Krediler, Dijital Beceriler ve Genişleyen Ticaret Ağı
Japonya, Afrika için 5,5 milyar dolarlık kredi taahhüdünde bulundu ve üç yılda 30 bin yapay zekâ uzmanı yetiştirmeyi planladığını duyurdu. Böylece finansman ve becerileri, kıtayla kurduğu kalkınma ortaklığının merkezine yerleştirdi. Başbakan Shigeru Ishiba, girişimleri Japonya’nın Yokohama kentinde düzenlenen ve TICAD 9 olarak bilinen Dokuzuncu Afrika Kalkınması Tokyo Uluslararası Konferansı’nda açıkladı.
İçindekiler
- Krediler, Dijital Beceriler ve Genişleyen Ticaret Ağı
- Afrika’nın Öncelikleri Çevresinde Şekillenen Ortaklık
- Uygun Maliyetli Finansman Neden Önemli?
- Yapay Zekâ ve Dijital İşler İçin 30 Bin Kişiye Eğitim
- Genç Nüfus ve Artan Fırsat İhtiyacı
- Afrika’yı Hint Okyanusu Ekonomilerine Bağlamak
- Japon Şirketleri Afrika’daki Varlığını Genişletiyor
- Afrikalı Liderler Küresel Alanda Daha Güçlü Bir Söz Hakkı İstiyor
- Rekabetin Arttığı Afrika’da Japonya’nın Teklifi
- Öne Çıkanlar
Zirve, 49 Afrika ülkesinden liderleri, uluslararası kuruluşları ve özel sektörü bir araya getirdi. Gündem; mali yardımların yanı sıra önerilen Hint Okyanusu-Afrika ekonomik bölgesini, daha fazla iş yatırımı yapılmasını, gençler ve kadınlar için fırsatları ve Afrika’nın uluslararası kuruluşlarda daha güçlü bir söz sahibi olmasını da kapsadı.
ABD’nin yardım programlarını daraltıp Çin’in kıtadaki ekonomik varlığını genişlettiği bir dönemde Japonya, Afrika’nın büyümesinde daha büyük rol üstlenmeye çalışıyor. Japonya’nın açıkladığı yaklaşımın temelinde ortaklık, teknoloji transferi ve yerel ihtiyaçlara yanıt verirken istihdam yaratan işletmeler bulunuyor.
Açıklanan girişimler üç temel ihtiyaca yanıt veriyor. Altyapı ve elektrik için uygun maliyetli finansman gerekiyor. Dijital sektörlerin teknik becerilere sahip insanlara ihtiyacı var. İşletmelerin kendi sınırlarının ötesindeki pazarlara erişmesi gerekiyor. Japonya’nın planı bu üç alanı da ele alırken Afrikalı liderler, tercihlerini şekillendiren mali ve siyasi sistemlerde değişiklik yapılması için baskı kuruyor.
Taahhütler, bunların hayata geçirilmesi meselesini de gündeme taşıyor. Kredilerin yararlı projelere ulaşması, eğitimlerin istihdamla bağlantı kurması ve ticaret önerilerinin Afrikalı işletmelere fırsatlar yaratması gerekiyor. Japonya’nın gündemi bu hedefleri bir araya getiriyor; ancak zirvede yapılan açıklamalarda kredi koşullarının ayrıntılarına ya da önerilen ekonomik bölgenin kurulma takvimine yer verilmedi.
Afrika’nın Öncelikleri Çevresinde Şekillenen Ortaklık
TICAD, 1993’te Japonya’nın öncülüğünde; Birleşmiş Milletler, Afrika Birliği Komisyonu, Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) ve Dünya Bankası ile birlikte düzenlenen çok taraflı bir forum olarak başladı. Temel ilkeleri, Afrika’nın sahiplenmesi ve uluslararası ortaklık: Afrika ülkeleri kalkınma önceliklerini belirlerken uluslararası ortaklar bu önceliklerin desteklenmesine katkıda bulunuyor.
Konferans, bağışçı yardımlarının öne çıktığı bir toplantı olmaktan çıkarak yatırım, ticaret ve inovasyon platformuna dönüştü. TICAD 9’un “Afrika ile Birlikte Yenilikçi Çözümler Üretmek” teması, Japonya’nın proje geliştirme ve sorun çözme süreçlerinde Afrikalı ortaklarla eşit koşullarda çalışma hedefini yansıtıyor.
Ortaklığın gelişimi birkaç dönüm noktasıyla izlenebilir:
- 1993: TICAD, Afrika’nın sahiplenmesi ve uluslararası iş birliği yoluyla kıtanın kalkınmasını desteklemek amacıyla başlatıldı.
- 2015-2024: Japon şirketlerinin veya Japonya tarafından finanse edilen şirketlerin Afrika’daki faaliyet noktalarının sayısı yüzde 40 artarak 40 ülkede 948’e ulaştı.
- 2024: Afrika’ya doğrudan yatırım rekor düzeyde 97 milyar dolara ulaşırken kıtanın ekonomik büyümesi küresel ortalamayı aştı.
- 2025’te TICAD 9: Japonya, 5,5 milyar dolarlık kredi taahhüdünü, üç yılda 30 bin yapay zekâ uzmanı yetiştirme planını ve Hint Okyanusu-Afrika ekonomik bölgesi önerisini açıkladı.
Şirketlerin kıtadaki varlığının artması, Japonya’nın yatırım gündemine hazır bir temel sağlıyor. 948 rakamı şirket sayısını değil, şirketlerin faaliyet noktalarını ifade ediyor. Bu noktaların 40 ülkeye yayılması, Japon ticari faaliyetlerinin coğrafi kapsamını ortaya koyuyor.
Uygun Maliyetli Finansman Neden Önemli?
Japonya’nın 5,5 milyar dolarlık kredi taahhüdü, Afrika Kalkınma Bankası aracılığıyla düzenlenecek. Kaynak, daha geniş ekonomik faaliyetleri destekleyebilmeden önce önemli yatırımlara ihtiyaç duyan altyapı, elektrifikasyon ve sanayileşme alanlarına yönlendirilecek.
Afrika hükümetleri, kalkınma için uygun maliyetli kaynak bulmaya çalışırken artan borç yüklerinin baskısıyla karşı karşıya. Kredi, daha sonra geri ödenmesi gereken bir finansman sağlıyor. Bu nedenle maliyeti önem taşıyor: pahalı borçlanma, hükümetlerin daha fazla geri ödeme yapmasına ve diğer önceliklere daha az kaynak ayırabilmesine yol açıyor.
Afrika Birliği dönem başkanlığını da yürüten Angola Cumhurbaşkanı João Lourenço, Afrika ülkelerinin karşılaştığı finansman güçlüklerini anlatarak bunları yatırım ihtiyaçlarıyla doğrudan ilişkilendirdi:
Afrika kıtası, uluslararası finansmana erişimde süregelen engellerle ve sınırlı, karmaşık süreçlerle karşı karşıya ... Birçok Afrika ülkesi yüksek riskli borçlu olarak sınıflandırılıyor ve düşük maliyetli kaynaklara erişimleri neredeyse imkânsız hâle geliyor. Oysa bu tür kaynaklar altyapı, elektrifikasyon, sanayileşme ve teknolojik ilerlemeye yatırım için kesinlikle gerekli.
Yüksek riskli olarak sınıflandırılan bir borçlunun kredi alması zorlaşabilir veya kredi maliyeti artabilir; çünkü kreditörler geri ödeme konusunda kaygı duyar. Lourenço’nun vurguladığı nokta, ülkelerin kalkınmayı destekleyecek altyapı ve sanayileri kurmak için makul fiyatlı finansmana erişmesi gerektiği.
Japonya, bazı Afrikalı borçluların yaşadığı borç tuzaklarından kaçınmayı amaçlayan sorumlu kredi politikasını ortaklık modelinin bir parçası olarak sunuyor. Temel mesele, geri ödeme yükünü yönetilebilir düzeyde tutarken kalkınmayı finanse etmek.
Yapay Zekâ ve Dijital İşler İçin 30 Bin Kişiye Eğitim
Japonya, Japonya-Afrika Sanayi İçin Ortak Yaratım çerçevesinde önümüzdeki üç yılda Afrika genelinde 30 bin yapay zekâ uzmanı yetiştirmeyi planlıyor. Programın dijital dönüşümü hızlandırması, istihdam yaratması ve genç Afrikalıların büyüyen teknoloji sektörlerinde yer almasına yardımcı olması hedefleniyor.
Yapay zekâ, örüntüleri belirleme veya kararları desteklemek üzere bilgileri kullanma gibi görevleri yerine getiren bilgisayar sistemlerini ifade ediyor. İnsanlara bu araçları geliştirme ve kullanma eğitimi vermek, dijital teknolojiyi işletmelere ve kamusal yaşama taşıma yönündeki daha geniş çabanın bir parçası.
Ishiba, eğitim gündemini gelecekteki ekonomik büyümeyle ilişkilendirerek insanların becerilerini geliştirmenin önem taşıdığı alanlar arasında dijital ve yaratıcı sektörleri saydı:
Yapay zekâ dâhil dijital sektörler ve yaratıcı sektörler gibi yeni alanlarda insan kaynağının geliştirilmesi, gelecekteki büyümeyi hızlandırmanın temel unsurlarından biri olacak.
Programda Afrika üniversiteleri, UNDP ve Japon şirketlerinin birlikte çalışması bekleniyor. Hedefler arasında teknik eğitim, girişimcilik ve işe yerleştirme yer alıyor. Böylece katılımcılar, becerilerini işletme kurmak veya kendi ülkelerinde iş bulmak için kullanabilecek.
Eğitim ile istihdam arasındaki bağlantı, girişimin merkezinde yer alıyor. Teknik bir beceri öğretmek bir adım; kişiye bu beceriyi işe ya da sürdürülebilir bir işletmeye dönüştürme konusunda yardımcı olmak ise bir başka adım. Japonya’nın programı bu faaliyetleri sanayi iş birliği gündeminde bir araya getiriyor.
Genç Nüfus ve Artan Fırsat İhtiyacı
Afrika’nın nüfusunun 2050’ye kadar 2,4 milyarı aşması, ortanca yaşın ise 24,4 olması bekleniyor. Kıta, onlarca yıl boyunca dünyanın en genç nüfusuna sahip bölgesi olmayı sürdürecek. Ortanca yaş, nüfusu iki eşit gruba ayırır; nüfusun yarısı bu yaştan küçük, diğer yarısı ise büyüktür.
Genç nüfusun büyük olması, eğitim, beceri ve istihdam olanaklarına erişim sağlandığında ekonomik büyümeyi destekleyebilir. Bu olası fayda çoğu zaman demografik getiri olarak adlandırılıyor. Japonya’nın dijital eğitim girişimi, genç Afrikalıların küresel dijital ekonomiye katılmasına yardımcı olmayı ve teknolojiye erişim ile onu kullanmak için gereken beceriler arasındaki açığı kapatmayı amaçlıyor.
Gençler ve kadınlar, TICAD 9’un daha geniş gündeminin merkezinde yer alıyor. Japonya’nın ABE Girişimi, Afrikalı gençlere Japonya’da eğitim ve staj fırsatları sunuyor; katılımcıların ülkelerine döndükten sonra da sürdürebileceği bilgi ve ilişkilerin aktarılmasını destekliyor.
Yapay zekâ programı, yüksek büyüme potansiyeli taşıyan sektörlere odaklanarak bu yaklaşımı ileriye taşıyor. Zirvenin sonuç belgesi olan Yokohama Bildirgesi, insanlara yatırım yapılması, teknoloji transferi ve gençlerle kadınların güçlendirilmesi çağrısında bulunuyor.
Bildirge ayrıca hükümetlerle işletmeler arasında daha güçlü ortaklıkları ve bölgesel bütünleşmeyi destekliyor. Bu öncelikler birlikte, eğitim ve istihdam alanındaki bireysel fırsatları daha geniş ekonomik kalkınma hedeflerine bağlamayı amaçlıyor.
Afrika’yı Hint Okyanusu Ekonomilerine Bağlamak
Ishiba’nın önerdiği Hint Okyanusu-Afrika ekonomik bölgesi; Afrika, Hindistan, Orta Doğu ve Hint Okyanusu çevresindeki diğer ekonomiler arasındaki ekonomik bağları güçlendirecek. Önerinin temel unsurları ticaret, yatırım ve bağlantıların iyileştirilmesi.
Amaç, Afrikalı işletmelere yeni fırsatlar açmak ve bölgesel değer zincirlerini desteklemek. Değer zinciri, bir ürünün üretimi ve satışında yer alan aşamaların tümünü kapsıyor. Bu aşamalar birkaç ülkede gerçekleştiğinde işletmeler yalnızca iç pazara hizmet etmek yerine daha geniş bir üretim ağında yer alabiliyor.
Japonya, Afrika ülkeleri arasında ticareti kolaylaştırmayı amaçlayan Afrika Kıtasal Serbest Ticaret Bölgesi’ni (AfCFTA) güçlü biçimde destekliyor. Önerilen ekonomik bölge, Japonya’nın pazar, tedarikçi ve yatırım noktası olarak gördüğü kıtayla daha geniş bağlantılar kurmayı hedefleyerek bu amacı tamamlıyor.
Öneri, dayanıklı kurumlara, bağlantılara ve insanların becerilerini geliştirmeye önem veren Japonya’nın Özgür ve Açık Hint-Pasifik stratejisiyle de örtüşüyor. TICAD gündeminde bu öncelikler, ticaret yollarını ve yatırımı, onları desteklemek için gereken kurumlar ve iş gücüyle ilişkilendiriyor.
Japon Şirketleri Afrika’daki Varlığını Genişletiyor
Japon şirketlerinin veya Japonya tarafından finanse edilen şirketlerin Afrika’daki faaliyet noktalarının sayısı 2015-2024 arasında yüzde 40 artarak 40 ülkede 948’e ulaştı. Bu genişleme, özel yatırımların ve ticari faaliyetlerin yardımlarla birlikte daha büyük rol oynadığı bir kalkınma ilişkisine yönelen Japonya’yı destekliyor.
Bazı Japon şirketleri sıtmayla mücadele çalışmalarında insansız hava araçları ve yapay zekâdan yararlanıyor. Bazıları ise mevcut elektrik şebekelerinin ulaşmadığı yerlere elektrik sağlıyor. Bu projeler, ticari faaliyetleri sağlık ve enerji alanlarındaki somut ihtiyaçlarla buluşturuyor.
İş dünyasının hedefi, yerel istihdam ve inovasyon yaratırken faaliyetlerini sürdürebilecek modeller oluşturmak. Elektrik sağlanması ve hastalıkların önlenmesi de yatırımların insanların günlük yaşamını etkileyen sorunlara nasıl çözüm getirebileceğinin örnekleri.
Japonya Uluslararası İşbirliği Ajansı’nda (JICA) kıdemli danışman olan Kei Yoshizawa, Japonya’nın yardımlarının kendi kendine yeterliliği teşvik ettiğini ve yeni Afrika işletmelerinin kurulmasına katkıda bulunduğunu belirtti. Yatırım gündemi de yardım, beceri ve ticari faaliyetleri bir araya getirerek bu yaklaşımı temel alıyor.
Japonya, hedeflediği ilişki biçimini “Japonya’da üretilenden” “Japonya ile üretilene” geçiş olarak tanımlıyor. Verilmek istenen mesaj, Afrikalı ortakların çözümleri şekillendirme ve üretme sürecine katılması, faydaların ise ağırlıklı olarak dışarıdan yardım sağlanmasına dayalı bir ilişki yerine iş birliği yoluyla paylaşılması.
Afrikalı Liderler Küresel Alanda Daha Güçlü Bir Söz Hakkı İstiyor
TICAD 9’da Afrika’nın kalkınmasını etkileyen uluslararası kuruluşların yanı sıra barış ve istikrar konuları da ele alındı. Görüşmelerde çatışmaların çözümünde, kurumların inşasında ve istikrarsızlığın nedenleriyle mücadelede Afrika’nın liderliği de gündeme geldi.
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres, hem BM Güvenlik Konseyi’nde hem de uluslararası finans sisteminde değişiklik yapılması çağrısında bulundu. Afrika’nın temsili ile kıtanın geleceğini etkileyen kararlara yön verebilmesini ilişkilendirdi:
Afrika, geleceğini etkileyen kararlara yön verirken daha güçlü bir söz hakkına sahip olmalı. Buna, Afrika’nın kalıcı bir üyesinin bulunmadığı Güvenlik Konseyi’nde uzun süredir geciken reform da ... Afrika’nın temsilini güçlendirmesi ve alınan kararlarda kıtanın güçlü bir söz hakkını kabul etmesi gereken, günümüzün adaletsiz uluslararası finans mimarisinin baştan düzenlenmesi de dâhil.
Güvenlik Konseyi’nde Afrika’dan kalıcı bir üye bulunmuyor. Guterres’in çağrısı, siyasi temsili finansmana erişimle birlikte ele alarak uluslararası kararlar üzerindeki etkiyi, ülkelerin kalkınma için ihtiyaç duyduğu kaynaklarla ilişkilendiriyor.
Yokohama Bildirgesi, ülkelerin uluslararası kuruluşlar aracılığıyla birlikte çalışması anlamına gelen çok taraflılığa desteği yineliyor. Bildirge ayrıca Güvenlik Konseyi reformu, nükleer silahsızlanma ve sorumlu küresel yönetişim konularında taahhütler içeriyor.
İklim finansmanı, enerji dönüşümü ve afet risklerinin azaltılması bildirgedeki diğer öncelikler arasında. Afrika’nın iklim baskılarına açık olması, bu alanlardaki finansman ve iş birliğini altyapı, istihdam ve istikrarın yanı sıra daha geniş kalkınma tartışmasının da bir parçası hâline getiriyor.
Rekabetin Arttığı Afrika’da Japonya’nın Teklifi
Japonya’nın açıklamaları, birçok büyük gücün Afrika’yla daha yakın ilişkiler kurmaya çalıştığı bir dönemde geldi. ABD yardım faaliyetlerinin kapsamını daralttı, Çin kredi ve ekonomik iş birliğini genişletti; Rusya ve Hindistan da kıtayla bağlarını güçlendirmeye çalışıyor.
Çin’in kısa süre önce 53 Afrika ülkesinden yapılan ithalata sıfır gümrük vergisi uygulama kararı, bu rekabete ticaret boyutu ekliyor. Gümrük vergileri, ithal edilen mallardan alınan vergilerdir. Bu vergilerin kaldırılması, yabancı pazarlara erişimi ihracatçılar için daha cazip hâle getirebilir.
Japonya; kaliteli yatırım, teknoloji transferi, sorumlu finansman ve Afrikalıların öncülük ettiği çözümlere destek yoluyla yaklaşımını farklılaştırmaya çalışıyor. Eğitim ve iş geliştirmeye odaklanması, tek tek yardım projelerinin ötesinde kalıcı ilişkiler kurma çabasını da yansıtıyor.
Afrika’nın ekonomik ölçeği, uluslararası ilgiyi açıklamaya yardımcı oluyor. Doğrudan yatırım 2024’te rekor düzeyde 97 milyar dolara ulaştı ve kıta ekonomisi küresel ortalamadan daha hızlı büyüdü. Nüfusun 2100’e kadar 3,8 milyara ulaşması bekleniyor; bu da çok daha büyük bir iş gücü ve tüketici pazarı potansiyeli yaratıyor.
Yoksulluk, eşitsizlik, çatışmalar ve iklim değişikliği bu potansiyeli sınırlamayı sürdürüyor. Uygun maliyetli finansman, teknoloji ve beceriler Japonya’nın TICAD 9 gündemindeki temel ihtiyaçlar arasında. Taahhütlerin insanlar ve işletmeler için fırsatlara dönüşmesini ise sürdürülebilir iş birliği, Afrika’nın sahiplenmesi ve programların değişen ihtiyaçlara uyarlanabilmesi belirleyecek.
Öne Çıkanlar
- Japonya, altyapı, elektrifikasyon ve sanayileşme gibi öncelikler için Afrika Kalkınma Bankası aracılığıyla 5,5 milyar dolarlık kredi taahhüdünde bulundu.
- Japonya-Afrika Sanayi İçin Ortak Yaratım çerçevesinde Afrika genelinde üç yılda 30 bin yapay zekâ uzmanı yetiştirilmesi desteklenecek.
- Önerilen Hint Okyanusu-Afrika ekonomik bölgesi, Afrika ekonomilerini Hindistan, Orta Doğu ve Hint Okyanusu çevresindeki diğer ortaklarla daha yakın ilişkilendirecek.
- Japon şirketlerinin veya Japonya tarafından finanse edilen şirketlerin Afrika’daki faaliyet noktaları 2015-2024 arasında yüzde 40 artarak 40 ülkede 948’e ulaştı.
- Yokohama Bildirgesi; becerilerin geliştirilmesini, teknoloji transferini, gençler ve kadınlar için fırsatları, bölgesel bütünleşmeyi ve hükümetlerle işletmeler arasındaki iş birliğini destekliyor.
- Afrika’nın temsili, barış, iklim finansmanı ve uluslararası kuruluşlarda reform, zirvenin daha geniş gündeminde yer aldı.
- Japonya, Afrika’yla ekonomik bağlar kurma yönündeki uluslararası rekabetin arttığı bir dönemde yatırım, inovasyon ve ortaklığı temel alan yaklaşımını genişletiyor.






