Çinli Şirket Devleri Ölçeği Dengesiz Büyümeyle Birleştiriyor
Büyük Çin, 2025 Fortune Global 500 listesinde toplam gelirleri yaklaşık 10,7 trilyon doları bulan 130 şirkete yer verdi. Elektrikli araç üreticileri, teknoloji şirketleri ve internet platformları, ülkenin büyük kamu işletmeleriyle birlikte yükseliş kaydetti. ABD 138 şirketle ilk sırada yer alırken Japonya'nın listede 38 şirketi vardı.
İçindekiler
- Çinli Şirket Devleri Ölçeği Dengesiz Büyümeyle Birleştiriyor
- Sıralama Neyi Ölçüyor?
- Çin'in Gelir Payı ve Şanghay'daki Genel Merkezler
- Elektrikli Araç Üreticileri Yükseliyor
- Huawei ve JD.com Teknolojinin Erişimini Gösteriyor
- İnternet Platformları Büyümeyi Daha Üst Sıralara Taşıyor
- Metaller ve Tayvan'ın Teknoloji Şirketleri
- Kârlılık ABD ile Karşılaştırmayı Neden Değiştiriyor?
- Özel Şirketler Farklı Bir Rekabet Türüne Öncülük Ediyor
- Öne Çıkanlar
Çin toplamında ana kara Çin ve Hong Kong Özel İdari Bölgesi'nden 124 şirketin yanı sıra Tayvan merkezli altı şirket yer aldı. Bu 130 şirket, listedeki dünyanın en büyük 500 şirketinin elde ettiği gelirin yaklaşık yüzde 26'sını oluşturdu.
BYD ilk kez ilk 100'e girdi, Huawei bu gruba geri döndü ve PDD Holdings Çinli şirketler arasında sıralamada en büyük yükselişi kaydetti. Bu ilerlemeler, otomotiv teknolojisi, çevrim içi ticaret ve dijital hizmetlerin Çin ekonomisindeki şirketler arasında giderek daha fazla öne çıktığını gösteriyor.
Kamu işletmeleri, Çin'deki şirketlerin ölçeğinin büyük bölümünü oluşturmaya devam etti. Ancak bu büyüklüğe, özellikle ABD'li şirketler ve Çin'in kendi özel işletmeleriyle karşılaştırıldığında, kârlılık ve verimlilik konusundaki kaygılar eşlik etti.
Dolayısıyla 1 Ağustos 2025 itibarıyla ortaya çıkan tablo, manşetteki şirket sayısının düşündürdüğünden daha çeşitliydi. Ana kara Çin ve Hong Kong'dan listelenen 124 şirketten 49'u sıralamada yükselirken 68'i geriledi. Büyük gelir toplamları ve bazı sektörlerdeki hızlı yükselişler, başka alanlardaki rekabet baskısı ve ekonomik güçlüklerle bir arada görüldü.
Sıralama Neyi Ölçüyor?
Yıllık Fortune Global 500, dünyanın en büyük şirketlerini toplam gelirlerine göre sıralıyor. Toplam gelir, bir işletmenin giderleri düşülmeden önce faaliyetlerinden elde ettiği parayı ifade ediyor. 2025 edisyonunda 31 Mart 2025'te veya bu tarihten önce sona eren mali yıllar esas alınıyor.
Mali bilgileri kamuya açık olduğu sürece hem halka açık hem de özel şirketler listeye girebiliyor. Sıralama, gelirin yanı sıra kâr ve varlıklar gibi ölçütleri de sunarak okurların şirket büyüklüğünü ve mali performansı farklı açılardan incelemesine imkân tanıyor.
Asgari gelir eşiği 322 milyar dolar olarak belirtilmişti. Ancak Chery gibi listede yer alan şirketlerin açıklanan gelirleri çok daha düşük olduğundan, bu rakamın açıklığa kavuşturulması gerekiyor. Chery'nin geliri 59,7 milyar dolardı.
Sıralamadaki şirketler 2024'te toplam 41,7 trilyon dolar gelir elde etti. Bu tutarın küresel gayrisafi yurt içi hasılanın üçte birinden fazlasına denk geldiği belirtildi. Şirketler dünya genelinde 70 milyondan fazla kişiyi istihdam etti. Bu erişim, listeyi yatırımcılar, politika yapıcılar ve iş dünyası liderleri için yakından izlenen bir referans hâline getiriyor.
Gelir, bir şirketin ne ölçüde iş yaptığını gösterir. Kâr ise giderler çıktıktan sonra geriye kalandır. Bu nedenle bir şirket, çok büyük miktarlarda mal veya hizmet sattığı hâlde bu satışlardan kazanç olarak yalnızca küçük bir pay elde etmesine rağmen üst sıralarda yer alabilir.
İstihdam, yenilikçilik ve uluslararası erişim de sıralamanın neden ilgi çektiğini açıklamaya yardımcı oluyor. Listede yer alan şirketler, sıralamadaki yerlerini gelir belirlese de tedarik zincirlerini, yatırım kararlarını ve sınır ötesi rekabeti etkiliyor.
Çin'in Gelir Payı ve Şanghay'daki Genel Merkezler
Büyük Çin'den listelenen 130 şirketin ortalama satış geliri yaklaşık 82 milyar dolardı. Ortalama kâr 4,2 milyar dolara ulaşarak bir önceki yıla göre yüzde 7,4 arttı. Bu rakamlar, şirketlerin ve sektörlerin performansları farklılık gösterse de grubun genelinde önemli bir kazanç kapasitesine işaret ediyor.
Listede yer alan şirket sayısı bakımından Çin, ABD'ye yakınlığını korudu. ABD'nin 138 şirketlik toplamı, Büyük Çin'in 130 şirketinden sekiz fazlaydı. Japonya ise 38 şirketle uzak ara üçüncü sırada yer aldı.
Şanghay'dan 12 şirketin genel merkezi listede yer aldı. Şehir, Pekin, Tokyo ve New York'un ardından dünya genelinde dördüncü sıradaydı. Şehirdeki şirketler çelik, otomotiv, bankacılık, deniz taşımacılığı ve çevrim içi ticaret gibi alanlarda faaliyet göstererek Şanghay'daki şirket tabanının genişliğini ortaya koydu.
China Baowu Steel Group, SAIC Motor, Bank of Communications, COSCO Shipping ve PDD Holdings, listede yer alan Şanghay merkezli şirketler arasındaydı. Bu şirketlerin faaliyetleri, kenti hem geleneksel sanayi üretimine hem de perakende ve dijital ticaretin daha yeni biçimlerine bağlıyor.
PDD Holdings, 176 basamak yükselerek 266'ncı sıraya yerleşti ve Şanghay'dan listelenen şirketler arasında en dikkat çekici ilerlemeyi kaydetti. Şirketin büyümesi, hızla genişleyen özel platformlarla talebin yavaşlaması veya daha zorlu rekabet koşullarıyla karşılaşan şirketler arasındaki açığın büyüdüğünü de gösterdi.
Elektrikli Araç Üreticileri Yükseliyor
2025 sıralamasında 10 Çinli otomobil üreticisi yer aldı. BYD 52 basamak yükselerek 91'inci sıraya çıktı ve ilk kez ilk 100'e girdi; 102'nci sıradaki Tesla'yı geride bıraktı. Bu değişim, Çin'in elektrikli araç sektörünü yılın sonuçlarında en çok öne çıkan alanlardan biri hâline getirdi.
Chery, geliri 39,1 milyar dolardan 59,7 milyar dolara yükselirken 152 basamak tırmanarak 233'üncü sıraya çıktı. Geely 30 basamak yükseldi; şirketin geliri 70,4 milyar dolardan 79,9 milyar dolara çıktı. Her iki şirket de otomotiv sektörünün güçlü performansına katkıda bulundu.
BYD'nin uluslararası büyümesi, lüks Yangwang markasının Avrupa'da piyasaya sürülmesini de kapsıyordu. Şirketin atılımı, onu Volkswagen gibi köklü üreticilerle kendi iç pazarlarında daha doğrudan rekabete soktu.
Sıralamayı yayımlayan Fortune, BYD'nin yükselişini ve rekabet hedeflerini şöyle anlattı:
Çinli elektrikli araç üreticisi BYD, 52 basamak yükselerek 91'inci sıraya çıktı; elektrikli otomobil pazarında Tesla'yı geride bıraktı ve Avrupa'da Volkswagen'e meydan okudu.
BYD, Çin'deki satış raporlama uygulamaları nedeniyle de incelemeyle karşı karşıya kaldı ve iç pazarında yoğun rekabet yaşadı. Uluslararası büyümesine ve teknolojik yeniliklerine, ülke içinde müşteriler için rekabet etme baskısı eşlik etti.
Sıralama, başka yerlerdeki üreticiler için Çinli rakiplerin giderek büyüyen ölçeğini gözler önüne serdi. Çinli otomobil üreticileri açısından yurt dışına açılmak, Çin içindeki rekabet çetin kalırken başka bir müşteri kaynağı sundu.
Huawei ve JD.com Teknolojinin Erişimini Gösteriyor
Teknoloji şirketleri de yükseliş kaydetti. Listede 15'i ABD'den olmak üzere 34 teknoloji şirketi yer aldı. Geri kalan 19 şirketin altısı ana kara Çin'dendi. Bu durum, Çinli şirketlerin küresel teknoloji üretiminde ve tedarik zincirlerinde yer aldığını gösterdi.
Çin'in ileri teknoloji şirketleri arasında başı çeken Huawei, yaklaşık 120 milyar dolara yaklaşan geliriyle 83'üncü sıradan ilk 100'e döndü. ABD yaptırımları da dâhil olmak üzere uluslararası baskılara rağmen güçlü satış büyümesini ve araştırma geliştirmeye yaptığı önemli yatırımları sürdürdü.
Araştırma ve geliştirme, şirketlerin ürün ve teknolojiler yaratmak veya bunları iyileştirmek için yürüttüğü çalışmalardır. Huawei'nin bu alandaki harcamalarını sürdürmesi, kısıtlamalar altında faaliyet gösterirken iş büyümesini koruma çabasının bir parçasıydı.
Alibaba, Tencent ve JD.com da listede yer alan önde gelen Çinli teknoloji şirketlerindendi. JD.com, üç basamak yükselerek 44'üncü sıraya çıktı. Şirketin listede yer almasının onuncu yılına işaret eden bu sonuç, Çin'de ve yurt dışında çevrim içi ticaret ile lojistik alanındaki büyümesini yansıtıyordu.
JD.com'un kurumsal blogu, şirketin ilk kez listede yer almasından bu yana müşteri tabanının ve ticaret ağının nasıl büyüdüğünü şöyle aktardı:
JD.com, 2016'da Fortune Global 500'e katıldığından beri müşteri tabanını dört katına çıkardı; marka ve satıcı ortaklarından oluşan ağını ise on kattan fazla genişletti.
JD.com'un deneyimi dijital perakendeyi malların fiziksel dolaşımıyla bir araya getiriyor. Lojistik faaliyetleri satın alınan ürünlerin teslimatını desteklerken marka ve satıcılarla kurduğu ilişkiler, ağı üzerinden satış yapan işletmelerin çeşitliliğini artırıyor.
İnternet Platformları Büyümeyi Daha Üst Sıralara Taşıyor
Beş Çinli internet platformu sıralamada yükseldi: JD.com, Alibaba, Tencent, PDD Holdings ile temsil edilen Pinduoduo ve Meituan. Bu şirketlerin toplu yükselişi, çevrim içi hizmetleri araç ve teknoloji üretiminin yanı sıra bir başka güçlü alan hâline getirdi.
PDD Holdings 176 basamak yükselerek 266'ncı sıraya çıktı ve Çinli şirketler arasında en büyük, dünya genelinde ise ikinci en büyük yükselişi kaydetti. Geliri bir önceki yıla göre yüzde 59, net kârı ise yüzde 87 arttı.
PDD, Çinli şirketler arasında özkaynak kârlılığında da ilk sırada yer aldı. Bu ölçüt, kârı hissedarların özkaynağıyla, yani bir işletmedeki sahiplik paylarıyla karşılaştırıyor. Şirketin bu paya oranla ne kadar kâr elde ettiğini anlamaya yardımcı oluyor.
Meituan 57 basamak yükselerek 327'nci sıraya çıktı. JD.com'un yalnızca üç basamaklık yükselişi ise sıralamada zaten çok daha üst bir konumdan geldi. Bu durum, platformların performansında hem yerleşik ölçeğin hem de hızlı büyümenin etkili olduğunu gösteriyor.
İnternet şirketlerinin yükselişi önem taşıyordu; çünkü ağırlıklı olarak kamu işletmeleri ve sanayi şirketlerinden oluşan kurumsal listesine farklı bir büyüme kaynağı eklediler. Gelir artışı ve daha yüksek kazançlar, PDD'nin yükselişini özellikle dikkat çekici kıldı.
Metaller ve Tayvan'ın Teknoloji Şirketleri
Demir dışı metaller alanında faaliyet gösteren 12 Çinli şirket sıralamada yer aldı. Bu şirketler, imalat ve küresel tedarik zincirlerinde temel malzeme olarak kullanılan bakır ve alüminyum gibi metalleri üretiyor veya ticaretini yapıyor.
Grubun başını 86'ncı sıradaki China Minmetals çekti. Onu 165'inci sıradaki Jiangxi Copper ve 166'ncı sıradaki Shandong Weiqiao Pioneering Group izledi. Bu şirketlerin varlığı, hızlı değişen otomotiv ve internet sektörlerinin yanında ağır sanayinin önemini koruduğunu gösterdi.
Tayvan'dan listelenen altı şirket arasında, resmî adı Hon Hai Precision Industry olan Foxconn da 28'inci sırada yer aldı. TSMC adıyla bilinen Taiwan Semiconductor Manufacturing Co. ise 60 basamak yükselerek 126'ncı sıraya çıktı.
TSMC'nin yükselişi, ileri düzey yarı iletken üretiminin stratejik önemini ortaya koydu. Elektronik cihazların bilgi işlemesini sağlayan çipler olan yarı iletkenler, şirketin üretimini daha geniş teknoloji ekonomisine bağlıyor.
Quanta Computer da 96 basamak yükselerek 348'inci sıraya çıktı. TSMC ve Quanta'nın yükselişleri, Büyük Çin toplamındaki teknoloji gücüne katkı sağladı.
Kârlılık ABD ile Karşılaştırmayı Neden Değiştiriyor?
ABD, listedeki şirket sayısında Büyük Çin'i geride bırakarak 138 şirkete karşılık 130 şirketle liderliği yeniden aldı. Şirket sayısı kurumsal gücün bir ölçüsünü sunarken kazanç ve verimlilik başka ölçütler sağladı.
Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi'nin (CSIS) analizine göre Fortune Global 500'deki Çinli şirketlerin çoğu kamuya aitti. Bu işletmeler, listedeki Çinli şirketlerin gelir ve varlıklarının büyük bölümünü oluşturuyordu; ancak kâr marjları ve varlık kârlılıkları özel işletmelere kıyasla daha düşük olma eğilimindeydi.
Kâr marjı, gelirden kâr olarak kalan paydır. Varlık kârlılığı, kârı bir işletmenin sahip olduğu veya kontrol ettiği kaynaklarla karşılaştırır. Her iki ölçüt de çok büyük bir şirketin neden daha küçük bir rakibinden daha düşük mali getiri sağlayabileceğini anlamaya yardımcı olur.
2024'e ilişkin karşılaştırmada, ABD'li şirketlerin kârı 1,19 trilyon dolar ve kâr marjı yüzde 8,6 olarak verilirken Çinli şirketlerin kârı 420 milyar dolar, kâr marjı ise yüzde 4 olarak belirtildi. Bu rakamlar 2024 karşılaştırmasına ait. Ortalama 4,2 milyar dolarlık kâr ve yüzde 7,4'lük artış ise 2025 sıralamasındaki Çinli şirketler grubunu tanımlıyor.
CSIS, 2020'den bu yana kâr marjlarında düşüş eğilimi görülen tek büyük ülkenin Çin olduğunu belirledi. Analistler, zayıflayan şirket performansını tüketici ve yatırımcı güvenine ilişkin kaygılar ve zor durumdaki emlak sektörü gibi etkenlerle ilişkilendirdi:
Fortune Global 500'deki Çinli şirketlerin çoğu, gelirlerin ve varlıkların büyük bölümünü oluşturan, ancak özel şirketlere kıyasla daha düşük kâr marjlarına ve varlık kârlılığına sahip kamu işletmeleridir. Özel Çinli şirketler daha verimli ve kârlıdır, ancak tüketici ve yatırımcı güveninin düşük olması ve emlak sektörünün zor durumda bulunması gibi nedenlerle bu şirketlerin göstergeleri de geriliyor olabilir.
Kamu işletmeleri, devlete ait şirketlerdir; ROA ise varlık kârlılığı anlamına gelir. Karşılaştırma, Çin'in en büyük işletmelerinin mali performansını, şirketlerin kaynaklarını ve satışlarını kazanca ne ölçüde dönüştürebildiğine ilişkin daha geniş bir soruyla birlikte ele aldı.
Özel Şirketler Farklı Bir Rekabet Türüne Öncülük Ediyor
BYD ve batarya üreticisi CATL, büyüyen sektörlerde kamu işletmelerinden daha yüksek kârlılık ve verimlilik gösteren özel şirketler olarak öne çıktı. Performansları; yenilikçiliğin, uyum yeteneğinin ve uluslararası genişlemenin rekabetçi işletmeler kurmadaki rolünü ortaya koydu.
Dolayısıyla Çin'in kurumsal dönüşümünde iki gelişme aynı anda yaşandı. Kamu işletmeleri ölçek bakımından baskınlığını korurken özel şirketler büyüme ve yenilikçilik kaynakları olarak giderek daha fazla öne çıktı.
Elektrikli araçlar ve ileri teknoloji, Çin'in uluslararası atılımının önemli bir bölümünü oluşturdu. BYD ve Huawei, köklü Batılı rakiplerine meydan okurken ticaret, üretim ve teknoloji faaliyetlerinin genişlemesi Çinli şirketlerin küresel tedarik zincirlerine katılım biçimini değiştirdi.
ABD ile rekabet, listede yer alan şirketlerin sayısından ibaret değildi. Kârlılık, yenilikçilik ve uluslararası nüfuz da karşılaştırmayı şekillendirdi. Atıfta bulunulan kazanç ölçütlerinde ABD'li şirketler üstünlüğünü korudu.
Sonuçlar, politika yapıcıların ve iş dünyası liderlerinin dikkatini reforma, yenilikçiliğe yatırıma ve değişen küresel piyasalara uyum sağlamaya yöneltti. Özellikle kamu işletmelerinde kârlılığı ve verimliliği artırmak, devlet kontrolünü piyasaların yön verdiği iş kararlarıyla dengeleme çabasının bir parçası olmayı sürdürdü.
Sıralamanın dayandığı tarihler, karşılaştırmanın farklı aşamalarını birbirinden ayırmaya yardımcı oluyor:
- 2016: JD.com, Fortune Global 500'e ilk kez girdi.
- 2020'den bu yana: CSIS, Çinli şirketlerin kâr marjlarında düşüş eğilimi saptadı.
- 2024: Ele alınan mali performans, 2025 sıralamalarının dayandığı gelir ve kazançların yanı sıra ABD ve Çin kârlarına ilişkin karşılaştırmayı da içeriyor.
- 31 Mart 2025: 2025 sıralamasında esas alınabilecek en son mali yıl sonu.
- 1 Ağustos 2025: Çin'in 130 şirketine ilişkin değerlendirme, bu tarihte mevcut olan sonuçları yansıtıyor.
Öne Çıkanlar
- Büyük Çin, 2025 Fortune Global 500 listesinde 130 şirkete sahipti: Ana kara Çin ve Hong Kong'dan 124, Tayvan'dan altı şirket.
- ABD 138 şirketle ilk sırada, Japonya ise 38 şirketle yer aldı.
- Çinli şirketler yaklaşık 10,7 trilyon dolar gelir elde ederek toplam gelirin yaklaşık yüzde 26'sını oluşturdu.
- BYD, 91'inci sırada ilk 100'e girdi ve 102'nci sıradaki Tesla'yı geride bıraktı; Huawei ise 83'üncü sıradan listeye döndü.
- PDD Holdings 176 basamak yükselerek Çin'deki en büyük, dünya genelindeki ikinci en büyük yükselişi kaydetti.
- Şanghay, Pekin, Tokyo ve New York'un ardından şehirler arasında dördüncü sırada yer alarak 12 şirketin genel merkezine ev sahipliği yaptı.
- Kamu işletmeleri Çin'deki şirket ölçeğine hâkim olurken özel şirketler otomotiv, batarya ve internet hizmetleri alanlarında öne çıktı.
- Atıfta bulunulan kârlılık karşılaştırmasında ABD'li şirketler öne çıktı; böylece verimlilik rekabetin temel unsurlarından biri hâline geldi.






