Endonezya'da Müzik Telif Haklarına Yönelik Denetimler Kafeleri Sessizliğe Bürüdü, Reform Çağrılarını Artırdı

11 dakikalık okuma
Endonezya'da Müzik Telif Haklarına Yönelik Denetimler Kafeleri Sessizliğe Bürüdü, Reform Çağrılarını Artırdı

2,2 Milyar Rupilik Uzlaşma İş Dünyasının Sesini Değiştiriyor

65 Mie Gacoan şubesinde ödenmeyen müzik telif hakları için varılan 2,2 milyar rupilik, yaklaşık 135 bin dolarlık uzlaşma, restoranlardaki çalma listeleriyle ilgili bir anlaşmazlığı Endonezya genelinde tartışmaya dönüştürdü. Kafe ve restoran işletmecileri müziği kapatıyor, müzisyenler aldıkları ödemeleri sorguluyor, milletvekilleri ise telif sisteminde değişiklik sözü veriyor.

İçindekiler
  1. 2,2 Milyar Rupilik Uzlaşma İş Dünyasının Sesini Değiştiriyor
  2. Yasa İşletmelerden Ne Kadar Ödeme Yapmalarını İstiyor?
  3. Yayın Platformu Aboneliği Neden Yetmiyor?
  4. Müzisyenler Ödeme Konusunda Hemfikir, Tahsilat Yönteminde Ayrışıyor
  5. Ari Lasso'nun Ödemesi Dağıtım Sistemini Mercek Altına Aldı
  6. Düğün Müziği Tartışmayı Aile Yaşamına Taşıdı
  7. Sessizlik Müşteriler ve Çalışanlar İçin Ne Anlama Geliyor?
  8. Daha İyi Kayıtlar Ödemelerin Takibini Kolaylaştırabilir mi?
  9. Hükümet Açıklık ve Küçük İşletmelere Destek Sözü Veriyor
  10. Öne Çıkanlar

23 Ağustos 2025 itibarıyla tartışma, noodle dükkânlarından kahve tezgâhlarına, düğün kutlamalarından Anayasa Mahkemesi'ne kadar uzanıyor. Tartışmanın merkezinde pratik bir soru var: Endonezya, işletmelere müzik çalmak için açık ve karşılanabilir kurallar sunarken müzik emekçilerinin hakkaniyetli biçimde ödeme almasını nasıl sağlayabilir?

Popüler noodle zinciri Mie Gacoan'la ilgili anlaşmazlık, Bali'deki bayisinin 2022'den bu yana müzik telif ücretlerini ödemediği gerekçesiyle Ağustos 2024'te şikâyet edilmesiyle başladı. Endonezya Müzik Lisans Merkezi (SELMI) tarafından yapılan uyarılar ve sonuçsuz kalan arabuluculuk girişimlerinin ardından polis devreye girdi. Bayi, sonunda 65 şubesine ilişkin ödenmemiş telif ücretlerini ödedi.

Uzlaşma, konaklama ve yeme içme sektörüne bir uyarı niteliği taşıdı. Benzer taleplerle karşılaşmaktan endişe eden işletme sahipleri, uzun süredir iş yerlerinin bir parçası olan arka plan müziğini yeniden değerlendirmeye başladı. Bazıları müziği tamamen kapattı. Bazılarıysa telif ücreti ödemekten kaçınacaklarını düşünerek Endonezya pop, rock ve bağımsız müziği yabancı şarkılarla ya da enstrümantal parçalarla değiştirdi.

Yabancı müzikler ve enstrümantal kayıtlar da ödeme gerektiren haklara tabi olabilir. Bazı işletmeciler bunun yerine doğa seslerine veya Budist ilahilerine yöneldi; ancak bunlar da telif koruması kapsamında olabilir. Sesi değiştirmek, lisans meselesini mutlaka çözmedi.

Müşteriler ve çalışanlar açısından ilk sonuç daha basitti: tanıdık şarkılar ortadan kayboldu, geriye espresso makinelerinin ve fincan tıkırtılarının sesi kaldı.

Reklam

Yasa İşletmelerden Ne Kadar Ödeme Yapmalarını İstiyor?

Endonezya'nın 2014 tarihli Telif Hakkı Yasası, telif ücretleri sisteminin temelini oluşturuyor. Konser salonlarından kahve dükkânlarına kadar ticari mekânlar, müzik çalma hakkı için yıllık telif ücreti ödemek zorunda. Denetimler yıllarca sınırlı kaldı; hükümet 2021'de ticari kamusal alanları işletenlere ödemeyi zorunlu kıldıktan sonra gözetim sıkılaştı.

Ulusal Kolektif Yönetim Kurumu (LMKN), telif ücretlerini topluyor ve daha küçük kolektif yönetim kuruluşları (LMK) aracılığıyla şarkı yazarlarına, icracılara ve yapımcılara dağıtıyor. Bu düzenleme, müzik kullanıcılarından ödeme toplayıp hak sahibi kişilere aktarmayı amaçlıyor.

Ücretler; oturma kapasitesi, çalışma saatleri ve konum gibi etkenlere göre belirleniyor. Kafe ve restoranlardan genellikle koltuk başına yılda 120 bin rupi alınırken bar ve gece kulüplerinin ücreti zemin alanına göre hesaplanıyor. Mikro ve küçük işletmeler daha düşük tarifelerden yararlanabiliyor; ancak işletme sahipleri bu indirimleri müzakere etme sürecinin açık olmadığını söylüyor.

Anlaşmazlık birkaç yıla yayılan bir süreç içinde gelişti:

  • 2014: Telif ücretleri sisteminin temelini oluşturan Telif Hakkı Yasası kabul edildi.
  • 2021: Hükümet, ticari kamusal alanları işletenler için telif ödemelerini zorunlu kıldı; ardından denetimler sıkılaştırıldı.
  • Ağustos 2024: Mie Gacoan'ın Bali bayisi, 2022'den beri ödenmeyen telif ücretleri nedeniyle şikâyet edildi. Uyarılar ve sonuçsuz arabuluculuk girişimlerinin ardından polis devreye girdi ve uzlaşmaya varıldı.
  • Mart 2025: Önde gelen 29 şarkıcı, daha açık ve şeffaf bir sistem talebiyle Anayasa Mahkemesi'nde yargısal denetim başvurusunda bulundu.
  • Ağustos 2025 ortası: Düğünlerde ve geleneksel kutlamalarda müzik kullanımıyla ilgili açıklamalar, kamuoyundaki endişeleri artırdı.

Hukuk ve İnsan Hakları Bakanlığı, Spotify veya Apple Music gibi yayın platformlarından çalınanlar da dâhil olmak üzere, ticari kamusal alanlarda çalınan müziklerin telif ücreti gerektirdiğini işletmelere hatırlattı. İşletme hesabı da dâhil olmak üzere bir abonelik, müziği kamusal alanda çalma haklarını kapsamaz.

Yayın Platformu Aboneliği Neden Yetmiyor?

Endonezya Otel ve Restoranlar Birliği'nin (PHRI) genel sekreteri Maulana Yusran, birçok işletmecinin dijital müzik aboneliğinin yükümlülüklerini yerine getirdiğini yanlışlıkla düşündüğünü söyledi. Müşterilere müzik dinletmek için ayrı bir lisans gerektiğini belirtti:

Kamusal alanda müzik çalmak için ayrıca lisans almak gerekir,

Abonelik, bir hizmete erişim için ödeme yapılmasını sağlar. Kamusal icra haklarıysa ticari bir ortamda dinleyicilere müzik çalmakla ilgilidir. Çalma listesi hazırlayan bir işletme sahibi için ikisi aynı faaliyet gibi görünebilir, ancak farklı izinleri gerektirir.

Reklam

Kâr marjları dar olan küçük işletmeler, sistemin hem maliyetli hem de anlaşılması güç olduğunu söylüyor. İşletme sahipleri hangi şarkıların kapsama girdiğinden, neyin kamusal icra sayıldığından ve LMKN'ye ödeme yapmanın yeterli olup olmadığından emin değil. Bazıları kuruma ödeme yaptıktan sonra bile müzisyenlerden veya diğer hak sahiplerinden talep gelebileceğinden endişe ediyor.

Müzik küratörü Dimas Ario Adrianto, bir başka karmaşıklığa dikkat çekti: doğa seslerinin kayıtları fonogram sayılıyor ve telif ücreti gerektiriyor. Fonogram, ses kaydı anlamına geliyor. Bu nedenle şarkıları kaydedilmiş seslerle değiştirmenin, işletmeciyi bir kayda bağlı haklarla ilgili yükümlülüklerden kurtarmayabileceği anlaşılıyor.

Bazı işletmeler Budist ilahilerini de denedi. Daha genel sorun şu: Bir kayıt, ticari bir pop şarkısından çok farklı tınlasa bile telif koruması taşıyabilir. Çalma listeleri yerine kolayca kullanabilecekleri bir seçenek arayan işletme sahipleri, kuralların tanıdık hit şarkıların ötesine uzandığını gördü.

Telif Hakkı Yasası'nın hazırlayıcılarından Profesör Ahmad Ramli, aşırı denetimin kamuoyunu uzaklaştırabileceği ve müzik kullanımını caydırabileceği uyarısında bulundu. İşletmeler, hoparlörleri yeniden açıp açmamaya karar vermeden önce ne kadar ve kime ödeme yapmaları gerektiğini açıkça bilmek istiyor.

Müzisyenler Ödeme Konusunda Hemfikir, Tahsilat Yönteminde Ayrışıyor

Müzisyenler, işletmeler eserlerini kullandığında eser sahiplerinin karşılık alması gerektiği konusunda genel olarak hemfikir. Aralarındaki görüş ayrılığı, parayı kimin toplayacağı ve hak sahiplerine nasıl ulaştıracağı konusunda.

Usta rock müzisyeni Ikang Fawzi mevcut sistemi destekliyor ve ödemeyi yaratıcı emeğe saygı meselesi olarak tanımlıyor:

Birinin yaratıcı emeğini kullanmak, o emeğe saygı göstermeyi ve karşılığını ödemeyi gerektirir.

Ahmad Dhani ve Piyu, kolektif yönetim kuruluşlarını devre dışı bırakan, sanatçılarla mekânlar arasında doğrudan lisans anlaşmaları yapılmasını savunuyor. Bu yaklaşım, merkezi tahsilat sistemine alternatif bir yol sunuyor: izin ve ödeme doğrudan sanatçılarla düzenlenecek.

İşletme sahipleri ise tek tek izin almanın pratik yükünden endişe ediyor. LMKN'ye yapılan ödemenin yükümlülüklerini karşılayıp karşılamadığına ilişkin belirsizlikleri, bu farklı yaklaşımların kesiştiği noktada duruyor.

Toplam telif tahsilatı, yasanın ilk yıllarındaki 400 milyon rupiden, yaklaşık 24 bin 400 dolardan, bugün 200 milyar rupiye, yaklaşık 12,2 milyon dolara yükseldi. Bu, 500 katlık bir artış anlamına geliyor. Buna rağmen bazı müzisyenler yılda yalnızca 60 bin rupi, yaklaşık 3,70 dolar aldıklarını bildiriyor.

Reklam

Ari Lasso'nun Ödemesi Dağıtım Sistemini Mercek Altına Aldı

Pop şarkıcısı Ari Lasso, yakın zamanda yapılan 765 bin rupilik, yaklaşık 47 dolarlık telif ödemesini kamuoyu önünde sorguladı. Popülerliği ve şarkılarının ne kadar yaygın kullanıldığı düşünüldüğünde tutarın çok daha yüksek olması gerektiğini savundu.

Wahana Musik Indonesia (WAMI), ödemenin tek bir ay için doğru olduğunu belirterek yanıt verdi ve sistemdeki iyileştirme çalışmalarının sürdüğünü söyledi. Lasso'nun şikâyeti, ödemelerin nasıl hesaplandığına ve müzisyenlerin aldıkları tutarları anlayıp anlayamadığına dikkat çekti.

Tartışma, tek bir ödemenin miktarını aşıyor. İşletme sahipleri, paralarının şarkı yazarlarına, icracılara ve yapımcılara ulaştığından emin olmak istiyor. Sanatçılar ise tahsil edilen tutarların nasıl bölüştürüldüğünü ve kendilerine yapılan ödemelerin neden bu miktarlarda olduğunu anlamak istiyor.

Mart 2025'te önde gelen 29 şarkıcı, daha açık ve şeffaf bir telif sistemi talep ederek Anayasa Mahkemesi'nde yargısal denetim başvurusunda bulundu. Milletvekilleri o tarihten bu yana Telif Hakkı Yasası'nı gözden geçirme, tahsilatı LMKN çatısı altında merkezileştirme ve hakkaniyeti artırmak için düzenli denetimler başlatma sözü verdi.

LMKN, işletme giderleri için yüzde 20 pay alıyor. Bu nedenle tahsilat, giderler ve dağıtım hakkında şeffaflık, hem sisteme ödeme yapanlar hem de sistemden gelir bekleyenler için temel bir mesele.

Tahsilattaki keskin artış, açıklama taleplerini güçlendirdi. Para havuzunun büyümesi, düşük ödemelere yönelik şikâyetleri sona erdirmedi. Anlaşmazlıklar, müzisyenlerin ve işletmelerin takip edebileceği kayıtlar tutulması yönündeki talepleri artırdı.

Düğün Müziği Tartışmayı Aile Yaşamına Taşıdı

Ağustos ortasında kâr amacı gütmeyen bir kuruluş, düğünlerde ve geleneksel kutlamalarda çalınan müziklerin telif ücreti gerektirebileceğini öne sürdü. Bu öneri, restoran ve kafelerin ötesine geçerek aileleri ve etkinlik düzenleyicilerini de endişelendirdi.

WAMI, kutlamalarda kullanılan canlı veya kaydedilmiş müzik için düğün organizatörlerinin telif ücreti ödemesi gerektiği yönündeki politikasını yineledi. Ücreti, toplam müzik prodüksiyonu maliyetinin yüzde 2'si olarak belirledi. Bu yaklaşımda ücretin temeli, restoranlardaki oturma kapasitesi veya zemin alanı değil, müziğe yapılan harcama.

Profesör Ahmad Ramli yasayı farklı yorumlayarak düğün gibi ticari olmayan etkinliklerin genellikle muaf olduğunu söyledi. Aşırı denetimin insanları müzikten uzaklaştırarak hem sanatçılara hem de sektörün geneline zarar verebileceği uyarısında bulundu.

Kutlama hazırlığı yapan aileler için ilk sorun, etkinliklerinin nasıl değerlendirileceği konusundaki belirsizlik. Organizasyoncular bir yanda lisans kuruluşunun ödeme politikasını, diğer yanda yasa hazırlayıcısının ticari olmayan düğünlerin genellikle muaf tutulduğuna ilişkin açıklamasını duydu.

Reklam

Yogyakarta Muhammadiyah Üniversitesi'nden Dr. Trisno Raharjo, eser sahiplerinin haklarıyla ölçülü denetim arasında denge kurulması çağrısında bulundu. İşletmelerin kullandığı müziğin özel dinlemeden neden farklı değerlendirildiğini açıklarken aşırı hukuki yaptırımlara karşı uyardı:

Müziğin kamusal alanlarda çalınması, özel olarak dinlenmesinden temelde farklıdır,

Müzik, tüketicileri çekmek için kullanılıyor; bu nedenle eser sahiplerinin telif ücreti alma hakkı olması doğal. Ancak hukuk uygulamaları aşırıya kaçmamalı; aksi hâlde tüketiciler veya küçük işletmeler suçlu muamelesi görür.

Sessizlik Müşteriler ve Çalışanlar İçin Ne Anlama Geliyor?

Güney Cakarta'daki bir noodle dükkânında çalışan Gusti, arka plan müziği kesildikten sonra yaşanan değişimi anlattı. Ona göre müziğin yokluğu çalışanları da müşterileri de etkiledi:

Arka plan müziği olmayınca ortam boş ve kasvetli oldu,

Müzik yalnızca müşterileri neşelendirmekle kalmıyor, çalışanların da moralini yükseltiyor.

Bazı mekânlar yemek alanlarında ses kullanmayı sürdürdü, ancak tanıdık Endonezya müziğinden uzaklaştı. Cakarta'da bir kafe müdavimi aradaki farkı şöyle anlattı:

Müzik, tanıdık Endonezya hitlerinden sıradan arka plan melodilerine dönüştü ve ortam kasvetli hâle geldi,

Endonezya'nın kafe ve restoranları, müziğin eğlenceye, kimliğe ve topluluk duygusuna katkıda bulunduğu mekânlar oldu. Yerel şarkıları sıradan parçalarla değiştirmek ya da müziği tamamen kaldırmak, gündelik deneyimi değiştiriyor.

Gelecek vadeden sanatçılar da dinleyici kitlesi oluşturmak için kamusal mekânlarda duyulmaya ihtiyaç duyuyor. Bu görünürlüğü kaybetme endişesi, telif hakkı talebiyle yan yana duruyor: müzisyenler ödeme almalı, ancak düzenli olarak dinlenmeleri de insanların eserlerini keşfetmesine yardımcı olabilir.

Bazı restoran işletmecileri, yükümlülükler konusundaki belirsizliğe en kolay yanıtın müziği kapatmak olduğunu düşünüyor. Bir işletmeci, tek tek çok sayıda izin almak zorunda kalma ihtimalinin yarattığı sıkıntıyı şöyle anlattı:

Her şarkı yazarından izin almamız gerekiyorsa belki de şarkıları kendimiz söylemeli ya da rastgele sesler kaydetmeliyiz.

Müzik kullanmayı bırakan bir işletme, lisanslı çalma listesi seçme yükümlülüğünden kısa vadede kurtuluyor. Müzisyenler açısından yaygın bir geri çekilme, şarkılarının duyulması için daha az fırsat ve eserlerini çalan işletmelerden daha az telif geliri anlamına gelir.

Daha İyi Kayıtlar Ödemelerin Takibini Kolaylaştırabilir mi?

LMKN, şeffaflık konusundaki endişeleri kabul etti ve veri toplamayı geliştirirken bütünleşik bir çevrimiçi lisans sistemi üzerinde çalışıyor. Çalışmalar, yayın platformlarındaki çalma listelerini sisteme entegre etmeyi ve yıllık denetimler yapmayı da kapsıyor.

Çalma listelerine ilişkin bilgiler önemli; çünkü telif sistemi müzik kullanımını ödeme hakkı olan kişilerle ilişkilendirebilmeli. İşletmeler yönetilebilir bir lisans süreci, müzisyenler ise paranın kendilerine nasıl ulaştığını açıklamaya yardımcı olacak kayıtlar istiyor.

Reklam

Şarkıcı Armand Maulana, telif yönetiminde daha fazla şeffaflık sağlamak için blokzincir veya benzeri teknolojiler kullanılmasını önerdi. Blokzincir, işlemlerin izlenmesini kolaylaştırabilen ortak bir dijital kayıt sistemidir. Bu öneri, ödemelerin sistem içinde nasıl hareket ettiğini daha açık biçimde görme talebini yansıtıyor.

Komşu Malezya, eser sahiplerine adil karşılık ödenmesini sağlama konusunda etkili olduğu görülen daha merkezi ve bütünleşik sistemiyle bölgesel bir karşılaştırma sunuyor. Endonezya'da merkezi tahsilat, daha iyi bilgilendirme ve denetim önerileri, iki tarafın da aynı pratik ihtiyacına yanıt veriyor: ödemeleri hem ödeyenler hem de alanlar için anlaşılır kılmak.

Teknoloji, önerilen değişikliklerin yalnızca bir parçası. Hangi müziği çalacağına karar veren bir işletme sahibi veya ödemesini kontrol eden bir sanatçı için ücretler, izinler ve tahsilat sorumluluğuna ilişkin açık kurallar da gerekli.

Hükümet Açıklık ve Küçük İşletmelere Destek Sözü Veriyor

Meclis Başkan Yardımcısı Sufmi Dasco Ahmad, yasa değişikliği hazırlıkları sürerken işletmelerin keyfî telif taleplerinden korkmadan eskisi gibi şarkı çalmayı veya söylemeyi sürdürebileceğini belirterek kamuoyunun endişelerini gidermeye çalıştı.

Temsilciler Meclisi, telif tahsilatını LMKN çatısı altında merkezileştirmeyi ve düzenli denetimlerle şeffaflığı artırmayı amaçlayan değişiklikler üzerinde bakanlıklar, müzisyenler ve sektör temsilcileriyle çalışıyor. Milletvekilleri, küçük işletmelere aşırı yük bindirmeden veya müzik kullanımını caydırmadan hukuki belirlilik sağlamak amacıyla Telif Hakkı Yasası'nı da gözden geçiriyor.

Hukuk ve İnsan Hakları Bakanlığı, standart ücretleri karşılayamayan mikro ve küçük işletmeleri LMKN ile müzakere etmeye teşvik etti. Hükümet, ek indirimleri değerlendiriyor ve eser sahiplerine ödenen teliflerle işletme maliyetleri arasında uygulanabilir bir denge bulmak için iş dünyası dernekleriyle istişare sözü verdi.

Bazı uzmanlar, yasal çerçeve güncellenene kadar geçici bir seçenek olarak kamu malı eserlerin kullanılmasını öneriyor. Telif koruması sona ermiş klasik eserleri veya eski popüler şarkıları örnek gösteriyorlar. Kamu malı, ilgili telif korumasının sona erdiği ve bu koruma kapsamında izin alınmadan kullanıma imkân tanındığı anlamına geliyor.

Yasal değişikliklerin ne zaman tamamlanacağı veya şarkıcıların yargısal denetim başvurusu hakkında ne zaman karar verileceği henüz açıklanmadı. Bu nedenle işletmeler ve müzisyenler, daha açık kurallar, anlaşılır ödemeler ve müziği kamusal yaşamda tutmanın yollarını ararken mevcut sistemle uğraşmayı sürdürüyor.

Öne Çıkanlar

  • Mie Gacoan'ın Bali bayisi, SELMI ve polisin de dâhil olduğu anlaşmazlığın ardından 65 şubesi için ödenmemiş 2,2 milyar rupilik müzik telif ücretini ödedi.
  • Endonezya'daki telif sistemi 2014 tarihli Telif Hakkı Yasası'na dayanıyor; hükümetin 2021'deki adımının ardından denetimler sıkılaştı.
  • Kafe ve restoranlar genellikle koltuk başına yılda 120 bin rupi ödüyor. Yayın platformu abonelikleri, müziği kamusal alanda çalma haklarını kapsamıyor.
  • Toplam tahsilat 400 milyon rupiden 200 milyar rupiye yükselirken bazı müzisyenler düşük ödemeleri ve dağıtım yöntemlerini sorgulamayı sürdürüyor.
  • Yirmi dokuz şarkıcı Mart 2025'te Anayasa Mahkemesi'nde yargısal denetim başvurusunda bulundu. Milletvekilleri yasa değişikliği, merkezi tahsilat ve düzenli denetim sözü verdi.
  • WAMI'nin düğünlerde telif ücreti alınmasına ilişkin politikası ve Profesör Ahmad Ramli'nin ticari olmayan etkinliklere yönelik muafiyet açıklaması kamuoyundaki belirsizliği artırdı.
  • Hükümet, lisanslama ve ödeme kayıtlarında iyileştirmeleri değerlendirirken küçük işletmeleri ücretleri müzakere etmeye teşvik ediyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir