genetik, Beslenme ve Kentleşme Sağlık Krizini Nasıl Büyüttü?

11 dakikalık okuma
India's Urban Population To Reach 600 Mn by 2036

Dünyadaki diyabet vakalarının dörtte biri Hindistan'da

The Lancet'te yayımlanan kapsamlı bir araştırmaya göre, 2023'te Hindistan'da tahminen 212 milyon kişi diyabetle yaşıyordu. Bu, dünyadaki diyabet vakalarının yaklaşık dörtte birinin Hindistan'da olduğu anlamına geliyor; bu sayı Çin ve ABD'deki vakaların toplamından da fazla. Hindistan'da hastalıkla yaşayanların sayısı 1990'dan bu yana sekiz kat arttı.

İçindekiler
  1. Dünyadaki diyabet vakalarının dörtte biri Hindistan'da
  2. Vücut kan şekerini kontrol edemediğinde ne olur?
  3. Güney Asyalılar neden daha düşük kilolarda da daha fazla risk altında?
  4. Beslenme ve yemek pişirme alışkanlıklarındaki değişikliklerin etkisi
  5. Kentleşme günlük yaşam alışkanlıklarını değiştiriyor
  6. Sigara, gebelik ve bölgesel farklılıklar yükü artırıyor
  7. İnsanlar açısından bedeli görme kaybı, böbrek hasarı ve engellilik
  8. Teşhis ve tedavinin sürdürülmesi neden hâlâ zor?
  9. Korunma politikaları ve daha ucuz ilaçlar mücadelenin parçası
  10. İnsanlar risklerini azaltmak için neler yapabilir?
  11. Öne çıkanlar

1 Eylül 2025 itibarıyla diyabet, kalabalık kentlerden kırsal köylere uzanan; farklı yaş gruplarından ve ekonomik kesimlerden insanları etkileyen bir halk sağlığı krizine dönüşmüştü. Halk sağlığı uzmanları, hastalık, engellilik, sağlık harcamaları ve üretkenlik kaybı yoluyla yarattığı yükün Hindistan'ın kalkınmasını onlarca yıl sekteye uğratabileceği uyarısında bulunuyor.

Genetik yatkınlık, işlenmiş gıdalara yöneliş ve hızlı kentleşme riski artırmak üzere bir araya geldi. Zayıf görünen kişilerde bile iç organların çevresinde tehlikeli miktarda yağ bulunabiliyor. Daha hareketsiz yaşam tarzları da vücudun kan şekerini kontrol etmesini zorlaştırıyor.

Hindistan Tıbbi Araştırmalar Konseyi (ICMR), 100 milyondan fazla Hintlinin diyabet, 136 milyon kişinin ise prediyabet hastası olduğunu tahmin ediyor. Prediyabet, kan şekerinin normalden yüksek olduğu ve çoğu zaman beş yıl içinde diyabete dönüştüğü bir durum. The Lancet araştırmasının 212 milyonluk tahminiyle ICMR'nin 100 milyondan fazla kişiye ilişkin verisi, hastalığın çok büyük bir yük oluşturduğunu gösteriyor; tahminler arasındaki farkın nedeni açıklanmadı.

Aileler açısından sonuçlar teşhisin ötesine geçiyor. Diyabet görme yetisine, böbreklere, sinirlere ve kalbe zarar verebiliyor. Hastalığın daha erken teşhis edilmesi, onunla geçirilen yılların da artması demek. Bu nedenle korunma, tarama ve tedavinin sürdürülmesi mücadelede merkezi önem taşıyor.

Reklam

Vücut kan şekerini kontrol edemediğinde ne olur?

Vakaların yüzde 95'ini tip 2 diyabet oluşturuyor. Bu hastalık, vücut yeterli insülin üretmediğinde ya da insüline direnç geliştirdiğinde ortaya çıkıyor. İnsülin kan şekerini düzenlemeye yardımcı oluyor; görevini etkili biçimde yerine getiremediğinde kandaki şeker sürekli yüksek seviyelerde kalıyor.

Yüksek kan şekeri, kan damarlarına ve sinirlere zamanla zarar veriyor. Diyabet yaşam süresini ortalama yedi yıl kısaltıyor; Hindistan'da körlüğün, uzuv kesilmesinin, böbrek yetmezliğinin, kalp hastalığının ve inmenin başlıca nedenleri arasında yer alıyor. Ergen ve çocuklarda da komplikasyonlar görülmeye başladı.

Prediyabet, diyabet gelişmeden önce önlem almak için bir fırsat sunuyor; ancak bu geçiş hızlı olabiliyor. Önemli The Lancet araştırmasının başyazarı Dr. RM Anjana, Hindistan'daki nüfusta hastalığın ne kadar hızlı ilerlediğini şöyle anlattı:

Hindistan nüfusunda prediyabet çoğu zaman çok hızlı biçimde diyabete dönüşüyor; hastaların yüzde 60'ından fazlasında bu geçiş beş yıl içinde gerçekleşiyor.

Bu hız, erken testleri ve günlük alışkanlıklardaki değişiklikleri özellikle önemli kılıyor. Birinin kendini ciddi şekilde kötü hissedene kadar beklemek, hastalığın verdiği zarar çoktan ortaya çıktıktan sonra teşhis konmasına yol açabiliyor.

Güney Asyalılar neden daha düşük kilolarda da daha fazla risk altında?

Güney Asya kökenlilerin diyabete yakalanma olasılığı diğer etnik gruplara kıyasla dört ila altı kat daha yüksek ve hastalık onlarda çoğu zaman daha düşük kilolarda ortaya çıkıyor. Bu yatkınlığın bir bölümü, kişinin kilosundan çok vücudunun yağı nerede depoladığıyla ilgili.

Visseral yağ, karaciğer ve pankreas gibi organların çevresinde birikiyor. İnsülin direncini artırarak kan şekerini kontrol etmeyi zorlaştırıyor. Bu nedenle bir kişi Batı standartlarına göre zayıf göründüğü hâlde sağlığını riske atan karın yağlarına sahip olabiliyor.

Ulusal Aile Sağlığı Araştırması, Hintli kadınların yaklaşık yüzde 40'ında ve erkeklerin yüzde 12'sinde karın bölgesinde obezite görüldüğünü ortaya koydu. Bu veriler, yalnızca dışarıdan görünen vücut ölçülerine bakmanın kişilerin risklerinden habersiz kalmasına neden olabileceğini gösteriyor.

Reklam

Bilim insanları, Hindistan'daki yüksek yatkınlıktan sorumlu tek bir gen belirleyemedi. Bir açıklama, günümüzdeki riskleri ülkenin sık yaşanan kıtlıklar ve yetersiz beslenme geçmişiyle ilişkilendiriyor: Yağı verimli biçimde depolama eğilimi, gıda kıtlığı dönemlerinde insanların hayatta kalmasına yardımcı olmuş olabilir; gıdanın daha bol olduğu koşullarda ise dezavantaja dönüşmüş olabilir.

Frontiers in Public Health'te yayımlanan araştırma, tarihsel çevresel baskılardan etkilenen Hindistan nüfuslarında yaygın olan düşük doğum ağırlığı, kısa boy ve düşük yağsız kas kütlesinin metabolik kapasiteyi azalttığını öne sürüyor. Basitçe söylemek gerekirse, vücudun modern beslenme ve yaşam tarzlarının yarattığı talepleri karşılayacak kapasitesi daha düşük olabilir.

Bu durum, obezite ve diyabet yatkınlığının vücut kitle indeksi (VKİ) daha düşükken de görülmesini açıklamaya yardımcı oluyor. VKİ, kiloyla boy arasındaki ilişkiyi gösteren bir ölçü. Kuşaklar boyunca süren yetersiz beslenme, genlerin işleyişini etkileyen epigenetik değişiklikler yoluyla da riski etkileyebilir. Tarihsel kıtlıklar, bu açıklamada ele alınan etkenler arasında.

Beslenme ve yemek pişirme alışkanlıklarındaki değişikliklerin etkisi

Geleneksel Hint mutfağı bir zamanlar tam tahıllara, bakliyata ve sebzelere daha fazla dayanıyordu. Son birkaç on yılda rafine karbonhidratlar ve işlenmiş gıdalar sofralarda daha büyük yer tutmaya başladı. Genetik yatkınlık risk oluştururken beslenme ve günlük hareket alışkanlıklarındaki değişiklikler bu yatkınlığın hastalığa dönüşmesine katkıda bulunuyor.

Yeşil Devrim ve ardından gelen hükümet politikaları, pirinç ve buğday gibi yüksek verimli tahılların ekimini ve tüketimini teşvik etti. Bu ürünler beyaz pirinç gibi rafine biçimlerde tüketiliyor. Darı ve arpa gibi geleneksel temel gıdaların yerini aldılar. Rafine karbonhidratların glisemik indeksi daha yüksek; yani kan şekerinin daha hızlı yükselmesine neden olabiliyorlar.

Dünya Sağlık Örgütü, Hindistan'da ultra işlenmiş gıdaların satışlarının 2011'den bu yana her yıl yüzde 13 arttığını belirtiyor. Fast food zincirlerinin ve çok uluslu markaların yaygınlaşması, şekerli içeceklere, kızartılmış atıştırmalıklara ve diğer işlenmiş ürünlere erişimi artırdı. Gelirlerin yükselmesi ve kolaylık arayışı, dışarıda daha çok yemek yenmesine ve evde hazırlanan yemeklere daha az başvurulmasına yol açtı.

Reklam

ICMR'nin bir araştırmasında, yüksek sıcaklıkta pişirme ve gıda işleme sırasında oluşan zararlı bileşikler olan ileri glikasyon son ürünleri (AGE'ler) de incelendi. Samosa, cips, kek ve kızartılmış ürünler gibi yiyeceklerde bu bileşiklerin düzeyi yüksek olabiliyor. AGE'ler iltihaplanmayı, oksidatif stresi ve insülin direncini artırıyor; bu süreçler vücudun kan şekerini yönetmesini zorlaştırıyor.

Oksidatif stres, vücuttaki zararlı kimyasal tepkimelerle bağlantılı hasarı ifade ediyor. İltihaplanmayla birlikte bu durum, araştırmacıların insanların yediği gıdaların miktarı ve türünün yanı sıra pişirme yöntemlerini de incelemesine yardımcı oluyor.

ICMR'nin klinik araştırmasında, meyve, sebze ve tam tahılların yanı sıra haşlama veya buharda pişirme yöntemiyle hazırlanan gıdaları içeren, AGE düzeyi düşük bir beslenme düzenine geçen katılımcıların insülin duyarlılığı iyileşti ve kan şekeri düştü. AGE düzeyi yüksek beslenen katılımcılarda ise iltihaplanma ve diyabet riski daha fazla görüldü. Bulgular, yemek hazırlama yöntemlerinin beslenmeyi iyileştirmeye yönelik daha geniş çabalarla bağlantısını ortaya koyuyor.

Kentleşme günlük yaşam alışkanlıklarını değiştiriyor

Hindistan'da kentlerde yaşayan nüfusun oranı 1960'larda yüzde 18'den bugün yaklaşık yüzde 35'e yükseldi. Bu oranın 2030'a kadar yüzde 40'a ulaşması bekleniyor. Artık daha fazla kişi, hareketsiz işlerin, fiziksel emeğin azalmasının ve işlenmiş gıdalara kolay erişimin günlük hayatı şekillendirdiği ortamlarda yaşıyor.

Diyabet yaygınlığı kentlerde yüzde 14,9; kırsal bölgelerdeyse yüzde 9,5. Aradaki fark 5,4 yüzde puan. Hastalık kentlerde daha büyük bir yük oluşturuyor; ancak kırsal bölgelerdeki oran da diyabetin kentlerin dışına çoktan yayıldığını gösteriyor.

Ekonomik büyüme insanların çalışma ve beslenme biçimlerini değiştirdi. Daha fazla Hintli çalışma saatlerini oturarak geçiriyor, hazır gıdalar tüketiyor ve dışarıda yemek yiyor. Bu değişiklikler, büyüyen orta sınıfta daha belirgin; ancak işlenmiş ürünlere erişimin kolaylaşmasıyla kırsal kesimdeki nüfus da benzer alışkanlıklar edinmeye başladı.

Baskıların nasıl biriktiğini çeşitli kilometre taşları gösteriyor:

  • 1960'larda Hintlilerin yüzde 18'i kentlerde yaşıyordu.
  • 1990'dan bu yana diyabetle yaşayanların sayısı sekiz kat arttı.
  • Dünya Sağlık Örgütü'ne göre ultra işlenmiş gıdaların satışları 2011'den bu yana her yıl yüzde 13 arttı.
  • The Lancet araştırması, 2023'te 212 milyon Hintlinin diyabet hastası olduğunu tahmin etti.
  • Hindistan'da kentlerde yaşayan nüfusun oranının 2030'a kadar yüzde 40'a ulaşması bekleniyor.

Sigara, gebelik ve bölgesel farklılıklar yükü artırıyor

Dünya Sağlık Örgütü'ne göre sigara kullanımı diyabet riskini yüzde 30 ila 40 artırıyor. Nikotin insülin üretimini olumsuz etkiliyor ve insülin direncini artırarak kan şekerinin kontrolünü daha da zorlaştırıyor. Kronik stres, hava kirliliği ve çevresel toksinlere maruz kalma da daha yüksek diyabet oranlarıyla ilişkilendiriliyor.

Reklam

Gebelik sırasında ortaya çıkan gestasyonel diyabet iki kuşak için risk oluşturuyor. Bu durumu yaşayan kadınların ilerleyen yıllarda tip 2 diyabete yakalanma olasılığı daha yüksek; çocukları da hastalığa daha yatkın oluyor. Bu nedenle gebelikte diyabetin yönetilmesi ve sağlıklı gebeliklerin desteklenmesi, kuşaklar boyunca riski azaltma çabalarının parçası.

En yüksek yaygınlık Goa, Puduçeri ve Kerala'da görülürken, daha önce yaygınlığın düşük olduğu Uttar Pradeş ve Bihar'da keskin artışlar yaşanıyor. Hastalığın farklı bölgelere yayılması, sağlık hizmetlerinin deneyim ve kaynak düzeyleri farklı bölgelerin ihtiyaçlarına yanıt vermesini gerektiriyor.

Karnataka'da yetişkinlerin yüzde 12'si diyabet hastası. Teşhisler giderek 25 yaş gibi genç yaşlardaki kişilere konuyor. Hastalığın daha erken yaşta gelişmesi, onunla daha uzun süre yaşamak ve dolayısıyla komplikasyonların ortaya çıkması için daha fazla zaman anlamına geliyor; aynı zamanda düzenli bakım ihtiyacını da uzatıyor.

İnsanlar açısından bedeli görme kaybı, böbrek hasarı ve engellilik

Diyabet Hindistan'da her yıl yaklaşık 1,6 milyon kişinin ölümüne yol açıyor. Etkileri zamanla gelişebiliyor ve insanları aynı anda birden fazla sağlık sorunuyla yaşamaya mecbur bırakabiliyor. Kan şekerinin sürekli yüksek olması, organları besleyen küçük damarların yanı sıra ayakların sağlığını korumak için gereken sinirlere ve kan dolaşımına da zarar veriyor.

Diyabetik retinopati, gözün arka tarafındaki ışığa duyarlı doku olan retinadaki kan damarlarının hasar görmesiyle ortaya çıkıyor. Görme kaybının başlıca nedenlerinden biri. 2022'de yapılan bir araştırmada, diyabetli Hintlilerin yüzde 12,5'inde diyabete bağlı göz hastalığı belirtileri bulundu; bu oran her sekiz kişiden birine karşılık geliyor.

Böbrek hasarı, kronik böbrek hastalığına ve diyaliz ihtiyacına kadar ilerleyebiliyor. Sinir hasarı ve kan dolaşımının bozulması, ayak ülserlerine ve enfeksiyonlara yol açarak kimi zaman uzuv kesilmesiyle sonuçlanabiliyor. Bu komplikasyonlara genç hastalarda da giderek daha sık rastlanıyor. Diyabet, kalp hastalığı ve inme riskini de büyük ölçüde artırıyor.

Aileler; tedavi masraflarının yanı sıra gelir kaybı, üretkenliğin azalması ve yıllarca sürebilen engellilikle de karşı karşıya kalıyor. Bu sonuçlar için milyarlarca dolar harcanıyor. Dünya Ekonomik Forumu, diyabete yönelik küresel sağlık harcamalarının 2045'e kadar 1 trilyon dolara ulaşabileceğini, en ağır yükü Hindistan gibi gelişmekte olan ülkelerin taşıyacağını tahmin ediyor.

Reklam

Teşhis ve tedavinin sürdürülmesi neden hâlâ zor?

Krizle ilgili aktarılan en güncel verilere göre diyabetli Hintlilerin yaklaşık yüzde 57'si hastalığından habersiz. Birçok kişi, hastalık geri döndürülemez hasara yol açtıktan sonra komplikasyonlar ortaya çıktığında tıbbi yardım arıyor.

Özellikle kırsal bölgelerde rutin taramanın sınırlı olması, teşhisteki açığı açıklamaya yardımcı oluyor. Uygun fiyatlı sağlık hizmetlerine ve tanı araçlarına erişmek de birçok kişi için zor. Düzenli kontroller ve tedavinin sürdürülmesini gerektiren bir hastalık, ilk kan testinin çok ötesine geçen ihtiyaçlar doğuruyor.

Hükümetin girişimleri arasında 30 yaş üstü yetişkinlere yönelik taramaların yaygınlaştırılması, temel ilaçların ve kan şekeri ölçüm cihazlarının sübvanse edilmesi, sağlık ekiplerinin diyabet bakımı konusunda personel eğitmek üzere kırsal bölgelere gönderilmesi bulunuyor. Belirtilen hedef, 2025 sonuna kadar diyabetli ya da hastalık riski taşıyan en az 75 milyon kişiye ulaşmak.

Teşhis konmuş kişilerde kan şekeri, tansiyon ve kolesterolün kontrol altında tutulması komplikasyonları önleyebilir veya geciktirebilir. Erken teşhis, kişilerin tedaviye erişebildiği ve düzenli bakımı sürdürebildiği durumlarda daha etkili oluyor.

Korunma politikaları ve daha ucuz ilaçlar mücadelenin parçası

Meksika ve Birleşik Krallık'taki başarılı uygulamalardan yola çıkan yetkililer, şekerli içeceklere ve işlenmiş gıdalara vergi getirilmesini olası korunma önlemleri olarak değerlendiriyor. Vergi gelirleri halk sağlığı kampanyalarını desteklemek ve sübvansiyonlarla daha sağlıklı gıdaları uygun fiyatlı hâle getirmek için kullanılabilir.

Politika yapıcılar, tatlılara yönelik kültürel tercihleri ve düşük gelirli kişilerin orantısız bir mali yük altında bırakılmaması gereğini de gözetmek zorunda. Okullar ve toplum programları, çocukluktan itibaren daha sağlıklı beslenmeyi, fiziksel aktiviteyi ve stres yönetimini teşvik etmeye çağrılıyor.

Ozempic'in etken maddesi semaglutid, tedaviye erişimi yaygınlaştırmak için başka bir olası yol sunuyor. İlaç kan şekeri kontrolünü iyileştiriyor ve kilo kaybını destekliyor. Patent koruması sona erdiğinde Hindistan'da çok daha uygun fiyatlı hâle gelmesi, fiyatların yüzde 90'a kadar düşmesi bekleniyor.

İlaç tedavisi; beslenme, fiziksel aktivite, tarama ve sağlık hizmetlerine erişimi de kapsayan mücadelenin bir parçası. JSS Yükseköğretim ve Araştırma Akademisi Rektör Yardımcısı Dr. H Basavanagowdappa, karşılaşılan güçlüğü şöyle anlattı:

Gerçek şu ki bu, hızlı bir çözümü olmayan ve birçok etkenin rol oynadığı bir sorun.

Birçok etkenin rol oynaması, çeşitli nedenlerin birlikte etkili olması anlamına geliyor. Hindistan'daki diyabet yükü; kalıtsal yatkınlık, yaşamın erken dönemlerindeki koşullar, değişen beslenme alışkanlıkları, azalan fiziksel aktivite ve tedaviye erişimin önündeki engellerin birleşiminden doğuyor. Bu baskılarla mücadele, sağlık hizmetlerinin, gıda politikalarının, okulların ve toplumların uzun soluklu çalışmasını gerektiriyor.

Reklam

İnsanlar risklerini azaltmak için neler yapabilir?

Genetik ve erken yaşam deneyimleri değiştirilemez; ancak diyabet riskini artıran birçok etken önlenebilir. Öneriler, kan şekerini kontrol etme üzerindeki baskıyı azaltan günlük alışkanlıklara ve komplikasyonlar gelişmeden sorunları tespit edebilen testlere odaklanıyor.

Tam tahıllar, meyve, sebze ve yağsız protein ağırlıklı bir beslenme düzeni, işlenmiş, kızartılmış ve şekerli gıdaların bir bölümünün yerini alabilir. Kızartma veya fırında pişirme yerine haşlama ve buharda pişirme, AGE'leri azaltabilir. Bu tercihler hem yenilen gıdaların içeriğine hem de yemeklerin hazırlanma biçimine odaklanıyor.

Düzenli fiziksel aktivite de öncelikler arasında. Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta egzersiz öneriliyor. Tütünün her türünden kaçınmak, alkol tüketimini sınırlamak ve farkındalık çalışmaları, yoga ya da diğer gevşeme teknikleriyle stresi yönetmek de tavsiye ediliyor.

Düzenli sağlık kontrolleri, özellikle ailesinde diyabet öyküsü olanlar veya başka risk faktörleri taşıyanlar için büyük önem taşıyor. Diyabetle yaşayanlar için tedaviyi ve takip kontrollerini sürdürmek; görme yetisini, böbrekleri, ayakları ve kalp-damar sağlığını korumaya yardımcı olabilir. Korunma ve iyi bakım birlikte yürütülmeli.

Öne çıkanlar

  • The Lancet araştırması, 2023'te Hindistan'da 212 milyon kişinin diyabet hastası olduğunu tahmin etti; bu sayı küresel toplamın yaklaşık dörtte birine karşılık geliyor.
  • ICMR, 100 milyondan fazla kişinin diyabet, 136 milyon kişinin ise prediyabet hastası olduğunu tahmin ediyor.
  • Genetik yatkınlık, tarihsel yetersiz beslenme, beslenme alışkanlıklarındaki değişiklikler ve daha hareketsiz yaşam tarzları krize katkıda bulunuyor.
  • Diyabet yaygınlığı kentlerde yüzde 14,9, kırsal bölgelerde yüzde 9,5.
  • Diyabetli Hintlilerin yaklaşık yüzde 57'si hastalığından habersiz.
  • Komplikasyonlar arasında körlük, böbrek yetmezliği, uzuv kesilmesi, kalp hastalığı ve genç hastalarda da görülen inme bulunuyor.
  • Hükümetin önlemleri arasında 30 yaş üstü yetişkinlerin taranması ve 2025 sonuna kadar diyabetli ya da risk altındaki 75 milyon kişiye ulaşma hedefi yer alıyor.
  • Daha sağlıklı beslenme, fiziksel aktivite, tütünden kaçınma, erken test ve tedavinin düzenli sürdürülmesi zararı azaltmanın temel unsurları.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir