Akademik İlişkiler Gerilirken Çinli Öğrenciler ABD Sınırında Gözaltı ve Vize İptalleriyle Karşı Karşıya

11 dakikalık okuma
Akademik İlişkiler Gerilirken Çinli Öğrenciler ABD Sınırında Gözaltı ve Vize İptalleriyle Karşı Karşıya

Geçerli Vizeler, Yarıda Kalan Eğitim ve Artan Belirsizlik

Washington'daki Çin Büyükelçiliğinin verilerine göre, geçerli belgeleri bulunan 70'ten fazla Çinli öğrenci Temmuz 2021'den bu yana ABD'den sınır dışı edildi; bunların 10'dan fazlası Kasım 2023'ten sonra yaşandı. Bu rakamların ardında deneylerinden koparılan araştırmacılar, dairelerine dönemeyen öğrenciler ve havaalanlarındaki göçmenlik kontrol noktalarında sekteye uğrayan akademik kariyerler var.

İçindekiler
  1. Geçerli Vizeler, Yarıda Kalan Eğitim ve Artan Belirsizlik
  2. Havaalanındaki Kontroller Akademik Kariyeri Nasıl Bitirebilir?
  3. Cihaz Aramaları Riski Daha da Artırıyor
  4. İncelemenin Arkasındaki Ulusal Güvenlik Kuralları
  5. Anlaşmazlığın Gelişimi
  6. Pekin'in Protestoları ve Bilimsel İşbirliği Üzerindeki Baskı
  7. Üniversiteler Öğrencilerin Eğitimlerini Sürdürmesini Sağlamaya Çalışıyor
  8. Gözaltındaki Ölüm Denetim Kaygılarını Artırıyor
  9. ABD Yükseköğretimi Güven Kaybıyla Karşı Karşıya
  10. Güney Sınırında Çinli Göçmenlerin Sayısı da Artıyor
  11. Öne Çıkan Noktalar

23 Ağustos 2025 itibarıyla uzun süreli gözaltılar, araştırmalar ve siyasi bağlantılar hakkında sorgulamalar, elektronik cihazların aranması ve vizelerin aniden iptal edilmesi Pekin ile Washington arasında gerilim kaynağı hâline geldi. ABD makamları ulusal güvenlik kaygılarını gerekçe gösteriyor. Çinli yetkililer ise bu muameleyi ayrımcı ve siyasi saiklerle yapılmış olarak nitelendiriyor.

Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mao Ning, Çin vatandaşlarının küçük ve karanlık odalarda, bazen 70 saatten uzun süre sorgulandığını söyledi. Mao'nun aktardığına göre bazı kişilere, beyan ettikleri seyahat amacıyla ilgisi olmayan konular soruldu. Yolcular geçerli belgeler taşıdığı hâlde birçok durumda ulusal güvenlik gerekçesiyle vizeleri iptal edildi ve ülkeye girişlerine izin verilmedi.

Doktora programının ortasındaki Yale öğrencisi bir kadın, Washington'daki Dulles Havalimanı'ndan geri gönderildi ve beş yıl boyunca ABD'ye dönmesi yasaklandı. Dairesini ve sürdürdüğü deneyleri geride bırakmak zorunda kaldı. Harvard Tıp Fakültesi'nde doktora sonrası araştırmacı olarak çalışmaya gelen bir bilim insanıysa Çin'deki yüksek lisans eğitimi ve araştırmalarının Çin ordusuyla olası bağlantıları hakkında sorgulandıktan sonra Boston Logan Uluslararası Havalimanı'ndan geri çevrildi.

ABD Gümrük ve Sınır Muhafaza Kurumu (CBP), havaalanlarında ülkeye girişine izin verilmeyen kişilere ilişkin ayrıntılı istatistik yayımlamadığından, olayların toplam boyutu belirsizliğini koruyor. Büyükelçiliğin bildirdiği vakalar, Eylül 2023'te sona eren yılda verilen yaklaşık 300 bin Çinli öğrenci vizesinin küçük bir bölümünü oluşturuyor. Ancak bu durumdan etkilenenler için sonuçları laboratuvarlara, üniversite bölümlerine ve uluslararası araştırma ortaklıklarına kadar uzanıyor.

Reklam

Havaalanındaki Kontroller Akademik Kariyeri Nasıl Bitirebilir?

Çinli öğrenciler ve akademisyenler, saygın üniversitelerden geçerli vizeler ve kabul mektuplarıyla geldiklerini, ancak ardından ek kontrole tabi tutulduklarını anlatıyor. Araştırmaları, eğitimleri ve Çin kurumlarıyla olası bağlantıları hakkında sorular soruluyor. Bazı yolcuların elektronik cihazları aranıyor, kendileri günlerce gözaltında tutuluyor ve beş yıla kadar ABD'ye dönüş yasağıyla sınır dışı ediliyor.

Vize, kişiye ABD'deki bir giriş noktasına seyahat edip ülkeye kabul edilmek için başvurma hakkı verir. Ancak ülkeye girip giremeyeceğine yine sınır görevlileri karar verir. Öğrenciler açısından bu, üniversiteye kabulün ve vizenin, eğitim programı başladıktan sonra bile havaalanında ülkeye girişin reddedilmesiyle sonuçlanabileceği anlamına geliyor.

Bilgisayar bilimi öğrencisi Kiwi Zhang'ın vizesi, konferanstan dönerken sınırda iptal edildi. Çin hükümetiyle araştırma paylaşmakla suçlandı; Zhang bu iddiayı reddediyor. Sınır dışı edildi ve beş yıl boyunca ABD'ye girmesi yasaklandı.

Harvard'a kabul edilen Joyce, ülkeye yeniden girişinin reddedilmesinden korktuğu için ABD'den ayrılmaya çekiniyor. Doktora öğrencisi David Yang ise eğitimini tamamlayıp tamamlayamayacağına ilişkin belirsizlik arttıkça stres yaşadığını ve motivasyonunu kaybettiğini anlatıyor.

Bu kararlarla karşı karşıya kalan öğrenciler laboratuvarlara, çalışma arkadaşlarına ve diplomalarını tamamlamak için gereken günlük çalışmalara erişimlerini yitirebilir. Aynı projede yer alan diğer araştırmacılar da bir meslektaşları dönemediğinde deneyleri ertelemek veya işbirliklerini yeniden düzenlemek zorunda kalabilir.

Cihaz Aramaları Riski Daha da Artırıyor

ABD sınır görevlileri, Dördüncü Anayasa Değişikliği'ndeki sınır araması istisnası kapsamında elektronik cihazları arama emri olmadan arama konusunda geniş yetkilere sahip. Bu istisna, sınırdaki görevlilere ülke içinde genel olarak kullanılanlardan farklı arama yetkileri veriyor.

Geleneksel olarak vize şartlarının sıkı olduğu ülkelerden gelen yolculara uygulanan bu uygulama, artık müttefik ülkelerin vatandaşlarıyla Çinli öğrencilere ve akademisyenlere de daha geniş ölçekte uygulanıyor. Akademik çalışmalarını ve kişisel yazışmalarını yanlarında taşıyan araştırmacılar için cihaz araması, zaten uzun süren incelemenin bir başka aşamasına dönüşebiliyor.

Hukuk uzmanları, cihaz aramasını reddetmenin vize iptaline ve ülkeye girişin reddedilmesine yol açabileceği uyarısında bulunuyor. Hukuki korumalar da konuma göre değişiyor. Bir federal mahkeme kararı şu anda New York'taki JFK Havalimanı'nda telefonların arama emri olmadan aranmasını yasaklıyor; diğer yerlerdeki yolcular ise farklı koşullarla karşılaşıyor.

Bazı yolcular geçici telefonlar taşımaya veya bilgilerini bulut depolama alanlarında tutmaya başladı. Üniversiteler öğrencilerine internette hassas konulardan kaçınmalarını ve vizelerinin aniden iptal edilmesi olasılığına hazırlıklı olmalarını tavsiye etti. Bu önlemler, sınır görevlilerinin neleri inceleyebileceğine ve bu bilgilerin ülkeye kabul kararını nasıl etkileyebileceğine ilişkin kaygıları yansıtıyor.

Reklam

İncelemenin Arkasındaki Ulusal Güvenlik Kuralları

2020'de yürürlüğe giren bir ABD kuralı, Çin'in sivil-asker bütünleşmesi stratejisiyle bağlantısı bulunan Çinli lisansüstü öğrencilerin ülkeye girişini engelliyor. Bu strateji, sivil üniversitelerin askerî gelişimi desteklemesini teşvik ediyor ve bazı akademik kurumları ABD'nin güvenlik incelemesi kapsamına sokuyor.

Avustralya Stratejik Politika Enstitüsü, Çin'de savunma sektörüyle bağlantısı bulunan 95 sivil üniversite olduğunu tahmin ediyor. Bu bağlantılar, ABD yetkililerinin akademik çalışmalarla hassas olabileceğini düşündükleri araştırmaları birbirinden ayırmasını zorlaştırıyor.

Yalnızca 2021'de, bu gerekçelerle STEM alanlarında eğitim gören yaklaşık 2 bin Çinli öğrencinin vize başvurusu reddedildi. STEM; fen bilimleri, teknoloji, mühendislik ve matematik alanlarını kapsıyor. O tarihten bu yana inceleme tıp bilimleri ve başka alanlara da yayıldı; ret gerekçeleri çoğu zaman belirsiz bırakıldı veya açıklanmadı.

Dışişleri Bakanı Marco Rubio, özellikle Çin Komünist Partisi'yle bağlantısı bulunan veya yapay zekâ gibi kritik alanlarda çalışan öğrenciler için Çin ana karası ve Hong Kong'dan yapılan başvuruların daha sıkı inceleneceğini söyledi. Trump yönetimi ayrıca ileri teknoloji alanlarında eğitim gören bazı Çinli öğrencilerin vize süresini beş yıldan bir yıla indirdi.

ABD yetkilileri bu önlemleri casusluk, kampüslerde yabancı nüfuzu ve hem yasal hem de belgesiz göçle mücadele eden daha geniş bir gündemin parçası olarak görüyor. Eleştirmenler ise uygulamaları siyasi saiklerle yapılmış ve ayrımcı olarak nitelendiriyor. Öğrenciler seyahat, araştırma ve eğitimlerine nerede devam edecekleri konusunda acil kararlar alırken bu iki farklı yaklaşım arasında yol bulmaya çalışıyor.

Anlaşmazlığın Gelişimi

Akademik değişim üzerindeki mevcut baskı, art arda gelen politika değişiklikleri, vize kararları ve diplomatik şikâyetlerle birikti. Aşağıdaki tarihler, kısıtlamaların ve bildirilen vakaların nasıl geliştiğini gösteriyor:

  • 1979: ABD ile Çin, çığır açan Bilim ve Teknoloji Anlaşması'nı imzaladı.
  • 2020: ABD, Çin'in sivil-asker bütünleşmesi stratejisiyle bağlantısı bulunan Çinli lisansüstü öğrencilerin ülkeye girişini engelleyen bir kural getirdi.
  • 2021: Bu gerekçelerle STEM alanlarında eğitim gören yaklaşık 2 bin Çinli öğrencinin vizesi reddedildi.
  • Temmuz 2021'den bu yana: Washington'daki Çin Büyükelçiliği, geçerli belgeleri bulunan öğrencilerin 70'ten fazla kez sınır dışı edildiğini kaydetti.
  • Eylül 2023'te sona eren yıl: Çinli öğrencilere yaklaşık 300 bin vize verildi.
  • Kasım 2023'ten bu yana: Büyükelçilik, bildirilen öğrenci sınır dışı etme vakalarından 10'dan fazlasını kaydetti.
  • 2024: ABD'de öğrenci vizesiyle bulunanların sayısı 1,1 milyonu aştı.

Bu rakamlar sistemin farklı boyutlarını ölçüyor: verilen vizeleri, retleri, sınır dışı edilmeleri ve ülkede hâlihazırda eğitim gören nüfusu. Birlikte değerlendirildiklerinde, bireysel sınır kararlarının kalıcı sonuçlar doğurabildiği büyük bir eğitim ilişkisinin varlığını ortaya koyuyorlar.

Reklam

Pekin'in Protestoları ve Bilimsel İşbirliği Üzerindeki Baskı

Çin, bildirilen olayların ardından resmî şikâyetlerde bulundu ve ABD makamlarından soruşturma yürütüp uygulamalarını düzeltmelerini istedi. Çinli yetkililer Washington'ı akademik araştırmaları siyasallaştırmak ve bir silah gibi kullanmakla, Çinli öğrencileri baskı altına almak için ulusal güvenlik kaygılarından yararlanmakla suçluyor.

Pekin, bu muamelenin olağan öğrenci ve akademisyen değişimini engellediğini, bilimsel ve eğitim alanındaki işbirliğinin temelini zedelediğini söylüyor. İtirazları, tek tek öğrencilerin ötesine geçerek iki ülke arasındaki kültürel temasları ve halklar arasındaki ilişkileri çevreleyen havayı da kapsıyor.

1979'da imzalanan ABD-Çin Bilim ve Teknoloji Anlaşması da belirsizlikle karşı karşıya. Yenilemeler, olağan beş yıllık süreler yerine altışar aylık dönemlerle yapılıyor ve uzun süredir işbirliğine zemin oluşturan çerçevedeki istikrarsızlığı artırıyor.

Karşılıklı güvensizlik iki yönde de artıyor. ABD hükümeti, özellikle çifte vatandaşlar için yerel yasaların keyfî biçimde uygulanması, ülke dışına çıkış yasakları ve gözaltı risklerine karşı Çin'e seyahat eden Amerikalıları uyarıyor. ABD'deki Çinli öğrenciler ise her iki hükümetin gözetiminden ve baskısından kaygı duyuyor.

Bu ortam, öğrenciler ve akademisyenler için olağan akademik temasları bile riskli hâle getirebiliyor. Çalışmaları, sınır ötesinde fikir alışverişinde bulunmalarına ve ilişkilerini sürdürmelerine bağlı. Öte yandan bu sınırları denetleyen hükümetler, söz konusu bağlantıları giderek daha fazla güvenlik diliyle tanımlıyor.

Üniversiteler Öğrencilerin Eğitimlerini Sürdürmesini Sağlamaya Çalışıyor

Üniversiteler, öğrenciler gözaltı, sınır dışı edilme veya vize iptaliyle karşı karşıya kalırken hukuki kaynaklar ve akademik düzenlemeler sunuyor. Bazı kurumlar, vizelerine ilişkin kaygılar nedeniyle öğrencilere protestolardan veya internette belli paylaşımları yapmaktan kaçınmalarını tavsiye etti.

Başka kurumlar, gözaltına alınan veya sınır dışı edilen öğrencilerin programlarına uzaktan devam etmelerine izin verilmesi için hükümete başvurdu. Üniversiteler, ABD'de kalamayan öğrencilere burs ödemelerinin sürdürülmesini de talep ederek hem eğitimlerini hem de mali desteklerini korumaya çalıştı.

Lisansüstü öğrenciler, doktora sonrası araştırmacılar ve laboratuvar yöneticileri avukatlara başvurdu, dava açtı ve kurumlardan yardım istedi. Bazı öğrenciler sınır dışı edilmelerini önlemek için geçici tedbir kararları aldı. Bu kararlar, mahkeme anlaşmazlığı incelerken ilgili işlemi geçici olarak durduruyor.

Amerikan Sivil Özgürlükler Birliği ve diğer savunuculuk kuruluşları, hükümetin uygulamalarının adil yargılanma hakkını ihlal ettiğini ve kampüslerde ifade özgürlüğünü caydırdığını savunuyor. Adil yargılanma hakkı, kişinin haklarını etkileyen devlet kararlarının hukuki usullere uygun biçimde alınması gerektiği anlamına geliyor.

Göçmenlik avukatları, vize sahibi öğrencilerin ifade özgürlüğü korumaları da dahil olmak üzere ABD vatandaşlarıyla aynı Birinci Anayasa Değişikliği haklarına sahip olduğunu söylüyor. Buna rağmen geçici göçmenlik statüleri onları ani değişikliklere açık hâle getiriyor. Çoğu zaman açık bir açıklama yapılmadan, küçük ihlaller veya siyasi faaliyetlerle ilişkilendirilen vize iptalleri öğrencileri ve üniversiteleri yanıt aramaya itiyor.

Reklam

Gözaltındaki Ölüm Denetim Kaygılarını Artırıyor

Vizesinin süresini aşan 52 yaşındaki Çinli bir kadın, Arizona'daki Yuma Sınır Devriyesi istasyonunda gözaltındayken intihar sonucu hayatını kaybetti. İlk haberlerde, görevlilerin zorunlu sağlık ve iyi olma durumu kontrollerini yapmadığı belirtilerek gözaltı koşulları ve tutanakların güvenilirliği gündeme getirildi.

Göçmenlik denetiminden sorumlu Temsilciler Meclisi alt komitesinin önde gelen üyelerinden Pramila Jayapal, bu kontrollerin nasıl yapıldığını ve kayda geçirildiğini sorguladı:

Görevlilerin gerekli sağlık kontrollerinden bazılarının yapılıp yapılmadığını doğrulayamamasının ya da kayda geçirilen bazı kontrollerin yanlış bildirilmesinin hiçbir mazereti olamaz.

Kadının ölümü, göçmenlik makamlarının gözetiminde tutulan kişilerin gördüğü muamele ve güvenliğe ilişkin daha geniş kaygıların parçası hâline geldi. Bildirilen aksaklıklar, gözaltının temel bir sorumluluğuna odaklanıyor: gözaltındaki kişinin sağlık ve esenliğini kontrol etmek ve bu kontrollerin yapılıp yapılmadığını doğru biçimde kayda geçirmek.

Kendi gözaltı deneyimlerini anlatan öğrenciler penceresiz odalardan, saatlerce veya günlerce süren sorgulamalardan, araştırmaları, siyasi görüşleri ya da sosyal medya faaliyetleri hakkındaki sorulardan söz etti. Bu anlatılar ve Yuma'daki ölüm, denetimin artırılması ve gözaltındaki herkesin onurunu ve güvenliğini koruyan bir muamele uygulanması yönündeki talepleri güçlendirdi.

ABD Yükseköğretimi Güven Kaybıyla Karşı Karşıya

ABD, uluslararası öğrenciler için uzun süredir başlıca eğitim merkezi konumunda. 2024 itibarıyla öğrenci vizesiyle ülkede bulunanların sayısı 1,1 milyonu aştı. Çinli öğrenciler en büyük grubu oluşturuyor, ABD ekonomisine milyarlarca dolar katkı sağlıyor ve üniversitelerin eğitim, araştırma ve kampüs yaşamında yer alıyor.

Öğretim üyeleri, vize iptallerinin ve sınırdan geri çevrilmelerin üniversitelerin uluslararası yetenekleri çekme kapasitesini tehdit ettiği uyarısında bulunuyor. Ayrıca kuşaklar boyunca öğrencileri ülkeye çeken açıklık ve akademik özgürlük konusundaki itibarın zarar görmesinden endişe ediyorlar.

Çinli öğrenciler, saygınlığı ve sunduğu fırsatlar nedeniyle uzun zamandır ABD'de eğitim almayı tercih ediyor. Ancak birçoğu artık gelecekleri konusunda kaygı, savunmacılık ve karamsarlık hissettiğini söylüyor. Bazıları eğitimleri sırasında ülkeden ayrılmaktan korkarken, bazıları kuralları daha açık olan yerleri değerlendiriyor.

Çinli öğrenci sayısı azalırken öğrenciler Avrupa'yı, Kanada'yı, Avustralya'yı ve Hong Kong'u düşünüyor. Eğitim danışmanları, güvenlik kaygılarını ve öğrencilerin ülkede istenip istenmeyeceğine ilişkin tereddütleri gerekçe göstererek ABD dışındaki seçeneklere ilginin arttığını bildiriyor.

ABD'de eğitim almış Çinli profesyoneller, Amerikan toplumunun açıklığına ilişkin olumlu görüşlerini korurken Çin'in gelişimine de katkıda bulundu. Mevcut ortam, üniversitelere kayıtları etkilemekle kalmıyor, bu bağlantıları da tehdit ediyor. Başka bir ülkeyi seçen bir öğrenci, mesleki ağlara, araştırma ortaklıklarına ve gelecekteki iş imkânlarına farklı bir güzergâhtan ulaşıyor.

Reklam

Güney Sınırında Çinli Göçmenlerin Sayısı da Artıyor

Üniversite kabulleri ve havaalanı kontrollerinin yanı sıra, giderek daha fazla Çin vatandaşı ABD'nin güney sınırından ülkeye girmeye çalışıyor. ABD Sınır Devriyesi 2023'te burada 22 binden fazla Çin vatandaşını gözaltına aldı. Bunların birçoğu ülkeye vardıktan sonra sığınma talebinde bulundu.

Bazıları ABD'ye uzanan güzergâhın tehlikeli bir bölümünü oluşturan Panama'daki Darién Geçidi'nden geçti. Çin'deki ekonomik istikrarsızlık, siyasi baskı ve kısıtlayıcı politikalar bu hareketliliği artırırken, göçmenler bilgi ve destek bulmak için sosyal medyadan yararlanıyor.

Sığınma, kendi ülkesinde zulüm görmekten korkan kişilerin talep ettiği korumadır. Çinli başvurucuların kabul oranı yüksek; ancak ABD'ye yerleşenler dil engelleriyle ve yerleşik Çin kökenli Amerikan topluluklarının değişken yaklaşımıyla karşılaşıyor.

Politika uzmanları, olağan vize yollarına erişimin genişletilmesini, sınır görevlilerine yönelik dil kaynaklarının iyileştirilmesini ve yeni gelenlerin yerleşmesine yardımcı olan toplum kuruluşlarıyla işbirliğinin güçlendirilmesini önerdi. Bu öneriler, geleneksel vize yollarına erişim zorlaşırken ülkeye giriş ve karşılama süreçlerine odaklanıyor.

Öğrenciler, araştırmacılar ve sığınma arayanlar farklı göçmenlik süreçlerinden geçse de her grup, nerede yaşayabilecekleri, çalışabilecekleri veya eğitim görebilecekleri üzerinde doğrudan etkisi olan kararlarla karşılaşıyor. ABD üniversiteleriyle bağ kurmuş Çinli öğrenciler için temel kaygı, ülkeye girebilmek veya geri dönebilmek, yasal statülerini koruyabilmek ve başladıkları çalışmaları tamamlayabilmek.

Öne Çıkan Noktalar

  • Washington'daki Çin Büyükelçiliği, Temmuz 2021'den bu yana 70'ten fazla öğrencinin sınır dışı edildiğini, bunların 10'dan fazlasının Kasım 2023'ten sonra yaşandığını bildirdi.
  • Öğrenciler ve akademisyenler uzun süren sorgulamalarla, cihaz aramalarıyla, vize iptalleriyle ve beş yıla kadar ABD'ye dönüş yasaklarıyla karşı karşıya kaldı.
  • 2020'de yürürlüğe giren bir ABD kuralı, askerî-sivil bütünleşmeyle bağlantısı bulunan Çinli lisansüstü öğrencileri hedef alıyor; incelemeler farklı akademik alanlara da yayıldı.
  • ABD yetkilileri ulusal güvenlik ve casusluk kaygılarını gerekçe gösterirken Pekin, bu muameleyi ayrımcı ve eğitim işbirliğine zarar verici olarak nitelendiriyor.
  • Üniversiteler hukuki destek sağlıyor, uzaktan eğitim seçenekleri ve burs ödemelerinin sürmesi için çalışıyor; bazı öğrenciler geçici mahkeme koruması aldı.
  • Çinli bir kadının Yuma'da gözaltında ölmesi, zorunlu sağlık kontrollerini ve gözaltı kayıtlarını gündeme getirdi.
  • Araştırmaları sekteye uğratan ve ABD'deki akademik değişime duyulan güveni zayıflatan belirsizlik nedeniyle öğrenciler başka eğitim merkezlerini değerlendiriyor.
  • 2023'te ABD'nin güney sınırında 22 binden fazla Çin vatandaşı gözaltına alındı; bunların çoğu sığınma talep etti.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir