Endonezya’da Sound Horeg Tartışması: Sokak Eğlencesi Sağlık ve Kamu Düzeniyle Karşı Karşıya

10 dakikalık okuma
Endonezya’da Sound Horeg Tartışması: Sokak Eğlencesi Sağlık ve Kamu Düzeniyle Karşı Karşıya

Güçlü Hoparlörler Cava’da Kutlamaları ve Çatışmaları Beraberinde Getiriyor

Büyük Malang’da, Endonezya’da kutlama, sağlık ve kamu düzeni üzerine yürütülen tartışmanın odağındaki yüksek sesli sokak eğlencesi sound horeg alanında yaklaşık 1.200 işletmecinin çalıştığı bildiriliyor. Bu işletmecilerin yaklaşık 500’ü binlerce kişiye istihdam sağlıyor. Bir ses sistemi kiralamak iki milyon ile 100 milyon rupiye mal olurken bazı işletmeciler, Endonezya’nın Bağımsızlık Günü kutlamalarının yapıldığı ağustos ayında 500 milyon rupiye kadar kazanabiliyor.

İçindekiler
  1. Güçlü Hoparlörler Cava’da Kutlamaları ve Çatışmaları Beraberinde Getiriyor
  2. Sound Horeg Sokak Gösterisine Nasıl Dönüştü?
  3. Kimlik ve Gelir Kaynağı
  4. Müzik Evlerin İçine Ulaştığında
  5. Dinî Hüküm Neleri Kapsıyor?
  6. Yerel Kurallar Denetim Sınavında
  7. Yeniliğe Tanınma mı, Rahatsızlığa Onay mı?
  8. Köydeki Sesi Kim Kontrol Edecek?
  9. Kutlamaya da Dinlenmeye de Yer Açmak
  10. Öne Çıkanlar

Kalabalıkları çeken aynı ekipmanlar pencereleri sarsabiliyor, duvarları titretebiliyor ve bazı durumlarda mala zarar verebiliyor. Temmuz 2025’te Endonezya Ulema Konseyi’nin Doğu Cava şubesi (MUI), belirli koşullarda sound horeg’in Müslümanlar için haram olduğuna hükmeden bir fetva yayımladı. Ağustos başında, Lumajang ilinde bir gösteriyi izlerken baş dönmesinden şikâyet eden bir kadının yere yığılarak hayatını kaybettiği bildirildi. Ölüm nedeni açıklanmadı.

9 Ağustos itibarıyla tartışma, müzik zevkine ilişkin bir anlaşmazlığın ötesine geçmiş durumda. Bölge sakinleri bunaltıcı gürültüden kurtulmak istiyor, işletmeciler işlerini ve çalışanlarını desteklemeye çalışıyor, yetkililer ise kutlamaların sürmesine izin verirken kamu yararını koruyacak kurallar belirlemeleri için baskı görüyor.

Sound horeg adını, Cava dilinde “titreşmek” anlamına gelen bir sözcükten alıyor. Kamyonlara ya da teknelere yüklenen dev hoparlör yığınları; düğünlerde, karnavallarda, dinî kutlamalarda ve siyasi mitinglerde müziği mahallelere taşıyor. Özellikle Doğu ve Orta Cava’da yaygın olan bu etkinlik, sıradan bir sokağı hareketli bir gösteri alanına dönüştürüyor. Destekçilerine göre heyecan ve aidiyet duygusu yaratıyor. Sesten kaçamayan komşular içinse aynı etkinlik saatler süren bir rahatsızlık anlamına gelebiliyor.

Reklam

Sound Horeg Sokak Gösterisine Nasıl Dönüştü?

Kamyonlar ve diğer büyük araçlar; güçlü amplifikatörler, subwoofer’lar ve renkli ışıklarla donatılmış, özel olarak hazırlanan ses sistemlerini taşıyor. Amplifikatörler ses sinyalinin gücünü artırırken subwoofer’lar, dinleyicilerin titreşim olarak hissedebildiği düşük frekanslı bas sesleri üretiyor. Bu bas seslerin fiziksel gücü, sound horeg deneyiminin merkezinde yer alıyor.

Geçitlere elektronik dans müziği, dangdut koplo ve remiksler eşlik ediyor. Gençler ve izleyiciler araçların çevresinde toplanarak güzergâhın kendisini de kutlamanın bir parçasına dönüştürüyor. Etkinlik; müzik, hareket, ışıklar ve kalabalıkta bir arada olma deneyimini bir araya getiriyor.

Sound horeg’in kökleri, Batı rock ve pop müziğine ilginin kaliteli ses sistemlerine talebi artırdığı 1970’lerin Doğu Cava’sına uzanıyor. Zamanla bu ekipmanlar, devlet kurumlarının desteklediği aile buluşmalarının ve karnavalların vazgeçilmez bir parçası hâline geldi. Toplulukların açık havada kutlama yolları aramasıyla COVID-19 salgınının ardından popülerliği hızla arttı.

Gelişiminin başlıca aşamaları ve güncel tartışma şöyle:

  • 1970’ler: Batı rock ve pop müziğine ilgi, Doğu Cava’da ses sistemlerine talebin artmasına katkı sağlıyor.
  • COVID-19 salgınının ardından: Açık hava kutlamaları, sound horeg’in hızla popülerleşmesini sağlıyor.
  • Temmuz 2025: Gürültü, kamu düzeninin bozulması ve etkinliklerdeki davranışlarla ilgili şikâyetlerin ardından Doğu Cava MUI’si belirli koşullara bağlı bir fetva yayımlıyor.
  • Ağustos 2025’in başı: Lumajang ilinde sound horeg gösterisinde başının döndüğünü söyleyen bir kadının yere yığılarak hayatını kaybettiği bildiriliyor.
  • 9 Ağustos 2025: Düzenleme, denetim ve ekipmanın fikrî mülkiyet haklarıyla tanınması önerisi üzerine tartışmalar sürüyor.

Kimlik ve Gelir Kaynağı

Birçok genç ve çalışan için sound horeg grubuna mensup olmak bir gurur kaynağı. Bu buluşmalar, uygun fiyatlı seçeneklerin sınırlı olduğu yerlerde tabandan gelen bir eğlence olanağı sunuyor. Ayrıca topluluklara kamusal alanı kendi kutlamaları için kullanma fırsatı veriyor.

Reklam

İşletmeciler, en yüksek sesli ve en etkileyici ses sistemlerini sergilemek için “ses savaşları” etkinliklerinde yarışıyor. Kazanmak, tanınırlık ve daha fazla müşteri getirebiliyor. Yarışma, teknik beceri ve gösteriyi ticari kazançla buluşturuyor: bir etkinlikte kazanılan ün, bir sonraki etkinlik için iş bağlantıları sağlayabiliyor.

Büyük Malang’da bildirilen 1.200 işletmeci, 500’ünün binlerce kişiye istihdam sağladığı işin ölçeğini ortaya koyuyor. Kiralama fiyatları iki milyon ile 100 milyon rupi arasında değişiyor; bu tutarlar yaklaşık 121 ila 9.400 ABD dolarına karşılık geliyor. Bölgedeki asgari ücret ayda iki milyon rupinin biraz üzerinde. Dolayısıyla fiyat aralığının alt ucundaki bir kiralama bile yaklaşık bir aylık asgari ücrete denk geliyor; en pahalı sistemlerse sıradan bir çalışanın kolayca karşılayabileceği tutarların çok üzerinde.

Bağımsızlık Günü geçitleri ve buna bağlı kutlamalar nedeniyle ağustos ayı özellikle kazançlı bir dönem. Bazı işletmeciler yalnızca o ay içinde 500 milyon rupiye, yani 30 bin ABD dolarından fazlasına ulaşan gelir elde edebiliyor. Bu kazançlar, kısıtlamaların hoparlörlerin yanında dans edenlerden fazlasını etkilediğini açıklıyor: etkinliklere bağlı işletmeler ve çalışanlar için de önemli sonuçları var.

Müzik Evlerin İçine Ulaştığında

Cava genelindeki bölge sakinleri gürültüden, mala verilen zarardan ve günlük yaşamın aksamasından şikâyet ediyor. Sound horeg sistemlerinin sesi çoğu zaman 100 desibeli aşıyor; bu seviye, kalkış yapan bir jetin çıkardığı sese benzetiliyor. Desibel ses seviyesini ölçüyor; işitme açısından risk değerlendirilirken maruz kalma süresi de önem taşıyor.

Sağlıkla ilgili kaygıların odağında, güvenli kabul edilen 85 desibellik eşiğin üzerindeki sese maruz kalmak var. Aşırı gürültüye uzun süre maruz kalmak kalıcı işitme kaybına, uyku bozukluğuna, stres artışına ve kalp-damar sorunlarına yol açabiliyor. Çocuklar ve yaşlılar özellikle savunmasız gruplar arasında sayılıyor.

Etkinliğe kendi isteğiyle katılan biri için bas sesler gösterinin çekici yanlarından biri olabilir. Ancak bir bebek, yaşlı bir bölge sakini ya da evinde dinlenmeye çalışan bir işçi için bu ses, davetsizce geliyor. Dolayısıyla bir geçit, hoparlörlerin çevresindeki kalabalığın çok ötesindeki insanları da etkileyebiliyor. Temel anlaşmazlık, bir grubun kutlamasının başka bir kişinin günlük yaşamına ne ölçüde taşabileceğiyle ilgili.

Reklam

Fiziksel güvenlik de tartışmanın bir parçası hâline geldi. Lumajang ilindeki ölüm haberinin yanı sıra geçit sırasında üzerlerine ses sistemi devrilen bir genç ile dokuz yaşındaki bir çocuk yaralandı. Sosyal medyada yayılan videolarda, büyük ekipmanlara yer açmak için kamyonların kapıları, köprü korkuluklarını ve trafik levhalarını yıktığı görülüyor. Bu tür olaylar, bazı etkinliklerin sokakları kullanma biçimine yönelik öfkeyi artırdı.

Dinî Hüküm Neleri Kapsıyor?

Endonezya’nın en üst düzey İslam dinî kurumu olan MUI’nin Doğu Cava şubesi, bölge sakinleri ve İslami yatılı okullardan gelen şikâyetlerin artmasının ardından temmuz ayında fetva yayımladı. İtirazlar arasında aşırı gürültü ve kamu düzeninin bozulmasının yanı sıra uygun bulunmayan danslar, alkol tüketimi ve çocukların eğitici olmadığı düşünülen gösterilere maruz kalması da vardı.

Fetva, dinî bir hükümdür. Bu olayda hüküm, belirlenen koşullarda sound horeg’i Müslümanlar için haram, yani yasak ilan ediyor. Şeriatın, yani İslam’ın dinî kurallarının ihlal edildiği ya da toplumun huzurunun bozulduğu gezici etkinlikleri hedef alıyor. Resmî veya dinî etkinliklerde ses sistemlerinin makul düzeyde kullanılması ise caiz kabul ediliyor.

Merkez MUI, ulusal düzeyde bir fetva yayımlamadığını açıkladı. Hüküm, Doğu Cava’daki Pasuruan’da bir İslami yatılı okulda düzenlenen forumdan çıktı. Tartışmanın ulusal çapta yayılması; dinî normlar, ifade özgürlüğü ve toplumun refahına ilişkin soruları aynı gündemde buluşturduğu için hükmün coğrafi ve kurumsal kaynağı önem taşıyor.

MUI Fetva Komisyonu Sekreteri KH Miftahul Huda, mala verilen zarar ve kamu düzeninin bozulması konusunda dinî bir hükmün neden tek başına yeterli olmayacağını şöyle açıkladı:

Bu tür faaliyetler çevreye zarar verdiğinde ve kamu düzenini bozduğunda, sorumluluk polis veya Satpol PP gibi güvenlik güçlerine aittir; fetvalar hukuken bağlayıcı olmadığından sorun yalnızca fetvayla çözülemez.

Bu açıklama, denetim ve yaptırım sorumluluğunu kamu yetkililerine yüklüyor. Fetva dinî rehberlik sunarken mala verilen zarar, sokakların aksaması ve kamu düzeniyle ilgili müdahaleler polise ve yerel kamu düzeni yetkilileri olan Satpol PP’ye bağlı.

Reklam

Yerel Kurallar Denetim Sınavında

MUI, hükümete sound horeg’i denetleyecek açık düzenlemeler çıkarması çağrısında bulundu. Yerel yetkililer görev güçleri oluşturdu ve işletmecilerle görüşerek ses seviyesinin sınırlandırılması ve etkinlikten etkilenecek bölge sakinlerinin onayının alınması yönünde anlaşmalar yaptı. Bu önlemler, sık tekrarlanan iki şikâyete yanıt veriyor: etkinliğin ne kadar gürültülü olduğu ve güzergâh üzerindeki insanların etkinliğe onay verip vermediği.

Malang ve Blitar, kamusal sokaklarda yüksek sesli hoparlör kullanımına yönelik yerel yasakların yürürlüğe konduğu yerler arasında. Ancak uygulama tutarsız. Polis kaynaklarının sınırlı olması denetimi güçleştirirken ihlallerin cezası genellikle küçük para cezaları veya birkaç günlük hapis oluyor.

Bu nedenle işletmeciler, bölge sakinleri ve yetkililer, anlaşmalar ile geçit sırasında yaşananlar arasında bir boşlukla karşı karşıya. Ses sınırının uygulanması için birilerinin sesi denetlemesi gerekiyor. Onay şartı ise yalnızca etkinliği düzenleyenleri ya da katılanları değil, sesi evlerinden duyacak kişileri de dikkate almayı gerektiriyor. Yerel uygulamalar düzenleme sürecinin başladığını gösterse de kuralların nasıl uygulandığı temel bir sorun olmayı sürdürüyor.

Yeniliğe Tanınma mı, Rahatsızlığa Onay mı?

Doğu Cava’daki Hukuk ve İnsan Hakları Bakanlığı, yerel yaratıcılık ve yeniliğin tanınması amacıyla ses sistemine fikrî mülkiyet hakkı (IPR) verilmesini önerdi. Fikrî mülkiyet hakları, yaratıcı çalışmaların veya buluşların korunmasıyla ilgili. Bu öneri, kamu düzeni ve dinî rehberlik konularını zaten kapsayan tartışmaya yeni bir boyut ekledi.

Destekçiler, tanınmanın ekipmanın ardındaki emeği takdir ederken faaliyetin daha belirgin bir düzenleyici çerçeveye alınmasını sağlayabileceğini savunuyor. Eleştirmenler ise resmî tanınmanın gürültü kirliliği ve toplumsal gerilimle ilişkilendirilen bir uygulamayı meşrulaştırabileceğinden endişeli.

Surabaya’daki Suara Surabaya radyosunun yaptığı ankette katılımcıların yüzde 63’ü, gürültü ve kamu düzenine ilişkin sorunların çözüme kavuşmadığını belirterek öneriye karşı çıktı. Sonuç, bu kaygıları teknik yaratıcılığın tanınması yönündeki savunularla doğrudan karşı karşıya getiriyor.

Reklam

Bazı sanatçılar ve kültür eleştirmenleri, reog ve jaranan gibi geleneksel sanatların tanınmayı ve korunmayı daha fazla hak ettiğini savunuyor. Sound horeg’i rahatsız edici ve “kültür karşıtı” olarak nitelendiriyorlar. Destekçileri ise bunu yerel olarak gelişmiş bir kolektif ifade biçimi olarak görüyor. Anlaşmazlık, performansların ortak alanlarda nasıl davranması gerektiğinin yanı sıra hangi kültürel faaliyetlerin tanınmayı hak ettiğiyle de ilgili.

Köydeki Sesi Kim Kontrol Edecek?

Sound horeg’i savunanlar, kamu alanlarına erişimin sıklıkla kısıtlandığı bir toplumda bunu tabandan gelen bir güçlenme biçimi olarak sunarak “halkın sesi” diye nitelendiriyor. Bir gruba katılmak, geçit düzenlemek ya da kutlamaları paylaşmak, toplum kimliğini görünür ve duyulur biçimde ifade etme olanağı sunabiliyor.

Kiralama fiyatları bu tabloyu karmaşıklaştırıyor. Eksiksiz bir sistem 100 milyon rupiye kadar mal olabildiğinden sıradan köylülerin bu gösterinin masrafını karşılaması mümkün olmayabilir. Toprak sahipleri, iş insanları ve köy yöneticileri gibi yerel nüfuz sahipleri etkinliğin destekçisi hâline gelebiliyor ve bunu servetlerini ve etkilerini sergilemek için kullanabiliyor.

Eleştirmenler bu koşullarda sesin, gücü ortaya koymanın bir yoluna dönüştüğünü savunuyor. Özellikle nüfuzlu kişiler işletmecileri destekliyorsa itiraz eden bölge sakinleri toplumsal tepki veya gözdağıyla karşılaşabiliyor. Yakın tarihli bir olayda, geçide katılanlardan hasta çocuğu için sessiz olmalarını isteyen bir baba saldırıya uğradı.

“Akustik hiyerarşi” ifadesi bu dengesizliği anlatıyor: Parası ya da nüfuzu olanlar çevrelerindeki sesi kontrol ederken daha az imkâna sahip olanların itiraz etme gücü sınırlı kalıyor. Dinlenmeye ihtiyaç duyan yaşlılar, bebekler ve işçiler için mesele, bir mahalle gösteri alanına dönüştüğünde kimin ihtiyaçlarının dikkate alındığı sorusuna dönüşüyor.

Kutlamaya da Dinlenmeye de Yer Açmak

Uzlaşma önerileri, kuralları bu kurallardan etkilenen kişilerle birlikte belirlemeye odaklanıyor. Toplum önderleri ve akademisyenler; işletmeciler için teknik eğitim, makul etkinlik bitiş saatleri, ses seviyesi sınırları ve kurallara uyanlara teşvikler çağrısında bulunuyor. Faaliyetin toplumsal ve ekonomik önemi göz önüne alındığında, tamamen yasaklanması ne uygulanabilir ne de adil görülüyor.

Bazı topluluklar geçitlerin belirli saatlerle sınırlandırılmasını, konut bölgelerinden uzak güzergâhların seçilmesini ve karşılıklı saygıya ilişkin yurttaşlık eğitimi verilmesini deniyor. Bu yaklaşımlar sorunun farklı yönlerini ele alıyor: saat seçimi uykuyu, güzergâh hangi evlerin gürültüye maruz kalacağını, çalışma biçimleri ise sesin şiddetini etkiliyor.

Reklam

Akademik bir analiz, uzlaşmanın amacını kamusal alanda kendini duyuracak imkânı olmayan bölge sakinlerini de kapsamak olarak tanımladı:

Mesele toplulukları susturmak değil. Kutlamaları, yalnızca sesini duyuracak imkânı olanları değil herkesi kapsayacak şekilde yeniden düşünmek.

Dinî liderler, işletmeciler, sağlık uzmanları ve bölge sakinleri arasında diyalog kurulması da aşırı gürültünün sağlık risklerine ilişkin farkındalığın artırılmasıyla birlikte önerilen adımlardan biri. Bu tür görüşmeler, çıkarları kesişse de aynı etkinliği çok farklı deneyimleyen kişileri bir araya getirebilir.

Endonezya’nın ulusal ideolojisi Pancasila da dengeli bir yaklaşım çağrılarında öne çıkıyor. Adil ve medeni insanlık, birlik ve sosyal adalet ilkeleri, kültürel ifadeyi komşulara karşı sorumlulukla birlikte değerlendirmek için bir temel sunuyor. Pratik amaç, canlı kutlamaları sürdürürken çevresinde yaşayan insanları korumak.

Öne Çıkanlar

  • Sound horeg; düğünlerde, karnavallarda, dinî kutlamalarda, Bağımsızlık Günü geçitlerinde ve siyasi etkinliklerde kamyonlara ya da teknelere yüklenen güçlü hoparlörleri kullanıyor.
  • Büyük Malang’da bildirilen işletmeci sayısı 1.200. Bunların 500’ü binlerce kişiye istihdam sağlıyor. Kiralar iki milyon ile 100 milyon rupi arasında değişiyor.
  • Şikâyetler arasında aşırı gürültü, sağlık riskleri, mala verilen zarar, yaralanmalar ve itiraz eden bölge sakinlerine gözdağı verilmesi yer alıyor.
  • Doğu Cava MUI’sinin Temmuz 2025’te yayımladığı fetva, sound horeg’i belirli koşullarda yasaklarken resmî veya dinî etkinliklerde makul düzeyde kullanımına izin veriyor. Merkez MUI ulusal çapta bir fetva yayımlamadı.
  • Yerel kısıtlamalar ve anlaşmalar mevcut, ancak sınırlı denetim kaynakları ve düşük cezalar bunların uygulanmasını güçleştiriyor.
  • Fikrî mülkiyet hakkıyla tanınma önerisi, yerel yeniliği destekleyenlerle rahatsızlıktan endişe edenleri karşı karşıya getirdi.
  • Önerilen uzlaşma yolları arasında ses sınırları, etkinlik bitiş saatleri, daha güvenli güzergâhlar, işletmeci eğitimi, bölge sakinlerinin onayı ve diyalog bulunuyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir