Daha Fazla BT Çalışanı, Kişi Başına Daha Az Katma Değer
Japonya'da BT iş gücü verimliliği 2019-2023 döneminde yüzde 13 düştü. Bu, sanayileşmiş önde gelen yedi ülke (G7) arasında en keskin gerileme ve çift haneye ulaşan tek düşüş oldu. Aynı dönemde ülkenin BT iş gücü yüzde 20 artarak 2,35 milyon kişiye ulaştı; sektörün katma değeri ise yalnızca yüzde 5 büyüdü.
İçindekiler
- Daha Fazla BT Çalışanı, Kişi Başına Daha Az Katma Değer
- Verimlilik Rakamları Neyi Ölçüyor?
- Dijital Harcamalar Neden Sınırlı Kazanç Sağladı?
- İstihdam Uygulamaları ve Eğitim Sonuçları Belirliyor
- İş Gücü Açığı Üretimi Artırma Baskısını Yükseltiyor
- Japonya'nın G7 Ülkeleriyle Karşılaştırması
- Düşük Verimlilik Ücretler ve Yaşam Standartları İçin Ne Anlama Geliyor?
- Şirketlerden ve Politika Yapıcılardan Hangi Değişiklikler İsteniyor?
- Verimlilik Sıralamasının Ötesinde Refah
- Öne Çıkanlar
Japonya Verimlilik Merkezi'ne ve OECD verilerine dayandırılan bu rakamlar, uzun süredir teknoloji devi olarak görülen bir ülkenin karşı karşıya olduğu sorunu ortaya koyuyor: Daha fazla çalışan istihdam etmek ve daha fazla dijital araç satın almak, ekonomik değerde buna karşılık gelen bir artış sağlamadı. Kâr artışı da istihdamdaki genişlemeye yetişemedi.
Japonya'nın deneyimi, bu dört yılda BT iş gücü verimliliğinin arttığı ABD ve İngiltere'den ayrışıyor. ABD'de BT sektörünün katma değeri yüzde 39 artarken bu oran Almanya'da yüzde 12, Japonya'da ise yüzde 5 oldu.
Japonya açısından riskler teknoloji şirketleriyle sınırlı değil. Yaşlanan nüfus ve çalışma çağındaki nüfusun azalması, işletmeleri ellerindeki çalışanlarla daha fazlasını yapmaya zorluyor. Üretim personel sayısından daha yavaş arttığında işverenler ücretleri yükseltmekte, hizmetleri genişletmekte ve rekabetçi kalmakta zorlanabiliyor.
4 Ağustos 2025 itibarıyla temel sorun, teknolojiye ve çalışanlara yapılan yatırımları daha güçlü sonuçlara dönüştürmek. Önerilen çözümler arasında yoğun biçimde özelleştirilmiş bilgisayar sistemlerini yenilemek, eğitimi iyileştirmek, istihdam uygulamalarını değiştirmek ve yapay zekâdan yararlanmak bulunuyor.
Verimlilik Rakamları Neyi Ölçüyor?
İş gücü verimliliği, belirli bir miktarda emek karşılığında ne kadar ekonomik çıktı üretildiğini ölçer. Çalışan başına veya saat başına hesaplanabilir. BT verilerindeki temel sorun, sektörün yarattığı değerin iş gücünden çok daha yavaş artmasıdır.
Katma değer, bir işletmenin başka yerlerden satın aldığı mal ve hizmetler hesaba katıldıktan sonra ekonomiye kattığı değerdir. Bir şirket daha fazla çalışan istihdam edip daha çok hizmet satarken, personel sayısı katma değerden daha hızlı artarsa çalışan başına daha az katma değer üretebilir.
Japonya ekonomisi genelinde de daha geniş bir verimlilik açığı bulunuyor. Japonya, 2023'te Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) üyeleri arasındaki 38 ülke içinde 29. sırada yer aldı; saatlik verimliliği 56,80 dolardı. G7 ülkeleri arasında son sırada bulunan Japonya, OECD ortalaması olan 65,20 doların da gerisinde kaldı.
ABD'de saatlik verimlilik 97,70 dolar olurken OECD sıralamasında İrlanda 154,90 dolarla ilk sırada yer aldı. İki saatlik tutar üzerinden yapılan hesaplamaya göre Japonya'nın 56,80 dolarlık verimliliği, ABD seviyesinin yaklaşık yüzde 58'ine karşılık geliyordu. Japonya'nın verimliliği 2000'de ABD seviyesinin yaklaşık yüzde 70'i düzeyindeydi.
Uzun vadeli eğilim ve son döneme ait BT verileri, aradaki farkın nasıl geliştiğini gösteriyor:
- 2000: Japonya'nın iş gücü verimliliği ABD seviyesinin yaklaşık yüzde 70'i kadardı.
- 2019-2023: Japonya'da BT iş gücü yüzde 20, katma değer yüzde 5 arttı; BT iş gücü verimliliği yüzde 13 düştü.
- 2023: Japonya, saatlik verimlilikte 56,80 dolarla 38 OECD ülkesi arasında 29. sırada yer aldı.
Japonya ekonomisinin birçok alanında, özellikle hizmet sektörlerinde verimlilik durakladı veya geriledi. Dolayısıyla BT'deki düşüş, emekten daha fazla değer yaratma konusunda yaşanan daha geniş kapsamlı güçlüğün bir parçası.
Dijital Harcamalar Neden Sınırlı Kazanç Sağladı?
Japon şirketleri COVID-19 salgını sırasında video konferans gibi dijital araçlara yatırım yaptı. BT iş gücünü de genişlettiler. Bu değişiklikler teknolojiye ayrılan kaynakları artırdı ancak sektörün katma değerindeki yüzde 5'lik büyüme, istihdamdaki yüzde 20'lik artışın çok gerisinde kaldı.
Bunun bir açıklaması, özelleştirilmiş sistemler. Japon BT şirketleri çoğu zaman her müşteri için farklı çözümler geliştirirken ABD'li şirketler bulut üzerinden sunulan standart hizmetleri daha yaygın biçimde kullanıyor. Bulut hizmetleri, müşterilerin bir sistemin her parçasını kendileri işletmek yerine yazılım ve bilgi işlem kaynaklarından ağ üzerinden yararlanmasını sağlıyor.
Tek bir müşterinin ihtiyaçlarına göre tasarlanan sistemin işletilmesi ve bakımı ciddi miktarda emek gerektirebilir. Her müşteri farklı bir düzenleme istediğinde daha fazla müşteriye hizmet vermek için daha çok çalışana ihtiyaç duyulabilir. Standart bir hizmet ise ortak bir altyapı üzerinden çok sayıda müşteriye sunulabilir; böylece işletme personel sayısını aynı hızda artırmadan büyüyebilir.
Japonya'nın dijital hizmetlere geçişi de genel olarak yavaş ilerledi. My Number kimlik kartı dahil kamu hizmetlerinin dijital ortamda sınırlı kullanımı ve yolculuk paylaşım platformlarının bulunmaması, bu yavaş ilerlemenin işaretleri olarak gösterildi. Pek çok işletme hâlâ kâğıda dayalı süreçleri kullanırken düzenlemeler de yeniliği kısıtlayabiliyor.
Yazılım satın almak, iş yapma biçimini değiştirmenin yalnızca bir parçası. Şirket yeni teknolojiyle birlikte aynı evrak ve prosedürleri sürdürürse ek araçlar eski iş yükünün büyük bölümünü ortadan kaldıramayabilir. Standart sistemlere geçişin amacı, birbirinden ayrı düzenlemeleri işletmek ve sürdürmek için tekrarlanan işleri azaltmak.
İstihdam Uygulamaları ve Eğitim Sonuçları Belirliyor
Japonya'nın geleneksel ömür boyu istihdam sistemi iş güvencesi sağlasa da işverenler arasında geçişi sınırlayabilir ve esnekliği azaltabilir. Şirketler yeni becerilere ihtiyaç duyduğunda veya çalışanlar farklı görevlerde daha verimli olabileceğinde bu durum önem kazanıyor.
Küresel rekabete yanıt veren işletmeler, yarı zamanlı çalışanlar, geçici personel ve sözleşmeli çalışanlar dahil düzenli istihdam dışındaki çalışanları giderek daha fazla işe aldı. Bu çalışanlar artık iş gücünün yaklaşık yüzde 40'ını oluşturuyor. Genellikle daha düşük ücret alıyor ve becerilerini geliştirmek için daha az fırsat buluyorlar.
Düşük ücretler ve sınırlı eğitim, teknolojiye yatırım yapma teşviklerini zayıflatıp verimliliği baskılayabilir. Ucuz iş gücüne dayanan şirketlerin süreçlerini değiştirmek için daha az nedeni olabilir; eğitime erişemeyen çalışanlar da yeni sistemleri etkili biçimde kullanmayı öğrenmek için daha az fırsat bulur.
Japonya Verimlilik Merkezi'nin araştırmasını denetleyen Gakushuin Üniversitesi profesörü Miho Takizawa, verimlilik sorununu çalışanlara ve yazılım gibi varlıklara yapılan yatırımlarla ilişkilendirdi:
Japonya'da iş gücü verimliliğinin düşük kalmasının başlıca nedeni, Japon şirketlerinin ücret artışları gibi önlemlerle insan kaynaklarına yatırım yapmamasıdır. Katma değeri artırmak için dijital alan dahil maddi olmayan varlıklara yönelik yatırımları teşvik etmek de gerekiyor.
Maddi olmayan varlıklar, yazılım ve fikrî mülkiyet gibi fiziksel biçimi olmayan değerli kaynaklardır. Bu varlıklara, çalışan eğitimine ve beceri geliştirmeye yatırım yapılması şirketlerin yeni hizmetler geliştirmesine ve yapay zekâ gibi teknolojilere uyum sağlamasına yardımcı olabilir. Japon şirketleri bu yatırımları yapmakta yavaş kaldı; bu da yeniliği ve değişime uyum sağlama becerilerini sınırladı.
İş Gücü Açığı Üretimi Artırma Baskısını Yükseltiyor
Japonya'da nüfusun yaşlanması ve küçülmesi, işverenleri yeterli sayıda çalışan bulma baskısıyla karşı karşıya bırakıyor. Buna karşın daha fazla kadın ve yaşlı kişinin iş gücüne katılması veya çalışmayı sürdürmesi sayesinde, çalışma çağındaki nüfus azalırken toplam iş gücü arttı.
Bu tablo, yalnızca istihdam artışının sorunu neden çözemediğini açıklamaya yardımcı oluyor. İş gücüne daha fazla kişinin katılması çalışan sayısını artırıyor; ancak verimlilik düşük olduğunda ekonomi, diğer ülkelerin daha az kişiyle ürettiği miktarda çıktı için daha fazla emeğe ihtiyaç duyuyor.
Bu nedenle bazı uzmanlar Japonya'daki iş gücü açığını kısmen verimlilik sorunu olarak tanımlıyor. Bu görüşe göre Japonya, ABD'nin verimlilik seviyesine ulaşırsa çok daha az çalışanla faaliyet gösterebilir. Çalışan başına üretimin artırılması, işletmelerin kısıtlı personelle hizmetlerini sürdürme baskısını hafifletir.
Japonya Verimlilik Merkezi, nüfus küçülürken ve iş gücü açığı daha yakıcı hale gelirken teknik yeniliklerden daha iyi sonuç alınması ve çalışanların becerilerinin geliştirilmesi çağrısında bulundu. Şirketler açısından pratik görev, yeni teknolojinin iş yükünü azaltmasını veya daha fazla değer yaratmasını sağlarken çalışanlara bu teknolojiyi kullanacak becerileri kazandırmak.
Japonya'nın G7 Ülkeleriyle Karşılaştırması
İş gücü verimliliğinde G7'nin lideri ABD. Çalışan verimliliğinin yüksek olması, yeniliğe güçlü yatırımlar ve yeni şirketleri ve işler arasındaki geçişi destekleyen iş ortamı, ülkenin ekonomik büyümesine katkıda bulundu.
Yıllık bir ABD verimlilik karşılaştırması, ortalama bir Amerikalı çalışanın ürettiği mal ve hizmetlerin değerini 171 bin dolar, Japon bir çalışanın ürettiklerini ise 96 bin dolar olarak hesaplıyor. Bu rakamlar çalışan başına yıllık üretimi gösterirken OECD verileri saat başına üretimi ölçüyor.
ABD şirketleri güncel makinelerden, gelişmiş yazılımlardan, iş gücü hareketliliğinden ve girişimcilikten yararlanıyor. Bu koşullar Amerikan teknoloji sektörünün küresel bir lidere dönüşmesine katkıda bulunurken Japonya'nın BT sektörü geride kalmamakta zorlandı.
Almanya ve İngiltere'de de BT iş gücü verimliliği arttı, ancak artış ABD'dekinden daha yavaştı. 2019-2023 döneminde Almanya'nın BT sektöründeki katma değer yüzde 12 artarken bu oran ABD'de yüzde 39, Japonya'da yüzde 5 oldu.
İrlanda'nın OECD verimlilik sıralamasının zirvesindeki konumu, elverişli vergi politikaları ve yeniliğe odaklanması sayesinde BT şirketlerini çekme başarısına bağlanıyor. Saatlik 154,90 dolarlık verimliliği, Japonya ile OECD'nin en üst sırasındaki ekonomi arasındaki farkın boyutunu gösteriyor.
Düşük Verimlilik Ücretler ve Yaşam Standartları İçin Ne Anlama Geliyor?
Japonya'daki zayıf verimlilik, ekonomik büyümeyi ve ülkenin uluslararası rekabet gücünü sınırlıyor. Diğer gelişmiş ekonomilerle aradaki farkın açılması, verimli sistemlerin ve yeni ürünlere yatırımın büyük fark yaratabildiği teknoloji ve hizmet alanlarında işletmeler üzerindeki baskıyı artırıyor.
Çalışanlar bu sorunu ücretlerinde hissediyor. Verimliliğin durgun seyretmesi, ücretlerin de durgun kalmasıyla bağlantılı; çünkü çok az ek değer yaratan işletmelerin sürdürülebilir ücret artışlarını finanse etmek için hareket alanı daralıyor. Japonya aşırı uzun çalışma saatlerini azalttı ancak ücret artışları diğer G7 ülkelerinin gerisinde kaldı.
Ücretlerin yavaş artması, yaşam standartlarının gerilemesine ve ekonomik güvensizlik hissinin yaygınlaşmasına katkıda bulundu. Dolayısıyla verimliliği artırmak, şirket performansının yanı sıra çalışanların ne kadar kazanabileceği ve ekonominin ne ölçüde refah sağlayabileceğiyle de ilgili.
Japonya'nın uzun süreli ekonomik durgunluğu, "Arjantinleşme" endişelerini de gündeme getirdi. Bu terim, nitelikli insanların, değerli malların ve paranın daha iyi fırsatlar aramak için yurt dışına yönelmesini anlatıyor. Yurt dışında kalıcı olarak yaşayan Japonların sayısı artarken Japon şirketleri de daha yüksek getiri arayışıyla yurt dışında daha fazla yatırım yapıyor.
Nüfusun yaşlanması ve düşük doğum oranı da baskıyı artırıyor. Verimlilik güçlenmezse Japonya ekonomik canlılığı korumakta, sosyal güvenlik sistemini desteklemekte ve gelecek nesiller için yüksek yaşam kalitesini sürdürmekte zorlanabilir.
Şirketlerden ve Politika Yapıcılardan Hangi Değişiklikler İsteniyor?
Düşüşü tersine çevirmeye yönelik öneriler teknoloji, yatırım ve istihdam alanlarındaki değişiklikleri bir araya getiriyor. Özelleştirilmiş eski sistemlerden standart bulut hizmetlerine geçiş, bakım yükünü azaltıp BT şirketlerinin daha fazla müşteriye verimli biçimde hizmet vermesine yardımcı olabilir.
Eğitim, beceri geliştirme ve ücret artışları da önerilen çözümün merkezinde yer alıyor. Çalışanlara farklı biçimde çalışmaları için gereken becerileri ve desteği sağlamak, şirketlerin yazılıma yaptıkları harcamaları daha iyi sonuçlara dönüştürmesine yardımcı olabilir. Araştırma, yazılım ve fikrî mülkiyete daha fazla yatırım yapılması, işletmelerin yarattığı değeri artırmayı amaçlıyor.
İstihdam uygulamalarında yapılacak değişiklikler, insanların işler arasında ve düzenli istihdam ile düzenli olmayan istihdam biçimleri arasında geçişini kolaylaştırabilir. Amaç, becerileri ihtiyaç duyulan işlerle buluştururken düzenli istihdam dışındaki pek çok çalışanın karşılaştığı sınırlı eğitim fırsatlarını da ele almak.
Metin ve bilgisayar kodu gibi içerikler üretebilen üretken yapay zekâ, verimliliği artırmanın bir başka olası yolunu sunuyor. NTT Group, yapay zekâyla kişi başına iş verimliliğini yüzde 20 artırmayı hedefleyen Japon BT şirketleri arasında yer alıyor. Bu oran bir hedef; hedefe ne zaman ulaşılacağı açıklanmadı.
Önerilen önlemlerin ortak amacı pratik: İşletmelerin personel sayısını aynı hızda artırmadan daha fazla değer yaratmasını sağlamak. Japonya'nın 2019-2023 dönemindeki deneyimi, bu görevde hem teknolojinin hem de işin örgütlenme biçiminin neden önemli olduğunu gösteriyor.
Verimlilik Sıralamasının Ötesinde Refah
Bazı uzmanlar, Japonya'nın GSYH ve verimliliğin ötesindeki refahı da dikkate alması gerektiğini savunuyor. Önerdikleri yaklaşım, ekonomik çıktının yanı sıra yaşam kalitesini, sosyal altyapıyı ve çevresel sürdürülebilirliği de kapsıyor.
Dasgupta İncelemesi'nde ortaya konan sermaye yaklaşımına göre refah, çeşitli varlık türlerine bağlı. Bunlar arasında özel sermaye, sosyal altyapı, doğal sermaye ve beşerî sermaye bulunuyor. Basitçe ifade etmek gerekirse işletmeleri ve ekipmanları, toplumların dayandığı sistemleri, doğal çevreyi ve insanların bilgi ve yeteneklerini birlikte değerlendirmek anlamına geliyor.
Japonya'da verimliliğin ve GSYH'nin uzun süredir durgun seyretmesi ciddi ekonomik kaygılar yaratıyor. Daha geniş bir refah anlayışı, yatırımların günlük yaşamı iyileştirip iyileştirmediğini ve gelecek nesillerin ihtiyaç duyacağı kaynakları koruyup korumadığını da sorgular. Böylece daha verimli çalışma tartışmasını daha zengin bir yaşam deneyimi hedefiyle ilişkilendirir.
Öne Çıkanlar
- Japonya'da BT iş gücü verimliliği 2019-2023 döneminde yüzde 13 düştü. Bu, G7'deki en büyük ve çift haneye ulaşan tek gerileme oldu.
- BT iş gücü yüzde 20 artarak 2,35 milyona ulaşırken katma değer yalnızca yüzde 5 arttı.
- Japonya, 2023'te saatlik verimlilikte 56,80 dolarla 38 OECD ülkesi arasında 29. sırada, G7'de ise son sırada yer aldı.
- Özelleştirilmiş sistemler, dijitalleşmenin yavaş ilerlemesi, kısıtlayıcı istihdam uygulamaları ve becerilere sınırlı yatırım düşük verimliliğe katkıda bulunuyor.
- Düşük verimlilik ekonomik büyüme, ücretler, rekabet gücü ve yaşlanan nüfusun desteklenmesi üzerinde baskı yaratıyor.
- Önerilen çözümler arasında standart bulut hizmetleri, eğitim, ücret artışları, istihdam reformu ile yazılım, araştırma ve yapay zekâ yatırımları bulunuyor.
- NTT Group, yapay zekâ yoluyla kişi başına iş verimliliğini yüzde 20 artırmayı hedefliyor.
- Daha geniş kapsamlı tartışmada, verimlilik artışlarının yaşam kalitesini, sosyal altyapıyı ve çevresel sürdürülebilirliği nasıl destekleyebileceği ele alınıyor.






