Japonya, Teflon’u Enerjinin Neredeyse Yarısıyla Geri Dönüştüren Elektron Işını Yöntemi Geliştirdi

9 dakikalık okuma
Japonya, Teflon’u Enerjinin Neredeyse Yarısıyla Geri Dönüştüren Elektron Işını Yöntemi Geliştirdi

İnatçı Bir Plastiği Yeniden Kullanılabilir Kimyasallara Dönüştürmek

Japonya Kuantum Bilimi ve Teknolojisi Ulusal Enstitüleri'ndeki (QST) araştırmacılar, ticari adı Teflon olan politetrafloroetileni (PTFE) laboratuvar koşullarında tamamen ayrıştıran bir yöntem geliştirdi. Ekip, elektron ışınıyla ışınlamayı 370°C'ye (698°F) kadar ısıtmayla birleştirerek plastiği, üretimde yakalanıp yeniden kullanılabilecek gaz hâlindeki kimyasallara dönüştürdü.

İçindekiler
  1. İnatçı Bir Plastiği Yeniden Kullanılabilir Kimyasallara Dönüştürmek
  2. Teflon’u Geri Dönüştürmek Neden Bu Kadar Zor?
  3. Isı ve Elektron Işınları Birlikte Nasıl Çalışıyor?
  4. Sıcaklık Deneyleri Ne Gösterdi?
  5. Enerji ve Karbon Tahminleri Ne Anlama Geliyor?
  6. Hangi Sektörler Yararlanabilir?
  7. Asya'daki Radyasyonla Geri Dönüşüm Projeleri
  8. Radyasyon Bir Plastiği Nasıl Değiştirebilir?
  9. Ses Dalgaları Tamamlayıcı Bir Yöntem Sunuyor
  10. Yaygın Kullanım İçin Neler Yapılmalı?
  11. Öne Çıkanlar

QST, bu yöntemle bir ton PTFE'yi işlemenin 2.169 kilovatsaat (kWh) enerji gerektireceğini, geleneksel geri dönüşümde ise bu miktarın 4.200 kWh olduğunu tahmin ediyor. Bu, yaklaşık yüzde 48, yani neredeyse yarı yarıya bir azalma anlamına geliyor. Araştırmacılar ayrıca karbondioksit emisyonlarında da yaklaşık yüzde 50 azalma öngörüyor.

PTFE, ısıya, korozyona ve kimyasal tepkimelere dirençli olduğu için kullanışlıdır. Bu özellikleri onu pişirme gereçlerinde, elektronik ürünlerde, tıbbi cihazlarda ve endüstriyel ekipmanlarda değerli kılıyor; ancak ürünler kullanım ömrünü tamamladığında bertarafını zorlaştırıyor. Teflon ürünlerin çoğu çöplüklere giderek büyüyen plastik atık sorununa katkıda bulunuyor.

Japonya'da geliştirilen teknik, geleneksel yöntemlere göre daha az enerji kullanırken bu atıklardan kimyasal hammaddelerin geri kazanılmasını sağlıyor. Yöntemin büyük miktarda floropolimer kullanan sektörlerde de uygulanma potansiyeli var. Ancak laboratuvar deneylerinden yaygın ticari kullanıma geçiş için ekipmana, gaz toplama sistemlerine ve güvenlik düzeneklerine yatırım yapılması gerekecek.

Teflon’u Geri Dönüştürmek Neden Bu Kadar Zor?

PTFE, flor içeren bir plastik olan sentetik bir floropolimerdir. Kimyasal tepkimelere karşı direnci ve yapışmaz yüzeyi, yaygın kullanımını açıklamaya yardımcı oluyor. Karbon ve flor atomları arasındaki güçlü bağlar da çevrede son derece uzun süre kalmasına yol açıyor.

PTFE, kalıcı kimyasallar olarak da anılan per- ve polifloroalkil maddeler (PFAS) ailesinin daha geniş bir grubuna dahildir; bu maddeler doğada parçalanmaya direnç gösterir. PFAS'lar kalıcılıkları ve olası sağlık riskleriyle ilişkilendiriliyor; çöplüklerde, su yollarında ve canlı organizmalarda birikebiliyor.

Reklam

Geleneksel PTFE geri dönüşümünde genellikle pirolizden yararlanılır. Bu işlemde bir malzeme yoğun ısıyla daha küçük kimyasal bileşenlere ayrılır. Geleneksel yöntemlerde yaklaşık 600°C ila 1000°C (1112°F ila 1832°F) sıcaklık gerekir. Bu ısıyı sağlamak önemli miktarda enerji tüketir ve işletme maliyetleriyle karbondioksit emisyonlarını artırır.

Bu enerji ihtiyacı, PTFE'nin büyük ölçekte geri dönüştürülmesini ekonomik ve çevresel açıdan sürdürülebilir kılmayı zorlaştırdı. QST araştırmacıları iki soruna birlikte çözüm arıyor: Dirençli bir plastiğin nasıl parçalanacağı ve bunun daha düşük enerji maliyetiyle nasıl yapılacağı.

Isı ve Elektron Işınları Birlikte Nasıl Çalışıyor?

QST'nin yöntemi, ısıtmayı yüksek enerjili elektronlara maruz bırakmayla birleştiriyor. Ekip, PTFE'yi 370°C'ye (698°F) kadar ısıttı ve hava ortamında 5 megagray (MGy) dozunda elektron ışını uyguladı. Bu koşullarda malzeme tamamen ayrıştı.

Elektron ışını, bir elektron akışı aracılığıyla plastiğe enerji aktarır. Işınlama, karbon-flor ve karbon-karbon bağlarının kırılmasına yardımcı olan serbest radikaller, yani tepkimeye yatkın kimyasal parçacıklar oluşturur. Aynı anda uygulanan ısı, polimeri parçalayan tepkimeleri hızlandırır.

Katı PTFE, toplanıp kimyasal hammadde olarak kullanılabilen gaz hâlindeki oksitlenmiş florokarbonlara ve perfloroalkanlara dönüşür. Hammaddeler, üreticilerin başka ürünler yapmak için kullandığı başlangıç malzemeleridir. Bu maddelerin geri kazanılması, atık akışının bir bölümünü yeniden üretime kazandırma olanağı yaratır.

QST'de kıdemli baş araştırmacı olan Dr. Akira Idesaki, ışınlama sırasında ısıtmanın enerji gereksinimini nasıl değiştirdiğini şöyle açıkladı:

Işınlama sırasında ısı uygulayarak, PTFE'yi ayrıştırmak için gereken enerjiyi geleneksel yöntemlere kıyasla yüzde 50 azaltmayı başardık. Böylece floropolimerlerin büyük ölçekte geri dönüştürülmesi çok daha uygulanabilir hâle geliyor.

Sonucun temelinde bu iki yöntemin birleşimi yatıyor. Işın, kimyasal tepkimeleri başlatan enerjiyi sağlarken yüksek sıcaklık, bu tepkimelerin oda sıcaklığında ışınlamaya kıyasla çok daha verimli ilerlemesine yardımcı oluyor.

Reklam

Sıcaklık Deneyleri Ne Gösterdi?

PTFE'nin elektron ışınına verdiği tepki sıcaklıkla birlikte keskin biçimde değişti. Oda sıcaklığında malzemenin yaklaşık yüzde 10'u ayrıştı. 270°C'de (518°F) bu oran yüzde 86'ya, 370°C'de (698°F) ise yüzde 100'e ulaştı.

Bu oranlar, araştırmacıların ışını neden ısıyla birleştirdiğini açıklıyor. Sıcaklığın yükseltilmesi, plastiğin çok daha büyük bir bölümünün parçalanmasını sağladı. Tam ayrışma, geleneksel pirolizde kullanılan 600°C ila 1000°C aralığının altındaki bir sıcaklıkta gerçekleşti.

Oksijen de sürecin şekillenmesine katkıda bulundu. Malzemenin hava ortamında ışınlanması, daha kolay toplanıp yeniden kullanılabilen oksitlenmiş florokarbonların oluşumunu destekledi. Sıcaklık, radyasyon doz hızı ve oksijenin varlığı, radyasyonun bir polimeri ne kadar verimli ayrıştırdığını etkiliyor.

Araştırmacılar değişimleri incelemek için kızılötesi spektroskopi ve X-ışını kırınımı yöntemlerini kullandı. Bu teknikler, kimyasal özelliklerin ve katı bir malzemenin iç yapısının belirlenmesine yardımcı oluyor. Analizleri, verimli ayrışmayı ve PTFE'nin iç kristal yapısındaki değişimleri doğruladı; bu değişimler daha yüksek sıcaklıklarda ayrışmanın sürmesini destekledi.

Enerji ve Karbon Tahminleri Ne Anlama Geliyor?

QST'nin ton başına 2.169 kWh'lik tahmini, geleneksel PTFE geri dönüşümündeki 4.200 kWh ile karşılaştırılıyor. Ton başına fark 2.031 kWh. Büyük miktarlarda atık işleyen bir üretici için her ton başına gereken enerjinin azaltılması, önemli bir işletme giderini düşürebilir.

Ekip, geri dönüşüm sürecinden kaynaklanan karbondioksit emisyonlarının yaklaşık yüzde 50 azalabileceğini tahmin ediyor. Geleneksel piroliz çok daha yüksek sıcaklıklar gerektirdiğinden enerji tüketimini, emisyonları ve işletme maliyetlerini artırıyor.

QST'nin resmi basın açıklamasında, floropolimerlerin yaşam döngüsü boyunca oluşan karbondioksit ayak izinin de neredeyse yarıya indirilebileceği belirtiliyor. Yaşam döngüsü ayak izi, yalnızca tek bir işlem aşamasına değil, bir malzemenin üretimi, kullanımı ve bertarafı boyunca ortaya çıkan emisyonlara bakar.

Reklam

Japonya, floroplastik üretiminde hammadde ihtiyacını büyük ölçüde ithalatla karşılıyor. Atıklardan flor bileşiklerinin geri kazanılması, bertaraf sorununu ele alırken üreticilere kullanılabilir malzeme için başka bir kaynak sağlayabilir ve kaynaklara dışa bağımlılığı azaltabilir. Dolayısıyla önerilen faydalar, geri dönüşüm tesisinde elektrik tasarrufu sağlamanın ötesine geçiyor.

Atığı hammaddeye dönüştürmek, malzemelerin tek kullanımdan sonra atılmak yerine yeniden üretime kazandırıldığı döngüsel ekonomi anlayışına dayanıyor. Bu örnekte geri kazanılan gazlar, kimyasal üretiminde hammadde olarak kullanılacak.

Hangi Sektörler Yararlanabilir?

Elektronik, otomotiv ve kimya üretim sektörleri önemli miktarda PTFE atığı oluşturuyor. Kullanışlı kimyasalları geri kazandıran bir geri dönüşüm süreci, bu sektörlerin çöplüklere gönderilen atık miktarını ve çevresel ayak izini azaltmasına, yeni hammaddelere yapılan harcamaları da potansiyel olarak düşürmesine yardımcı olabilir.

PTFE'nin tıbbi cihazlarda, pişirme gereçlerinde ve diğer endüstriyel uygulamalarda kullanılması, etkili bir geri dönüşüm yolunun neden önemli olduğunu da gösteriyor. Isıya ve korozyona karşı direnci kullanım sırasında değer sağlarken sonrasında zor bir atık sorununa yol açıyor. QST'nin yöntemi, bertarafı uzun süredir güçleştiren aynı malzeme özelliklerini hedef alıyor.

QST araştırmasının ortak yazarlarından Dr. Yasunari Maekawa, endüstriyel plastikler açısından olası faydayı şöyle anlattı:

Araştırmamız, yüksek performanslı plastikler için daha güvenli ve maliyet açısından daha verimli geri dönüşüm yöntemlerine önemli katkı sağlayacak ve bu malzemelerin endüstriyel ortamlarda nasıl yönetildiğinde olası bir değişimin önünü açacak.

Kimyasal hammaddelerin geri kazanılması, kalıcı malzemelerin çöplüklere ve daha geniş çevreye karışan miktarını azaltabilir. Teknoloji, geri dönüşümü zor başka plastiklerin ele alınması için de olası bir model sunuyor; ancak PTFE yönteminin endüstride kullanıma alınması için hâlâ daha fazla çalışma gerekiyor.

Asya'daki Radyasyonla Geri Dönüşüm Projeleri

Japonya'daki araştırma, plastik geri dönüşümünde radyasyon teknolojilerinden yararlanmak için yürütülen daha geniş çaplı çalışmaların bir parçası. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), plastik atıkların işlenmesinde nükleer ve radyasyon yöntemlerini desteklemek amacıyla Asya ve Pasifik genelinde girişimler başlattı.

Reklam

Endonezya, Malezya ve Filipinler, geri dönüşümü zor plastikleri işleyebilecek, özellikleri geliştirilmiş malzemeler üretebilecek ve geri dönüştürülmüş atıkları inşaat malzemelerine dönüştürebilecek yöntemler üzerinde UAEA ile işbirliği yapıyor. Projelerde radyasyondan tek bir ürün elde etmek için değil, farklı amaçlarla yararlanılıyor.

Malezya Nükleer Ajansı, özel şirketlerle birlikte elektron ışını enerjisinden yararlanarak PTFE atığını plastik mikropudraya dönüştürmek için çalışıyor. Bu pudra, endüstriyel katkı maddesi olarak kullanılabiliyor ve atılmış PTFE'yi yeniden kullanıma kazandırmak için başka bir yol sunuyor.

Endonezya, ahşap-plastik kompozitlerde kullanılacak geri dönüştürülmüş plastikleri geliştirmek için radyasyon kaynaklı çapraz bağlama yöntemini araştırıyor. Çapraz bağlama, polimer zincirlerini birbirine bağlayarak malzemenin özelliklerini değiştiriyor. Ahşap-plastik kompozitler, ahşap malzemeyi plastikle birleştiriyor.

Filipinler, inşaat malzemelerinde kullanılmak üzere geri dönüştürülmüş plastiklerin mekanik özelliklerini iyileştirmek için ışınlamadan yararlanıyor. Bu çalışma, konut ihtiyacını karşılamaya yardımcı olabilecek malzemeler geliştirirken plastik atık sorununu da ele alıyor.

Radyasyon Bir Plastiği Nasıl Değiştirebilir?

Polimerlerin radyasyonla işlenmesi, son dönemdeki gelişmelerin verimliliği ve çok yönlülüğü artırdığı, yerleşik bir yöntemdir. Elektron ışınları, gama ışınları ve X-ışınları dahil iyonlaştırıcı radyasyon, plastiği oluşturan molekül zincirlerini değiştirebilir.

Önemli iki etki çapraz bağlanma ve zincir kopmasıdır. Çapraz bağlanma zincirleri birleştirirken zincir kopması onları daha kısa parçalara ayırır. Bu değişimler malzemenin fiziksel ve kimyasal özelliklerini değiştirerek radyasyonun hem geri dönüştürülmüş plastikleri geliştirmesine hem de onları ayrıştırmasına olanak tanır.

Elektron ışınıyla işlemenin kimyasal yöntemlere kıyasla daha hızlı işlem, enerji tasarrufu ve daha düşük toksisite gibi avantajları vardır. Sonuç, kullanılan koşullara bağlıdır: Daha yüksek sıcaklıklar serbest radikal oluşumunu ve zincirlerin kırılmasını hızlandırırken oksijen, toplanıp yeniden kullanılması daha kolay oksitlenmiş bileşiklerin oluşumunu destekler.

Bu ilkeler, bölgedeki farklı projeleri açıklamaya yardımcı oluyor. Malezya PTFE'den kullanışlı bir pudra elde etmeyi, Endonezya çapraz bağlamayla kompozitleri geliştirmeyi, QST ise PTFE'yi gaz hâlinde hammaddelere dönüştürmek için ısı ve ışınlamayı birleştirmeyi hedefliyor.

Reklam

Ses Dalgaları Tamamlayıcı Bir Yöntem Sunuyor

Birleşik Krallık'taki Leicester Üniversitesi'nden araştırmacılar, PFAS içeren membranları değerli metallerden ayırmak için ses dalgalarından yararlanan bir teknik geliştirdi. Bu yöntem, sert kimyasallar kullanmadan değerli bileşenlerin geri kazanılmasını sağlıyor.

Bu çalışma, PFAS bileşenleri içeren yakıt hücrelerinin ve diğer gelişmiş malzemelerin geri dönüşümünü iyileştirebilir. Yöntem, yararlı bileşenlerin geri kazanılması için karmaşık bir malzemenin parçalarına ayrılmasına odaklanıyor. QST'nin yaklaşımı ise PTFE'yi kimyasal hammaddelere ayrıştırıyor.

Radyasyon, ses dalgaları ve gelişmiş kimyasal süreçler; kalıcı plastiklerle ve bunları içeren ürünlerle başa çıkmak için farklı yollar sunuyor. Birden fazla yöntemden yararlanmak, üreticilerin her malzeme için tek bir sürece bağlı kalmak yerine atıklardan daha fazla değer elde etmesine yardımcı olabilir.

Yaygın Kullanım İçin Neler Yapılmalı?

QST'nin yönteminin laboratuvar ölçeğinden endüstriyel uygulamaya taşınması gerekiyor. Yaygın kullanıma geçiş için herhangi bir tarih verilmedi. Ölçeğin büyütülmesi, elektron ışını hızlandırıcılarına ve gaz hâlindeki ürünleri toplayıp işleyen sistemlere önemli yatırım yapılmasını gerektirecek.

Gazların yönetimi, önerilen geri dönüşüm sürecinin temel bir parçası. Amaç, ayrışma ürünlerini toplayarak üretime geri kazandırmak. Bu nedenle endüstriyel tesislerde hem PTFE'yi parçalamaya hem de oluşan kimyasalları yönetmeye yönelik ekipman bulunması gerekiyor.

Yüksek enerjili elektron ışınları ve PTFE'nin ayrışma yan ürünleri de sıkı güvenlik prosedürleriyle çevresel kontroller gerektiriyor. Sürecin ticari kullanıma hazırlanmasında düzenleyici gereklilikler de rol oynayacak.

Teknik ve ekonomik engellerin aşılması için araştırma kurumları, sanayi ortakları ve kamu kurumlarının birlikte çalışması gerekecek. Daha düşük enerji tüketimi, azalan emisyonlar ve yararlı kaynakların geri kazanılması bu çalışmayı sürdürmek için gerekçe sunarken laboratuvar sonuçları da somut bir temel oluşturuyor.

Daha geniş hedef, daha fazla malzemeyi döngüde tutmak. Teknoloji başarıyla ölçeklendirilebilirse, parçalanmaya dirençli olduğu için değer gören bir plastik, büyüyen bir çöplük yükü olmak yerine yeni üretim hammaddelerinin kaynağı hâline gelebilir.

Öne Çıkanlar

  • QST araştırmacıları, havada 5 MGy dozunda elektron ışını kullanarak PTFE'yi 370°C'de (698°F) tamamen ayrıştırdı.
  • Ayrışma oranı oda sıcaklığındaki yaklaşık yüzde 10'dan 270°C'de (518°F) yüzde 86'ya, 370°C'de ise yüzde 100'e yükseldi.
  • Tahmini enerji tüketimi ton başına 4.200 kWh'den 2.169 kWh'ye düştü; azalma yaklaşık yüzde 48 oldu.
  • Araştırmacılar karbondioksit emisyonlarında yaklaşık yüzde 50 azalma ve floropolimerlerin yaşam döngüsü ayak izinde olası düşüşler öngörüyor.
  • Süreç, kimyasal hammadde olarak yeniden kullanılmak üzere toplanabilen gaz hâlinde oksitlenmiş florokarbonlar ve perfloroalkanlar üretiyor.
  • Malezya, Endonezya ve Filipinler'deki radyasyonla geri dönüşüm projeleri endüstriyel katkı maddeleri, kompozitler ve inşaat malzemeleri üzerine çalışıyor.
  • Leicester Üniversitesi araştırmacıları, sert kimyasallar kullanmadan PFAS membranlarını değerli metallerden ayırmak için ses dalgalarından yararlanıyor.
  • Endüstriyel uygulama için yatırım, gaz geri kazanım sistemleri, güvenlik kontrolleri ve işbirliği gerekiyor. Kullanıma geçiş tarihi verilmedi.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir