İki boş kadro, mahkemeleri siyasi bir anlaşmazlığın odağına taşıdı
Baş Yargıç Tengku Maimun Tuan Mat, yerine bir isim belirlenmeden 2 Temmuz 2025’te emekliye ayrıldı. Malezya Temyiz Mahkemesi başkanlığı da boşken ve başka bazı üst düzey yargıçların yıl sonuna kadar emekli olması beklenirken, ülkenin en yüksek yargı makamlarına atama yapılmasındaki gecikme, mahkemelerin kontrolünün kimde olduğu tartışmasına dönüştü.
İçindekiler
- İki boş kadro, mahkemeleri siyasi bir anlaşmazlığın odağına taşıdı
- Avukatlar neden sokaklara çıktı?
- Enver’in kendi partisinde de itirazlar yükseliyor
- Sızdırılan tutanaklar ve büyüyen halk protestoları
- Malezya’da üst düzey yargıçlar nasıl atanıyor?
- Wan Ahmad Farid’in atanması neden mercek altına alındı?
- Enver müdahale iddialarını reddediyor ve süreci savunuyor
- Bugünkü endişeleri şekillendiren geçmiş
- Tartışma neden atamaların ötesinde önem taşıyor?
- Temmuz takvimi ve çözümsüz kalan meseleler
- Öne çıkanlar
14 Temmuz’da siyasetçiler, aktivistler ve halktan kişilerin de katıldığı yaklaşık 1.000 avukat, Malezya’nın idari başkenti Putrajaya’da Adalet Sarayı’ndan Başbakanlık Ofisi’ne 2,6 kilometrelik yürüyüş düzenledi. Ülkenin başlıca hukuk kuruluşu Malezya Barosu’nun düzenlediği gösteride, atamaların yapılması ve siyasi müdahale iddialarının soruşturulması talep edildi.
Başbakan Enver İbrahim, yargı işlerine müdahale ettiği iddiasını reddetti. Eleştirmenleri, atama sürecinin hükümete, ileride siyasi liderlerle ilgili davalara bakabilecek yargıçlar üzerinde aşırı nüfuz sağlayıp sağlamadığını sorguladı. Tartışma, Enver’in Halkın Adaleti Partisi (PKR) üyelerini de böldü.
Kral’ın 18 Temmuz’da Temyiz Mahkemesi yargıcı Wan Ahmad Farid Wan Salleh’i Baş Yargıç olarak ataması, bu makamla ilgili acil belirsizliği sona erdirdi. Ancak daha önce içişleri bakan yardımcılığı yapmış, Birleşik Malay Ulusal Örgütü’ne (UMNO) üye olmuş ve kıdem bakımından 32 yargıcın önüne geçmiş olması nedeniyle seçimi yeni soru işaretlerine yol açtı.
9 Ağustos’a gelindiğinde tartışma, Enver’in kurumsal reform vaatlerinin sınandığı bir sürece dönüştü. Konu, boş kadroların doldurulmasının ötesine geçti: avukatlar ve sivil toplum kuruluşları adayların nasıl seçildiğini, önerilere uyulup uyulmadığını ve yargıçların siyasi baskıya karşı ne tür güvencelere sahip olduğunu öğrenmek istiyordu.
Avukatlar neden sokaklara çıktı?
Malezya Barosu, boş kadroları hukukun üstünlüğüne yönelik bir tehdit olarak gördü. Hukukun üstünlüğü, hükümet dahil herkesin hukuk önünde hesap vermesi gerektiği ilkesidir. Baro, yargının üst kademelerindeki belirsizliğin mahkemelere duyulan güveni zayıflatabileceğinden ve yargının bağımsızlığını siyasi nüfuza açık hâle getirebileceğinden endişe ediyordu.
Siyah cüppeli avukatlar, nemli bir temmuz öğleden sonrasında Putrajaya’da toplanarak yargı bağımsızlığının korunması çağrısında bulundu. Yürüyüş, Malezya hukuk çevreleriyle hükümet arasında, yargıçların siyasi baskı olmadan karar verebilme özgürlüğü konusunda geçmişte yaşanan gerilimleri hatırlattı.
Baro’nun talepleri hem acil boş kadroları hem de atamaların arkasındaki süreci kapsıyordu:
- Boş üst düzey makamlara nitelikli ve bağımsız yargıçların gecikmeden atanması.
- Yargı Atamaları Komisyonu toplantı tutanaklarının yayımlanması.
- Yargı atamalarına müdahale edildiği iddialarını soruşturmak üzere bir Kraliyet Soruşturma Komisyonu kurulması.
- Yargı bağımsızlığını koruyacak ve atamaları daha şeffaf hâle getirecek reformların hayata geçirilmesi.
Malezya Barosu Başkanı Mohamad Ezri Abdul Wahab, yargı bağımsızlığını hukukun üstünlüğünün güvencesi olarak niteledi. Hukuk mesleğinin neden sesini yükseltmesi gerektiğini açıklarken şöyle dedi:
sessiz kalmak bir seçenek değil.
Önde gelen avukatlardan ve eski Malezya Barosu başkanlarından Ambiga Sreenevasan, tartışmanın gerektirdiği sürekli takibi anlattı. Muhabirlere şunları söyledi:
[Hükümeti] bir şahin gibi izlemek ve sürekli takip etmek zorunda kaldık; bunu yapmak hiçbir zaman istememiştik,
Ambiga, bu endişeleri 1988’deki yargı kriziyle ilişkilendirdi. O dönemde dönemin başbakanı Mahathir Mohamad, tartışmalı kararların ardından üst düzey yargıçları görevden almıştı. Protestoculara göre bu geçmiş, mevcut atama tartışmasını özellikle kaygı verici hâle getiriyordu.
Enver’in kendi partisinde de itirazlar yükseliyor
Eski ekonomi bakanı Rafizi Ramli’nin öncülük ettiği dokuz PKR milletvekili, atamalardaki gecikmeler ve usulsüzlük iddiaları hakkında kraliyet soruşturması ve parlamentoda inceleme yapılmasını kamuoyu önünde talep etti. Bu çıkış, tartışmayı yalnızca avukatların veya muhalefet siyasetçilerinin gündemi olmaktan çıkarıp iktidar koalisyonunun içine taşıdı.
Başbakanın kızı ve PKR Genel Başkan Yardımcısı Nurul Izzah Anwar da avukatların yürüyüşüne katıldı. Parti yönetimi kriz olmadığını savunmayı sürdürürken, Nurul Izzah’ın katılımı Baro’nun taleplerine destek olarak değerlendirildi.
Rafizi, Nurul Izzah’ın yürüyüşe katılmasının, partinin resmî tutumu nedeniyle PKR’yi zor durumda bıraktığını söyledi. Görüş ayrılığı, partinin yargıyla ilgili endişelere nasıl yanıt vermesi gerektiği ve hükümetin güvencelerinin yeterli olup olmadığı konusundaki bölünmeyi gözler önüne serdi.
Sızdırılan tutanaklar ve büyüyen halk protestoları
Yargı Atamaları Komisyonu toplantısına ait olduğu öne sürülen tutanaklar, tartışmaya yönelik ilgiyi artırdı. Sızdırılan belgeler, yargı atamalarının belirli bir sonuca bağlanması için girişimlerde bulunulduğunu düşündürerek siyasi kaygıların yargıç seçimlerini etkilediği yönündeki şüpheleri güçlendirdi.
Yetkililer, sızıntıyla ilgili Resmî Sırlar Yasası kapsamında soruşturma başlattı. Baro ise komisyon toplantı tutanaklarının kamuoyuna açıklanmasını istedi. Böylece hükümetin sızıntıya verdiği yanıt, atamaların kendisi hakkında daha fazla şeffaflık talebiyle birlikte gündeme geldi.
Aralarında Bersih 2.0 ve Yolsuzlukla ve Kayırmacılıkla Mücadele Merkezi temsilcilerinin de bulunduğu yüzlerce sivil toplum kuruluşu mensubu, 14 Temmuz’daki gösteriye katıldı. Hem iktidar kanadından hem de muhalefetten milletvekillerinin şeffaflık çağrısı yapması, konunun ne kadar geniş bir alana yayıldığını gösterdi.
İlerleyen günlerde Kuala Lumpur’da binlerce Malezyalı daha miting düzenledi. Katılımcılardan bazıları, yerine getirilmediğini söyledikleri vaatler ve yargı tartışması nedeniyle Enver’in istifasını istedi. Eski başbakan Mahathir Mohamad, bu mitinglerden birinde öne çıkan isim oldu. Böylece Malezya’nın önceki yargı krizinde merkezi rol oynayan bir isim, güncel siyasi çatışmanın da parçası hâline geldi.
Daha büyük protestolar, tartışmayı hukuk mesleğinin ötesine taşıdı. Enver hükümeti açısından atama gecikmeleri, reform taahhütlerinin yerine getirilip getirilmediğine ilişkin daha geniş bir tartışmanın parçası hâline gelmişti.
Malezya’da üst düzey yargıçlar nasıl atanıyor?
Federal Anayasa’nın 122B maddesi atama sürecini düzenliyor. Kral, Hükümdarlar Konferansı’na danıştıktan sonra başbakanın tavsiyesi üzerine Baş Yargıç’ı ve diğer üst düzey yargıçları atıyor. Hükümdarlar Konferansı, Malezya’nın kalıtsal eyalet hükümdarlarından oluşan konsey.
Genellikle YAK olarak anılan Yargı Atamaları Komisyonu, başbakana aday önermek üzere 2009’da kuruldu. Başbakan daha sonra isimleri Kral’a iletiyor. Dolayısıyla komisyon adayları belirlemede rol oynarken, anayasal süreç hükümet başkanına da atamalarda önemli bir yetki veriyor.
Eleştirmenler bu düzenlemenin başbakana yargı üzerinde kayda değer bir nüfuz sağladığını savunuyor. Endişelerinin odağında kuvvetler ayrılığı var: Mahkemeler, hükümetin kendi eylemleriyle ilgili ihtilaflar da dahil olmak üzere davalarda hükümetten bağımsız karar verebilmeli.
Temmuz ayındaki tartışma, Enver’in YAK’ın tavsiyelerini dikkate almadığı ve atamaları geciktirdiği iddialarına odaklandı. Bu iddialar siyasi manevra yapıldığı yönündeki şüpheleri körükledi ve protestocuların neden hem komisyon tutanaklarının yayımlanmasını hem de sürecin soruşturulmasını istediğini açıklamaya yardımcı oldu.
Wan Ahmad Farid’in atanması neden mercek altına alındı?
Belirsizliğin haftalarca sürmesinin ardından Kral, 18 Temmuz’da Wan Ahmad Farid Wan Salleh’i Baş Yargıç olarak atadı. Temyiz Mahkemesi’nden bu göreve getirilen Wan Ahmad, Federal Mahkeme ve Yüksek Mahkeme’de görev yapan 32 kıdemli yargıcın önüne geçti. Bu adım, Malezya hukuk tarihinde emsalsiz olarak nitelendirildi.
Wan Ahmad’ın geçmişteki siyasi kariyeri de endişelerin odağı hâline geldi. İçişleri bakan yardımcılığı yapmış ve UMNO üyesi olmuştu. Eleştirmenler, bu geçmiş görevleri nedeniyle siyasi isimleri ilgilendiren davalarda tarafsız davranıp davranamayacağını sorguladı.
Bazıları, Enver’le yakın bağları olduğu belirtilen eski bir başsavcı dahil, adı kamuoyunda dolaşan diğer adaylara yönelik tepkilerin ardından seçimin bir uzlaşma adımı olduğunu düşündü. Dolayısıyla tartışma hem atanan kişiyi hem de kamuoyunun ilgisini çeken alternatifleri kapsıyordu.
Hükümet ve kamuoyundaki bazı yorumlar atamayı yargı bağımsızlığının zaferi olarak sundu. Eleştirmenler ise siyasi nüfuzun sürdüğünü ve atamaların liyakat esasına dayanması gerektiği ilkesinin gerilediğini savundu.
Bu farklı değerlendirmeler, 18 Temmuz’daki duyuruya iki ayrı anlam yükledi. Atamayla yeni bir Baş Yargıç göreve geldi; ancak avukatlar ve eleştirmenler, seçimin nasıl yapıldığından ve kıdemli yargıçların neden geride bırakıldığından memnun değildi.
Enver müdahale iddialarını reddediyor ve süreci savunuyor
Enver, yargı işlerine müdahale ettiği iddialarını defalarca reddetti ve hükümetinin bağımsız mahkemelere bağlılığını sürdürdüğünü söyledi. Görev süresi boyunca nasıl davrandığını anlatırken başbakan şöyle dedi:
mahkeme kararlarına hiçbir zaman müdahale etmedim
Enver, 37. LawAsia Konferansı’nda hükümetin geçmişte yargıya müdahale etmesine de değinerek bu tür suiistimallerin tekrarlanmayacağına söz verdi:
Hükümetin siyasi çıkarlar uğruna yargı bağımsızlığına müdahale ettiği dönem sona erdi… Bu tür suiistimallere ve ihlallere bir daha asla izin vermeyeceğiz.
Enver, Malezya Barosu’nun protesto hakkını desteklediğini belirtirken bütün tarafların anayasal süreçlere saygı göstermesi gerektiğini söyledi. Başsavcılık ve kraliyet sarayı Istana Negara da yargı atamalarının Federal Anayasa’ya uygun yapılması çağrısında bulundu ve sürecin siyasallaştırılmaması uyarısı yaptı.
Eleştirmenler şüphelerini korudu. Hükümetin Tengku Maimun’un görev süresini uzatmayı reddetmesine, Wan Ahmad’ın kıdemli yargıçların önüne geçirilmesine ve kendi ifadeleriyle kolluk kuvvetleri ile yargıdaki daha geniş bir siyasi atama örüntüsüne işaret ettiler.
Hükümetin güvenceleriyle protestocuların talepleri, anlaşmazlığın farklı yönlerine odaklanıyordu. Enver, mahkeme kararlarının bağımsızlığını ve anayasal atama sürecini savundu. Baro ise atamaların nasıl yapıldığına dair bilgilerin açıklanmasını ve soruşturma yürütülmesini istedi.
Bugünkü endişeleri şekillendiren geçmiş
Malezya’nın 1988’de yaşadığı yargı krizi, başlıca referans noktalarından biri olmayı sürdürdü. Mahathir döneminde, yönetimi aleyhine kararların ardından üst düzey yargıçlar görevden alındı. Bu olay yargının itibarına zarar verdi ve ardından kamu güvenini yeniden tesis etmek için onlarca yıl süren çabalar geldi.
Ambiga’nın o dönemle yaptığı karşılaştırma, avukatların 2025’teki boş kadrolara neden böylesine sert tepki verdiğini açıklıyordu. Endişeleri, siyasi iktidarla ilişkisi geçmişte ağır sınavlardan geçmiş bir kurumun bağımsızlığıyla ilgiliydi.
Enver’in kendi geçmişi de tartışmaya başka bir boyut kattı. Siyasi saiklerle verildiği yaygın biçimde düşünülen suçlamalarla hapse girmişti. Bu nedenle mahkemelerin özgürlüğü, liderliği açısından özellikle hassas bir konuydu.
2018 seçimleri Enver’in Pakatan Harapan koalisyonunu iktidara taşıdı ve Malezya demokrasisi için bir dönüm noktası olarak selamlandı. Kurumsal reform ve yargı bağımsızlığı vaatleri bu siyasi dönemin parçasıydı. Temmuz ayındaki gelişmeler, bu reformların geri alındığı yönünde endişelere yol açtı.
Mahathir’in Enver’e karşı düzenlenen bir mitingde yer alması, bugünkü protestoları o dönemin geçmişine de bağladı. 1988 krizinde adı öne çıkan eski bir başbakan, şimdi yargı atamalarına nüfuz etmekle suçlanan bir hükümete karşı muhalefete katılıyordu.
Tartışma neden atamaların ötesinde önem taşıyor?
Tengku Maimun, 2025’in başlarında bir hukuk konferansında, anayasal üstünlüğü koruyabilmek için mahkemelerin neden yetkiye ihtiyaç duyduğunu açıkladı. Anayasal üstünlük, mahkemeler siyasi liderlerin eylemlerini incelerken de Anayasa’nın en yüksek hukuk kaynağı olması demek.
Eski Baş Yargıç, mahkemelerin bu yetkisinin demokrasiyi koruduğunu savunarak, bu konuyla ilgilenenleri yetkiyi kısıtlamak yerine desteklemeye çağırdı:
Bu tür yetkilerin kullanılması (mahkemelerin anayasal üstünlüğü teyit etme yetkisi) demokrasiyi yalnızca koruyup muhafaza etmekle kalmaz, devamını da güvence altına alır. Bu nedenle ilgili tarafları bu yetkilerden korkmamaya ve onları kısıtlamaya çalışmamaya, bilakis korumaya çağırıyorum.
Otoriterlikle Yüzleşmek başlıklı yazı, otoriter eğilimlere karşı direnişi yargı bağımsızlığı, siyasi özgürlükler ve iyi yönetişimle ilişkilendiriyor. Bu kaygılar, Baş Yargıç atamasının neden demokrasinin genel sağlığına dair bir tartışmaya dönüşebildiğini açıklıyor.
Enver’in atamaları ele alış biçimine yönelik eleştiriler, yargı içindeki çalışma motivasyonuna ve kamuoyunun yargıya güvenine de odaklandı. Eleştirmenlere göre kıdemli yargıçların geride bırakılması ve liyakatin göz ardı edilmesi her ikisini de zayıflatabilirdi. Bazıları, siyasi elitlerin yargıyı kontrol ettiği "karanlık çağlara" dönüş uyarısında bulundu.
Mahkemelere başvuranlar için temel mesele, güçlü çıkarlar söz konusu olduğunda yargıçların hukuku bağımsız biçimde uygulayıp uygulayamayacağı. Baro’nun nitelikli atamalar, şeffaf kararlar ve soruşturma çağrıları, bu güveni korumayı amaçlıyordu.
Temmuz takvimi ve çözümsüz kalan meseleler
Tartışma, emeklilikler, protestolar ve atama kararlarından oluşan bir dizi gelişmeyle ilerledi. Tarih sırasına göre öne çıkan olaylar şöyleydi:
- 2 Temmuz 2025: Baş Yargıç Tengku Maimun Tuan Mat, yerine bir isim belirlenmeden emekliye ayrıldı.
- 14 Temmuz 2025: Malezya Barosu, başka katılımcıların da eşlik ettiği yaklaşık 1.000 avukatın Adalet Sarayı’ndan Başbakanlık Ofisi’ne yürüyüşüne öncülük etti.
- 18 Temmuz 2025: Kral, Wan Ahmad Farid Wan Salleh’i Baş Yargıç olarak atadı.
- 9 Ağustos 2025: Atama, Baş Yargıçlık makamıyla ilgili acil belirsizliği sona erdirmişti; ancak bağımsızlık ve şeffaflığa ilişkin daha geniş tartışma sürüyordu.
Wan Ahmad’ın atanması, yargının tepesindeki liderlik sorununu acilen çözdü. Ancak daha geniş tartışma, iktidar koalisyonundaki bölünmeleri açığa çıkardı, hukuk sistemine duyulan güveni sarstı ve mahkemelerin siyasi nüfuzdan korunması çağrılarını yeniden gündeme getirdi.
Hükümdarlar Konferansı’nın atama süreciyle ilgili görüşmelerini sürdürmesi bekleniyordu. Malezya Barosu ve sivil toplum kuruluşları şeffaflık ve hesap verebilirlik için baskı yapmayı sürdüreceklerini açıkladı. Görüşmelerin veya talep edilen Kraliyet Soruşturma Komisyonu hakkında kararın ne zaman yapılacağına dair bir tarih verilmedi.
2025’in sonuna kadar başka bazı üst düzey yargıçların da emekliye ayrılması bekleniyordu; bu da gelecekteki atamalara yönelik ilgiyi canlı tutuyordu. Temel talepler değişmedi: seçim sürecini açıklamak, müdahale iddialarını incelemek ve yargı bağımsızlığı için daha güçlü güvenceler sağlamak.
Öne çıkanlar
- Tengku Maimun’un 2 Temmuz’da emekliye ayrılması ve Temyiz Mahkemesi başkanlığının boş kalması, yargı yönetimine ilişkin kaygıları artırdı.
- Siyasetçiler, aktivistler ve halktan kişilerin de katıldığı yaklaşık 1.000 avukat, 14 Temmuz’da Putrajaya’da 2,6 kilometrelik yürüyüş yaptı.
- Malezya Barosu acil atamalar, YAK tutanaklarının yayımlanması, kraliyet soruşturması ve reformlar talep etti.
- Dokuz PKR milletvekili soruşturma çağrısı yaparken Nurul Izzah Anwar yürüyüşe katıldı.
- Enver müdahale iddialarını reddetti ve atamaların anayasal süreçlere uygun yapılması gerektiğini söyledi.
- Wan Ahmad Farid Wan Salleh, 18 Temmuz’da Baş Yargıç oldu ve kıdemli 32 yargıcın önüne geçti.
- Atamayla en üst makam dolduruldu; şeffaflık ve yargı bağımsızlığının korunması talepleri ise sürdü.






