Bir acemi asker birliğine katıldıktan iki ay sonra hayatını kaybetti
Doğu Nusa Tenggara eyaletinde, diğer askerlerin uyguladığı iddia edilen ağır fiziksel şiddet sonucu hayatını kaybeden 23 yaşındaki acemi asker Prada Lucky Chepril Saputra Namo’nun ölümü üzerine dört Endonezyalı asker tutuklandı. Lucky, birliğinde yalnızca iki aydır görev yapıyordu.
İçindekiler
- Bir acemi asker birliğine katıldıktan iki ay sonra hayatını kaybetti
- Ne yaşandı, soruşturma kapsamında neler araştırılıyor?
- Katılım töreni ne zaman eziyete dönüşüyor?
- Sert ritüeller neden sürebiliyor?
- Tayland’daki vakalar askerî ölümlere ilişkin tartışmaları gözler önüne seriyor
- Filipinler’de katı bir yasa ve devam eden vakalar var
- Avustralya’daki tanıklıklar kalıcı zararı ve sessizliği anlatıyor
- Acemi askerler ve aileler için hesap verebilirlik ne anlama geliyor?
- Öne Çıkanlar
Ailesi ve arkadaşlarının tanıdığı adıyla Lucky, Nagekeo’daki bir devlet hastanesinin yoğun bakım ünitesinde hayatını kaybetti. Ölümü, Endonezya ordusunun acemi askerleri nasıl koruduğu, saflarındaki şiddeti nasıl soruşturduğu ve sorumluları nasıl hesap vermeye zorladığı konusunda kamuoyunda öfkeye yol açtı ve tartışmaları yeniden alevlendirdi.
Askerî polis cuma günü dört askeri gözaltına aldı. Soruşturma sürerken askerler Ende’deki bir askerî polis tesisinde tutuluyor. Doğu Endonezya’daki bölgesel ordu komutanı Deny Wahyu Setiyawan, Lucky’nin ölümcül yaralar almasına yol açan saldırıyı dört askerin gerçekleştirdiğine dair güçlü belirtiler bulunduğunu söyledi.
Lucky, Doğu Nusa Tenggara’da bir piyade birliğinde görev yapıyordu. İddiaya göre kıdemli askerlerin ağır şiddetine maruz kaldı. Sağlık görevlileri ve aile üyeleri derin morluklar, kesikler ve sigara yanığına benzeyen izler olduğunu anlattı. Sırtında ve uzuvlarında yaralar görülüyordu.
Kendisi de görevde olan Kıdemli Başçavuş Christian Namo, adaletin sağlanmasını ve sorumluların hesap vermesini talep etti. Aile, Lucky’yi şiddet içeren bir eziyet kültüründen koruyamamakla orduyu suçluyor.
Bu dava, bir askerî aileyi acı bir ikilemle karşı karşıya bırakıyor: Baba, ailesinin oğlunu koruyamadığını söylediği kurumda görev yapmayı sürdürüyor. Gençlerini askerliğe göndermeye hazırlanan diğer aileler içinse Lucky’nin ölümü, acemi askerlerin güvenliğini somut bir kaygı hâline getiriyor.
Ne yaşandı, soruşturma kapsamında neler araştırılıyor?
Lucky’nin birlikte geçirdiği kısa süre, iddia edilen şiddetin askerlik hizmetinin başlarında, yeni bir askerin kıdemli personelin otoritesine uyum sağlamaya çalıştığı dönemde yaşandığını gösteriyor. Ailesinin ve sağlık görevlilerinin anlattığı yaralar, birlikte neler yaşandığının açıklanması yönündeki taleplerin odağında.
Şimdiye kadar aktarılan olay sıralaması kısaca şöyle:
- Lucky, ölümünden önce Doğu Nusa Tenggara’daki piyade birliğinde yaklaşık iki ay görev yaptı.
- İddiaya göre kıdemli askerlerin ağır şiddetine maruz kaldı ve çok sayıda fiziksel yara aldı.
- Nagekeo’daki bir devlet hastanesinde yoğun bakımdayken hayatını kaybetti.
- Askerî polis cuma günü dört askeri gözaltına aldı ve Ende’deki bir askerî polis tesisinde tuttu.
- 9 Ağustos 2025 itibarıyla soruşturma sürüyordu.
İddiaya konu saldırıların ve Lucky’nin ölümünün kesin tarihleri açıklanmadı; soruşturmanın ne zaman tamamlanacağına ilişkin bir takvim de duyurulmadı. Askerî yetkililer, gözaltındaki askerler aleyhinde güçlü belirtiler bulunduğunu belirtti. İddiaya konu saldırıdaki sorumluluk hâlâ soruşturuluyor.
Üst düzey komutanlar kapsamlı bir soruşturma yürütüleceği sözü verdi. Eleştirmenler, ölümün ardından yapılan tutuklamaların gerekli olmakla birlikte daha geniş bir sorunu çözmediğini savunuyor: Acemi askerlere yönelik şiddet, ağır yaralanmaya ya da ölüme yol açmadan önce nasıl önlenecek?
Katılım töreni ne zaman eziyete dönüşüyor?
Bir gruba katılan kişiden, katılmayı kabul edip etmediğine bakılmaksızın, onu küçük düşüren, aşağılayan, istismar eden ya da tehlikeye atan faaliyetler bekleniyorsa bu uygulamalar eziyet olarak tanımlanıyor. Bu uygulamalar katılım töreni, acımasız eğitim veya yıldırma olarak da biliniyor. Temel mesele, yeni gelen kişinin gruba kabul edilmek için katlanmasının beklendiği muamele.
Kardeşlik dernekleri ve spor takımlarının yanı sıra askerî kurumlar da eziyetin sürdüğü yerler arasında. Eziyet olarak nitelenen uygulamalar şakalardan ağır fiziksel ve psikolojik şiddete kadar uzanıyor. Saldırı, alay etme, madde kullanmaya zorlama, dağlama ve zorlu hava koşullarına maruz bırakma bunlar arasında yer alabiliyor.
Bu uygulamalar yaralanma, psikolojik travma ve ölüm gibi sonuçlara yol açabiliyor. Kişinin katılmaya istekli görünmesi de tanımın bir parçası; çünkü bir gruba katılmak, yerleşik üyelerin taleplerine uyma yönünde güçlü bir baskı içerebiliyor.
Endonezya’da silahlı kuvvetler dışındaki katılım törenleriyle bağlantılı ölümler de yaşandı. Wikipedia’nın eziyete ilişkin tarihçesine göre, 1993 ile 2007 arasında Kamu Hizmeti Enstitüsü’nde (IPDN) düzenlenen katılım törenleri sırasında en az 35 kişi hayatını kaybetti.
Askerî kurumların katı hiyerarşisi ve disipline verdiği önem, şiddetin birlik oluşturma ya da sadakati sınama yöntemi olarak sunulduğu durumlarda eleştirilere yol açıyor. Lucky’nin ölümü, ailesinin onu istismara açık bıraktığını söylediği kurumsal kültüre karşı çıkmasıyla bu tartışmayı yeniden alevlendirdi.
Sert ritüeller neden sürebiliyor?
Kıdemli üyeler, sert katılım törenlerini bağlılık ve birlik oluşturmanın bir yolu olarak savunabiliyor. Bazıları da yeni gelenler üzerindeki otoritesini göstermek ya da yeterince bağlı görmediği kişileri belirlemek için bu uygulamalara başvuruyor. Gelenek de uygulamanın sürmesini sağlayabiliyor: Kendileri şiddete maruz kalanlar bunu daha sonra bir sonraki gruba uygulayabiliyor.
Bu açıklamalar farklı baskı türlerini ortaya koyuyor. Ekip oluşturma iddiası aidiyeti öne çıkarıyor. Üstünlük gösterisi güçle ilgili. Bağlılık sınavında ise kabul edilmenin koşulu, zorluklara dayanmak oluyor. Bu baskılar bir araya geldiğinde yeni gelen kişinin hayır demesi zorlaşabiliyor.
Eziyetin daha güçlü gruplar oluşturup oluşturmadığına ilişkin araştırmalar kesin bir sonuca ulaşmış değil. Bazı çalışmalar, ağır katılım törenlerinin bilişsel çelişki yoluyla kişinin gruba bağlılığını artırabileceğini öne sürüyor. Basitçe ifade etmek gerekirse, gruba katılmak için acı çeken kişi, yaşadığı sıkıntıyı anlamlandırmak amacıyla üyeliğe daha fazla değer verebilir.
Diğer çalışmalar ise olumsuz etkiler buluyor ya da hiçbir etki olmadığını gösteriyor. Eziyet insanları gruptan uzaklaştırabilir ve kötü muamelenin normalleştiği bir ortam yaratabilir. Dolayısıyla acı veren bir katılım töreninin bağlılık oluşturduğu inancı; yaralanma, dışlanma ve psikolojik zarara ilişkin bulgularla yan yana duruyor.
Bu döngüyü değiştirmek için beklentileri belirleyen kıdemli üyelerin yanı sıra onlara itaat etmesi beklenen acemi askerlere de dikkat etmek gerekiyor. İstismarı yasaklayan kurallar davranışları hedef alıyor; ancak bir asker olmanın gerekli bir parçası olarak acı çekilmesi gerektiği inancı, uygulamanın sürmesine yol açabiliyor.
Tayland’daki vakalar askerî ölümlere ilişkin tartışmaları gözler önüne seriyor
Tayland’da 18 yaşındaki askerî öğrenci Pakapong Tanyakan’ın ölümü üzerine ailesi, beyni, kalbi ve diğer organları çıkarılmış hâlde teslim edilen cenazesiyle ilgili yanıt talep etti. Ordu, Tanyakan’ın ani kalp krizi sonucu hayatını kaybettiğini söyledi.
İkinci otopside, resmî raporda belirtilmeyen kırık kemikler ve iç kanamaya işaret eden morluklar tespit edildi. Ailenin kaygıları hem ölümün nasıl gerçekleştiğiyle hem de cenazenin kendilerine hangi durumda teslim edildiğiyle ilgiliydi.
İnsan Hakları İzleme Örgütü, önceki sekiz yıl içinde Tayland’daki en az sekiz acemi askerin ölümünü işkence, ceza ya da açıklanamayan koşullarla ilişkilendirdi. Bu vakalar, kamuoyunda güvensizliği ve askerî soruşturmalarda daha fazla şeffaflık talebini artırdı.
Adı açıklanmayan bir asker, annesine son sözlerinde yaşadığı acıyı şöyle anlattı:
Beni dövdüler. Çok acıdı.
Tayland’daki vakalar, bir acemi asker öldüğünde ailelerin neden ayrıntılı tıbbi bulgular ve açık açıklamalar istediğini gösteriyor. İlk anlatımla sonraki incelemenin bulguları farklı olduğunda aile, yas tutarken bir yandan da belirsizlikle baş etmek zorunda kalıyor.
Filipinler’de katı bir yasa ve devam eden vakalar var
Filipinler’de Er Charlie Patigayon’ın 2025’te 6. Piyade Taburu karargâhındaki geleneksel karşılama törenleri sırasında hayatını kaybetmesinin ardından 21 askerin görev yeri değiştirildi. Ölümü, yeni askerlerin katılım törenlerinde nasıl muamele gördüğüne ilişkin tartışmaları yeniden gündeme getirdi.
Filipinler Askerî Akademisi de tekrarlanan eziyet skandallarıyla karşı karşıya kaldı. Öğrenci asker Darwin Dormitorio 2019’da hayatını kaybetti. 2024’teki başka bir vakada ise bir öğrenci asker haftalarca süren istismarın ardından sekiz ay hastanede kaldı.
Ülkenin yasal düzenlemeleri arasında, bu vakalardan önce çıkarılan 2018 tarihli Eziyeti Önleme Yasası da bulunuyor. Yasa, askerî akademiler dâhil askerî ve eğitim kurumlarında eziyetin her türünü yasaklıyor; eziyetin ölüme yol açması hâlinde ömür boyu hapis ve ağır para cezaları öngörüyor.
Yasa ayrıca kurumların katılım törenlerini denetlemesini zorunlu kılıyor ve istismarı önleyemeyen yetkililerin sorumlu tutulmasına imkân tanıyor. Böylece sorumluluk, saldırıyı gerçekleştiren kişiyle sınırlı kalmıyor; faaliyetin denetlenmesini de kapsıyor.
Yasanın yürürlüğe girmesinden sonra yaşanan ölümler ve ağır yaralanmalar, uygulamanın nasıl sağlanacağı konusunu tartışmanın merkezinde tutuyor. Yasak, hukuki standardı belirliyor; komutanlar ve diğer kurum yöneticileri de denetledikleri faaliyetlerin bu standarda uygun olmasını sağlamalı.
Avustralya’daki tanıklıklar kalıcı zararı ve sessizliği anlatıyor
Avustralya’nın savunma ve asker intiharlarına ilişkin kraliyet komisyonunda, silahlı kuvvetlerde geçirdiği 37 yıl boyunca ağır istismara tanıklık eden ve kendisi de istismara uğrayan gazi Simon Marshall ifade verdi. Marshall, eğitim sırasında eğitmenlerin acemi askerleri tekmeleyip çiğnediğini ve onları öldürmekle tehdit ettiğini anlattı.
Marshall’ın deneyimi, depresyon ve kaygı dâhil olmak üzere istismarın uzun vadeli psikolojik etkilerine dikkat çekti. Tanıklığında, personeli kötü muameleyi bildirmekten caydırabilen bir sessizlik kültüründen de söz etti.
Avustralyalı intiharı önleme uzmanı Bronwen Edwards, kraliyet komisyonundaki duruşmalarda açıkça konuşma korkusunu şöyle anlattı:
Bize, '[askerî] kurumda anlatmama' ve savunmasız görünmeme konusunda güçlü bir damgalama kültürünün olduğu söylendi; kariyerin sona ermesi ya da sekteye uğraması korkusu çok gerçek.
Edwards’ın anlatımı, istismarı bildirmenin iş ve terfi kaygılarıyla bağlantısını ortaya koyuyor. Yapacağı şikâyetin askerî kariyerini bitirebileceğine ya da sekteye uğratabileceğine inanan biri, desteğe ihtiyaç duysa bile sessiz kalmak için güçlü bir neden görüyor.
Avustralya’daki deneyim, katılım törenlerindeki şiddet tartışmasına uzun vadeli ruh sağlığı meselesini de ekliyor. Fiziksel yaralanmalar acil tıbbi müdahale gerektirebilir; depresyon, kaygı ve bildirimde bulunma korkusu ise askerleri ve gazileri uzun süre etkilemeye devam edebilir.
Acemi askerler ve aileler için hesap verebilirlik ne anlama geliyor?
Endonezya ordusu, Lucky’nin ölümüne verdiği yanıtın dört şüphelinin gözaltına alınmasıyla sınırlı kalmadığını göstermek için baskı altında. Ailesi onun için adalet isterken savunucular, eziyete karşı daha güçlü politikalar, daha iyi denetim ve istismara müsamaha gösterilmeyen bir kültür çağrısında bulunuyor.
Genç bir kişinin askerî gözetim altındayken nasıl hayatını kaybettiğini anlamaya çalışan aileler için soruşturmanın şeffaf yürütülmesi önemli. Şiddeti kimin uyguladığını ve acemi askerleri korumaktan kimin sorumlu olduğunu belirlemenin yanı sıra mağdurlara ve yakınlarına destek sağlanması da yanıtın bir parçası.
Filipinler’in yasası bir hukuki yaklaşım örneği sunuyor: Eziyeti yasaklamak, ağır cezalar uygulamak ve kurumların katılım törenlerini denetlemesini zorunlu kılmak. Benzer yasal çerçeveler başka yerlerde de var, ancak bunların uygulanması hâlâ güç. Kuralların işlemesi, ihlalleri bildirecek kişilerin bunu yapmaya istekli ve muktedir olmasına, ayrıca yöneticilerin ihlallerden haberdar olduklarında harekete geçmesine bağlı.
Askerî gelenekler de başka bir zorluk yaratıyor. Geçmişte ağır muamele görmüş kıdemli personel, bunu askerlik hizmetinin gerekli bir aşaması olarak görebiliyor. Bu beklentiyi değiştirmek için hem politikalarda değişiklik hem de disiplin, otorite ve kabul edilebilir eğitim anlayışında dönüşüm gerekiyor.
Lucky’nin babası, askerlik hizmetinden duyulan gururla kurumun kendi mensuplarına nasıl davrandığına ilişkin kaygı arasındaki gerilimi yansıtıyor. Hesap verebilirlik talebi, silahlı kuvvetlerin askerleri hizmete hazırlarken onları koruması gerektiği yönündeki beklentiyi ortaya koyuyor.
Endonezya, Tayland, Filipinler ve Avustralya’daki vakalar farklı kurumları ve koşulları içeriyor; ancak her biri şiddete, denetime ya da istismar hakkında konuşabilme imkânına dikkat çekiyor. Hukuki işlemler, şeffaf soruşturmalar ve zarar görenlere destek, talep edilen reformların temel unsurları arasında.
Öne Çıkanlar
- 23 yaşındaki Prada Lucky Chepril Saputra Namo, diğer askerlerin uyguladığı iddia edilen ağır şiddetin ardından Nagekeo’da yoğun bakımdayken hayatını kaybetti.
- Dört Endonezyalı asker cuma günü gözaltına alındı ve askerî polis soruşturmayı sürdürürken Ende’de tutuldu.
- Lucky, piyade birliğinde yalnızca iki aydır görev yapıyordu. Babası Kıdemli Başçavuş Christian Namo adalet talep ediyor.
- Tayland ve Filipinler’deki vakalar da acemi askerlerin ölümleri ve katılım törenlerindeki şiddet konusunda yanıt taleplerine yol açtı.
- Filipinler’in 2018 tarihli Eziyeti Önleme Yasası eziyeti yasaklıyor; ölüme yol açması hâlinde ömür boyu hapis ve ağır para cezaları öngörüyor.
- Avustralya’daki kraliyet komisyonunda verilen ifadelerde ağır eğitim istismarı, kalıcı psikolojik zarar ve kötü muameleyi bildirmenin askerî kariyere zarar verebileceği korkusu anlatıldı.
- Savunucular daha güçlü denetim, şeffaf soruşturmalar, mağdurlara destek ve şiddeti normalleştiren geleneklerin sona ermesini talep ediyor.






