Son Reaktör Kapatıldı, Ancak Tartışma Sürüyor
17 Mayıs 2025’te Tayvan, Maanshan Nükleer Santrali’ndeki son çalışan reaktörün bağlantısını kesti ve yaklaşık beş dekatlık nükleer elektrik üretimine son verdi. Bir ay sonra ada, elektriği güvenilir ve karşılanabilir fiyatlarla sağlama, iklim hedeflerini tutturma ve ithal yakıttaki aksaklıklara maruz kalma riskini azaltma arasında zorlu bir denge kurmaya çalışıyor.
İçindekiler
- Son Reaktör Kapatıldı, Ancak Tartışma Sürüyor
- Tayvan Kapanış Kararına Nasıl Geldi?
- Nükleer Elektriğin Yerini Ne Alacak?
- Elektrik Maliyetleri Çip Sektörü İçin Neden Önemli?
- İthal Yakıtlar Güvenlik Sorunu Yaratıyor
- Daha Temiz Hava ve Daha Düşük Karbon Salımı Farklı Hedefler
- Nükleer Enerji Kararı Yeniden Gündeme Gelebilir mi?
- Rüzgâr, Güneş ve Depolamanın Pratik Sınırları Var
- Birbiriyle Yarışan Öncelikler Arasında Geçiş
- Öne Çıkan Noktalar
Kapanış, hükümetin uzun süredir dile getirdiği nükleersiz bir ülke hedefini tamamladı. Ancak nükleer enerji konusundaki siyasi tartışma sürüyor. Milletvekilleri reaktör lisanslarının uzatılmasına olanak tanıyan bir yol açtı, muhalefet partileri yeni bir referandum istiyor ve hükümet liderleri yeni nükleer teknolojilere koşullu olarak ilgi duyduklarını belirtiyor.
Ekonomi Bakanlığına göre, başta kömür ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) olmak üzere fosil yakıtlar artık Tayvan’ın elektriğinin yaklaşık yüzde 84’ünü sağlıyor. Başlıca güneş ve rüzgâr enerjisinden oluşan yenilenebilir kaynakların payı yüzde 12’nin biraz üzerinde. Nükleer enerji üretimi ise sıfıra indi.
Bu rakamlar enerji santrallerinin çok ötesinde önem taşıyor. Tayvan’ın yarı iletken sektörü kesintisiz elektrik arzına bağlı; ada enerjisinin yüzde 97’sini ithal ediyor. Nükleer enerjinin daha fazla ithal gazla ikame edilmesi, elektrik maliyetlerini ve güvenliğini uluslararası yakıt piyasalarına ve deniz taşımacılığına daha bağımlı hâle getiriyor.
Hükümet, yeni üretim birimlerinin ve güçlendirilen elektrik şebekelerinin en az 2032’ye kadar arzı istikrarlı tutacağını söylüyor. Eleştirmenler, geçişin maliyetleri ve emisyonları artırırken Tayvan’ı abluka karşısında daha savunmasız bırakabileceği uyarısında bulunuyor. Destekçiler ise yenilenebilir enerji yatırımlarının, kömür kullanımındaki azalmanın ve daha etkili kirlilik kontrollerinin nükleer kaza riski olmadan daha temiz bir sistem sağlayabileceğini savunuyor.
Tayvan Kapanış Kararına Nasıl Geldi?
Tayvan’daki nükleer enerji anlaşmazlığı son reaktörün durdurulmasından çok önce başladı. Nükleer santraller 1970’lerde ve 1980’lerde, sıkıyönetim döneminde ve kamuoyuna sınırlı danışılarak inşa edildi. Muhalefet daha sonra adanın demokratikleşme ve çevre hareketleriyle iç içe geçti.
1986’daki Çernobil faciası ve 2011’de komşu Japonya’da yaşanan Fukuşima kazası, deprem riski bulunan ve nüfusun yoğun olduğu bir yerde nükleer tesis işletilmesine ilişkin kaygıları artırdı. Karşı çıkanlar için olası bir kazanın sonuçları tartışmanın merkezinde kaldı.
Orkide Adası da muhalefetin kalıcı odak noktalarından biri oldu. 1996’da yerli halk, nükleer atık taşıyan bir yük gemisinin geçişini engelledi. Kamuoyunu ve hükümet politikalarını şekillendirmeye yardımcı olan bu çarpıcı karşılaşmanın ardından adanın Tao halkı, sağlık ve çevre risklerine dikkat çekerek atık varillerinin kaldırılmasını talep etmeyi sürdürüyor.
2016’da iktidara gelen Demokratik İlerleme Partisi (DPP), nükleersiz bir ülke hedefini temel politika önceliklerinden biri yaptı. Hükümet, 2025’e kadar tüm nükleer santralleri devreden çıkarmayı, rüzgâr ve güneş enerjisi üretimini artırmayı ve kömüre bağımlılığı azaltmayı taahhüt etti. Çevre örgütlerinin desteklediği bu politika yasalaştı; sanayi liderleri ve enerji uzmanları ise eleştirilerini dile getirdi.
Başlıca gelişmeler, mayıstaki kapanışın üretimi sona erdirirken tartışmayı neden bitirmediğini gösteriyor:
- 1970’ler ve 1980’ler: Tayvan, sıkıyönetim döneminde ve kamuoyuna sınırlı danışarak nükleer santraller inşa etti.
- 1986: Çernobil faciası nükleer güvenliğe ilişkin kaygıları artırdı.
- 1996: Orkide Adası’ndaki yerli halk nükleer atık taşıyan bir gemiyi durdurdu.
- 2011: Japonya’daki Fukuşima kazası nükleer risklere ilişkin endişeleri yeniden alevlendirdi.
- 2016: DPP, 2025’e kadar nükleer enerji üretimini sona erdirme taahhüdüyle iktidara geldi.
- 2018: Referandumda nükleer enerjiden çıkış reddedildi, ancak hükümet politikasını sürdürdü.
- 2021: Bir başka oylamada, bir santralin kapatılması az farkla desteklendi.
- 17 Mayıs 2025: Tayvan, Maanshan’daki son çalışan reaktörün bağlantısını kesti.
Nükleer Elektriğin Yerini Ne Alacak?
Tayvan Elektrik Şirketi Taipower, kaybedilen nükleer kapasiteyi karşılamak için gazla çalışan santralleri genişletiyor ve yenilenebilir enerji projelerine yatırım yapıyor. Başbakan Cho Jung-tai, Hsinta, Sun Ba ve Datan’daki yeni üretim birimlerinin ikame elektrik kaynakları olacağını belirtti.
Hükümet, en yüksek talep dönemlerinde bile yedek kapasite oranının yüzde 10’un üzerinde kalacağını öngörüyor ve elektrik arzının en az 2032’ye kadar istikrarlı olacağını söylüyor. Yedek kapasite oranı, beklenen talebin üzerindeki mevcut üretim kapasitesini ölçer; tüketim arttığında veya ekipman devre dışı kaldığında bir güvence sağlar.
Cho ayrıca, ileri teknoloji sanayilerinin ve yapay zekâ veri merkezlerinin büyümesini desteklemek üzere elektrik şebekesinin güçlendirildiğini söyledi. Şebeke, elektriği üretim noktalarından ev ve iş yerlerine taşıyan ağdır. Güvenilir arzı korumak için hem üretimi artırmak hem de elektriğin onu kullanan noktalara ulaşmasını sağlamak gerekir.
Tayvan’ın değişen elektrik kaynakları dağılımı, nükleer enerji üretimindeki uzun süreli düşüşü yansıtıyor. Nükleer enerjinin yerini büyük ölçüde fosil yakıtlar alırken yenilenebilir kaynakların payı daha küçük olsa da artıyor. Bu nedenle yakın vadeli geçiş büyük ölçüde gaza dayanıyor; hükümet ise rüzgâr ve güneş enerjisini uzun vadeli planlarının merkezinde gösteriyor.
Yenilenebilir enerji hedefleri, 2027’ye kadar elektrik üretiminin yüzde 20’sine, 2030’a kadar ise yüzde 30’una ulaşmak. 2030 hedefi, mevcut yüzde 12’nin biraz üzerindeki payın yaklaşık iki buçuk katı. Bu da devreye alınması gereken yenilenebilir üretim kapasitesinin ne kadar büyük olduğunu gösteriyor.
Elektrik Maliyetleri Çip Sektörü İçin Neden Önemli?
TSMC tek başına Tayvan elektriğinin yaklaşık yüzde 10’unu tüketiyor. Bu da adanın önde gelen yarı iletken şirketini, diğer üreticilerle birlikte enerji tartışmasının önemli bir parçası hâline getiriyor. Yapay zekâ ve çip üretiminden kaynaklanan talep de giderek artıyor.
Sektör analistleri, nükleer üretimin kaldırılmasının yıllık elektrik üretim maliyetlerini 100 milyar Tayvan dolarına, yaklaşık 3,2 milyar ABD dolarına çıkaracağı uyarısında bulunuyor. Bu üretimin LNG ile ikame edilmesi, Tayvan’ı küresel gaz fiyatlarındaki değişimlerin yanı sıra arz kesintisi riskine de açık hâle getiriyor.
Taipower, elektrik fiyatlarını istikrarlı tutmak için artan yakıt maliyetlerini şimdiden üstlendi. 2024 sonuna gelindiğinde şirketin birikmiş zararları 420 milyar Tayvan dolarını, yaklaşık 14 milyar ABD dolarını aştı. Bu mali baskının, işletmeleri ve hane halklarını etkileyecek gelecekteki elektrik zammı taleplerini artırması muhtemel.
Yıllık maliyet tahminiyle Taipower’ın birikmiş zararları farklı mali baskılara işaret ediyor. İlki, nükleer üretimin ikamesinin beklenen yıllık maliyetini ifade ediyor. İkincisi ise şirketin yüksek yakıt giderlerini üstlenmesi sonucunda zaman içinde biriken toplam zararlarını gösteriyor.
Üreticiler için uygun fiyatlı ve güvenilir elektrik, faaliyetlerin temel gereksinimlerinden biri. Maliyetlerin sürekli artması veya arzın güvenilmez hâle gelmesi, küresel teknoloji şirketlerini faaliyetlerini daha güvenli ve daha yeşil elektrik sunan yerlere taşımaya yöneltebilir.
Böyle bir kayma, Tayvan ekonomisini ve adanın “silikon kalkanı” olarak anılan stratejik değerini etkiler. Bu değer, dünyanın Tayvan’ın yarı iletken sektörüne bağımlı olmasından kaynaklanıyor. Kaygı, çip üretimini destekleyen koşulların zayıflamasının küresel tedarik zincirlerindeki bu konumu da aşındırabilmesi.
İthal Yakıtlar Güvenlik Sorunu Yaratıyor
Tayvan, LNG, kömür ve petrolün tamamı dâhil olmak üzere enerjisinin yüzde 97’sini ithal ediyor. Denize çevrili olan ve Çin’e 160 kilometre mesafede bulunan ada, askeri abluka veya çatışmayla kesintiye uğrayabilecek deniz taşımacılığı güzergâhlarına bağımlı.
LNG, gemiyle taşınabilmesi için sıvılaştırılana kadar soğutulmuş doğal gazdır. Tayvan’ın şu anda yaklaşık 11 günlük gaz depolama kapasitesi bulunuyor. Elektrik üretiminde gazın payı arttıkça, teslimatların uzun süre kesintiye uğraması şebekeyi besleyen yakıt arzını zorlayacaktır.
Nükleer enerjiyi destekleyenler, santral sahalarında depolanan yakıtın enerji bağımsızlığına ve dayanıklılığına katkı sağladığını savunuyor. Nükleer üretim, bu depolama avantajını düşük karbon salımıyla bir araya getirirken deniz yollarının kapanması hâlinde LNG sevkiyatı birkaç gün içinde aksayabilir.
Bazı analistler, diğer altyapılara yönelik saldırılara rağmen nükleer santrallerin elektrik arzını sürdürmeye yardımcı olduğu Ukrayna’yı örnek gösteriyor. Ayrıca Çin’in, radyoaktif serpintinin kendi nüfusunu ve ekonomisini etkileyebileceği gerekçesiyle Tayvan’daki nükleer tesislere saldırmaya isteksiz olacağını savunuyorlar.
Bu argümanlar, güvenliği maliyet ve emniyetle ilgili daha alışıldık tartışmaların yanına koyuyor. Eleştirmenlere göre nükleer üretim olmadan Tayvan’ın elektrik sistemi, ithal fosil yakıtları etkileyen fiziksel aksaklıklara ve ekonomik şoklara daha açık hâle geliyor.
Hükümetin ek gaz üretim kapasitesi planları, ikame elektrik ihtiyacını karşılamaya yönelik. Güvenlik tartışmasının odağında ise farklı bir kaygı var: Kriz sırasında bu santralleri çalıştırmak için gereken yakıtın sevkiyatı sürdürülebilecek mi?
Daha Temiz Hava ve Daha Düşük Karbon Salımı Farklı Hedefler
Tayvan’daki çevre tartışması aynı anda birden fazla sorunu kapsıyor: radyoaktif atık, nükleer kaza riski, zararlı hava kirliliği ve sera gazı emisyonları. Farklı elektrik kaynakları bu sorunların her birini farklı biçimlerde etkiliyor.
Nükleer enerji üretim sırasında neredeyse hiç sera gazı salmıyor, ancak uzun süre tehlikeli kalacak atık bırakıyor. Orkide Adası’nda depolanan atıkla ilgili anlaşmazlığın sürmesi, nükleer üretimin sona ermesinin beraberinde getirdiği sorumlulukları ortadan kaldırmadığını gösteriyor.
Nükleer enerjiden çıkışın eleştirmenleri, kömür ve gaza daha fazla bağımlılığın karbon emisyonlarını artıracağı uyarısında bulunuyor. Bu, Tayvan’ın 2035’e kadar emisyonları yüzde 38 azaltma ve 2050’ye kadar net sıfıra ulaşma hedeflerini zorlaştırabilir. Net sıfır, geriye kalan sera gazı emisyonlarının atmosferden uzaklaştırılan miktarla dengelenmesi anlamına geliyor.
Geçişi destekleyenler hava kalitesindeki iyileşmeye dikkat çekiyor. Ortalama PM2.5 yoğunluğu 2016 ile 2024 arasında metreküp başına 20 mikrogramdan 12,8 mikrograma gerileyerek yüzde 36 azaldı. PM2.5, akciğerlerin derinlerine kadar solunabilecek kadar küçük ince parçacıkları ifade ediyor.
İyileşmenin daha sıkı kurallara, kömür kullanımındaki düşüşe ve yenilenebilir enerji kapasitesindeki artışa bağlı olduğu belirtiliyor. Parçacık kirliliğinin azalması, iklim değişikliğine yol açan sera gazlarının azaltılmasından farklı bir çevresel fayda sağlıyor. Bu nedenle geçiş değerlendirilirken her iki ölçüt de önem taşıyor.
Destekçiler ayrıca nükleer enerjiyle yenilenebilir kaynakların politika öncelikleri ve yatırımlar için rekabet ettiğini savunuyor. Onlara göre yeşil enerjiye kesin biçimde yönelmek, yenilenebilir kaynakların daha hızlı devreye alınmasını sağlayacak. Karşı çıkanlar ise bu genişleme sürerken ne kadar fosil yakıt üretimine ihtiyaç duyulacağı konusunda kaygılı.
Nükleer Enerji Kararı Yeniden Gündeme Gelebilir mi?
DPP nükleersiz gelecek taahhüdünü sürdürürken kamuoyu da değişti. Anketler, özellikle artan enerji maliyetleri ve iklim değişikliği kaygıları nedeniyle çoğunluğun artık mevcut nükleer santrallerin işletme ömrünün uzatılmasını desteklediğini gösteriyor.
Önceki referandumlar, konunun ne kadar tartışmalı kaldığını ortaya koyuyor. Seçmenler 2018’de nükleer enerjiden çıkışı reddetti, ancak hükümet planını sürdürdü. 2021’de yapılan oylamada ise bir santralin kapatılması az farkla desteklendi.
Maanshan’ın kapatılmasının ardından muhalefet partileri nükleer santrallerin yeniden işletmeye alınması için yeni bir referandum yapılmasını istedi. Yasama organı kısa süre önce Nükleer Reaktör Tesisleri Düzenleme Yasası’nda değişiklik yaparak lisansların 20 yıla kadar uzatılmasına izin verdi. Böylece güvenlik ve atık sorunlarının çözülmesi hâlinde reaktörlerin yeniden çalıştırılması için olası bir yol açıldı.
19 Haziran 2025 itibarıyla yeniden başlatma tarihi ya da yeni bir referandum tarihi açıklanmamıştı. Mevcut durumda nükleer üretim durmuş olsa da bu üretimin geri dönüp dönmeyeceğine ilişkin hukuki ve siyasi tartışma sürüyor.
Başbakan Cho ve Ekonomi Bakanı Kuo, ulusal uzlaşma ve güçlü güvenlik önlemleri koşuluyla yeni nükleer teknolojilere açık olduklarını belirtti. Bu tutum, kamuoyu desteğini ve güvenliği kararların merkezinde tutarken tartışmaya da alan bırakıyor.
Yerli topluluklar ve çevre savunucuları için atıkların depolanmasına ilişkin çözülmemiş sorunlar ve kaza riski güçlü itiraz gerekçeleri olmaya devam ediyor. Nükleer enerjiyi destekleyenler içinse elektrik güvenliği ve ekonomik istikrar daha ağır basıyor. Enerji sistemi değişirken hükümet bu öncelikleri dengelemek zorunda.
Rüzgâr, Güneş ve Depolamanın Pratik Sınırları Var
Tayvan, yenilenebilir enerji hedeflerine ulaşmak için açık deniz rüzgâr enerjisine, güneş enerjisine ve enerji depolamaya yatırım yapıyor. Tainan’daki Shalun Yeşil Enerji Teknolojisi Tanıtım Alanı, sıfıra yakın ve sıfır emisyonlu örnek evleriyle daha sürdürülebilir bir yaşamın potansiyelini gösteriyor.
Bu uygulamaları elektrik sisteminin geneline yaymak pratik zorluklar doğuruyor. Tayvan’ın dağlık coğrafyası ve sınırlı kullanılabilir arazisi, büyük ölçekli güneş enerjisi projelerinin geliştirilmesini güçleştiriyor. Açık deniz rüzgâr projelerinde ise yerel ürün ve hizmet kullanımı şartları ile jeopolitik riskler gecikmelere yol açıyor.
Rüzgâr ve güneş enerjisi üretimi de hava koşullarına ve gün ışığına göre değişiyor. Artan sanayi ve veri merkezi talebi karşılanırken şebekenin bu değişken üretimi kaldırabilmesi gerekiyor. Bu nedenle şebekenin güçlendirilmesi, daha fazla üretim tesisi kurmanın yanı sıra yenilenebilir enerji kapasitesini artırmanın da bir parçası.
Pil depolama ve talep tarafı yönetimi programları genişliyor. Piller elektriği daha sonra kullanılmak üzere depolarken talep tarafı yönetimi, sistem baskı altındayken kullanıcıları tüketimlerini başka zamana kaydırmaya veya azaltmaya teşvik ediyor. Bu önlemleri en yüksek elektrik talebini karşılayacak ölçekte yaygınlaştırmak karmaşık bir süreç.
Bazı uzmanlar, küçük modüler nükleer reaktörleri ve temiz enerjiye daha fazla özel sektör yatırımını içeren daha çeşitli bir yaklaşımı savunuyor. Diğerleri ise güven ve uzlaşma oluşturmak için kamuoyunun sürece katılımının ve şeffaf kararların şart olduğunu vurguluyor.
Açıklanan bir sonraki yenilenebilir enerji hedefleri 2027 ve 2030 yılları için belirlendi. Güvenilir elektrik arzını korurken bu hedeflere ulaşmak, tek bir teknolojiye bel bağlamak yerine üretim, depolama ve şebeke alanlarının tümünde ilerleme gerektiriyor.
Birbiriyle Yarışan Öncelikler Arasında Geçiş
Tayvan’ın deneyimi, enerji tercihlerini aynı tartışmada buluşturuyor. Nükleer üretimin sona ermesi, hükümetin nükleer güvenlik ve atık konusundaki taahhüdünü karşılıyor; artan gaz kullanımı ise kaybedilen üretimin yerini dolduruyor. Yenilenebilir enerji kapasitesinin kurulması iklim hedeflerini destekliyor, ancak daha fazla yatırım ve elektrik şebekesinde değişiklik gerektiriyor.
Adanın koşulları bu tercihleri özellikle zorlaştırıyor. Ekonomisinde büyük elektrik tüketicileri bulunuyor, enerji arzı büyük ölçüde ithalata bağlı ve Çin’le yaşanan gerilimler yakıt sevkiyat güzergâhlarına stratejik önem kazandırıyor.
Hükümetin açıkladığı taahhüt, arzın 2032’ye kadar istikrarlı kalacağı yönünde. Emisyonları 2035’e kadar azaltmak ve 2050’ye kadar net sıfıra ulaşmak ise iklim hedefleri olmayı sürdürüyor. Elektrik fiyatları, Taipower’ın mali durumu ve yenilenebilir enerji yatırımlarının hızı, bu taahhütlerin hane halkları ve işletmeleri nasıl etkileyeceğini belirleyecek.
Tayvan’ın geçiş süreci, güvenlik, arz güvenliği, karşılanabilirlik ve çevre hedefleri arasında tercih yapmak zorunda kalan diğer ülkelere de örnek oluşturuyor. Son reaktörün kapanması, Tayvan’ın nükleer elektrik üretip üretmediği konusundaki mevcut soruyu yanıtladı. İkame üretim, atık, maliyetler ve nükleer enerjinin gelecekte yeniden kullanılmasıyla ilgili kararlar ise siyasi gündemdeki yerini koruyor.
Öne Çıkan Noktalar
- Tayvan, 17 Mayıs 2025’te Maanshan’daki son çalışan nükleer reaktörün bağlantısını keserek yaklaşık beş dekatlık nükleer üretime son verdi.
- Elektriğin yaklaşık yüzde 84’ü fosil yakıtlardan sağlanıyor; yenilenebilir kaynakların payı yüzde 12’nin biraz üzerinde.
- Hükümet, yenilenebilir elektriğin payını 2027’ye kadar yüzde 20’ye, 2030’a kadar yüzde 30’a çıkarmayı hedefliyor ve arzın en az 2032’ye kadar istikrarlı kalacağını söylüyor.
- Sektör analistleri yıllık üretim maliyetlerinde 100 milyar Tayvan doları artış öngörüyor. Taipower’ın birikmiş zararları 2024 sonunda 420 milyar Tayvan dolarını aştı.
- Tayvan enerjisinin yüzde 97’sini ithal ediyor ve yaklaşık 11 günlük gaz depolama kapasitesine sahip. Bu nedenle deniz taşımacılığındaki aksaklıklar büyük bir kaygı kaynağı.
- Ortalama PM2.5 kirliliği 2016 ile 2024 arasında metreküp başına 20 mikrogramdan 12,8 mikrograma düştü; eleştirmenler fosil yakıt kullanımının artmasının karbon emisyonlarını yükseltebileceği uyarısında bulunuyor.
- Milletvekilleri reaktör lisanslarının 20 yıla kadar uzatılmasına izin verdi, ancak yeniden başlatma konusunda güvenlik, atık ve kamuoyu uzlaşması belirleyici olmaya devam ediyor.
- Tayvan, yarı iletken üretimi ve yapay zekâdan kaynaklanan artan talebi karşılarken rüzgâr, güneş, depolama ve şebeke yatırımlarını da büyütmek zorunda.






