Tamamen Japonya'da geliştirilen bir kuantum makinesi
Yerli olarak geliştirilen bileşen ve yazılımlarla tamamen Japonya'da üretilen ülkenin ilk kuantum bilgisayarı, 28 Temmuz 2025'te Osaka Üniversitesi Kuantum Bilgi ve Kuantum Biyolojisi Merkezi'nde (QIQB) çalışmaya başladı. Kuantum çipi, soğutma ekipmanı, kontrol sistemleri ve yazılımı Japonya'da geliştirilen teknolojileri bir araya getiriyor ve önceki sistemlerde kullanılan ithal parçaların yerini alıyor.
İçindekiler
- Tamamen Japonya'da geliştirilen bir kuantum makinesi
- Osaka sistemini yerli yapan ne?
- Çip neden aşırı soğuğa ihtiyaç duyuyor?
- Japon yazılımı kullanıcıları makineye bağlıyor
- Kübitler hesaplama biçimini nasıl değiştiriyor?
- Projenin arkasındaki kurumlar ve şirketler
- Yerli kontrol Japonya için neyi değiştiriyor?
- Laboratuvardan Expo 2025'e
- Küresel yarışta yerli bir sistem
- Güvenilirlik, ölçek ve uzmanlık önceliğini koruyor
- Öne Çıkanlar
Bu başlangıç, hem hesaplama alanında önemli bir kilometre taşı hem de uluslararası rekabetin yoğunlaştığı bir teknoloji üzerindeki ulusal kontrolü artırma yönünde atılmış bir adım. Araştırma kurumları, üniversiteler ve şirketler arasındaki yıllar süren iş birliği sonucunda, kritik donanımı ve işletim araçları yurt içinde geliştirilen çalışır bir makine ortaya çıktı.
Sistem, 14-20 Ağustos tarihleri arasında Osaka'daki Expo 2025'te düzenlenen sergiyle daha sonra geniş kitlelerle buluştu. Ziyaretçiler bilgisayara uzaktan bağlanabildi, temel kuantum programlarını çalıştırabildi ve kuantum bilimini sanatla buluşturan sergileri inceleyebildi.
28 Ağustos itibarıyla bu başarı, Japonya'nın sistemin tamamını üretip bir araya getirebilmesine dayanıyor. Önümüzdeki çalışmalar arasında kübitleri daha kararlı hâle getirmek, hataları düzeltmek ve birlikte güvenilir biçimde çalışabilen kübit sayısını artırmak yer alıyor. Bu zorlukların nasıl aşılacağı, kuantum bilgisayarların araştırma ve sanayi için pratik araçlara dönüşme sürecini belirleyecek.
Osaka sistemini yerli yapan ne?
Japon araştırma kurumu RIKEN, bilgisayarın merkezindeki çip olan kuantum işlem birimini (QPU) geliştirdi. Japon şirketleri ise çip paketi, manyetik kalkan, kızılötesi ve bant geçiren filtreler, düşük gürültü üretecek şekilde tasarlanmış amplifikatör ve özel kablolar dâhil diğer temel bileşenleri üretti.
Kuantum çipinden soğutma sistemlerine kadar tüm kritik bileşenler Japonya'da tasarlandı, üretildi ve sisteme entegre edildi. Ülkedeki önceki kuantum bilgisayarlar yabancı bileşenlere veya yazılımlara dayanıyordu. Osaka projesi hem donanım hem de yazılım alanındaki yerli teknolojilerle bu bağımlılıkları ortadan kaldırdı.
Makinede ayrıca kontrolörler, düşük gürültü üretecek şekilde tasarlanmış bir güç kaynağı ve ilk soğutma için bir darbeli tüp soğutucu bulunuyor. Bu parçalar birlikte, çipin çalışması için gereken hassas koşulları sağlıyor. Bilgisayarın üretilmesi, ortakların farklı teknolojileri tek bir sistem olarak çalıştırmasını gerektirdi.
Çip neden aşırı soğuğa ihtiyaç duyuyor?
Osaka bilgisayarı, yeterince düşük sıcaklıklarda elektrik direncini tamamen yitiren metallerden üretilen kuantum bitleri olan süperiletken kübitler kullanıyor. Çip, sıcaklığı mutlak sıfıra yaklaştıran özel bir soğutma cihazı olan seyreltme soğutucusunun içine yerleştiriliyor.
Mutlak sıfır, -273,15 santigrat derecedir. Soğutucu çipi bu noktanın yalnızca birkaç milikelvin üzerine, yani ulaşılabilecek en düşük sıcaklığın birkaç binde bir derece üstüne kadar soğutuyor. Destek ekipmanının parçası olan darbeli tüp soğutucu ilk soğutmayı sağlıyor.
Bu aşırı soğuk, kübitlerin hassas kuantum durumlarını korumasına yardımcı oluyor. Kuantum durumu, bir hesaplamada kullanılan bilgiyi taşıyan koşuldur. Çevreden gelen etkiler bu durumu bozarak hatalara yol açabilir.
Manyetik kalkan, filtreler, amplifikatör, kablolar ve güç ekipmanı da kontrollü bir çalışma ortamı sağlama çabasının parçası. Bu bileşenlerin sisteme dâhil edilmesi, projenin neden yalnızca bir kuantum çipi üretmekten ibaret olmadığını gösteriyor: Soğutma, elektronik ve bağlantı bileşenlerinin tümü çalışan bilgisayarın temel parçaları.
Japon yazılımı kullanıcıları makineye bağlıyor
Sistem, OQTOPUS adıyla bilinen Operatörler ve Kullanıcılar için Açık Kuantum Araç Zinciri üzerinde çalışıyor. Tamamen Japonya'da geliştirilen bu açık kaynaklı araç paketi, bilgisayarı programlamak, çalıştırmak ve izlemek için gereken yazılımları sağlıyor.
OQTOPUS; temel motor, bulut modülü ve grafik kullanıcı arayüzünden oluşuyor. Bu bileşenler birlikte, uzaktan erişim dâhil, işletim araçlarını ve kullanıcıların makineyle etkileşime geçmesini sağlayan imkânları sunuyor.
Açık kaynaklı yazılım, kodun başkaları tarafından incelenmesine ve kullanılmasına olanak tanıyor. Osaka projesinde bu yaklaşım iş birliğini ve şeffaflığı desteklerken, işletim yazılımının kontrolünü Japonya'nın kuantum bilişim ekosistemi içinde tutuyor.
Dolayısıyla yerli geliştirme ile uluslararası iş birliği birlikte yürütülebiliyor. Japonya kendi yazılım araçları üzerindeki kontrolünü elinde tutarken, açık kaynak yaklaşımı başka yerlerdeki araştırmacı ve geliştiricileri bilgi paylaşmaya ve ilerlemeye katkıda bulunmaya teşvik ediyor.
Kübitler hesaplama biçimini nasıl değiştiriyor?
Geleneksel bilgisayarlar 0 veya 1 değerini temsil eden bitleri kullanıyor. Kuantum bilgisayarlar ise kuantum fiziğinin kurallarına uyan kübitlerden yararlanıyor. Süperpozisyon sayesinde bir kübit, sıradan bir bit gibi tek bir durumla sınırlı kalmak yerine farklı durumların birleşiminde bulunabiliyor.
Dolanıklık, kübitlerin durumlarını birbirine bağlıyor. Süperpozisyon ve dolanıklık birlikte, kuantum hesaplamaların geleneksel bilgisayarlardaki hesaplamalardan farklı biçimde çalışmasını sağlıyor. Kuantum bilgisayarlar birçok olasılığı paralel olarak işleyebiliyor ve en hızlı süper bilgisayarların bile çözemediği bazı sorunların üstesinden gelebiliyor.
Kuantum bilişimin potansiyel uygulamaları, moleküllerin anlaşılmasından karmaşık sistemlerin düzenlenmesine kadar uzanıyor. Bunların her biri, yararlı hesaplamaların güvenilir biçimde yapılabilmesine bağlı.
- İlaç keşfi: Moleküler etkileşimlerin kuantum düzeyinde simüle edilmesi, yeni ilaçların geliştirilmesini hızlandırabilir.
- Malzeme bilimi: Kuantum etkileşimlerinin modellenmesi, belirli özelliklere sahip malzemelerin tasarlanmasına yardımcı olabilir.
- Optimizasyon: Çok sayıda olası düzenlemenin değerlendirilmesi; lojistik, trafik yönetimi ve tedarik zinciri operasyonlarının iyileştirilmesine katkıda bulunabilir.
- Makine öğrenimi: Daha hızlı ve karmaşık veri analizleri, yapay zekâ alanındaki ilerlemeleri destekleyebilir.
Zorluk, kübitlerin çevrelerine karşı son derece hassas olması. Küçük etkiler bile hesaplama hatalarına neden olabilir. Kübit sayısı arttıkça durumlarını kararlı tutmak ve hataları düzeltmek zorlaşır; bu nedenle güvenilirlik, araştırmaların temel konularından biridir.
Projenin arkasındaki kurumlar ve şirketler
Osaka Üniversitesi, kuantum bilgi bilimi ve mühendisliği alanındaki uzmanlığından yararlanarak projeye merkezlik etti. Kuantum çipini RIKEN sağlarken daha geniş bir ortaklık ağı, eksiksiz sistem için gereken üretim, soğutma, elektronik ve yazılım uzmanlığını bir araya getirdi.
Ortaklar arasında kriyojenik sistemler üzerinde çalışan ULVAC ve ULVAC CRYOGENICS'in yanı sıra e-trees.Japan, QuEL, QunaSys, Systems Engineering Consultants, TIS ve Fujitsu yer aldı. İş birliği; çok küçük yapıların üretildiği mikrofabrikasyonun yanı sıra soğutma teknolojisi, elektronik kontroller ve yazılım alanlarını kapsadı.
Projeye Eğitim, Kültür, Spor, Bilim ve Teknoloji Bakanlığı, Japonya Bilim ve Teknoloji Ajansı ve Kabine Ofisi fon sağladı. Bu destek, Japonya'nın bilimsel ve ekonomik geleceği açısından kuantum teknolojisine verilen stratejik önemi yansıtıyordu.
Sonuç, akademik araştırma ile sanayi üretimini tek bir yerli projede buluşturuyor. Üniversiteler ve araştırma kurumları bilimsel bilgiye katkıda bulunurken şirketler bu bilgiyi çalışan bir makineye dönüştürmek için gereken ekipman ve mühendislik desteğini sağladı.
Yerli kontrol Japonya için neyi değiştiriyor?
Japonya'nın sistemi yurt içinde üretebilmesi, küresel tedarik zincirindeki aksaklıklara ve ihracat kısıtlamalarına karşı kırılganlığını azaltıyor. Ayrıca ülkeye, kuantum sistemlerini bilimsel araştırma, sanayi uygulamaları ve ulusal güvenlik dâhil ulusal önceliklere göre uyarlama konusunda daha fazla hareket alanı sağlıyor.
Hem donanım hem yazılım üzerindeki kontrol, Japon ortaklara bu bileşenleri birlikte geliştirme olanağı veriyor. Proje, tek bir ithal bileşene veya işletim platformuna bağımlı kalmak yerine kuantum bilgisayar üretimi ve sistem entegrasyonu için gereken teknolojilere hâkim olunduğunu gösteriyor.
Projenin kamuoyuna tanıtım çalışmalarında iş birliği yapan Tama Sanat Üniversitesi profesörü Akihiro Kubota, girişimin makinenin ötesine uzandığını belirtti:
Bu proje yalnızca bir bilgisayar üretmekle ilgili değil. Kuantum çağında Japonya'nın geleceğine yön verecek bir yenilik, yaratıcılık ve iş birliği ekosistemi kurmakla ilgili.
Kubota'nın bu tanımı, teknik başarıyı çevresindeki insan ve kuruluşlarla ilişkilendiriyor. Bilgisayar araştırmacılar, üreticiler ve yazılım geliştiricilerinden oluşan bir ağa dayanıyor; halka açık tanıtımıyla sanatçılar ve ziyaretçiler de bu ağa dâhil edildi.
Laboratuvardan Expo 2025'e
Bilgisayar, 14-20 Ağustos tarihleri arasında düzenlenen bir sergiyle Expo 2025'te Osaka'da ilk kez kamuoyuna tanıtıldı. "entangle moment - [quantum, ocean, universe] x art" başlıklı sergi, kuantum teknolojisini anlaşılır kılmayı ve yeni nesil yenilikçilere ilham vermeyi amaçladı.
Ziyaretçiler bilgisayarla uzaktan bulut erişimi üzerinden etkileşim kurdu. Temel kuantum programlarını çalıştırabildi ve interaktif sergiler aracılığıyla dolanıklık gibi olguları keşfedebildi. Kubota'nın iş birliğiyle projeye yaratıcı bir boyut da eklendi; kuantum bilgisayarın ürettiği sanat eserleri, bilimsel teknolojinin sanatsal ifadenin bir parçası hâline nasıl gelebileceğini gösterdi.
Sergi, gösterimleri sanatla bir araya getirerek öğrencileri, eğitimcileri, iş dünyası liderlerini ve politika yapıcıları hedefledi; merak uyandırmayı ve kamuoyunun konuya ilişkin anlayışını geliştirmeyi amaçladı. Amaç şöyle ifade edildi:
Amaç, kamuoyunun teknolojiye ilişkin anlayışını artırmak ve geleceğin sektörlerini şekillendirmedeki potansiyel rolünü vurgulamaktı.
Projenin önemli tarihleri, sistemin çalışmaya başlaması ile kamuoyuna tanıtılması arasındaki kısa süreyi gösteriyor:
- 28 Temmuz 2025: Bilgisayar, Osaka Üniversitesi QIQB'de çalışmaya başladı.
- 14-20 Ağustos 2025: Expo sergisi ziyaretçilere uzaktan erişim, interaktif gösterimler ve kuantum bilgisayarın ürettiği sanat eserlerini sundu.
- 28 Ağustos 2025: Sistem çalışmaya başlamış ve kamuoyuna tanıtılmıştı; güvenilirlik ve pratik kullanım çalışmaları ise temel zorluklar olmaya devam ediyordu.
Küresel yarışta yerli bir sistem
ABD, Çin ve birçok Avrupa ülkesi kuantum araştırmalarına büyük yatırımlar yaptı. IBM, Google ve Alibaba'nın da aralarında bulunduğu şirketler daha güçlü makineler geliştirmek için yarışıyor. Japonya'nın bu sistemi kullanıma açması, bilişim teknolojileri ve çevresinde gelişebilecek sektörler üzerindeki rekabetin bir parçası.
Japonya'da ve başka ülkelerde kullanımda olan kuantum bilgisayarların çoğu, ithal bileşenlere veya yabancı tedarikçilerin tescilli yazılımlarına dayanıyordu. Osaka sistemi, Japonya'yı donanım, yazılım ve entegrasyon zincirinin tamamında kuantum bilgisayar geliştirebilen ülkeler arasına sokuyor.
Başta ulusal güvenlik ve ekonomik rekabet gücü olmak üzere çeşitli nedenlerle yerli kapasite geliştirmeyi hedefleyen proje, Japonya'nın kuantum teknolojisindeki konumunu güçlendiriyor. OQTOPUS da açık kaynaklı geliştirme yoluyla uluslararası iş birliği ve bilgi paylaşımına imkân tanıyor.
Projenin üretim ve entegrasyon başarısı şöyle değerlendirildi:
Japonya'nın kuantum bilgisayar üretimi ve sistem entegrasyonu için gereken teknolojilere kapsamlı biçimde hâkim olması, ulusal inovasyon ekosistemlerinin ileri düzey araştırmaları gerçek dünyada kullanılabilecek sistemlere dönüştürebileceğini gösteriyor.
Sistemin kullanıma açılması ve kamuoyuna tanıtılmasına ilişkin haberler The Quantum Insider ve GreekReporter.com'da yayımlandı. Yerli sistem, araştırma kurumları, şirketler ve hükümet arasındaki iş birliğiyle teknolojik egemenliğin nasıl kurulabileceğine dair bir model sunuyor.
Güvenilirlik, ölçek ve uzmanlık önceliğini koruyor
Hata düzeltme, kuantum bilişimin karşı karşıya olduğu en acil zorluklardan biri. Kübitler hassas yapıda; küçük etkiler hesaplama boyunca yayılan hatalara yol açabiliyor. Araştırmacılar bu hataları tespit edip düzeltmek için algoritmalar ve donanım yöntemleri geliştiriyor.
Kübit sayısını artırmak da yeni bir zorluğu beraberinde getiriyor: Kübitlerin tutarlılığını, yani kararlı kuantum davranışını ve birlikte çalışmaları için gereken bağlantıları korumak. Kübit eklendikçe sistemin karmaşıklığı hızla artıyor; bu da malzeme bilimi, soğutma ve kontrol elektroniğinde ilerleme gerektiriyor.
Japonya'nın bütünleşik yaklaşımı bu alanlardaki uzmanlığı bir araya getirerek projeye söz konusu zorluklarla mücadele edebileceği bir temel sağlıyor. Araştırmacıların çok daha büyük ölçekte pratik kuantum bilişime ulaşmak için çalışırken yatırımların ve iş birliğinin sürdürülmesi gerekecek.
Proje aynı zamanda uzmanlık gerektiren becerilere sahip insanlara da dayanıyor. Geleceğin sistemlerini kurmak, işletmek ve geliştirmek için bilim insanlarına, mühendislere ve yazılım geliştiricilere ihtiyaç duyulacak. Expo'daki gösterimler ve OQTOPUS gibi açık kaynaklı projeler, teknolojiye ilgi uyandırmanın ve daha fazla kişiyi bu alana katmanın yollarını sunuyor.
Hata düzeltme ve ölçeklendirme zorluklarının ne zaman çözüleceğine ilişkin bir takvim açıklanmadı. Şimdilik elde edilen en önemli sonuç, geniş bir Japon ortaklık ağıyla desteklenen ve gösterimler ile sanat aracılığıyla kamuoyuna tanıtılan, yurt içinde geliştirilmiş çalışan bir sistem.
Öne Çıkanlar
- Japonya'nın tamamen yerli ilk kuantum bilgisayarı 28 Temmuz 2025'te Osaka Üniversitesi QIQB'de çalışmaya başladı.
- Kuantum çipini RIKEN geliştirdi; Japon ortaklar kritik donanımı, soğutma sistemlerini, kontrol bileşenlerini ve OQTOPUS yazılımını sağladı.
- Proje, Eğitim, Kültür, Spor, Bilim ve Teknoloji Bakanlığı, Japonya Bilim ve Teknoloji Ajansı ve Kabine Ofisi tarafından desteklendi.
- 14-20 Ağustos tarihleri arasında Expo 2025'te düzenlenen sergi, uzaktan erişim, interaktif sergiler ve bilgisayarın ürettiği sanat eserlerini sundu.
- Yerli üretim Japonya'ya kuantum teknolojisi üzerinde daha fazla kontrol sağlıyor; tedarik kesintilerine ve ihracat kısıtlamalarına maruz kalma riskini azaltıyor.
- Potansiyel kullanım alanları arasında ilaç keşfi, malzeme tasarımı, lojistik, trafik yönetimi ve makine öğrenimi bulunuyor.
- Hata düzeltme, daha fazla kübitle güvenilir çalışma ve uzmanlık gerektiren becerilerin geliştirilmesi temel çalışma alanları olmaya devam ediyor.






