Sinemanın Bir Parçası Olan Orman
Japonya'nın en güneydeki ana adası Kyushu'nun yaklaşık 60 kilometre güneyinde yer alan Yakushima'da, yosun tutmuş taşların ve birbirine dolanmış köklerin arasında kadim sedir ağaçları yükselir. Bazılarının 1.000 ila 7.200 yaşında olduğu tahmin ediliyor. Doğu Çin Denizi'ndeki bu ada, Hayao Miyazaki'nin yönettiği, Studio Ghibli yapımı 1997 tarihli animasyon filmi Prenses Mononoke'deki ormana ilham veren yerlerden biri oldu.
İçindekiler
- Sinemanın Bir Parçası Olan Orman
- Dağlar, Yağmur ve Olağanüstü Zengin Bir Ekosistem
- Shiratani Unsuikyo ve Yosunlarla Kaplı Orman
- Vadide Üç Güzergâh
- İki Tarafın da Hayatta Kalma Mücadelesini Anlatan Bir Film
- Ağaç Ruhları ve Kutsal Bir Manzara
- Film Ekibinin Yakushima İncelemesi
- Jomon Sugi, Ağaç Kesimi ve Koruma
- Yayoi Sugi'nin Kaybı ve Koruma Çalışmaları
- Adaya Ulaşım ve Sedirlerin Ötesini Keşfetmek
- Adanın Prenses Mononoke ile Süregelen Bağlantısı
- Öne Çıkanlar
Shiratani Unsuikyo Vadisi bu bağlantının merkezinde yer alıyor. Sık ormanları, dereleri ve yemyeşil yosun örtüsü; hayvan tanrılarının ve gizemli ruhların yaşadığı bir orman dünyasını anlatan filme gerçek bir manzara sundu. Miyazaki ve ekibi, ormanları incelemek için 1990'larda Yakushima'yı ziyaret etti. Baş sanatçı Kazuo Oga ise adanın köklerini, taşlarını ve değişen ışığını yansıtmaya çalıştı.
Yakushima'nın önemi sinemadaki yeriyle sınırlı değil. UNESCO tarafından 1993'te Dünya Mirası alanı ilan edilen ada, 1.900'den fazla bitki türüne, 16 memeli türüne ve 150 kuş türüne ev sahipliği yapıyor. Dağlık iç kesimlerinde, yüzyıllarca süren fırtınalara ve ağaç kesimine rağmen ayakta kalmış kadim ağaçlar bulunuyor.
Bu ağaçlar hâlâ tehdit altında. Adanın en kolay ulaşılabilen ünlü ağaçlarından, 3.000 yaşında olduğu tahmin edilen sedir Yayoi Sugi, Şanşan Tayfunu'nda kısa süre önce ikiye ayrıldı. Yerel ormancılık yetkilileri hasarı değerlendiriyor ve ağacın geriye kalan kısmını nasıl koruyabileceklerini inceliyor.
Yakushima ziyaretçilerine, ünlü bir filme ilham veren manzaraları ve yaşayan bir ormanı korumanın pratik gerekliliklerini bir arada sunuyor. Yağmur, zorlu arazi ve hassas yaşam alanları; sinemaseverleri, yürüyüşçüleri ve doğada vakit geçirmek isteyenleri buraya çeken yerin ayrılmaz parçaları.
Dağlar, Yağmur ve Olağanüstü Zengin Bir Ekosistem
Yakushima kabaca dairesel bir şekle sahip ve yaklaşık 500 kilometrekarelik bir alanı kaplıyor. Adanın yüzde 75'inden fazlası dağlık; geniş bölümleri sık ve kadim ormanlarla kaplı. En yüksek noktası olan Miyanoura-dake Dağı 1.936 metreye ulaşıyor.
Adanın bitki ve hayvan çeşitliliği, burayı canlı türlerinin olağanüstü yoğunlukta bulunduğu bir biyoçeşitlilik merkezi hâline getiriyor. Ormanlar, dağ yamaçları ve kıyı çevresi, ziyaretçilere görece küçük bir adada keşfedebilecekleri çeşitli ortamlar sunuyor.
Yağmur, Yakushima'nın belirleyici özelliklerinden biri. Yerel halk, yağmurun "ayda 35 gün" yağdığına dair şakalar yapıyor; bu söz, yağışlı havanın ne kadar kesintisiz hissedilebildiğini anlatıyor. Bol yağış ve adanın volkanik arazisi, kadim Japon sedirlerinin gelişmesi için uygun koşulları yaratmış.
Bu eski sedirler yakusugi adıyla biliniyor. Düğümlü gövdeleri ve yosunlarla kaplı kökleri, ormanın uzun geçmişini ziyaretçilerin görebileceği şekilde gözler önüne seriyor. Bazı ağaçların yaşının 1.000 ila 7.200 yıl arasında olduğu tahmin ediliyor; bu da ormanı dünyanın en yaşlı canlı ağaçlarından bazılarına ev sahipliği yapan bir yer hâline getiriyor.
Su, burada yapılan yürüyüşlerin deneyimini de şekillendiriyor. Nemli hava, ormanların içinden akan dereler ve ağaç örtüsünden süzülen güneş ışığının taşlarla köklerin üzerinde oluşturduğu yeşil parıltı manzaranın parçası. Bu doğayı besleyen yağmur, nehirler kabardığında veya patikalar kayganlaştığında yolculuğu zorlaştırabiliyor.
Shiratani Unsuikyo ve Yosunlarla Kaplı Orman
Shiratani Unsuikyo Vadisi, 800 metre yüksekliğindeki bir dağda yaklaşık 1.000 dönümlük ormanlık alanı kapsıyor. Miyanoura Limanı'ndan ulaşılabilen vadide, kolay yürüyüşlerden daha zorlu parkurlara kadar farklı güzergâhlar bulunuyor. Bu özellikleriyle Prenses Mononoke'nin çektiği ziyaretçilerin başlıca uğrak yerlerinden biri.
Bilimsel adı Cryptomeria japonica olan Japon sediri vadide sık biçimde yetişiyor. Ormanda saygı gören yakusugi ağaçlarının yanı sıra, adanın en tanınmış kadim sedirlerinden Jomon Sugi de bulunuyor. Orman boyunca kökler ve taşlar, kalın bir yosun örtüsünün altında karmaşık bir zemin oluşturuyor.
Yosunlarla Kaplı Orman, Japonca adıyla kokemusi-mori, filmle en yakından ilişkilendirilen yerlerden biri. Mononoke Ormanı'nın görünümüne ve atmosferine doğrudan ilham verdi. Oga'nın burada saatlerce eskiz yaptığı, hem güzel hem de tekinsiz hissettirebilecek bir manzarayı nasıl yansıtacağını incelediği aktarılıyor.
Akan suyun sesiyle zaman zaman duyulan bir geyik ya da maymun çağrısı, vadinin ses manzarasının parçası. Sık bitki örtüsü, nem ve süzülen güneş ışığı, bu yerin film ekibi için neden bu kadar güçlü bir esin kaynağı olduğunu açıklıyor. Animatörler, ormanı ekranda canlandırmak için 200'den fazla yeşil tonu kullandı.
Vadide Üç Güzergâh
Shiratani Unsuikyo'nun ana güzergâhları farklı zorluk seviyeleri sunuyor. Ünlü bir sedire kısa bir yürüyüş yapmayı seçen bir ziyaretçiyi, ormanın üzerindeki bir kaya seyir noktasına kadar devam eden bir ziyaretçiden farklı bir gezi bekliyor.
- Yayoisugi Sedir Güzergâhı: Yaklaşık 2 kilometre ve bir saat süren bu kolay rota, yeni başlayanlara uygun ve kadim Yayoi Sediri'ne ulaşıyor.
- Bugyosugi Sedir Güzergâhı: Yaklaşık 3-4 kilometre ve üç saat süren bu orta zorluktaki yürüyüş, dikkat çekici ağaçların ve manzaralı noktaların yanından geçiyor.
- Taikoiwa Kayası Gidiş-Dönüş Güzergâhı: Yaklaşık 5,6 kilometre ve dört saat süren bu daha zorlu yürüyüş, adanın panoramik manzarasını sunan Taikoiwa Kayası'nda sona eriyor.
Bu patikalarda Yakushima geyiklerine, Japon makaklarına ve nadir bitkilere rastlanabilir. Güzergâhlar iyi işaretlenmiş olsa da hava hızla değişebiliyor. Şiddetli yağmurun ardından dere geçişleri tehlikeli hâle gelebilir. Bu nedenle, kâğıt üzerinde kolay görünse bile uygun yürüyüş ayakkabısı giymek ve hazırlıklı olmak şart.
Yayoi Sugi'nin fırtınada zarar görmesi, en kısa güzergâhın anlamını da değiştiriyor. Ağaca kolayca ulaşılabilmesi, onu ziyaretçilerin gözdesi hâline getirmişti. Ağacın yıkılması hem yerel halk hem de uzun bir keşif yolculuğuna çıkmadan kadim bir sedir görmek isteyenler için bir kayıp.
İki Tarafın da Hayatta Kalma Mücadelesini Anlatan Bir Film
1997'de gösterime giren Prenses Mononoke, 1336-1573 yıllarını kapsayan Muromachi döneminin sonlarında Japonya'da geçiyor. Toplumsal çalkantıların ve çevresel değişimin yaşandığı bu dönemde, kaynak talebi insanları ormanla karşı karşıya getiriyor.
Bir iblisin lanetlediği genç prens Ashitaka, çare bulmak için batıya doğru yola çıkıyor. Orman tanrıları ile doğal kaynakları kullanmak için toprakları sömüren Demirkent halkı arasındaki çatışmanın ortasında kalıyor. Bu mücadele, filme çevrecilik, sanayileşme ve karakterlerin karmaşık ahlak anlayışı temalarını kazandırıyor.
İnsanlar hayatta kalmak ve ilerlemek isterken doğa kendini korumak için mücadele ediyor. Miyazaki her iki tarafa da ağırlık vererek çatışmayı basit bir iyi-kötü ayrımından daha karmaşık hâle getiriyor. Bu gerilim, ormanların bir zamanlar kereste sağladığı, bugünse kadim bir manzara arayan ziyaretçileri çektiği Yakushima'yı da şekillendiren baskıları yansıtıyor.
Filmin yönetmeni Miyazaki, vizyonunu insanların ve doğanın aynı dünyaya ait olduğu bir ilişki olarak açıklamıştı.
Filmlerimde dünyanın yalnızca siyah ve beyazdan ibaret olmadığını göstermek istiyorum. Doğa ve insanlar düşman değil, aynı bütünün parçaları.
Filmin ormanı yalnızca bir dekor değil. Hayvan tanrılar, ruhlar ve gizemli Orman Ruhu, onu hikâyenin içinde yaşayan bir varlığa dönüştürüyor. Güzelliği de tehlikesi de Ashitaka'nın adım attığı dünyanın vazgeçilmez unsurları.
Ağaç Ruhları ve Kutsal Bir Manzara
Kodama, yani ağaç ruhları, Prenses Mononoke'nin en akılda kalan karakterleri arasında yer alıyor. Tıkırdayan başları ve parlayan gözleri ormanın sağlığını simgeliyor. Eski ağaçlarda ruhların yaşadığına ve ormanın koruyucuları olduklarına inanılan Japon folklorundan geliyorlar.
Miyazaki'nin ormanı ele alış biçimi Şinto inançlarından da izler taşıyor. Bu gelenekte ağaç, taş ve nehir gibi doğal varlıkların kami adı verilen ilahi bir özü olduğuna inanılıyor. Böylece manzara, fiziksel olduğu kadar manevi bir varlık da kazanıyor.
Prenses Mononoke, ormanı insanların ilerleyişiyle tehdit altındaki kutsal bir alan olarak sunuyor. Ormanın ruhları, Yakushima'nın kadim ağaçlarına dair anlatıda da bulunan bir düşünceyi dile getiriyor: Orman, insanların ondan elde edebileceği kaynakların ötesinde bir anlam taşıyor.
Adanın eski sedirleri, yosunlu taşları ve manevi folklorunu bir araya getiren yapısı, sinemaseverler için neden bu kadar çekici olduğunu açıklıyor. Bağlantı görsel olduğu kadar, filmin merkezinde yer alan insan-doğa ilişkisine de dayanıyor.
Film Ekibinin Yakushima İncelemesi
Miyazaki ve ekibi 1990'larda Yakushima'ya gitti ve Anbo Nehri kıyısındaki mütevazı bir evi merkez olarak kullandı. Filmin mekânlarını geliştirirken ormanların eskizlerini çizdiler ve adanın atmosferini içlerine sindirdiler.
Oga'nın çalışmaları, bir ormanı gerçek bir yer gibi hissettiren ayrıntılara odaklanıyordu. Yosunlu taşlar, bükülmüş kökler ve süzülen ışık, Shiratani Unsuikyo'yu ekranda yeniden yaratma çabasının parçası oldu. Bu ayrıntılara gösterdiği özen, animasyon ormanına hem davetkâr bir güzellik hem de tehlike duygusu kazandırdı.
200'den fazla yeşil tonunun kullanılması, yaprakların, yosunun, nemin ve ışığın gözün gördüklerini sürekli değiştirdiği bir yeri yansıtmanın ne kadar zor olduğunu gösteriyor. Film ekibinin Yakushima'yı incelemesi, ormanın yalnızca dekoratif değil, içine girilebilecek bir yer gibi görünmesine yardımcı oldu.
Filmin gösterime girmesinin üzerinden yaklaşık 30 yıl geçmesine rağmen bu bağlantı, hayranları adaya çekmeye devam ediyor. Ziyaretçiler Miyazaki ve ekibini büyüleyen ormanları deneyimlemek umuduyla geliyor; böylece Yakushima'nın ağaçlarına ve yaban hayatına zaten ilgi duyan yürüyüşçü ve doğaseverlere katılıyorlar.
Jomon Sugi, Ağaç Kesimi ve Koruma
Jomon Sugi, Yakushima'nın en ünlü kadim sediri. Yaşının 2.170 ila 7.200 yıl arasında olduğu tahmin ediliyor. Devasa gövdesi ve hava koşullarının yıprattığı dalları, binyıllar boyunca fırtınalara, depremlere ve insan kaynaklı tehditlere karşı ayakta kaldı.
Ağacın 1968'de keşfedilmesi, Yakushima ormanlarını ağaç kesiminden korumaya yönelik bir hareketin doğmasına yardımcı oldu. Bu hareket, adanın Dünya Mirası alanı ilan edilmesine ve millî park olarak belirlenmesine öncülük ederek korumayı adanın kimliğinin merkezine taşıdı.
Edo döneminde ve İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra ağaç kesimi ormanları tehdit etmişti. Kadim ağaçların birçoğu yapı malzemesi olarak kullanılmak üzere kesildi. Daha az elverişli görülen, gövdeleri düğümlü sedirlerin bazıları ayakta kaldı. Bu ağaçlar, bugün dünyanın dört bir yanından ziyaretçi çeken koruma altındaki ormanların önemli bir parçası.
Ağaç, ormanların korunması ve film arasındaki bağlantıyı gösteren başlıca tarihler:
- 1968: Jomon Sugi'nin keşfi, ormanları ağaç kesiminden koruma hareketinin gelişmesine yardımcı oldu.
- 1990'lar: Miyazaki ve ekibi ormanları incelemek için Yakushima'yı ziyaret etti.
- 1993: UNESCO, Yakushima'yı Dünya Mirası alanı ilan etti.
- 1997: Studio Ghibli, Prenses Mononoke'yi gösterime soktu.
Jomon Sugi ve diğer kadim sedirler, adanın tarihinin yaşayan kayıtları. Hayatta kalmaları, ziyaretçilere yaşları binyıllarla ölçülen ağaçlarla doğrudan bağ kurma imkânı sunarken, ağaç kesiminin geçmişi de geriye kalan ağaçların neden bu kadar önemli olduğunu açıklıyor.
Yayoi Sugi'nin Kaybı ve Koruma Çalışmaları
Yayoi Sugi'nin Şanşan Tayfunu'nda yıkılması, doğal olayların kadim bir ormana ne kadar büyük zarar verebileceğini gösteriyor. Yaşının 3.000 yıl olduğu tahmin edilen sedir ikiye ayrıldı. Ormancılık yetkilileri ağacın durumunu değerlendiriyor ve kalıntılarını en iyi nasıl koruyabileceklerini inceliyor; henüz bir karar ya da takvim açıklanmadı.
Tur rehberi Taro Watanabe, kaybın yerel halk ve ağacı tanıyan ziyaretçiler açısından neden önemli olduğunu anlattı.
Yayoi Sugi, adadaki dev ağaçların en ünlülerinden biri. Kolay ulaşılabilir olması onu ziyaretçilerin gözdesi hâline getirmişti. Yıkılması, yerel halk için büyük bir üzüntü.
Yakushima'nın koruma altındaki statüsü ormanların muhafaza edilmesine yardımcı oldu; ancak tayfunlar, toprak kaymaları ve turizm ekosistem üzerindeki baskıyı sürdürüyor. Koruma çalışmaları arasında patikaların bakımı, ziyaretçilerin bilgilendirilmesi ve kadim ağaçların sağlığının izlenmesi yer alıyor.
Fırtınanın yol açtığı hasar, bilinen bir gezi noktasını somut biçimde değiştirdi. Binlerce yıllık orman geçmişini yakından görme imkânı sunan bir ağaç, artık nasıl korunacağına dair kararların konusu. Geriye kalanları koruma çabası, çevresindeki ormanlık alıana yönelik sürekli bakım çalışmalarıyla birlikte yürütülüyor.
Adaya Ulaşım ve Sedirlerin Ötesini Keşfetmek
Gezginlerin çoğu Yakushima'ya Kagoshima'dan feribotla ya da Osaka, Fukuoka veya Kagoshima'dan uçakla ulaşıyor. Adadaki toplu taşıma, özellikle iç kesimlere yapılan yolculuklarda sınırlı. Bu nedenle bu bölgeleri keşfetmek isteyen ziyaretçilerin araç kiralaması öneriliyor.
Shiratani Unsuikyo'daki kısa güzergâhlardan Jomon Sugi'ye uzanan zorlu yürüyüşe kadar doğa yürüyüşü adanın başlıca cazibelerinden biri. Ada ayrıca shinrin-yoku adı verilen, rahatlama ve ruhsal iyilik için ormanın manzaraları, sesleri ve kokuları arasında vakit geçirmeye dayalı Japon pratiğini deneyimleme imkânı sunuyor.
Yaban hayatını gözlemleyenler Yakushima geyiklerini, makakları ve nadir kuşları görebilir. Adanın dört bir yanına dağılmış kaplıcalar, yani onsen, yürüyüşün ardından yorgun kasları dinlendirmek için uygun yerler sunuyor. Kumsallar ve deniz yaşamı da ziyarete başka bir boyut katıyor; bunlar arasında yuva yapan caretta carettalar ve canlı renklere sahip mercan resifleri bulunuyor.
Hazırlıklı olmak hâlâ büyük önem taşıyor. Sürekli yağan yağmurda su geçirmez kıyafetler işe yarıyor. Tesislerin sınırlı olduğu uzak güzergâhlarda ise uygun yürüyüş ayakkabıları ve gerekli malzemeleri yanına almak gerekiyor. İşaretli patikalardan ayrılmamak ve tüm çöpleri yanında götürmek, ziyaretçilerin görmeye geldiği yerleri korumaya yardımcı oluyor.
Yerel bir rehber, uzun yürüyüşlerde yardımcı olabilir ve adanın tarihiyle ekolojisini anlatabilir. Ziyaretçinin becerilerine uygun bir güzergâh seçmek, değişen hava koşullarını hesaba katmak ve ormana saygı göstermek, Yakushima'yı keşfetmenin pratik gereklilikleri arasında.
Adanın Prenses Mononoke ile Süregelen Bağlantısı
Prenses Mononoke, görselliği ve insanlarla doğa arasındaki ilişkiyi ele alış biçimiyle izleyicileri etkilemeyi sürdürüyor. Yakushima'da bu görüntülere ilham veren manzara; yağmur, yaban hayatı, turizm ve koruma çalışmalarıyla şekillenen canlı bir ekosistem olmayı sürdürüyor.
Yakushima'ya yaptığı yolculuğu anlatan sinemacı Steve Atkins, adanın farklı unsurlarının birbirine ne kadar bağlı göründüğünü şöyle ifade etti:
Her karakter, her ağaç, her taş; kadim bir yerin yaşayan öyküsünü dokuyan, nefes alan canlı bir dokunun parçası gibi hissettiriyordu.
Filmin mirası ve adanın ormanları sanatçılara, çevrecilere ve gezginlere ilham vermeyi sürdürüyor. İkisinin ortak hikâyesinin merkezinde hassas bir ilişki var: İnsanlar doğal dünyada güzellik, kaynak ve anlam ararken kadim ormanların gelecek kuşakların da deneyimleyebilmesi için korunması gerekiyor.
Yakushima bu ilişkiyi somutlaştırıyor. Shiratani Unsuikyo, kurmaca bir ormana şekil veren yosunları ve kökleri barındırıyor. Jomon Sugi, adayı binlerce yıllık ağaç büyümesine bağlıyor. Yayoi Sugi'nin fırtınada zarar görmesi, tanıdık bir simgenin ne kadar hızlı değişebileceğini gösteriyor. Bu unsurlar birlikte, ziyaretçilere adaya merak kadar özenle de yaklaşmaları için nedenler sunuyor.
Öne Çıkanlar
- Yakushima, Kyushu'nun yaklaşık 60 kilometre güneyinde yer alıyor ve 1993'te UNESCO Dünya Mirası alanı ilan edildi.
- Yaklaşık 500 kilometrekarelik ada, 1.900'den fazla bitki türüne, 16 memeli türüne ve 150 kuş türüne ev sahipliği yapıyor.
- Shiratani Unsuikyo, 1997'de gösterime giren Studio Ghibli yapımı Prenses Mononoke'deki ormana ilham verdi.
- Miyazaki ve ekibi adayı 1990'larda ziyaret etti; animatörler filmin ormanı için 200'den fazla yeşil tonu kullandı.
- Jomon Sugi'nin 2.170 ila 7.200 yaşında olduğu tahmin ediliyor; ağacın 1968'de keşfedilmesi ormanları koruma hareketinin gelişmesine yardımcı oldu.
- Yaklaşık 3.000 yaşındaki Yayoi Sugi, Şanşan Tayfunu'nda ikiye ayrıldı. Ormancılık yetkilileri ağacın kalıntılarını değerlendiriyor.
- Ziyaretçiler yağmura ve zorlu araziye hazırlıklı olmak koşuluyla doğa yürüyüşü yapabilir, yaban hayatını gözlemleyebilir, kaplıcalardan yararlanabilir ve kumsalları keşfedebilir.
- Koruma çalışmaları, fırtınalar, toprak kaymaları ve turizmin yarattığı baskılar karşısında patikaların bakımını, ziyaretçilerin bilgilendirilmesini ve ağaçların sağlığının izlenmesini kapsıyor.






