Vietnam'da Obezitenin Hızla Artması, Sağlık Hizmetlerini Kilo Vermenin Ötesine Taşıyor

11 dakikalık okuma
50% of Children in Saigon Are Obese: Nutrition Experts - Saigoneer

Çocukluk Çağı Kilo Verileri Vietnam'ın Karşı Karşıya Olduğu Zorluğun Boyutunu Gösteriyor

Ulusal Beslenme Enstitüsü'ne göre, Vietnam'da 5-19 yaş arası çocuklarda fazla kilo ve obezite oranı 2010'da yüzde 8,5'ten 2020'de yüzde 19'a yükseldi. 10,5 yüzde puanlık bu artış, oranın on yılda iki kattan fazla yükseldiği anlamına geliyor. Bu durum çocuklarda kronik hastalık riskini artırırken ülkenin sağlık hizmetlerine yönelik talebi de büyütüyor.

İçindekiler
  1. Çocukluk Çağı Kilo Verileri Vietnam'ın Karşı Karşıya Olduğu Zorluğun Boyutunu Gösteriyor
  2. Değişen Beslenme Alışkanlıkları ve Günlük Rutinler Kilo Alımını Tetikliyor
  3. Yetersiz Beslenme ve Obezite Bir Arada Görülüyor
  4. Sağlık Riskleri Vücut Ağırlığının Çok Ötesine Uzanan Sonuçlar Doğuruyor
  5. Ulusal Araştırma Obezite Bakımındaki Eksiklikleri Ortaya Koyuyor
  6. Doktorlar Kilo Vermenin Ötesine Geçen Bir Bakım Çağrısı Yapıyor
  7. Dijital Platform İnsanları Bakım Hizmetlerine Bağlıyor
  8. Toplum Temelli Beslenme Programları Her İki İhtiyaca da Yanıt Veriyor
  9. İlaçlar Daha Fazla Seçenek Sunuyor, Ancak Erişim Sınırlı
  10. Güneydoğu Asya Benzer Baskılarla Karşı Karşıya
  11. Tüketici Harcamaları Değişimi ve Eşitsiz Erişimi Yansıtıyor
  12. Öne Çıkan Noktalar

108 Merkez Askerî Hastanesi Sindirim Cerrahisi Bölümü Direktörü Doç. Dr. Nguyen Anh Tuan, fazla kilo ve obezitede yüzde 38'lik artışa dikkat çekerek Vietnam'ın obezite yaygınlığının en hızlı arttığı Güneydoğu Asya ülkeleri arasında yer aldığını söyledi. Bu oranın kapsadığı dönem belirtilmedi. Veriler birlikte değerlendirildiğinde, görünüşün ya da tartıdaki sayının ötesine geçen büyüyen bir sağlık sorunu ortaya çıkıyor.

Kentsel bölgeler özellikle baskı altında. 5-19 yaş arası çocuklarda fazla kilo ve obezite oranı kentsel bölgelerde yüzde 26,8, kırsal bölgelerde yüzde 18,3 olarak veriliyor; aradaki fark 8,5 yüzde puan. Ho Chi Minh City'deki kentli gençlere ilişkin veriler yüzde 50'yi aşarken Hanoi için bu oran yüzde 41'in üzerinde.

Obezite, dünya genelinde kronik ve ilerleyici bir hastalık olarak kabul ediliyor ve Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından küresel salgın olarak sınıflandırılıyor. Kronik olması, sürekli bakım gerektirdiği; ilerleyici olması ise zaman içinde kötüleşebileceği anlamına geliyor. Vietnam'ın bu soruna yanıtı; sağlıksız kilo alımını önlemeyi, obeziteyle yaşayan kişilere destek olmayı ve sağlık hizmetlerini uzun süreli tedavi gerektiren hastalıkların artışına hazırlamayı kapsıyor.

Değişen Beslenme Alışkanlıkları ve Günlük Rutinler Kilo Alımını Tetikliyor

Ekonomik büyüme, genişleyen kentler ve değişen yaşam tarzları Vietnam'da obezite oranlarının yükselmesine katkıda bulunuyor. Gelirler arttıkça daha fazla kişi yüksek kalorili fast food tüketiyor, oturarak daha fazla zaman geçiriyor ve daha az fiziksel aktivite yapıyor.

Reklam

Çocuklar ve ergenler işlenmiş gıdalara ve şekerli içeceklere özellikle fazla maruz kalıyor. Şehirlerde yüksek kalorili yiyeceklere kolayca ulaşılabilirken fiziksel aktivite olanakları sınırlı olabiliyor. Bu koşullar, sağlıklı tercihleri günlük rutinin parçası hâline getirmeyi zorlaştırıyor.

2023'te yayımlanan bir meta-analizde, Vietnam'da okul çağındaki çocuklar arasında obezite oranı yüzde 13,08 olarak bulundu. Meta-analiz, daha geniş bir eğilimi incelemek amacıyla birden fazla araştırmanın sonuçlarını bir araya getiriyor. Araştırmada bu oran erkek çocuklarda yüzde 17,5 ile kız çocuklardaki yüzde 8,07'den yüksek çıktı.

Aynı analizde annenin eğitim düzeyinin düşük olması önemli bir risk faktörü olarak belirlendi. Bulgular, çocukların beslenme alışkanlıklarının ve fiziksel aktivite düzeylerinin şekillenmesinde aile koşullarının ve ebeveynlerin bilgisinin rolüne işaret ediyor. Dolayısıyla çözüm, çocuklardan bireysel davranışlarını değiştirmelerini istemenin ötesine geçiyor.

Yetersiz Beslenme ve Obezite Bir Arada Görülüyor

Vietnam'da yetersiz beslenmenin çifte yükü de yaşanıyor: Bazı çocuklar büyüme geriliği ve yetersiz beslenmeyle mücadele ederken bazıları fazla kilolu hâle geliyor ya da obezite geliştiriyor. Aynı ülkede veya toplulukta görülmelerine bakılmaksızın her iki sorunun da ele alınması gerekiyor.

Hızlı kentleşme bu ikili durumu özellikle kent merkezlerinde görünür hâle getirdi. Yüksek kalorili gıdalara kolay erişim; yetersiz beslenme ve fiziksel aktivite için alanın ya da zamanın kısıtlı olmasıyla bir arada görülebiliyor. Yeterli gıdaya sahip olmakla besleyici bir diyet uygulamak birbiriyle ilişkili ihtiyaçlar olsa da hem gıdanın niteliğine hem de erişilebilirliğine dikkat edilmesi gerekiyor.

Bu nedenle çocuk beslenmesine yönelik programların birbiriyle bağlantılı iki görevi var: Çocukların yeterli ve besleyici gıdaya erişmesini sağlamak ve aşırı kilo alımını teşvik eden koşulları azaltmak. Vietnam'daki toplum temelli beslenme girişimleri her iki ihtiyacı da gözeterek geliştiriliyor.

Sağlık Riskleri Vücut Ağırlığının Çok Ötesine Uzanan Sonuçlar Doğuruyor

DSÖ, obeziteyi tip 2 diyabet, kalp hastalığı, inme, bazı kanserler ve kasları, kemikleri ve eklemleri etkileyen kas-iskelet sistemi rahatsızlıkları için önemli bir risk faktörü olarak tanımlıyor. Obezite ayrıca kısırlık, gebelik ve doğum sırasındaki komplikasyonlar ve uyku bozukluklarıyla da ilişkilendiriliyor.

Reklam

Vietnam'da diyabet görülme sıklığı son on yılda neredeyse iki katına çıktı; artık her 20 yetişkinden biri bu hastalıkla yaşıyor. Prediyabetli kişilerin sayısı ise bunun üç katı. Prediyabet, kan şekerinin normalin üzerinde olduğu ancak diyabet tanısı koymak için kullanılan düzeye ulaşmadığı anlamına geliyor.

Diyabetli kişilerde kalp krizi, böbrek yetmezliği ve körlük sık görülen komplikasyonlar arasında. Bu ve diğer kronik, bulaşıcı olmayan hastalıklar için sürekli bakıma ihtiyaç duyanların sayısı arttıkça Vietnam'ın sağlık sistemi de bu duruma uyum sağlama baskısıyla karşılaşıyor. Bulaşıcı olmayan hastalıklar, kişiden kişiye yayılmayan hastalıklardır.

Ruh sağlığı da bu yükün bir parçası. Obezite depresyona katkıda bulunabilir; ayrımcılık ve utanç duygusu ise kişilerin tıbbi yardım almasını veya sağlıklı aktivitelere katılmasını engelleyebilir. Bu nedenle fiziksel hastalıkları ele almanın yanı sıra damgalamayı azaltmak da tedaviyi iyileştirmenin bir parçası.

Ulusal Araştırma Obezite Bakımındaki Eksiklikleri Ortaya Koyuyor

Nisan 2025'te yayımlanan ACTION-Vietnam Araştırması, obeziteyle yaşayan 1.000 yetişkin ile 200 sağlık çalışanına anket uyguladı. Araştırmada hastaların ve sağlık çalışanlarının obeziteyi nasıl anladığı, tedaviye yönelik tutumları ve etkili bakımı engelleyen unsurlar incelendi.

Araştırma, her iki grubun da obeziteyi kronik bir hastalık olarak giderek daha fazla kabul ettiğini ortaya koydu. Buna karşın doktorların yüzde 40'ı kilo hakkında konuşmaya isteksizdi; hastaların yaklaşık yüzde 50'si ise bu konu kendilerine sorulduğunda utandığını belirtti. Bu iletişim eksiklikleri, tedaviye başlamayı ve tedaviyi sürdürmeyi zorlaştırabiliyor.

Hastaların çoğu, kilo vermenin tamamen kendi sorumlulukları olduğuna inanıyordu; ancak yalnızca küçük bir bölümü kayda değer ölçüde kilo verip bunu koruyabildi. Sağlık çalışanları obezite tedavisinde ilaçlardan çok yaşam tarzı önerilerini tercih etme eğilimindeydi ve bu tür tedavileri düzenli olarak reçete edenlerin oranı yalnızca yüzde 16,6'ydı.

ACTION-Vietnam Araştırması'nın ortak yazarlarından Tuan, sınırlı iletişimin bakımı nasıl etkilediğini şöyle anlattı:

Obezite kronik bir hastalık; bu konu yerel araştırmaların çoğunda derinlemesine ele alınmadı. Araştırmalar, doktorlarla hastalar arasında ciddi bir iletişim açığı olduğunu gösteriyor: Doktorların yüzde 40'ı kilodan söz etmeye isteksiz, hastaların ise neredeyse yüzde 50'si kendilerine bu konu sorulduğunda utanıyor. Bu durum tedavinin etkinliğini doğrudan etkiliyor.

Reklam

Doktorlar Kilo Vermenin Ötesine Geçen Bir Bakım Çağrısı Yapıyor

Uluslararası alanda tanınan obezite uzmanı Dr. Georgia Rigas, tedavinin tek başına kilo vermekten daha kapsamlı bir amacı olması gerektiğini savunuyor. Bu ilkeyi kısa bir ifadeyle şöyle açıklıyor:

Obezite yönetimi, kilo vermekten ibaret değildir.

Tıp eğitimi onlarca yıl boyunca obeziteyi önlemek yerine, hastalığın yol açtığı komplikasyonları tedavi etmeye odaklandı. Rigas daha erken tarama yapılmasını, kişinin durumunun altında yatan nedenlerin belirlenmesini ve kanıtlarla desteklenen tedavilerin kullanılmasını savunuyor. Yaklaşımı, hastalığı ve sonuçlarını ele almak için sağlık hizmetlerinin farklı disiplinlerini bir araya getiriyor.

Rigas, obezitenin yalnızca kişinin kararlılığıyla açıklanabileceği fikrini de reddediyor:

Obezite kronik ve ilerleyici bir hastalıktır; kişinin irade eksikliğinden kaynaklanmaz. Diğer kronik ve ilerleyici hastalıklarda olduğu gibi obezite yönetimi de en iyi, farklı disiplinleri bir araya getiren bütünleşik bir yaklaşımla yürütülür.

Vietnam'ın sağlık hizmetlerine yönelik yaklaşımı da bu anlayışı yansıtmaya başlıyor. Sürekli bakım; yaşam tarzı desteğini, tıbbi tedaviyi ve ilişkili sağlık sorunlarına yönelik ilgiyi bir araya getirebilir. Hastalarla sağlık çalışanları arasında daha iyi iletişim kurulması, bu seçeneklere utanç ya da suçlama olmadan erişebilmenin temelinde yer alıyor.

Dijital Platform İnsanları Bakım Hizmetlerine Bağlıyor

Vietnam Sağlık Bakanlığı, hastaneler, üniversiteler ve meslek birlikleri; diyabet ve kronik hastalık yönetimi alanındaki çalışmalarıyla tanınan Novo Nordisk gibi küresel şirketlerle birlikte obezite bakımını yeniden şekillendirmek için çalışıyor. Novo Nordisk; farkındalığı artırma, damgalamayı azaltma ve sağlık çalışanlarının kapasitesini güçlendirme çabalarını destekliyor.

Vietnam Tabipler Birliği ve Novo Nordisk Vietnam, obezite bilgilendirme platformunu geliştirdi. İnternet sitesi obeziteyi kronik bir hastalık olarak açıklıyor, vücut kitle indeksi (VKİ) hesaplayıcıları gibi dijital araçlar sunuyor ve kişileri obezite yönetiminde uzmanlaşmış sağlık kuruluşlarıyla buluşturuyor.

Reklam

VKİ, kişinin kilosunu boyuyla ilişkilendiren bir ölçüttür. Platform, hesaplayıcıların yanı sıra obeziteyle yaşayan kişileri yardım aramaya ve sürdürebilecekleri değişiklikler yapmaya teşvik etmeyi amaçlayan başarı hikâyeleri ve pratik öneriler de paylaşıyor.

Vietnam Tabipler Birliği Başkanı Doç. Dr. Nguyen Thi Xuyen, güvenilir bilgiye ve tedaviye erişimin neden önemli olduğunu şöyle açıkladı:

Obezite; tip 2 diyabet, kalp hastalığı, kemik sağlığı sorunları, üreme sorunları ve bazı kanserlerin görülme riskini artıran karmaşık, kronik bir hastalıktır. Bu tür güvenilir internet siteleri, fazla kilolu ve obez kişilerle iletişim kurmak ve onları tedavi için sağlık kuruluşlarına yönlendirmek açısından iyi bir kanal sunuyor.

Toplum Temelli Beslenme Programları Her İki İhtiyaca da Yanıt Veriyor

Vietnam, özellikle çocuklarda sağlıklı beslenmeyi ve fiziksel aktiviteyi teşvik eden toplum temelli programlara yatırım yapıyor. Bu çabalar, önleme çalışmalarını sağlık kuruluşlarındaki randevuların ötesine taşıyarak ailelerin gıdaya eriştiği ve günlük alışkanlıklarını oluşturduğu yerlere ulaştırıyor.

Ulusal Beslenme Enstitüsü ve World Vision International ortaklığında başlatılan ENOUGH Beslenme Girişimi, her çocuğun yeterli ve besleyici gıdaya erişmesini sağlamayı amaçlıyor. Girişim hem yetersiz beslenmeyi hem de obeziteyi azaltmayı hedefliyor.

Girişim, gıda arzını iyileştirmeye, bakım verenleri bilgilendirmeye ve birden fazla ilde beslenme programlarını bütünleştirmeye odaklanıyor. Yaklaşım, gıdaya erişimi ailelerin çocuk sağlığını desteklemek için ihtiyaç duyduğu bilgiyle bir araya getiriyor.

Vietnam'ın bu alandaki çalışmalarında öne çıkan gelişmeler birkaç yıla yayılıyor:

  • 2010: Ulusal Beslenme Enstitüsü'ne göre, 5-19 yaş arası çocukların yüzde 8,5'i fazla kilolu veya obezdi.
  • 2020: Bu oran yüzde 19'a ulaşarak 2010 düzeyinin iki katını aştı.
  • 2023: Bir meta-analizde, Vietnam'da okul çağındaki çocuklar arasında obezite oranı yüzde 13,08 bulundu; erkek çocuklardaki oran kız çocuklardakinden yüksekti.
  • Nisan 2025: Obeziteyle yaşayan 1.000 yetişkin ve 200 sağlık çalışanının tutumlarını ve karşılaştıkları engelleri belgeleyen ACTION-Vietnam Araştırması yayımlandı.

İlaçlar Daha Fazla Seçenek Sunuyor, Ancak Erişim Sınırlı

Yaşam tarzı değişiklikleri obezitenin önlenmesi ve yönetiminin temelini oluşturmaya devam ediyor. Tıbbi tedaviler ise özellikle tip 2 diyabeti de olan ağır obeziteyle mücadele eden kişiler için ek seçenekler sunuyor.

Reklam

Bach Mai Hastanesi Endokrinoloji Bölümü Başkanı Dr. Nguyen Quang Bay, GLP-1 reseptör agonisti tedavilerinin umut vadettiğine dikkat çekti. Bu ilaçlar, kan şekerinin ve iştahın düzenlenmesinde rol oynayan bir reseptör üzerinde etkili oluyor. Uluslararası düzeyde kilo vermeye yardımcı olmaları ve kalp-damar hastalığı risk faktörlerini iyileştirmeleriyle tanınıyorlar.

GLP-1 reseptör agonistleri, tip 2 diyabeti de olan fazla kilolu ya da obez hastalara özellikle yarar sağlayabiliyor. Bu ilaçlar kan şekerini düşürüyor, kalp ve böbreklerle ilgili riskleri azaltıyor.

Vietnam'da şu anda liraglutide kullanılabiliyor. Bay, semaglutide ve tirzepatide dâhil daha yeni ilaçların da erişime sunulmasını umduğunu belirtti. Farklı tıbbi uzmanlık alanlarını bir araya getiren daha fazla obezite tedavi merkezine ve daha kapsamlı sigorta kapsamına duyulan ihtiyacın yanı sıra ileri tedavilere erişim de sınırlı kalıyor.

Daha kapsamlı bakım için belirlenen öncelikler şunları içeriyor:

  • Ağır obeziteye yönelik etkili ilaçlara ve cerrahi müdahalelere erişimin genişletilmesi.
  • Medya kampanyaları ve okullardaki programlar aracılığıyla sağlıklı yaşam tarzlarının teşvik edilmesi.
  • Sağlık çalışanlarına yönelik eğitimin ve hastalara sunulan desteğin iyileştirilmesi.
  • İlerlemeyi ve tedavi sonuçlarını izlemek için düzenli takip sistemlerinin kurulması.

Güneydoğu Asya Benzer Baskılarla Karşı Karşıya

Vietnam'ın deneyimi, Güneydoğu Asya genelinde obezitenin ve ilişkili kronik hastalıkların yaygınlaşmasıyla birlikte değerlendirilebilir. Kentleşme, değişen beslenme alışkanlıkları ve giderek hareketsizleşen yaşam tarzları, bölgedeki diğer ülkelerde de benzer baskılara yol açıyor.

Ülkeler ulusal beslenme stratejileri, toplum temelli müdahaleler ve şeker vergileri gibi mali önlemler geliştirdi. İlerleme yavaş seyrederken sağlıksız beslenmeyi ve fiziksel hareketsizliği şekillendiren koşullara yönelik eşgüdümlü bir yanıt verilmesi çağrıları artıyor.

Bölgesel öncelikler arasında çocuklara yönelik gıda pazarlamasının düzenlenmesi, okullarda sağlıklı öğünlerin teşvik edilmesi ve besleyici gıdalara erişimin kolaylaştırılması yer alıyor. Bu önlemler, insanların kliniklerde aldığı tavsiyelerin yanı sıra dükkânlarda, okullarda ve günlük yaşamda karşılaştıkları koşulları da ele alıyor.

Bölge uzmanlarının öne çıkardığı yaklaşım, kamu kurumlarıyla toplumun birlikte çalışmasını gerektiriyor. Politika değişiklikleri, toplumun katılımı ve düzenli izleme; önleme çalışmalarını gündelik yaşamın bir parçası hâline getirmeyi ve hükümetlerin uygulamalarının işe yarayıp yaramadığını değerlendirmesini amaçlıyor.

Reklam

Tüketici Harcamaları Değişimi ve Eşitsiz Erişimi Yansıtıyor

Vietnam'ın ekonomik kalkınması, harcama gücünün artmasını ve tüketim alışkanlıklarının değişmesini beraberinde getirdi. PwC'nin yakın tarihli bir araştırmasına göre, Vietnamlı tüketicilerin yüzde 63'ü gelecek yıl sağlık ürünleri dâhil temel ihtiyaçlara yönelik harcamalarını artırmayı planlıyor.

Gelirlerin yükselmesi ve kentleşme, işlenmiş gıda tüketiminin artmasına ve alışveriş ile bilgi edinmede dijital platformlara daha fazla başvurulmasına da yol açtı. Aynı zamanda sağlık ve sürdürülebilirliğe yönelik farkındalık artarken pek çok tüketici daha sağlıklı ve çevre açısından daha iyi ürünler için daha fazla ödemeye istekli.

Fiziksel hareketsizliğin yüksek düzeyde olması, sağlıksız beslenme ve koruyucu sağlık hizmetlerine erişimin sınırlı kalması bu tabloyu karmaşıklaştırmayı sürdürüyor. Kırsal topluluklar ve düşük gelirli kişiler koruyucu hizmetlere ulaşmakta özellikle güçlük çekiyor.

Bu nedenle Vietnam'ın yanıtı, sağlığa yönelik artan ilgiyi besleyici gıdaya, fiziksel aktiviteye ve tıbbi bakıma erişimi sağlayacak pratik adımlarla buluşturmalı. Hem yetersiz beslenme hem de aşırı kilo sorunuyla karşı karşıya olan çocuklar ve obezite ile komplikasyonlarıyla mücadele eden yetişkinler açısından bu eşitsizlikleri azaltmak önem taşıyor.

Öne Çıkan Noktalar

  • Vietnam'da 5-19 yaş arası çocuklarda fazla kilo ve obezite oranı 2010'da yüzde 8,5 iken 2020'de yüzde 19'a yükseldi.
  • Kentsel bölgelerde oranlar daha yüksek; Vietnam'da büyüme geriliği ve yetersiz beslenme de sorun olmaya devam ediyor.
  • Obezite, diyabet, kalp hastalığı, bazı kanserler ve diğer fiziksel ve ruhsal sağlık sorunlarının riskini artırıyor.
  • ACTION-Vietnam Araştırması, kilo konusunu konuşurken doktorların isteksiz, hastaların ise mahcup olabildiğini ortaya koydu.
  • Dijital bilgilendirme, toplum temelli beslenme programları ve daha iyi eğitim, yanıtın bir parçasını oluşturuyor.
  • İlaçlar ek tedavi seçenekleri sunuyor; ancak erişimin, sigorta kapsamının ve uzmanlık hizmetlerinin genişletilmesi gerekiyor.
  • Önleme ve sürekli bakım için sağlık hizmetlerinde, okullarda, gıda politikalarında ve topluluklarda ortak adımlar atılması gerekiyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir