Tayland’da Kadın Mahkûmlar Tahliye Sonrası Hayata Hazırlanmak İçin Sanal Gerçekliğe Yöneliyor

9 dakikalık okuma
Virtual reality brings prisoners and their families closer together

Bir Öğrenci Projesi Cezaevi Yaşamını Dış Dünyayla Buluşturuyor

Bangkok’taki Lat Yao Kadın Cezaevi’nde Haziran 2024’te başlatılan bir sanal gerçeklik projesi, cezaevindeki kadınların tahliye sonrası gündelik yaşama hazırlanmalarına yardımcı oluyor. Pennsylvania’daki Mercersburg Academy’de son sınıfta okuyan 17 yaşındaki Kuntee "Get" Poolvoraluk’un öncülük ettiği girişim, akıllı telefonlarla çalışan uygun fiyatlı başlıklar aracılığıyla mesleki eğitimi, ruh sağlığı desteğini ve pratik rehberliği bir araya getiriyor.

İçindekiler
  1. Bir Öğrenci Projesi Cezaevi Yaşamını Dış Dünyayla Buluşturuyor
  2. Anneler Projenin Neden Merkezinde?
  3. Kadınlar Sanal Gerçeklikte Neleri Deneyebiliyor?
  4. Projeyi Cezaevinde Uygulamak
  5. Bangkok Kuralları Rehabilitasyonu Nasıl Şekillendiriyor?
  6. Kaliforniya’daki Programlar Neler Gösteriyor?
  7. Dijital Rehabilitasyon Sorumluluk Getiriyor
  8. Başarı Nasıl Değerlendirilecek?
  9. Finansman ve Kabul, Yaygınlaşmayı Belirleyecek
  10. Öne Çıkanlar

Get programı, diğer öğrenciler Punn Sutivong ve Kunpol Poolvoraluk’la birlikte geliştirdi. Amaçları, kadınların yararlı beceriler edinmelerine ve ailelerine, topluluklarına dönmeye duygusal açıdan hazırlanmalarına yardımcı olurken eski mahkûmların yeniden cezaevine girmesine yol açabilecek sorunları ele almak.

Proje, Tayland’a özgü bir soruna yanıt veriyor. Tayland Adalet Enstitüsü’ne göre ülke, kadınların hapsedilme oranında dünyada ilk sırada, cezaevindeki kadınların toplam sayısında ise ABD, Çin ve Rusya’nın ardından dördüncü sırada yer alıyor. Cezaevindeki kadınların çoğu düşük düzeyli uyuşturucu suçlarından hüküm giyiyor ve yüzde 82’si anne.

Bu kadınlar için eve dönmek, cezaevi kapısından çıkmaktan çok daha fazlasını gerektirebiliyor. İş bulma, aile ilişkileri, toplu taşıma ve toplum tarafından kabul görme, hayatlarını yeniden kurup kuramayacaklarını etkiliyor. Tahliye edilen mahkûmların üçte birinden fazlası, çoğu zaman sınırlı iş olanakları ve kabul görme güçlüğü nedeniyle iki yıl içinde yeniden cezaevine dönüyor.

5 Temmuz 2025 itibarıyla Tayland’daki proje henüz başlangıç aşamasında. Katılımcılardan ve cezaevi personelinden gelen geri bildirimler umut verici. Projenin uzun vadeli hedefi ise beceri eksikliğini, toplumsal yalıtılmışlığı ve duygusal travmayı ele alarak yeniden suç işlemeyi azaltmak.

Anneler Projenin Neden Merkezinde?

Tayland’daki cezaevi nüfusu, cezaevi sisteminin yanı sıra aileler üzerinde de ciddi baskı oluşturuyor. Cezaevindeki kadın mahkûmların yüzde 82’si anne ve bu kadınlar hapsedilmeden önce çocuklarının ya da yaşlı ebeveynlerinin başlıca bakımını üstleniyordu. Yoklukları, yakınlarını bakım ve geçim sorumluluklarıyla baş başa bırakabiliyor.

Kadınlar döndüklerinde kendileri de zorluklarla karşılaşıyor. Ekonomik sıkıntıların yanı sıra, cezaevinde bulunmuş olmalarına bağlanan kalıcı olumsuz yargılarla, yani damgalanmayla yüzleşebiliyorlar. Yokluklarında zorluk yaşamış aileleriyle yeniden bir araya gelmek, rahatlamanın yanı sıra duygusal güçlükler de doğurabiliyor.

Reklam

Get’in ilgisi, bir annenin hapsedilmesinin çocuk açısından ne anlama geleceğini düşünmesiyle başladı. Harekete geçme kararının ardındaki kişisel duyguyu anlatan öğrenci şöyle dedi:

Annem olmadan büyümeyi hayal edemedim.

Kadınların hapsedilmesi ve yeniden cezaevine dönenlerin sayısı hakkında bilgi edinmesi, onu cezaevi yaşamıyla dış dünyayı buluşturmanın bir yolu olarak sanal gerçekliğe yöneltti. Projesi, eve dönüşün hem pratik hem de duygusal yönleri olduğunu yansıtacak biçimde hazırlığı ve duygusal desteği bir araya getiriyor.

Kadınlar Sanal Gerçeklikte Neleri Deneyebiliyor?

Genellikle VR kısaltmasıyla anılan sanal gerçeklik, kişinin bir başlık aracılığıyla deneyimlediği sürükleyici bir dijital ortam oluşturuyor. Bu projede teknoloji, uygun fiyatlı başlıkların içindeki akıllı telefonlarla sağlanıyor; böylece sistem, kaynakları kısıtlı cezaevleri için daha erişilebilir hâle geliyor.

Program, kadınların tahliye sonrasında karşılaşabilecekleri durumları kontrollü bir ortamda deneyimlemelerine olanak tanıyor. Toplu taşımayı kullanmak, iş görüşmesine katılmak ve gündelik işleri halletmek bunlara örnek. Bu durumları önceden deneyimlemek, kadınların cezaevi dışındaki karar ve iletişim süreçlerine hazırlanmalarına yardımcı olabiliyor.

Get ve çalışma arkadaşları, Bangkok’un sürekli değişen toplu taşıma sistemiyle ilgili yardım da dahil olmak üzere dijital rehberler ve eğitim içerikleri hazırladı. Şehre dönmeye hazırlanan biri için kentte nasıl yol alınacağını bilmek, bağımsızlığı yeniden kazanmanın pratik bir parçası. Bu kaynaklarla tahliyeye eşlik edebilecek kaygı ve kafa karışıklığının azaltılması hedefleniyor.

Duygusal hazırlık da yaklaşımın bir parçası. Proje, kadınların aileleriyle yeniden bağ kurma ve toplumsal damgalanmayla yüzleşme konusundaki kaygılarını aşmalarına yardımcı olmayı amaçlıyor. Mesleki eğitim başvurabilecekleri beceriler kazandırırken ruh sağlığı desteği, bu geçişi zorlaştırabilecek duygulara odaklanıyor.

Projenin geliştirilmesi, kadınların rehabilitasyonunu iyileştirmeye yönelik daha uzun soluklu bir çalışmanın parçası:

  • Tayland, pilot uygulama öncesinde kadınların ihtiyaçlarına yanıt veren bir cezaevi yönetimi çerçevesi olarak Birleşmiş Milletler Bangkok Kuralları’nı benimsedi.
  • Get ve diğer öğrenciler, Haziran 2024’te Bangkok’taki Lat Yao Kadın Cezaevi’nde VR pilot uygulamasını başlattı.
  • 5 Temmuz 2025’e gelindiğinde ilk geri bildirimler umut vericiydi; proje, yeniden suç işlemeyi azaltmaya yönelik uzun vadeli hedefi için çalışmalarını sürdürüyordu.
Reklam

Projeyi Cezaevinde Uygulamak

Cezaevi güvenlik kuralları, kısıtlı bütçe ve personel eğitimi ihtiyacı, bir teknoloji projesinin önünde çeşitli zorluklar oluşturuyor. Ekipman ve etkinliklerin cezaevi ortamına uygun olması, programı yürüten kişilerin de sistemi etkili biçimde kullanabilmesi gerekiyor.

Get’in ekibi bu pratik sorunlara işbirliği ve mesleki becerilerle bağlantılı bir finansman fikri üzerinden yaklaştı. Punn Sutivong, cezaevindeki kadınların üretip satabileceği çantaların çizimlerini hazırladı. Bu çalışma projeye gelir sağlarken katılımcılara tahliye sonrasında da kullanabilecekleri üretim deneyimi kazandırdı.

Çanta girişimi, rehabilitasyonun iki yönünü bir araya getiriyor: programın devamlılığını sağlamak ve kadınların yararlı beceriler geliştirmesine yardımcı olmak. Girişimin odağında yalnızca hayırseverliğe bel bağlamak değil, katılımcıların kendi başlarına bir şeyler yapabilmelerini sağlamak var.

Bazı kadınlar, Bangkok’un Çin Mahallesi’nde yürümek gibi, kendilerini anımsadıkları yerlere yeniden bağlayacak sanal deneyimler istediklerini belirtti. Bu talepler, teknolojinin cazibesinin resmî derslerin ötesine geçtiğini gösteriyor. Tanıdık çevreler, cezaevindeki kadınlara bağ kurma ve umut duygusu verebiliyor.

Katılımcılar daha fazla özgüven, pratik beceriler ve geleceğe dair umut kazandıklarını bildirdi. Cezaevi personelinden de olumlu geri bildirimler geldi. Proje, bu kişisel tepkileri tahliye hazırlığını daha yararlı ve erişilebilir hâle getirme hedefiyle birleştiriyor.

Bangkok Kuralları Rehabilitasyonu Nasıl Şekillendiriyor?

Dünya genelindeki mahkûmların yüzde 7’sinden biraz azını kadınlar oluşturuyor, ancak cezaevi sistemlerinde onların ihtiyaçları sınırlı ölçüde dikkate alınabiliyor. Penal Reform International, kadınların karşılaştığı engeller arasında travma geçmişini, bakım sorumluluklarını ve eğitim ya da mesleki eğitime kısıtlı erişimi sıralıyor.

Tayland, yaygın adıyla Bangkok Kuralları olarak bilinen Birleşmiş Milletler Kadın Mahpuslara Muamele ve Kadın Suçlular İçin Hapis Dışı Tedbirlere İlişkin Kuralları kabul etti. Bu kurallar; aile bağları, ruh sağlığı desteği ve beceri geliştirme fırsatları da dahil olmak üzere kadınların koşullarına yanıt veren bir çerçeve sunuyor.

Cinsiyete duyarlı rehabilitasyon, desteğin bu ihtiyaçlar doğrultusunda tasarlanması anlamına geliyor. Eve dönmeye hazırlanan bir annenin, aile ilişkilerini yeniden kurması ve duygusal sıkıntılarıyla baş etmesinin yanı sıra bir iş becerisi öğrenmesi de gerekebilir. Tayland’daki VR projesi, bu pratik ve duygusal kaygıları aynı programda buluşturuyor.

Reklam

Girişim; kadınların ilgi ve ihtiyaçlarına göre hazırlanan mesleki eğitim, ruh sağlığı kaynakları, duygusal destek ve aileyle yeniden birleşmeye ve topluma yeniden katılmaya yönelik hazırlık çalışmalarıyla Bangkok Kuralları’yla örtüşüyor. Daha geniş kapsamlı hedefi, kadınların aile ve toplum yaşamına yeniden katılmalarına yardımcı olmak.

Tayland Adalet Enstitüsü İcra Direktörü Prof. Dr. Kittipong Kittayarak, eski mahkûmları kabullenmede toplumun oynayabileceği rolü şöyle anlattı:

Toplumumuzun [eski mahkûmlara] verebileceği en iyi şey, bir ailenin üyesi olma ve silinmez bir damga taşımadan hayatlarını sürdürmek üzere topluma yeniden kabul edilme fırsatıdır.

Kaliforniya’daki Programlar Neler Gösteriyor?

Kaliforniya’da kâr amacı gütmeyen Creative Acts, kadın cezaevlerinde ve tecrit birimlerinde VR programları başlattı. Katılımcılar gündelik yaşamdan ve seyahatten sahneler deneyimliyor, ardından ortaya çıkan duyguları sanat terapisiyle işliyor.

Bu birleşim, sanal deneyime ikinci bir aşama kazandırıyor. Katılımcılar önce başlık aracılığıyla bir sahneyle karşılaşıyor, ardından yaratıcı etkinliklerle tepkileri üzerinde çalışıyor. Mahkûmların anlattığı değişimler arasında duygusal farkındalık ve geleceğe yönelik umut da bulunuyor.

Cezaevleri, bu programlara katılanlar arasında disiplin ihlallerinde yüzde 96 azalma olduğunu bildirdi. Disiplin ihlalleri, cezaevi kurallarının çiğnenmesi anlamına geliyor. Bu oran cezaevinde bulunulan sıradaki davranışlarla ilgili; Tayland’daki projenin uzun vadeli hedefi ise kadınların tahliye sonrasında yeniden cezaevine dönüp dönmediği.

Creative Acts’in kurucusu Sabra Williams, sanal deneyimle ardından yapılan sanat etkinliğinin nasıl birlikte işlediğini şöyle anlattı:

VR, tetikleyicileri, travmayı ve duyguları harekete geçiriyor; ardından sanat bunları dönüştürüyor.

VR destekli rehabilitasyonu savunanlar, yaklaşımın yararları arasında ruh sağlığının iyileşmesini, yeniden suç işlemenin azalmasını ve cezaevi dışındaki yaşama daha hazır olmayı sayıyor. Kaliforniya’daki deneyim, sürükleyici sahneler zor anıları ya da duyguları gün yüzüne çıkardığında duygusal desteğin neden önemli olduğunu da gösteriyor.

Dijital Rehabilitasyon Sorumluluk Getiriyor

Birleşmiş Milletler Bölgelerarası Suç ve Adalet Araştırmaları Enstitüsü (UNICRI), Japonya Hükümeti’yle birlikte dijital rehabilitasyon üzerine çalışıyor. Dijital Rehabilitasyon Projesi, dünya genelinde rehabilitasyon sonuçlarını iyileştirmek amacıyla değerlendirilen araçlar arasında VR’ı da içeriyor.

Proje, insan haklarına saygı gösteren, etik biçimde kullanılan ve kadınlar ile engelliler de dahil olmak üzere kırılgan grupların erişebileceği teknolojiler geliştirilmesini öngörüyor. Personel eğitimi, etik kurallar ve sürekli değerlendirme bu yaklaşımın temel unsurları arasında.

Reklam

Cezaevlerinde güvenlik ve veri gizliliğinin dikkatle yönetilmesi gerekiyor. Teknoloji, kişiler hakkında bilgi toplayabiliyor ya da gözetim ve kontrolü artıracak biçimlerde kullanılabiliyor. Dijital rehabilitasyonu eleştirenler bu risklere dikkat çekiyor ve dijital programların daha kapsamlı ceza adaleti reformlarının yerini tutamayacağını savunuyor.

Tayland’daki girişimde sorumlu kullanım; rehabilitasyonu çalışmaların merkezinde tutarken güvenlik kaygılarını ve olası kötüye kullanımı yönetmeyi gerektiriyor. Kimlerin katılabileceğine ve personelin onlara nasıl destek vereceğine karar verirken de aynı özen gösterilmeli.

Erişilebilirlik, girişimin küçük bir grubun ötesine ulaşıp ulaşamayacağını da etkiliyor. Uygun fiyatlı akıllı telefon ve başlıkların kullanılması, Tayland’daki yaklaşımın bütçesi kısıtlı cezaevlerinde değerlendirilmesini kolaylaştırıyor; ancak eğitim ve destek, uygulamanın hâlâ gerekli unsurları.

Başarı Nasıl Değerlendirilecek?

Get’in projesi nihayetinde, tahliye sonrasında yeniden suç işleme anlamına gelen mükerrer suçluluk oranını kalıcı biçimde düşürmeyi amaçlıyor. Sonuçları anlayabilmek için katılımcıların birkaç yıl boyunca izlenmesi gerekecek. 5 Temmuz 2025 itibarıyla bu tür sonuçlar ya da bir değerlendirme takvimi açıklanmamıştı.

Daha uzun vadeli değerlendirmede, kadınların cezaevinden ayrıldıktan sonra programın ele almayı hedeflediği baskılarla karşılaştıklarında neler yaşadıkları izlenmeli. İşsizlik, toplumsal yalıtılmışlık ve duygusal travma, topluma dönüşü zorlaştırabiliyor.

Özgüven ve pratik hazırlık, bu geçişle doğrudan ilgili oldukları için değerli ilk kazanımlar. Bir kadının kentte yolunu bulması, iş araması ve yakınlarıyla yeniden bağ kurması gerekebilir. Projedeki eğitimlerin ve duygusal desteğin bu işleri daha az göz korkutucu hâle getirmesi amaçlanıyor.

Cezaevine dönüşlerin kalıcı biçimde azalması, girişimi benzer zorluklarla karşılaşan diğer ülkeler için bir modele dönüştürebilir. Projenin henüz erken aşamada olması, programı sürdürme ve katılımcıları izleme çalışmalarını kalıcı değerini anlamak açısından önemli kılıyor.

Finansman ve Kabul, Yaygınlaşmayı Belirleyecek

VR destekli pek çok rehabilitasyon programı bağışlara ya da dış finansmana dayanıyor; bu da çalışmaların devamlılığını kaygı konusu hâline getiriyor. Bu tür girişimlerin sürdürülmesi ve yaygınlaştırılmasında kamu kurumlarını, sivil toplum kuruluşlarını ve özel şirketleri kapsayan işbirlikleri önemli olacak.

Tayland ekibinin çanta üretimi fikri, finansmanla yararlı çalışmayı bir araya getirmenin bir yolunu sunuyor. Daha geniş çaplı bir uygulama, ekipmanın erişilebilir kalmasına, personelin eğitilmesine ve katılımcıların deneyimlerden yapıcı biçimde yararlanmasını sağlayan desteğin sürmesine de bağlı.

Reklam

Get ve çalışma arkadaşları, VR desteğini Tayland sınırlarındaki göçmenler de dahil olmak üzere diğer kırılgan gruplara yaymayı umuyor. Ayrıca teknolojinin ondan yararlanabilecek herkese sunulmasını istiyorlar. Get, teknolojinin olanaklarına ilişkin görüşünü şöyle anlattı:

Sanal gerçeklik, fiziksel kısıtlamalardan sıyrılmanıza ve yeni bir gerçeklik yaratmanıza imkân veriyor.

Cezaevinden ayrılan kadınlar için başlığın dışında kalan fırsatlar da vazgeçilmez. İstihdam, destekleyici aileler ve eski mahkûmları kabul etmeye hazır topluluklar, hazırlıkların istikrarlı bir yaşama dönüşüp dönüşmeyeceğini etkiliyor. Girişim teknoloji, beceri ve duygusal desteği bir araya getiriyor; kalıcı biçimde topluma yeniden katılım ise cezaevi duvarlarının ötesindeki işbirliğine bağlı.

Öne Çıkanlar

  • VR pilot uygulaması, Kuntee "Get" Poolvoraluk’un Punn Sutivong ve Kunpol Poolvoraluk’la öncülüğünde Haziran 2024’te Bangkok’taki Lat Yao Kadın Cezaevi’nde başladı.
  • Tayland Adalet Enstitüsü’ne göre Tayland, kadınların hapsedilme oranında dünyada ilk sırada; kadın mahkûmların yüzde 82’si anne.
  • Program, tahliyeye yönelik mesleki öğrenme, pratik rehberlik ve duygusal hazırlık için akıllı telefonlarla çalışan uygun fiyatlı başlıklar kullanıyor.
  • Punn’ın geliştirdiği çanta tasarımları, katılımcılara üretim deneyimi kazandırırken projeye kaynak sağlıyor.
  • Bangkok Kuralları, kadınların aile bağlarını, ruh sağlığını ve beceri gelişimini rehabilitasyonun parçası olarak ele alıyor.
  • Kaliforniya’daki cezaevleri, VR’ı sanat terapisiyle birleştiren Creative Acts programlarına katılanlar arasında disiplin ihlallerinde yüzde 96 azalma bildiriyor.
  • Tayland’daki projeden ilk geri bildirimler umut verici; tahliye sonrası sonuçları değerlendirmek için katılımcıların birkaç yıl izlenmesi gerekiyor.
  • Kalıcı finansman, mahremiyet güvenceleri, eğitimli personel, istihdam ve toplumsal kabul, programın uzun vadeli katkısını belirleyecek.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir