Pekin, küresel sonuçları olacak bir buluşmaya hazırlanıyor
Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, Batı’nın Moskova ve Pyongyang’ı yalnızlaştırma çabalarına meydan okuyan iş birliği giderek güçlenen üç lideri bir araya getirerek, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’i ve Kuzey Kore lideri Kim Jong Un’u 3 Eylül 2025’te Pekin’de düzenlenecek askerî geçit töreninde ağırlayacak.
İçindekiler
- Pekin, küresel sonuçları olacak bir buluşmaya hazırlanıyor
- Yıl dönümü Çin için neden önemli?
- Kimler geliyor, kimler katılmıyor?
- Resmî ittifak olmadan ortak çıkarlar
- Rusya ve Kuzey Kore askerî iş birliğini derinleştiriyor
- Kim’in ziyareti neden özellikle sıra dışı?
- Çin ordusu neleri sergilemeyi planlıyor?
- Pekin’in iş birliği ve direniş mesajı
- 3 Eylül’e giden tarihler
- Öne Çıkanlar
Tiananmen Meydanı’ndaki etkinlik, Japonya’nın II. Dünya Savaşı’nda teslim oluşunun 80. yıl dönümüne denk geliyor. Çin Dışişleri Bakanlığı, 26 yabancı devlet ve hükümet başkanının katılacağını açıkladı. Batılı liderlerin çoğu törene katılmayacak. Avrupa Birliği ülkelerinden ise yalnızca Slovakya Başbakanı Robert Fico orada olacak.
Çin, son yılların en büyük askerî geçit törenlerinden birine hazırlanıyor. Planlanan gösteride 10 binden fazla asker, 100’ü aşkın uçak ve yüzlerce kara aracı yer alacak. Sergilenecek gelişmiş silahlar, Xi döneminde Halk Kurtuluş Ordusu’nun ne ölçüde geliştiğini göstermeyi amaçlıyor.
Putin ve Kim aynı sahneye farklı bir mesajla çıkacak. Rusya, Ukrayna’yı işgali nedeniyle Batı yaptırımlarıyla karşı karşıya; Kuzey Kore ise nükleer ve füze programları nedeniyle uluslararası kısıtlamalara tabi. Xi’nin yanında yer almak, bu baskılara rağmen iki lidere de uluslararası alanda dikkat çekici bir platform sağlayacak.
Pekin için bu buluşma, yıkıcı bir savaşın anılmasını günümüzün askerî gücü ve diplomatik nüfuzunun sergilenmesiyle birleştiriyor. Moskova ve Pyongyang içinse Batı baskısına direnmekte ortak çıkarı olan hükümetlerin desteğini görünür kılma fırsatı sunuyor. Çin, Rusya ve Kuzey Kore arasındaki iş birliği büyüyor, ancak bu ülkeler resmî bir ittifak kurmuş değil.
Yıl dönümü Çin için neden önemli?
Çin’in Zafer Günü anması, Asya’da II. Dünya Savaşı’nın sona erişini ülkenin Japon işgali deneyimiyle ilişkilendiriyor. Büyük acıların ve direnişin yaşandığı dönemde milyonlarca insan hayatını kaybetti. 3 Eylül yıl dönümü, Komünist Partiye bu tarihi ulusal bir etkinliğin merkezine yerleştirme fırsatı veriyor.
Parti, bu tür anmalarla ulusal birliği pekiştiriyor ve Çin’i yabancı işgali ile aşağılanmanın ardından toparlanmış bir ülke olarak sunuyor. Xi’nin geçit törenindeki rolü, bu tarihî mesajı modernleştirmek için çalıştığı silahlı kuvvetlerle ilişkilendirecek.
Bu nedenle Tiananmen Meydanı iki amaca hizmet edecek: savaşta kazanılan zaferi anmak ve Çin’in bugün sahip olduğu gücü sergilemek. Mesaj hem Çin halkına hem de yabancı hükümetlere yöneltiliyor; direnç ve gücün yanı sıra yabancı güçlerin elinde bir daha asla aşağılanmama kararlılığı vurgulanıyor.
Kimler geliyor, kimler katılmıyor?
Açıklanan konuk listesi, Pekin’le farklı ilişkileri olan liderleri ve temsilcileri bir araya getiriyor. Putin, Kim ve Fico’nun yanı sıra şu isimlerin de gelmesi bekleniyor:
- Belarus Cumhurbaşkanı Alexander Lukashenko.
- İran Cumhurbaşkanı Masoud Pezeshkian.
- Endonezya Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto.
- Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic.
- Myanmar cuntası lideri Min Aung Hlaing.
- Güney Kore Ulusal Meclisi Başkanı Woo Won-shik.
- Birleşmiş Milletler Genel Sekreter Yardımcısı Li Junhua.
- Japonya’nın eski Başbakanı Yukio Hatoyama.
Çin’in açıkladığı 26 sayısı, yabancı devlet ve hükümet başkanlarını ifade ediyor. Daha geniş kapsamlı listede parlamenterler, uluslararası kuruluş temsilcileri ve eski siyasetçiler de bulunuyor. Hatoyama törene katılacak; II. Dünya Savaşı’nda Mihver Devletleri arasında yer alan diğer ülkeler İtalya ve Almanya ise resmî düzeyde temsil edilmeyecek.
Avrupa Birliği ülkelerinin çoğu ve ABD, Rusya’nın Ukrayna’daki savaşına karşı olduklarını ve Çin’in iddialı dış politikasına ilişkin kaygılarını gerekçe göstererek törene katılmayacak. Fico’nun katılımı, Putin’in eylemlerine yönelik Avrupa genelindeki yaygın kınamaya rağmen hükümetinin hem Rusya hem de Çin’le görece sıcak ilişkilerini yansıtıyor.
Çin’in 2015’te düzenlediği Zafer Günü geçit törenine bazı Batılı ülkelerin temsilcileri de dâhil olmak üzere daha geniş bir uluslararası katılım olmuştu. Aradan geçen on yılda Batılı liderlerin çoğunun törene katılmaması, eylül ayındaki buluşmanın çevresindeki ayrışmayı daha görünür kılıyor. Pekin hâlâ geniş bir uluslararası katılım sağlayabiliyor, ancak en dikkat çekici konukları Batı’yla ilişkilerin nasıl değiştiğini de ortaya koyuyor.
Resmî ittifak olmadan ortak çıkarlar
Çin, Rusya ve Kuzey Kore, ABD ve müttefikleriyle giderek artan bir karşı karşıya geliş yaşıyor. Analistler, Batı yaptırımlarına direnmeye ve ABD’nin çıkarlarını zayıflatmaya çalışan ülkeleri tanımlamak için “Kargaşa Ekseni” ifadesini kullanıyor. Bu ülkeler, kesişen ekonomik, askerî ve diplomatik ihtiyaçlar etrafında pratik bir iş birliği yürütüyor.
Rusya, 2022’de Ukrayna’yı işgal etmesinin ardından kapsamlı yaptırımlarla karşı karşıya kalınca ekonomik destek için büyük ölçüde Çin’e bel bağladı. Enerji ihracatı Moskova’ya gelir sağlarken Çin teknolojilerine erişim ekonomisinin ayakta kalmasına yardımcı oluyor. Pekin, Ukrayna ihtilafındaki tutumunu tarafsız olarak tanımlamayı sürdürürken Rusya’dan enerji satın almaya ve hem sivil hem de askerî amaçlarla kullanılabilen teknoloji tedarik etmeye devam etti.
Kuzey Kore’nin ekonomik açıdan Çin’e bağımlılığı daha da yüksek. Ticaret verilerine göre, 2023’te Kuzey Kore’nin ticaretinin yaklaşık yüzde 97’si Çin’le yapıldı; diğer bütün ticaret ortaklarının toplam payı yaklaşık yüzde 3’te kaldı. Bu yoğunlaşma, Kim Moskova’yla askerî ilişkilerini yakınlaştırsa da Pekin’le ilişkilerin neden hayati önem taşıdığını açıklıyor.
Batı yaptırımlarına tabi olan İran ve Myanmar da Çin’i önemli bir ekonomik ortak olarak görüyor. Bu ülkelerin katılımı geçit töreninin diplomatik mesajını güçlendiriyor: Batılı ülkelerin baskısı altındaki hükümetler ticaret, siyasi destek ve uluslararası buluşma imkânlarını başka yerlerde bulmayı sürdürüyor.
Çin’in ekonomik ve teknolojik merkez rolü, Batı’nın yaptırımları ve uluslararası normları uygulama çabalarını karmaşıklaştırıyor. Buluşma, yıllardır süren baskılara rağmen Rusya ve Kuzey Kore’nin ortaklar ve kısıtlamaları aşma yolları bulabildiğini göstererek diplomatik yalnızlaştırmanın sınırlarını ortaya koyuyor.
Rusya ve Kuzey Kore askerî iş birliğini derinleştiriyor
Putin ve Kim, 2024’te Pyongyang’da bir savunma anlaşması imzalayarak ülkelerinden birine saldırı olması hâlinde diğerinin derhâl askerî yardımda bulunmasını taahhüt etti. Anlaşma, iki ülke arasındaki ilişkileri Kore Yarımadası’nın ötesindeki güvenlik açısından da daha önemli hâle getirdi.
Kuzey Kore’nin Ukrayna’daki savaş için Rusya’ya mühimmat ve asker sağladığı, karşılığında gıda, petrol ve silah teknolojisi aldığı bildiriliyor. Bu alışveriş, Rusya’nın askerî ihtiyaçlarını Kuzey Kore’nin kaynak ve daha gelişmiş teçhizat ihtiyacına bağlıyor.
Pekin, Pyongyang ekonomisinin merkezinde kalmayı sürdürüyor; ancak Kuzey Kore’nin Rusya’yla büyüyen iş birliği, Çin’le ilişkilerinde gerilim de yarattı. Seul’deki Ewha Kadın Üniversitesi’nde uluslararası çalışmalar profesörü olan Leif-Eric Easley, bu gerilimi şöyle anlattı:
Çin’in siyasi ve ekonomik desteği Kuzey Kore rejimi için hayati önemini korurken Pyongyang’ın Moskova’yla yasa dışı iş birliği, Kuzey Kore’nin Çin’le ilişkilerini etkiledi.
Kim’in iki cumhurbaşkanının yanında görünmesi, Pekin’e dikkat çekerken Moskova’yla yakın ilişkilerini sergilemesine imkân verecek. Üç hükümetin iş birliği yapmak için gerekçeleri var, ancak her birinin öncelikleri de farklı. Geçit töreni, bu farklılıkları bir kenara bırakıp ortak bir kamuoyu mesajı vermeleri için uygun bir ortam sunuyor.
Kim’in ziyareti neden özellikle sıra dışı?
Kim, 2011’de iktidara gelmesinden bu yana yurt dışına nadiren çıktı. Çin’e son ziyareti 2019’daydı. Pandemiden bu yana Kuzey Kore’den yalnızca bir kez ayrılarak 2023’te Rusya’nın Uzak Doğusu’nda Putin’le bir zirveye katıldı. Çok sayıda ülkeden liderin katıldığı bu ölçekte çok taraflı bir etkinliğe daha önce hiç katılmadı.
Pekin, Kim’e kendisini yalnızlaştırılmış bir lider yerine uluslararası diplomasinin bir katılımcısı olarak gösterme fırsatı sunuyor. Analistler, amacının Rusya ve Çin’le dost hükümetlerle dayanışma sergilemek ve uluslararası alandaki konumunu güçlendirmek olduğunu belirtiyor.
Diplomatik hedefi şu şekilde tanımlanıyor: “Kim, Rusya ve Çin yanlısı ülkelerle dayanışma göstermek ve kendisini normal bir ülkenin lideri olarak sunmak istiyor.” Bu katılım, Kuzey Kore’nin büyük iç kutlamalara hazırlandığı dönemde ekonomik ve askerî destek arayışına da katkıda bulunabilir.
Kim, güçlü iki komşusu arasındaki dengeyi de gözetmek zorunda. Moskova’yla yakınlaşma kaynak ve askerî iş birliği sağlarken, Kuzey Kore ticaretinde Çin’in baskın payı Pekin’i uzun vadede önemli kılıyor. Her iki liderle birlikte görünmesi, Kim’in iki ilişkiyi de geliştirmesine ve tek bir tarafa fazla bağımlı kalmamasına imkân veriyor.
Ziyaretin, eski ABD Başkanı Donald Trump’la diplomasiyi yeniden canlandırma çabasıyla bağlantılı olabileceği de konuşuluyor. Kim, Trump’la daha önce bir araya gelmişti. Bazı analistler, Kim’in Trump’a daha güçlü bir konumdan yaklaşmadan önce Xi’yle ilişkilerini düzeltmek istediğini düşünüyor. Yeni bir diplomatik girişim henüz açıklanmadı.
Çin ordusu neleri sergilemeyi planlıyor?
Çinli yetkililer, geçit törenindeki tüm teçhizatın yurt içinde üretildiğini ve şu anda hizmette olduğunu söylüyor. Sistemlerin çoğu ilk kez kamuoyu önünde görülecek; böylece Çin’in askerî modernleşme sürecinde geliştirilen silah ve teçhizat hakkında ender bir fikir edinilebilecek.
Etkinliğin genel olarak on binlerce askerin katılımıyla düzenleneceği belirtilirken, açıklanan daha ayrıntılı rakamlar 10 binden fazla asker, 100’ü aşkın uçak ve yüzlerce kara aracı. Tören sıkı bir koreografiyle gerçekleştirilecek; Xi, yabancı devlet adamlarıyla birlikte birlikleri denetleyecek.
Öne çıkması beklenen unsurlar şunlar:
- Son derece yüksek hızlarda uçmak üzere tasarlanmış hipersonik silahlar.
- Gelişmiş savaş uçakları.
- Elektronik karıştırma teçhizatı ve hava savunma sistemleri.
- Stratejik füzeler.
- İnsansız hava araçlarına karşı koyma ve füzelere karşı savunma teknolojileri.
Elektronik karıştırma teçhizatı, karşı tarafın iletişim veya diğer askerî görevler için ihtiyaç duyabileceği sinyalleri engeller. Genellikle çift kullanımlı teknoloji olarak adlandırılan, hem sivil hem askerî amaçlara hizmet edebilen teknolojiler, gündelik ekonomik faaliyetlerde kullanılabildiği gibi silahlı kuvvetleri de destekleyebilir.
Xi, Halk Kurtuluş Ordusu’nda kapsamlı reformlara öncülük etti; bu reformlarda ileri teknolojiyle yürütülen savaşa ve Çin sınırlarının ötesinde faaliyet gösterme kabiliyetine daha fazla ağırlık verildi. Geçit töreni, silahları, askerleri ve yabancı konukları aynı özenle düzenlenmiş kamu etkinliğinde bir araya getirerek Xi’nin bu dönüşüme yön veren lider imajını pekiştirecek.
Pekin’in iş birliği ve direniş mesajı
Çin, Kuzey Kore’yle ilişkisini iş birliği, ortak siyasi hedefler ve bölgesel istikrar çerçevesinde tanımlıyor. Dışişleri Bakan Yardımcısı Hong Lei, yakın tarihli bir basın toplantısında bu yaklaşımı şöyle ifade etti:
Çin, alışverişi ve iş birliğini güçlendirmek, sosyalist inşayı ilerletmek ve bölgesel barış ile istikrarı desteklemenin yanı sıra uluslararası adalet ve hakkaniyeti korumak için yakın iş birliği yapmak üzere Kuzey Kore’yle el ele çalışmayı sürdürmeye hazırdır.
Hong’un açıklaması, Pekin’in Pyongyang’a verdiği desteği uluslararası adalete ilişkin daha geniş bir argüman çerçevesine yerleştiriyor. Çin, Rusya ve Kuzey Kore, Batı politikalarını giderek daha fazla kendilerini çevreleme veya siyasi sistemlerini tehdit etme girişimleri olarak tanımlıyor. Üç ülkenin birlikte görünmesi, bu argümana son derece görünür bir sahne sağlayacak.
Batılı hükümetler bu ilişkilere Rusya’nın Ukrayna’yı işgali, Kuzey Kore’nin nükleer programı ve Çin’in yurt dışındaki tutumu gibi farklı kaygılar üzerinden bakıyor. Batılı liderlerin çoğunun katılmaması, bu anlaşmazlıkları yansıtıyor ve anma törenini çevreleyen siyasi ayrışmayı derinleştiriyor.
ABD ve müttefikleri için doğrudan sorun somut: Başka hükümetler bir ülkenin ihracatını satın almayı, yararlı teknoloji sağlamayı veya askerî kaynak sunmayı sürdürdüğünde o ülkeye yönelik ekonomik baskıyı sürdürmek zorlaşıyor. Rusya’nın Çin’le enerji ilişkisi ve Kuzey Kore’yle savunma iş birliği, bu bağlantıları aynı tabloda buluşturuyor.
3 Eylül’e giden tarihler
Planlanan buluşma, tek bir diplomatik atılımdan ziyade yıllar içinde gelişen ilişkilerin sonucu. Kim’in yurt dışı seyahatlerinin sınırlı olması, Rusya’nın savaşı ve Moskova ile Pyongyang arasındaki savunma anlaşması, bu katılımın neden olağan dışı bir önem taşıdığını açıklamaya yardımcı oluyor.
- 2011: Kim Jong Un, Kuzey Kore’de iktidara geldi.
- 2015: Çin’in Zafer Günü geçit törenine bazı Batılı ülkelerden temsilciler de dâhil olmak üzere daha geniş bir uluslararası katılım oldu.
- 2019: Kim, eylülde yapılması planlanan buluşmadan önceki son Çin ziyaretini gerçekleştirdi.
- 2022: Rusya Ukrayna’yı işgal etti; ardından Batı yaptırımları karşısında Çin’e daha fazla bel bağladı.
- 2023: Kim, Rusya’nın Uzak Doğusu’nda Putin’le görüştü. Aynı yıl Kuzey Kore ticaretinin yaklaşık yüzde 97’si Çin’le yapıldı.
- 2024: Putin ve Kim, Pyongyang’da savunma anlaşması imzaladı.
- 28 Ağustos 2025: Pekin, açıklanan yabancı konukları ağırlamaya hazırlanıyordu.
- 3 Eylül 2025: Geçit töreninin Tiananmen Meydanı’nda düzenlenmesi planlanıyor.
3 Eylül’de bu ilişkiler, askerî kapasite ve diplomatik dayanışmanın kamuoyu önünde sergilendiği bir etkinlikte buluşacak. Xi, Çin’in savaş dönemindeki acılarını ve zaferini anarken Batı baskısına direniş mesajı veren ortaklarına ev sahipliği yapacak. Putin ve Kim, yaptırımlara ve eleştirilere rağmen Çin’in ve ortaklarının bağlarını koruduğunu göstermeyi amaçlayan bir etkinlikte dikkat çekici bir sahneye çıkacak.
Öne Çıkanlar
- Çin, Japonya’nın II. Dünya Savaşı’nda teslim oluşunun 80. yıl dönümü dolayısıyla 3 Eylül 2025’te Pekin’deki Tiananmen Meydanı’nda askerî geçit töreni düzenlemeyi planlıyor.
- Xi Jinping, 26 yabancı devlet ve hükümet başkanının katılması beklenen törende Vladimir Putin ve Kim Jong Un’u ağırlayacak.
- Planlanan askerî gösteride 10 binden fazla asker, 100’ü aşkın uçak ve yüzlerce kara aracı yer alacak.
- Batılı liderlerin çoğu törene katılmayacak. Avrupa Birliği ülkelerinden yalnızca Slovakya Başbakanı Robert Fico katılacak.
- Kim’in planlanan katılımı, bu ölçekte çok taraflı bir buluşmaya ilk katılımı ve 2019’dan bu yana ilk Çin ziyareti olacak.
- Rusya ve Kuzey Kore 2024’te bir savunma anlaşması imzaladı; 2023’te Kuzey Kore ticaretinin yaklaşık yüzde 97’si Çin’le yapıldı.
- Çin, Rusya ve Kuzey Kore resmî bir ittifak kurmadan ortak çıkarlar etrafında iş birliğini derinleştiriyor.






