Yedi Semai Kadın, Gibonları Korumak İçin Malezya’nın Tamamı Yerli Kadınlardan Oluşan İlk Korucu Birimine Liderlik Ediyor

8 dakikalık okuma
Yedi Semai Kadın, Gibonları Korumak İçin Malezya’nın Tamamı Yerli Kadınlardan Oluşan İlk Korucu Birimine Liderlik Ediyor

Yedi Kadın, 29 Gibon ve Malezya Ormanlarında Bir Misyon

Malezya’nın Semai topluluğundan yedi kadın, yaban hayatı korumacılığına kimin liderlik edebileceğine dair beklentilere meydan okurken nesli tehlike altındaki gibonlara bakıyor. Tamamı yerli kadınlardan oluşan ülkenin ilk korucu birimi, Pahang ve Sabah’taki merkezlerinde kurtarılan 29 gibonun bakımını üstlenen Gibon Koruma Derneği (GCS) ile birlikte çalışıyor.

İçindekiler
  1. Yedi Kadın, 29 Gibon ve Malezya Ormanlarında Bir Misyon
  2. Malezya Gibonlarının Neden Korunması Gerekiyor?
  3. Semai Kadınlar Beklentilere Meydan Okuyor
  4. Kurtarılan Bir Yavru İki Merkezin Kurulmasına Nasıl Öncülük Etti?
  5. Korucular Her Gün Ne Yapıyor?
  6. Bir Gibonu Doğaya Döndürmek Neden Zaman Alıyor?
  7. Takdir ve Yerli Liderliğine Yönelik Bir Plan
  8. Bakımın Finansmanı ve Doğaya Salıma Hazırlık
  9. Kaçakçılık Kurtarma Çalışmalarını Baskı Altında Tutuyor
  10. Öne Çıkanlar

9 Ağustos 2025 itibarıyla kuruluşun Pahang eyaletinin Raub kentindeki merkezinde 18, Sabah eyaletinin Kota Belud kentindeyse 11 gibon bulunuyor. Kadınlar için bu küçük insansı maymunları korumak; kurtarılan hayvanları beslemek, davranışlarını kaydetmek ve olası bir ormana dönüşe hazırlanmalarına yardımcı olmak anlamına geliyor.

Cidot olarak bilinen 38 yaşındaki Semai korucu Sunnyda Yok Nun’ın eğitim sırasında gibonlarla ilk karşılaşması, bu işe bağlılığını şekillendirmesine yardımcı oldu. Bir nehrin gürültüsünü aşan çağrılarını hatırladı.

"Sesleri o kadar güçlüydü ki nehrin sesini bastırıyordu," dedi.

Bu ses, Cidot’ı ormanların tahrip edilmesi, avlanma ve yasa dışı evcil hayvan ticareti tehdidi altındaki bir hayvanla buluşturdu. Korucu olma kararını sorgulayan kişilerle yaşadığı gerilim de bu tercihin bir sonucu oldu.

Birimin çalışmaları iki mücadeleyi bir araya getiriyor: nesli tehlike altındaki yaban hayvanlarını yaşatmak ve yoksulluk, ayrımcılık ve rollerine getirilen kısıtlamalarla karşılaşmış yerli kadınlara fırsatlar sunmak. Birimin acil görevi somut ve zorlu. Esaret altından kurtarılan gibonların bağımsız yaşayabilmeleri için uzun süreli bakıma, onlara bakan kadınlarınsa eğitim, desteğe ve liderlik fırsatlarına ihtiyacı var.

Malezya Gibonlarının Neden Korunması Gerekiyor?

Malezya, Uluslararası Doğa Koruma Birliği (IUCN) tarafından nesli tehlike altında olarak sınıflandırılan beş gibon türüne ev sahipliği yapıyor. Çeviklikleri ve kendilerine özgü şarkılarıyla bilinen bu insansı maymunlar; tarım, ağaç kesimi ve kalkınma faaliyetleri nedeniyle daralan ormanlara bağımlı.

Avcılık da bir başka tehdit. Gibonlar etleri ve geleneksel tıpta kullanılmaları için öldürülürken egzotik evcil hayvan talebi özellikle yavru hayvanları riske atıyor. Yavru bir gibonu yakalamak için genellikle annesinin öldürülmesi gerekiyor.

Reklam

Gibonlar ormanların büyümesine de katkı sağlıyor. Tohumları yayarak peyzaj boyunca taşınmalarına, yeni bitkilerin kök salmasına ve ormanların yenilenmesine yardımcı oluyorlar. Sayılarının azalması, yaşadıkları ekosistemlerin de zarar gördüğüne işaret ediyor.

Dolayısıyla korucuların çalışmaları, kurtarılan hayvanların tek tek hayatta kalmasının ötesine uzanıyor. Gibonların doğaya dönmesine yardımcı olmak, ormandaki rollerini yeniden kazanmalarını da sağlayabilir. Bunun için hayvanların insan bakımından bağımsız yaşayabilecekleri sağlığa ve davranışlara kavuşması gerekiyor.

Semai Kadınlar Beklentilere Meydan Okuyor

Semai halkı Pahang’ın yerli topluluklarından ve Malezya’da en fazla dışlanmış yerli topluluklar arasında yer alıyor. Yoksulluk, eğitim ve sağlık hizmetlerine sınırlı erişim ve toplumsal dışlanma fırsatları kısıtlıyor. Semai kadınları, onları ev içi rollerle sınırlayan kültürel beklentilerle de karşı karşıya.

Korucu biriminin pek çok üyesi daha önce koruma alanında çalışmayı hiç düşünmemişti. Toprakları ve yaban hayatıyla kurdukları bağ onları programa çekti, ancak bu rolü üstlenmeleri çevrelerinden tepki görmelerine yol açtı.

Cidot, kendi ailesine kadar uzanan eleştirilerle karşılaştığını anlattı. İşine devam etme kararı hakkında şunları söyledi:

"Bizimle alay ettiler. Kendi ailem bile incitici şeyler söyledi ama onları görmezden gelmeyi seçtim," dedi Cidot.

Korucuların çoğu, daha önce ziyaretçileri karşılamak için geleneksel Sewang dansları yapan bekar anneler. Artık çalışmaları bilimsel gözlemi, eğitimi ve atalarının ormanlarını korumayı da kapsıyor. Israrla sürdürdükleri çabalar, hem kendi topluluklarında hem de daha geniş çevrelerde tutumları değiştiriyor.

Bu kadınlar için korucu olmak, toplumsal cinsiyete dayalı şiddet ve ayrımcılığa meydan okurken yaşamları üzerinde daha fazla söz sahibi olmak anlamına da geliyor. Deneyimleri, yeni bir mesleğe erişimin somut olarak neleri değiştirebileceğini gösteriyor: üstlendikleri sorumlulukları, edindikleri bilgileri ve yönelebilecekleri liderlik rollerini.

Kurtarılan Bir Yavru İki Merkezin Kurulmasına Nasıl Öncülük Etti?

Primatolog Mariani "Bam" Ramli, 2013’te el konulan bir gibon yavrusuna baktığı deneyimin ardından Gibon Koruma Derneği’ni kurdu. Bu karşılaşma, sonraki on yılda iki rehabilitasyon merkezi işleten bir kuruluşa dönüşen bağlılığın başlangıcı oldu.

Bu gelişimin başlıca aşamaları şöyle:

  • 2013: Ramli, el konulan bir gibon yavrusuna baktı ve GCS’yi kurmasına öncülük eden çalışmaya başladı.
  • Sonraki on yılda: Kuruluş, Pahang eyaletinin Raub kentinde ve Sabah eyaletinin Kota Belud kentinde rehabilitasyon çalışmaları yürüttü.
  • 9 Ağustos 2025 itibarıyla: GCS, 29 gibonun bakımını üstleniyor ve yedi Semai kadından oluşan birimi destekliyordu.

29 hayvandan 18’inin bakımını Pahang’daki merkez, 11’inin bakımınıysa Sabah’daki merkez üstleniyor. Böylece kuruluşun gibonlarının yarısından fazlası Pahang’da bulunuyor. Semai kadınların çalışmaları burada günlük hayvan bakımını doğaya salınmaya hazırlıkla birleştiriyor.

Reklam

GCS, koruculara eğitim ve destek sağlarken gibonların rehabilitasyonu ve nihayetinde doğaya salınması için geçerli katı uluslararası yönergeleri izliyor. Kuruluşun yaklaşımı; her hayvana özel bakım planları ve yıllık sağlık kontrolleriyle fiziksel sağlığı, duygusal iyileşmeyi ve sosyal açıdan hazır olmayı kapsıyor.

Korucular Her Gün Ne Yapıyor?

Raub’daki Gibon Rehabilitasyon Merkezi’nde kadınlar, evcil hayvan olarak tutulduktan sonra teslim edilen iki yaşındaki Enku’nun da aralarında bulunduğu hayvanlara bakıyor. Besleme, temizlik ve zenginleştirici etkinlikler günlük rutinin parçası. Zenginleştirme, bakım sürecindeki hayvanlara etkinlik ve zihinsel uyarım sağlıyor.

Korucular ayrıca her gibonun tepkilerini ve gelişimini izleyerek sağlık ve davranışlarını takip ediyor. Gözlemleri, bir hayvanı yeniden doğada yaşamaya hazırlama süreci olan yabanileştirmeye doğru kaydedilen ilerlemeyi izlemeye yardımcı oluyor.

Sorumlulukları hayvan bakımını, kayıt tutmayı ve insanlarla çalışmayı bir araya getiriyor:

  • Kurtarılan gibonları beslemek ve rehabilite etmek.
  • Hayvanların sağlığını ve davranışlarını izlemek.
  • Yurttaş bilimi yöntemleriyle yaban hayatı verilerini kaydetmek.
  • Topluluklarına koruma çalışmalarını anlatmak.

Yurttaş bilimi, insanların gözlem ve kayıtlarıyla bilimsel çalışmalara katkıda bulunması demek. Semai korucular için gördüklerini kaydetmek, hayvanlara bakmanın bir parçası. Hayvanları besleyip çevrelerini temiz tutmak da bu pratik görevler arasında.

Kadınlar topluluklarında eğitimci ve örnek kişiler olarak da görev yapıyor. Koruma çalışmalarındaki varlıkları, yerli kadınların bilim ve yaban hayatını koruma alanlarında sorumluluk üstlenebileceğini gösteriyor ve programın etkisini rehabilitasyon merkezinin ötesine taşıyor.

Bir Gibonu Doğaya Döndürmek Neden Zaman Alıyor?

Kurtarılan gibonlar, insanlarla uzun süreli temasın ardından travma geçirmiş, yetersiz beslenmiş ya da gizli enfeksiyonlar taşıyor olabilir. İyileşme yalnızca yiyecek ve barınak sağlamaktan ibaret olmadığından rehabilitasyon yavaş ilerliyor.

Planlı sağlık kontrolleri ve davranış değerlendirmeleri bakım sürecine yön veriyor. Amaç, her hayvanın bireysel ihtiyaçlarını dikkate alan bir planla merkez dışında yaşayabilecek fiziksel, duygusal ve sosyal yeterliliğe kavuşmasını sağlamak.

Ormana dönen gibonların yiyecek bulmaları, iletişim kurmaları, bölgelerini savunmaları ve istikrarlı aile grupları oluşturmaları gerekiyor. Doğada günlük yaşamlarını sürdürebilmeleri, bu görevleri kendi başlarına yerine getirmelerine bağlı.

Raub’daki Malaya Gibon Rehabilitasyon Projesi’nde iki gibon ailesinin esaret altında yavruları oldu; bu, rehabilitasyon programında kaydedilen bir ilerlemeye işaret ediyor. Her iki aile de doğaya salınmaya hazır olup olmadıklarının belirlenmesi için yakından izleniyor.

Reklam

Semai korucu birimi, bu ailelerin bakımında ve nihayetinde ormana dönüşlerine hazırlanmalarında merkezi bir rol oynuyor. İzleme ve sürekli destek için sağlanacak finansman, salımın ne zaman yapılabileceğini belirlemeye yardımcı olacak; henüz bir salım tarihi açıklanmadı.

Takdir ve Yerli Liderliğine Yönelik Bir Plan

Ramli’nin çalışmaları uluslararası alanda takdir gördü. Dünya Kadın Korucular Haftası Elçisi seçilen tek Malezyalı kadın olan Ramli’ye yakın zamanda Dünya Kadın Korucular "Dayanıklılık" Ödülü verildi.

Dünya Kadın Korucular Haftası, yaban hayatının korunmasında ön saflarda çalışan kadınlara dikkat çeken küresel bir kampanya. Semai korucuların deneyimleri, kadınların koruma çalışmalarına katkılarını görünür kılmayı amaçlayan bu geniş çaplı çabanın bir parçası.

GCS’nin kurucusu ve girişimin arkasındaki itici güç olan Ramli, kadınların projenin yönetimini üstlenecek kadar destek ve fırsat elde etmesini istiyor. Bu hedefini şöyle anlattı:

Bir gün bu projenin tamamının onlara devredilmesini umuyorum. Kadınlara güçlerini gösterebilmeleri için cesaret ve fırsat vermek yeterli.

Ramli’nin bu hedefi, programın geleceğinde yerli halkın liderliğini merkeze koyuyor. Kadınlar şimdiden temel bakım ve gözlem çalışmalarını yürütüyor; uzun vadeli hedefse projenin sorumluluğunu bizzat üstlenmeleri.

Bakımın Finansmanı ve Doğaya Salıma Hazırlık

GCS’nin Gibon Sahiplenme programı, destekçilerin tek tek hayvanların bakımına katkıda bulunmasını sağlıyor. Bağışlar, rehabilitasyon boyunca devam eden ihtiyaçları karşılamak üzere yiyecek, ilaç ve zenginleştirme etkinliklerinin masraflarını ödüyor.

Şirketlerin rehabilitasyonu tamamlanan ailelerin doğaya salınmasına destek verme ilgisi artıyor. Yeni doğan gibonlara isim verme ve canlı video yayınlarıyla gelişimlerini izleme fırsatları da sunuluyor.

Finansman önemli bir sorun olmaya devam ediyor. Bir ailenin doğaya salınması, merkezden ayrılmadan önceki bakımın yanı sıra sonrasında izleme ve destek için de kaynak gerektiriyor. GCS kapasitesini artırmak ve çalışmalarını sürdürmek için araştırmacılarla, üniversitelerle ve gönüllülerle ortaklıklar arıyor.

Program Semai kadınlar için geçim fırsatları da yaratıyor. Burada hayvan refahı ve toplumsal fırsatlar birbiriyle bağlantılı: sürekli destek, kurtarılan gibonların bakımının sürmesini sağlarken korucuların koruma çalışmalarındaki rollerini geliştirmelerine imkân tanıyor.

Kaçakçılık Kurtarma Çalışmalarını Baskı Altında Tutuyor

Yetkililer kısa süre önce Kuala Lumpur Uluslararası Havalimanı’nda dört canlı gibonu kaçırma girişimini önledi. Olay, yasa dışı ticaretin sürdüğünü ve kurtarma ile rehabilitasyon kapasitesinin artırılması gerektiğini gösteriyor.

Reklam

Kaçakçılığın yanı sıra habitat kaybı ve avcılık da sürüyor. Rehabilitasyon, kurtarılan hayvanların ihtiyaçlarını karşılıyor; gibonları ve bağımlı oldukları ormanları koruma çabalarının bir parçası olarak eğitim ve savunuculuk çalışmaları da yürütülüyor.

Semai kadınlar için orman, kültürel mirasla da bağlantılı. Yerli topluluklar çoğu zaman ayrıntılı ekolojik bilgiye sahip ve topraklarının korunmasında doğrudan çıkarları bulunuyor. Korucu programı bu bağı eğitim, hayvan bakımı ve koruma alanındaki liderlikle birleştiriyor.

Yedi kadının çalışmaları yaban hayatını korumayı, toplumsal cinsiyet eşitliğini ve yerli halkların haklarını aynı günlük rutinde buluşturuyor. İlerlemenin göstergeleri; bakım sırasında iyileşen gibonlar, doğaya salınmaya uygunlukları değerlendirilen aileler ve beklenen rollerinin dışında sorumluluklar üstlenen kadınlar.

Öne Çıkanlar

  • Semai kadınlardan oluşan yedi kişilik birim, Malezya’nın tamamı yerli kadınlardan oluşan ilk korucu birimi.
  • Malezya’daki beş gibon türü nesli tehlike altında; habitat kaybı, avcılık ve yasa dışı evcil hayvan ticareti tehdidiyle karşı karşıya.
  • GCS, 29 gibonun bakımını üstleniyor: Pahang eyaletinin Raub kentinde 18, Sabah eyaletinin Kota Belud kentindeyse 11 gibon bulunuyor.
  • Raub’daki projede iki gibon ailesinin yavruları oldu; ailelerin doğaya salınmaya uygunluğu değerlendiriliyor.
  • Kurucu Mariani "Bam" Ramli, kadınların nihayetinde tüm projenin sorumluluğunu üstlenmesini umuyor.
  • Finansman, izleme kapasitesi ve süregelen yaban hayatı kaçakçılığı başlıca sorunlar arasında yer alıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir