Kırılgan ateşkes binlerce kişiyi bekletirken Tayland-Kamboçya sınırındaki halk barış umudunu koruyor

10 dakikalık okuma
Kırılgan ateşkes binlerce kişiyi bekletirken Tayland-Kamboçya sınırındaki halk barış umudunu koruyor

Çatışmalar Durdu, Ancak Eve Dönmek Kolay Değil

Tayland’ın Ubon Ratchathani eyaletinde yaşayan yaklaşık 20 bin kişi, Kamboçya ile ihtilaflı sınır boyunca beş gün süren çatışmaların ardından hâlâ evlerine dönemiyor. Bazılarının evleri topçu ateşi ve roket saldırılarıyla yıkıldı. Diğerleri, 28 Temmuz 2025’te varılan ateşkesin sürüp sürmeyeceğinden emin olamadan geçici barınaklarda bekliyor.

İçindekiler
  1. Çatışmalar Durdu, Ancak Eve Dönmek Kolay Değil
  2. Gerilim Nasıl Tırmandı?
  3. Tartışmalı Sınır ve Merkezindeki Tapınak
  4. Askerî Krizin Ardındaki Siyasi Baskı
  5. Malezya Ateşkesin Sağlanmasına Nasıl Yardımcı Oldu?
  6. Suçlamalar Ateşkesi Zorluyor
  7. Yerinden Edilen Aileler Kayıp ve Korkuyla Karşı Karşıya
  8. ABD ve Çin Neden Sürece Dahil?
  9. Askerî Görüşmeler Kalıcı Barışa Odaklanıyor
  10. Öne Çıkanlar

Çoğu sivil en az 43 kişi hayatını kaybetti; iki ülkede 300 binden fazla kişi yerinden edildi. On yılı aşkın süredir Tayland ile Kamboçya arasında yaşanan en ölümcül çatışma, sınır bölgelerindeki toplulukları hasarlı evler, altüst olan yaşamlar ve yeniden tahliye edilme korkusuyla baş başa bıraktı.

7 Ağustos itibarıyla Malezya’nın arabuluculuğunda sağlanan ateşkes, en şiddetli çatışmaları büyük ölçüde durdurmuştu. Askerî komutanlar taahhütlerini yinelemek üzere bir araya gelmiş, diplomatik girişimler sürüyordu. Ancak ihlal suçlamaları, takviye birlik haberleri ve kimi noktalarda aralarında yalnızca 50 metre bulunan askerler, bölge sakinlerini teyakkuzda tutuyordu.

Sınır yakınında yaşayan aileler için barış, hükümetler arasında imzalanan bir anlaşmadan fazlası demek. Evlerinde uyuyabilmek, hasarlı binaları onarabilmek ve bir sonraki patlamayı beklemeden gündelik hayatlarına dönebilmek demek. Liderler güveni yeniden tesis etme sözü verse de bu koşullar hâlâ belirsiz.

Gerilim Nasıl Tırmandı?

Mayıs 2025’in sonlarında bir Kamboçyalı askerin öldürüldüğü sınır çatışması, son gerilim dalgasını başlattı. Temmuz ayında meydana gelen bir kara mayını patlamasında ise beş Tayland askeri öldü. İlişkilerin kötüleşmesi üzerine Tayland diplomatik ilişkilerin seviyesini düşürdü ve büyükelçisini geri çağırdı.

İki ülke de diğerini saldırganlıkla suçladı. Topçu ateşi, roket saldırıları ve hava saldırıları başladı; 24 Temmuz’a gelindiğinde geniş çaplı çatışmalar patlak vermişti. Çatışmalar askerî mevzilerin ötesine yayılarak sivilleri de tehlikeye soktu ve her iki tarafta da halkı evlerini terk etmeye zorladı.

Başlıca gelişmeler birkaç haftaya yayıldı:

  • Mayıs 2025’in sonları: Bir sınır çatışmasında Kamboçyalı bir asker öldürüldü.
  • Temmuz 2025: Bir kara mayını patlamasında beş Tayland askeri öldü; ardından Tayland diplomatik ilişkilerin seviyesini düşürdü ve büyükelçisini geri çağırdı.
  • 24 Temmuz: Topçu ateşi, roket saldırıları ve hava saldırılarıyla geniş çaplı çatışmalar başladı.
  • 28 Temmuz: Tayland ve Kamboçya liderleri Malezya’da derhâl ve koşulsuz ateşkes konusunda anlaştı.
  • Anlaşmanın ardından: Askerî komutanlar ve savunma bakanları, ateşkesin uygulanması ve çatışmaların yeniden başlamasının önlenmesi için görüştü.

Beş gün süren yoğun çatışmalarda onlarca kişi öldü, 300 binden fazla kişi yerinden edildi. Ateşkes, şiddetin büyük bölümünü durdurdu ancak toprak anlaşmazlığını ve sınır boyunca askerî varlığı çözüme kavuşturmadı.

Reklam

Tartışmalı Sınır ve Merkezindeki Tapınak

Tayland-Kamboçya sınırı 800 kilometreden fazla uzanıyor; antik tapınakların ve köylerin arasından geçiyor. Sınırın büyük bölümü 20. yüzyılın başlarında Fransız sömürge yönetimi tarafından çizildi. O dönemin antlaşmaları ve arazide sınır çizgisinin hiçbir zaman açıkça belirlenmediği bölgeler, iki ülkenin birbiriyle örtüşen toprak iddialarına yol açtı.

Preah Vihear Tapınağı, ihtilafın en çekişmeli noktalarından biri. 11. yüzyılda inşa edilen Hindu tapınağı bir uçurumun tepesinde yer alıyor ve büyük tarihî ve ulusal önem taşıyor. Uluslararası Adalet Divanı, 1962’de tapınağın Kamboçya’ya ait olduğuna hükmetti ve bu kararı 2013’te yeniden teyit etti.

Tayland kararı hiçbir zaman bütünüyle kabul etmedi; her iki ülkedeki milliyetçi duygular da anlaşmazlığın sürmesine katkıda bulundu. Bu nedenle tapınak hem kültürel öneme sahip bir yer hem de egemenlik, yani bir ülkenin kendi toprakları üzerindeki hâkimiyeti konusundaki tartışmaların odağı.

En dikkat çekici örneği 2011’de olmak üzere, zaman zaman çatışmalar yaşandı. 2025’teki çatışma on yılı aşkın sürenin en ölümcülü. Sınır boyunca bulunan değerli doğal kaynaklar ve stratejik askerî mevziler, birbiriyle örtüşen toprak iddialarının çözüme kavuşturulmasını daha da zorlaştırıyor.

Sınır çizgisini belirlemek, bir ülkenin topraklarının nerede bitip diğerinin nerede başladığı konusunda uzlaşmayı gerektiriyor. Bu sınır boyunca söz konusu pratik görev, tarihî husumetler ve siyasi baskılarla iç içe geçmiş durumda; bu da iki hükümet için uzlaşmayı zorlaştırıyor.

Askerî Krizin Ardındaki Siyasi Baskı

Tayland’daki iç siyasi çalkantılar, gerilimi daha da artırdı. Başbakan Paetongtarn Shinawatra ile Kamboçya’nın eski lideri Hun Sen arasında sızdırılan bir telefon görüşmesi, Paetongtarn’ın kendi ordusunun eylemlerini eleştiriyor gibi görünmesinin ardından büyük tepki çekti.

Tartışma Paetongtarn’ın görevden uzaklaştırılmasına yol açtı ve milliyetçi öfkeyi artırdı. Sınır anlaşmazlığı, Tayland’da liderlik, ordu ve ülke topraklarının korunmasına ilişkin iç tartışmalarla iç içe geçti.

Kamboçya da özellikle Preah Vihear Tapınağı çevresinde, kamuoyu desteğini toplamak ve egemenlik iddiasını vurgulamak için sınır anlaşmazlığından yararlandı. Her iki hükümet de toprak iddialarını nasıl savundukları konusunda siyasi baskıyla karşı karşıya; bu da tavizleri ülke içinde açıklamayı zorlaştırıyor.

Bu baskıların doğrudan sonuçlarına, çatışmaların yakınında yaşayanlar katlanıyor. Başkentlerde alınan kararlar ailelerin köylerine dönüp dönemeyeceğini etkilerken siyasi öfke, dönüşleri için gereken müzakereleri zorlaştırıyor.

Reklam

Malezya Ateşkesin Sağlanmasına Nasıl Yardımcı Oldu?

Güneydoğu Asya Uluslar Birliği’nin (ASEAN) dönem başkanı olan Malezya, şiddet ve sivil kayıplar artarken Kuala Lumpur’da acil görüşmelere ev sahipliği yaptı. ABD ve Çin de çatışmaları durdurmaya yönelik girişimlere katıldı.

ABD Başkanı Donald Trump, iki ülke ateşkesi kabul etmedikçe ticaret müzakerelerini durdurma tehdidinde bulunarak doğrudan ekonomik baskı uyguladı. Çinli yetkililer itidal çağrısı yaptı ve barışı koruma çabalarına destek önerdi. Günler süren mekik diplomasisi, 28 Temmuz’daki anlaşmayla sonuçlandı.

Malezya Başbakanı Enver İbrahim derhâl ve koşulsuz ateşkesi duyurdu ve amacını şöyle açıkladı:

gerilimi azaltmak, barış ve güvenliği yeniden tesis etmek için hayati bir ilk adım.

Anlaşma, çatışmaların sona erdirilmesini, askerî hareketliliğin kısıtlanmasını ve komutanlar arasında doğrudan iletişim kurulmasını öngörüyordu. Bu önlemler, askerlerin birbirine doğru ilerlemesi, tartışmalı mevzilerin yakınına daha ağır silahların getirilmesi ve yanlış anlamaların yeniden çatışmaya dönüşmesi gibi acil riskleri hedef alıyor.

Ateşkes taahhütleri şunları içeriyordu:

  • Sınır boyunca tüm çatışmaların derhâl durdurulması.
  • Tartışmalı bölgelerde asker ve ağır silah takviyesi ya da hareketinin yapılmaması.
  • Yanlış anlamaları önlemek için askerî komutanlar arasında doğrudan iletişim kurulması.
  • Malezya’nın öncülüğünde, ASEAN savunma ataşelerinin uluslararası gözlem yapması.
  • Daha uzun vadeli sınır sorunlarını ele almak üzere Kamboçya-Tayland Genel Sınır Komitesi kurulmasına yönelik planlar.

Ateşkes, çatışmaları durdurma anlaşmasıdır. Tartışmalı toprakların kimin denetiminde olacağının karara bağlanması ise daha fazla müzakere gerektirir. Dolayısıyla temmuzdaki anlaşma, şiddeti azaltmak için acil bir yol sunarken daha çetin toprak sorunlarını çözme işini ülkelere bıraktı.

Suçlamalar Ateşkesi Zorluyor

Tayland, ateşkesin ardından Sisaket eyaletinde Kamboçya askerlerinin gece saldırıları düzenlediğini bildirdi ve bunları anlaşmanın "açık ihlalleri" olarak niteledi. Kamboçya suçlamaları reddederek güçlerinin bulundukları mevzileri koruduğunu söyledi.

Tayland hükümet sözcüsü Jirayu Huangsab, şiddetin azalmasına rağmen süren tehlikeyi şöyle anlattı:

Durum hâlâ kırılgan. Kontrolü sürdürüyoruz ancak çatışmaların yeniden başlama riski devam ediyor.

İki ülkenin askerî komutanları, ateşkesi yeniden teyit etmek ve gerilimi azaltacak adımlarda anlaşmak üzere sınırda bir araya geldi. Bu adımlar arasında sivillere ateş açılmasının yasaklanması ve asker takviyesinin durdurulması da yer aldı. Malezya, Çin ve ABD’den uluslararası gözlemciler durumu izliyor.

Reklam

Buna rağmen ilçe yetkilileri, bazı bölgelerde her iki tarafın da mevzilerine takviye yaptığını doğruluyor. Askerler kimi zaman aralarında yalnızca 50 metre kalacak şekilde duruyor; yakın zamanda birbirleriyle çatışmış kuvvetler arasında çok az fiziksel mesafe bulunuyor. Toplantılara ve verilen sözlere rağmen karşılıklı güvensizlik sürüyor.

Bu koşullarda komutanlar arasındaki doğrudan iletişim özellikle önem taşıyor. Karşı tarafın ne yaptığını teyit etmeye yarayan bir iletişim kanalı, subaylara olaylar yeniden çatışmaya yol açmadan önce bunları ele alma imkânı veriyor. Ateşkesin sürüp sürmeyeceği, kısmen bu kadar yakın konumlanmış birliklerin bulunduğu mevzilerde taahhütlere uyulmasına bağlı.

Yerinden Edilen Aileler Kayıp ve Korkuyla Karşı Karşıya

Ubon Ratchathani’de hâlâ evlerine dönemeyen yaklaşık 20 bin kişi, iki ülkeyi de etkileyen çok daha büyük bir yerinden edilme dalgasının parçası. Tayland sınırındaki Kamboçya eyaletlerinde de kitlesel tahliyeler ve yaygın yıkım yaşandı.

Geçici barınaklar kalacak bir yer sağlıyor ancak tahliye edilenlerin çoğu şiddetin yarattığı travmayı atlatamıyor ve bundan sonra ne olacağı konusunda kaygı duyuyor. En yoğun saldırıların durduğu yerlerde bile askerlerin varlığı ve çatışmaların yeniden başlama ihtimali, normal hayata dönüşü engellemeyi sürdürüyor.

Taylandlı köylü Phian Somsri, bombalar düşerken kaçtı ve yakın bir arkadaşını roket saldırısında kaybetti. Yeniden kavuşmak istediği sıradan hayatı ve güvende hissetmesini engelleyen korkuyu şöyle anlattı:

Tek istediğim eve dönüp yeniden normal bir hayat yaşamak. Sürekli kaçmaktan yorulduk ve çatışmalar yeniden başlarsa ne olacağından korkuyoruz.

Kapıcı Netagit’in evi tamamen yıkıldı ve geleceği belirsiz. Yaşadıkları, acil tehlike azaldıktan sonra bazı aileleri bekleyen pratik yükü gözler önüne seriyor: Köye dönmek, yine de evsiz kalmak anlamına gelebilir.

Taylandlı yetkililer sivil evlerdeki hasarı değerlendiriyor ve tazminat ödenmesini ele alıyor. İki ordu arasındaki güvensizliğin sürmesi, bu süreci yavaşlatıyor ve karmaşıklaştırıyor. Yerinden edilen herkesin ne zaman güvenle dönebileceğine ilişkin bir tarih açıklanmadı.

Ubon Ratchathani’yi temsil eden Taylandlı milletvekili Wasawat Puangpornsri, ateşkesin kalıcı olmasını bekleyenlerin ruh hâlini şöyle anlattı:

Durum istikrarsızlığını koruyor. İnsanlar barış istiyor ancak bunun süreceğine inanmaktan korkuyor.

Reklam

ABD ve Çin Neden Sürece Dahil?

ABD’nin Tayland’la uzun süredir devam eden askerî ilişkileri var ve ülke, Güneydoğu Asya’yı Çin nüfuzuna karşı bir set olarak görüyor. Çin ise Kamboçya’nın en büyük ticaret ortağı ve ülkenin altyapısına ve ordusuna büyük yatırımlar yaptı.

Her iki gücün de bölgede stratejik çıkarları var. Bu durum, iki komşu arasındaki sınır çatışmasının neden dikkatlerini çektiğini açıklamaya yardımcı oluyor. İtidal çağrıları ve arabuluculuk girişimlerine katılımları, Güneydoğu Asya’da nüfuz için yürütülen daha geniş rekabetin de parçası.

Trump’ın ticaret müzakerelerini askıya alma tehdidi, ateşkes girişimini iki ülkenin ekonomik çıkarlarına doğrudan bağladı. Çin’in itidal ve barışı koruma desteği ise diplomatik baskı ve yardım için başka bir kanal sundu.

ASEAN’ın rolü, bölgesel bir örgütü müdahalenin merkezine yerleştirdi; Malezya müzakerelere ev sahipliği yaptı ve savunma ataşelerinin önerilen gözlem çalışmalarına öncülük etti. ASEAN’ın, Washington’ın ve Pekin’in sürece dahil olması, çatışmanın bölgesel diplomasi ve istikrar açısından nasıl bir sınamaya dönüştüğünü gösteriyor.

Ortak ve acil hedef, yerel bir sınır savaşının daha geniş bir krize dönüşmesini önlemek. Yerinden edilmiş siviller için uluslararası ilginin değeri, çatışmaların durmasını sağlayıp sağlamadığına ve eve dönüşü mümkün kılıp kılmadığına bağlı.

Askerî Görüşmeler Kalıcı Barışa Odaklanıyor

Tayland ve Kamboçya savunma bakanları, düşmanlıkları kalıcı olarak sona erdirecek yönergeleri tamamlamak üzere ateşkesten sonra Kuala Lumpur’da bir araya geldi. Malezya, Çin ve ABD’den gözlemcilerin yer aldığı Genel Sınır Komitesi, ateşkesi sıkı biçimde uygulamak, asker hareketlerini önlemek ve sivilleri korumak için önlemlerde anlaştı.

Her iki taraf da güveni yeniden tesis etme ve sınır anlaşmazlıklarına kalıcı bir çözüm bulmak için çalışma sözü verdi. Kamboçya Başbakanı Hun Manet, uluslararası arabuluculara teşekkür ederek bundan sonraki görevi şöyle tarif etti:

Artık Kamboçya ile Tayland arasında güveni ve karşılıklı inancı yeniden inşa etmeye başlama zamanı.

Tayland’ın geçici Başbakanı Phumtham Wechayachai de ulusal egemenliği ve vatandaşların yaşamlarını koruyan barışçıl bir çözüm çağrısında bulundu. Bu hedefler, diplomatik müzakereleri tartışmalı sınırın yanında yaşayanların acil ihtiyaçlarına bağlıyor.

İlk öncelik ateşkesi sürdürmek ve gerilimin yeniden tırmanmasını önlemek. Uluslararası gözlem ve Genel Sınır Komitesi bu hedefe ulaşmak için yollar sunarken toprak iddiaları, milliyetçi baskılar ve tarihî husumetler çözümsüz kalıyor.

Reklam

Kalıcı bir çözüm, sınırın belirlenmesi ve kaynakların paylaşılması için yeni yaklaşımlar da dahil olmak üzere sürekli diyalog ve karşılıklı güven gerektirecek. Toplantılar bu çalışmalar için kanallar oluşturdu ancak askerlerin yakınlığı ve takviye haberleri, günlük koşulları belirsiz kılmayı sürdürüyor.

Her iki taraftaki bölge sakinleri, bu taahhütlerin sahadaki hayatı değiştirmesini bekliyor. Umutları somut: eve dönmek, kayıplarının ardından toparlanmak ve yeniden güvenli bir yere kaçmak zorunda kalmadan yaşamak. Ateşkes rahatlama sağladı; bu rahatlamayı kalıcı kılma çalışmaları ise sürüyor.

Öne Çıkanlar

  • Tayland ile Kamboçya, beş gün süren yoğun çatışmaların ardından 28 Temmuz 2025’te derhâl ve koşulsuz ateşkes konusunda anlaştı.
  • Çoğu sivil en az 43 kişi öldü, 300 binden fazla kişi yerinden edildi.
  • Tayland’ın Ubon Ratchathani eyaletinde yaşayan yaklaşık 20 bin kişi hâlâ evlerine dönemiyor.
  • Görüşmelere Malezya ev sahipliği yaptı; ABD ve Çin diplomatik girişimlere katıldı.
  • Tayland, Sisaket eyaletinde ateşkesin ihlal edildiğini öne sürüyor; Kamboçya suçlamaları reddediyor.
  • Askerî görüşmelerde sivilleri koruma, takviyeleri durdurma ve doğrudan iletişimi sürdürme taahhütleri verildi; ancak ilçe yetkilileri bazı bölgelerde takviyelerin sürdüğünü bildiriyor.
  • Askerler kimi zaman aralarında yalnızca 50 metre kalacak şekilde duruyor. Çözümlenmemiş toprak iddiaları ve iç siyasi baskılar müzakereleri zorlaştırıyor.
  • Savunma bakanları ve Genel Sınır Komitesi, ateşkesi uygulamak ve kalıcı bir çözüme ulaşmak için çalışıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir