Çin Etki Alanını Genişletirken ABD Hint-Pasifik’teki Askerî Varlığını Artırıyor

10 dakikalık okuma
The Indo-Pacific Strategy: A Background Analysis | ISPI

Daha Fazla Üs, Yeni Silahlar ve Daha Yakın Ortaklıklar

Çin donanmasını büyütürken, gelişmiş silahlar geliştirirken ve bölge genelinde güvenlik ilişkilerini güçlendirirken ABD de Hint-Pasifik’teki askerî varlığını genişletiyor. 16 Haziran 2025 itibarıyla Washington’ın yanıtı; üs erişiminin artırılmasını, daha fazla ortak tatbikatı, altyapı iyileştirmelerini ve Japonya’dan Avustralya’ya uzanan müttefiklerle daha yakın eşgüdümü kapsıyor.

İçindekiler
  1. Daha Fazla Üs, Yeni Silahlar ve Daha Yakın Ortaklıklar
  2. Bu Sular Neden Önemli?
  3. Çin Birden Fazla Alanda Güçleniyor
  4. Daha Fazla Noktaya Dağılan ABD Kuvvetleri
  5. İttifaklar Daha Yakından Bağlanıyor
  6. Pekin Karşılık Verirken Komşular Seçeneklerini Değerlendiriyor
  7. Dronlar ve Otonom Sistemler Askerî Planlamayı Değiştiriyor
  8. Erişim, İkmal ve Siyasi Güven Zorluk Olmayı Sürdürüyor
  9. Caydırıcılık Gerilimin Tırmanması Riskini Taşıyor
  10. Öne Çıkanlar

Çin’in resmî savunma harcamaları 2024’te yüzde 7,2 arttı ve böylece güçlü büyüme üst üste üçüncü yılını geride bıraktı. Çin Halk Kurtuluş Ordusu Donanması artık dünyanın en büyük donanması. Füze kuvvetleri, nükleer cephaneliği ve hipersonik silahlarla ilgili kabiliyetleri de genişlemeyi sürdürüyor.

Washington, kuvvetlerinin nerelerde konuşlandığını ve olası bir çatışmada nasıl savaşacağını değiştirerek karşılık veriyor. Ek deniz unsurları ve gelişmiş uçaklar Guam, Japonya ve Avustralya gibi stratejik noktalara konuşlandırılıyor. Kuvvetler ayrıca daha fazla noktaya dağılma yöntemleri üzerinde çalışıyor. Böylece hedef alınmaları zorlaşıyor ve kriz sırasında komutanlara daha fazla seçenek sunuluyor.

Rekabet gemilerin, uçakların ve füzelerin ötesine uzanıyor. Limanlar, altyapı projeleri, istihbarat paylaşımı, erişim anlaşmaları ve diplomatik ilişkiler, ülkelerin nerelerde faaliyet gösterebileceğini etkiliyor. Bölge genelindeki hükümetler, Çin’le ekonomik ilişkilerinin yanı sıra güvenlik çıkarlarını da gözetmek zorunda.

Acil mesele, caydırıcılığı güçlendirmek; başka bir deyişle, olası bir saldırının maliyetini çok yüksek hâle getirerek saldırıyı önleme kabiliyetini artırmak. Hem Washington hem de Pekin, çatışmayı caydırmak ve çatışma çıkması hâlinde galip gelmek amacıyla kuvvetlerini büyütüyor. Artan askerî faaliyetleri, Tayvan çevresinde veya Güney Çin Denizi’nde yaşanabilecek bir gerilimin tırmanması tehlikesini de artırıyor.

Bu Sular Neden Önemli?

Hint-Pasifik, Afrika’nın doğu kıyılarından Amerika kıtalarının batı kıyılarına kadar uzanıyor. Dünya nüfusunun yarısından fazlası, en dinamik ekonomilerinden bazıları ve en işlek deniz taşımacılığı rotalarının bir bölümü bu bölgede bulunuyor.

Güney Çin Denizi ve Malakka Boğazı, önemli enerji kaynakları ve ticari mal akışına ev sahipliği yapıyor. Bu su yolları, sınırların ötesindeki üreticileri, fabrikaları ve tüketicileri birbirine bağlıyor. Bu güzergâhlar üzerinde nüfuz sahibi olmak, ekonomik avantajların yanı sıra askerî kuvvetlerin faaliyet gösterebileceği noktalar da sağlıyor.

Reklam

Kore Yarımadası, Tayvan Boğazı ve Güney Çin Denizi de güvenlik açısından gerilim noktaları. Bu bölgelerdeki anlaşmazlıklar doğrudan bölge hükümetlerini ilgilendirirken ABD ile Çin arasındaki daha geniş rekabeti de içine çekiyor. Bir kriz komşu ülkeleri, uluslararası ticareti ve güç dengesinin genelini etkileyebilir.

Bu nedenle Washington’ın askerî genişlemesi birbiriyle bağlantılı birkaç amaca hizmet ediyor: müttefikleri desteklemek, önemli deniz yollarına erişimi sürdürmek ve geniş bir bölgede karşılık verme kabiliyetini korumak. Pekin’in artan erişim alanı, geleneksel olarak ABD’nin lehine olan askerî dengeyi zorluyor.

Çin Birden Fazla Alanda Güçleniyor

Devlet Başkanı Şi Cinping, Halk Kurtuluş Ordusu’nda (PLA) kapsamlı reformlara öncülük etti. Modernizasyon; kara kuvvetlerini, deniz kuvvetlerini, havacılığı, siber operasyonları ve uzay kabiliyetlerini kapsıyor. Çin’in büyüyen balistik ve seyir füzesi cephaneliği, yakında faaliyet gösteren ABD ve müttefik kuvvetleri üzerindeki baskıyı artırıyor.

Balistik füzeler kavisli bir uçuş rotası izlerken seyir füzeleri atmosfer içinde, kendi itki güçleriyle uçar. Hipersonik silahlar ise son derece yüksek hızlara ulaşır. Büyüyen nükleer cephanelikle birlikte bu kabiliyetler, ABD’li planlamacıların hesaba katması gereken tehdit yelpazesini genişletiyor.

Çin’in ilerlemeleri arasında, yüksek irtifalarda faaliyet gösterebildiği belirtilen WZ-9 gibi keşif dronlarının konuşlandırılması, nükleer reaktörlerle çalışan Type 004 süper uçak gemisinin inşası ve dronların sürüler hâlinde çalışmasını sağlayan teknolojilerin tanıtılması bulunuyor. Bu sistemler, Çin’in erişim alanını genişletmek, ABD ve müttefiklerinin faaliyetlerini izlemek ve bölgesel güç dengesine meydan okumak amacı taşıyor.

Pekin’in ekonomik ve diplomatik faaliyetleri stratejik hedeflerini destekliyor. Çin, Kuşak ve Yol Girişimi aracılığıyla Pasifik ada ülkelerinde ve Güneydoğu Asya’da altyapı, limanlar ve kaynak çıkarma projelerine büyük yatırımlar yaptı. Bu ilişkilerin yarattığı ekonomik bağımlılık, siyasi ve stratejik nüfuza dönüşebilir.

Çin ayrıca ABD’nin nüfuzunu azaltmayı ve müttefiklerin askerî planlamasını zorlaştırmayı amaçlayan güvenlik anlaşmaları ve ortaklıklar kurmaya çalıştı. Askerî erişim izni verip vermemeye karar veren bir hükümet, kendi güvenlik ihtiyaçlarını, iç siyaseti ve diğer güçlerle ilişkilerini göz önünde bulundurmak zorunda.

Daha Fazla Noktaya Dağılan ABD Kuvvetleri

ABD kuvvetlerini takviye ediyor, yeniden yapılandırıyor ve farklı noktalara dağıtıyor. Gemiler ve uçaklar konuşlandırmanın yanı sıra havaalanlarını yeniden faaliyete geçiriyor, ekipmanları önceden konuşlandırıyor, füze savunma ve gözetleme sistemleri geliştiriyor. Bu yatırımlar, daha geniş bir nokta ağından askerî operasyon yürütülmesini mümkün kılmayı amaçlıyor.

Reklam

Filipinler ve Papua Yeni Gine’de genişletilen erişim düzenlemeleri bu çabanın bir parçası. Washington, Japonya, Güney Kore, Avustralya ve Filipinler’le büyük ortak tatbikatlar düzenlerken Hindistan, Birleşik Krallık ve diğer ortaklarla savunma işbirliğini de derinleştiriyor.

ABD Hava Kuvvetleri’nin Çevik Muharebe İstihdamı (ACE) olarak bilinen yaklaşımı, kuvvetlerin birden fazla noktaya dağıtılmasını öngörüyor. Amaç basit: Uçaklar ve onlara destek veren personel farklı noktalardan faaliyet gösterebilmeli. Bu, hayatta kalma şanslarını artırırken rakibin hedef seçme kararlarını da zorlaştırıyor.

Deniz Piyadeleri, alaylarını hareketli Deniz Piyadeleri Kıyı Alayları (MLR) olarak yeniden yapılandırdı. Yeni füze sistemleriyle donatılan bu birliklerin, tesis imkânlarının sınırlı olduğu noktalardan faaliyet göstermesi amaçlanıyor. Hareket kabiliyetleri, askerî gücü az sayıdaki yerleşik üste yoğunlaştırmaktan kaçınmaya yönelik daha geniş çabayla örtüşüyor.

İnsansız hava araçları ve otonom su altı araçları da ABD operasyonlarına dâhil ediliyor. Bunlar, Çin’in erişimi engelleme ve bölgeye girişe mani olma stratejisine verilen yanıtın bir parçası; bu strateji genellikle A2/AD kısaltmasıyla anılıyor. Basitçe ifade etmek gerekirse bu strateji, karşıt kuvvetlerin bir bölgeye girmesini önlemeyi veya orada faaliyet göstermelerini zorlaştırmayı amaçlıyor.

İttifaklar Daha Yakından Bağlanıyor

Japonya, Güney Kore ve Avustralya, Washington’ın bölge stratejisinin merkezinde yer almaya devam ediyor. ABD; ortak istihbarat, uyumlu ekipman ve ortak komuta düzenlemeleri aracılığıyla daha yakın eşgüdüm sağlayabilecek ortaklıklar arıyor. Birlikte çalışabilirlik, farklı ülkelerin kuvvetlerinin etkili biçimde haberleşip ortaklaşa faaliyet gösterebilmesi anlamına geliyor.

ABD ve Japonya, Japonya’daki ABD Kuvvetleri Komutanlığı’nı ortak kuvvet karargâhı olarak yeniden yapılandırma konusunda anlaşmaya vardı. Amaç, iki ülkenin güvenlik sorunlarına hazırlanma ve karşılık verme düzenlemelerini güçlendirerek operasyonel eşgüdümü ve hazırlık düzeyini artırmak.

Avustralya, nükleer reaktörlerle çalışan denizaltılara ve daha uzun menzilli füzelere yatırım yapıyor. Ülke ayrıca rotasyonla konuşlandırılan ABD kuvvetlerine ev sahipliği yapıyor ve ortak tatbikatlara katılıyor. Bu faaliyetler, Avustralya’nın kendi askerî gelişimini daha geniş ABD varlığıyla ilişkilendiriyor.

Quad; ABD, Japonya, Avustralya ve Hindistan’ı bir araya getiriyor. AUKUS ise Avustralya, Birleşik Krallık ve ABD’yi bağlıyor. Her iki oluşum da bölgesel tehditlere karşı işbirliğini düzenlemek ve daha esnek yanıtlar vermek için geniş ortaklıkların yanında daha küçük ülke gruplarından giderek daha fazla yararlanıldığını gösteriyor.

Bu düzenlemeler, bölgesel güçlere daha fazla sorumluluk yüklüyor. Japonya, Avustralya ve Hindistan kendi kabiliyetlerine yatırım yapıp ortaklıklarını derinleştiriyor. Böylece güvenlik kararlarını tek bir gücün belirlediği sistemden, etkili birçok ülkenin kararları şekillendirdiği bir düzene geçişe katkıda bulunuyorlar.

Reklam

Pekin Karşılık Verirken Komşular Seçeneklerini Değerlendiriyor

Çin, Avustralya ve Vietnam yakınlarında gerçek mühimmat kullanılan deniz tatbikatları düzenledi, Tayvan çevresindeki hava ve deniz faaliyetlerini artırdı ve yapay adalarla askerî tesisler aracılığıyla Güney Çin Denizi’ndeki varlığını genişletti. Bu faaliyetler askerî amaçlara hizmet ederken Pekin’in erişim alanını ve kararlılığını da ortaya koyuyor.

Pekin, ekonomik teşvikleri baskı taktikleriyle bir arada kullanıyor. Çin’le yakınlaşmayı fırsat kaynağı olarak sunarken kendi çıkarlarına karşı çıkan ülkelere yönelik tehditlere başvuruyor. Böylece ticaret, yatırım ve güvenlik baskısı bölgesel rekabette birlikte işliyor.

Cook Adaları ve Solomon Adaları’nın da aralarında bulunduğu Pasifik ada ülkeleriyle Çin arasında yapılan güvenlik anlaşmaları Avustralya ve Yeni Zelanda’yı kaygılandırdı. Her iki ülke de Çin’in adımlarını, geleneksel olarak güçlü nüfuza sahip oldukları kendi topraklarının yakınında stratejik bir dayanak noktası oluşturma girişimi olarak görüyor.

Vietnam ve Filipinler, Çin’le ekonomik ilişkilerini sürdürürken ABD’yle daha yakın güvenlik bağları kurmaya çalışıyor. Bu tercihler, savunma kaygılarını ticaret ve yatırım ilişkilerinden ayırmanın ne kadar zor olduğunu gösteriyor.

Hindistan ve Güney Kore de ilişkilerinde denge kurmaya ve Washington ile Pekin arasında seçim yapmaya zorlanmaktan kaçınmaya çalışıyor. Genellikle dengeleme olarak adlandırılan bu yaklaşım, farklı seçenekleri açık tutmak anlamına geliyor. Bölgesel önceliklerin farklılaşması, ABD’nin Çin’in baskıcı tutumuna karşı birleşik bir yanıt oluşturmasını zorlaştırıyor.

Dronlar ve Otonom Sistemler Askerî Planlamayı Değiştiriyor

ABD ve Çin, dronlar ve su altında çalışan araçlar dâhil olmak üzere insansız ve otonom sistemler alanında rekabet ediyor. İnsansız araçlarda mürettebat bulunmazken otonom sistemler bazı görevleri kesintisiz insan yönlendirmesi olmadan yerine getirebiliyor.

ABD ordusu, bu sistemleri ve yapay zekâ kullanan platformları operasyonel planlamasına dâhil ediyor. Replicator girişimi, rakibin savunmasını aşırı yükleyebilecek ve olası bir çatışmada Tayvan gibi ortakları destekleyebilecek görece düşük maliyetli binlerce otonom sistemin konuşlandırılmasını hedefliyor.

Bu yaklaşım kısmen sayısal üstünlüğe dayanıyor. Çok sayıda daha ucuz sistem kullanan bir kuvvet, karşısındakine aynı anda pek çok hedef ve görev yükleyebilir. Bu durum, az sayıda büyük askerî platformu izlemeye alışkın bir savunma gücünün planlama sorununu değiştiriyor.

Çin de kendi keşif dronları, yapay zekâ ve elektromanyetik harp kabiliyetleri bileşimini geliştiriyor. Elektromanyetik harp, askerî iletişim ve sensörlerin bağlı olduğu sinyallerin kullanılması veya kesintiye uğratılmasını kapsıyor.

Reklam

Type 004 süper uçak gemisi gibi yeni deniz unsurlarıyla bir araya geldiğinde bu teknolojiler, bağlantılı bir muharebe sistemini destekleyebilir. Gemiler, uçaklar, dronlar ve diğer platformlar birlikte çalışarak Çin’in denizde ve havada ABD kuvvetlerine meydan okuma kabiliyetini artırabilir.

Erişim, İkmal ve Siyasi Güven Zorluk Olmayı Sürdürüyor

ABD’nin askerî planları, müttefik ve ortak hükümetlerin alacağı kararlara bağlı. Kriz sırasında toprakların ve üslerin kullanımına izin verilip verilmeyeceği belirsizliğini koruyor; bu kararlar Washington’ın kuvvetlerini hareket ettirme ve ikmal etme kabiliyetini etkileyebilir. Bu nedenle siyasi erişim, operasyonel hazırlığın bir parçası.

İttifakların yönetimi de başka bir zorluk. ABD’nin müttefiklerinden savunma maliyetlerinin daha büyük bir bölümünü üstlenmelerini istemesi ve karşılıklı çıkar ve taahhüt alışverişine odaklanan diplomasisi, ortaklar karşılıklı güvenin zayıfladığını düşündüğünde ilişkileri zorlayabilir.

ABD savunma sanayisi de mühimmat üretimi ve güvenilir tedarik zincirlerini sürdürme konusunda kısıtlarla karşı karşıya. Uzun süreli bir çatışmada mühimmatın, yedek ekipmanın ve diğer malzemelerin sürekli akışı gerekir. Tedarik rotalarının kesintiye uğraması bu işi zorlaştırır.

Savaş oyunları ve değerlendirmeler, özellikle tedarik zincirlerinin kesintiye uğraması veya müttefiklerin destek vermekte tereddüt etmesi hâlinde ABD’nin yoğun operasyonları sürdürmekte zorlanabileceğine işaret ediyor. Bir bölgeye ulaşabilmekle orada savaşmayı sürdürebilmek farklı hazırlık türleri gerektiriyor.

Önerilen yanıtlardan biri, ABD, Avustralya ve Japonya’nın katılımıyla daha bütünleşik ve kalıcı bir ortak caydırma kuvveti oluşturmak. Böyle bir koalisyon kalıcı komuta yapıları kurabilir, kuvvetlerin birlikte çalışma kabiliyetini artırabilir ve sorumlulukları daha dengeli dağıtabilir. Bu düzeyde işbirliğine ulaşmak için siyasi, operasyonel ve stratejik engellerin aşılması gerekir.

Caydırıcılık Gerilimin Tırmanması Riskini Taşıyor

Tayvan Boğazı ve Güney Çin Denizi’nde askerî faaliyetler ile siyasi mesajlar iç içe geçiyor. ABD, Çin ve bölge kuvvetleri daha fazla faaliyette bulundukça bir olay veya yanlış hesaplama daha geniş bir krize dönüşebilir.

Washington’ın yaklaşımı, kuvvetleri dağıtarak, ittifakları yakınlaştırarak ve yeni teknolojiler kullanarak varlığını daha inandırıcı kılmayı hedefliyor. Çin’in askerî genişlemesi ve baskı uygulama isteği, ülkenin uzun vadeli niyetlerine ve bölgesel düzenin istikrarına ilişkin kaygıları artırıyor.

Hint-Pasifik’teki ülkeler bu rekabet içinde kendi kararlarını alıyor. Savunma yatırımları, topraklarına erişim ve diplomatik ortaklıklarla ilgili tercihleri, herhangi bir koalisyonun ne kadar etkili hareket edebileceğini belirlemeye yardımcı olacak.

Reklam

Sonuçlar ticareti, uluslararası kuralları ve küresel güç dengesini de etkiliyor. İnandırıcı caydırıcılığı korurken krizleri yönetme yollarını açık tutmak, ne askerî hazırlığın ne de ekonomik ilişkilerin kolayca kontrol altında tutabileceği bir çatışmayı önlemenin temel koşulu.

Öne Çıkanlar

  • ABD, Hint-Pasifik genelinde askerî erişimini, konuşlandırmalarını, tatbikatlarını ve altyapısını genişletiyor.
  • Çin’in resmî savunma harcamaları 2024’te yüzde 7,2 arttı; silahlı kuvvetlerinin genelinde modernizasyon sürüyor.
  • ABD planları arasında uçakların dağıtılması, hareketli Deniz Piyadeleri Kıyı Alayları ve otonom sistemlerin daha fazla kullanılması yer alıyor.
  • Japonya, Avustralya, Güney Kore ve diğer ortaklar ABD stratejisinin merkezinde. Quad ve AUKUS ise ek işbirliği kanalları sunuyor.
  • Çin, bölgesel nüfuzunu genişletmek için askerî faaliyetleri, altyapı yatırımlarını ve güvenlik anlaşmalarını birlikte kullanıyor.
  • Üslere erişim, mühimmat üretimi, tedarik zincirleri ve siyasi güven, askerî operasyonları sürdürme kabiliyetini belirleyebilir.
  • Tayvan ve Güney Çin Denizi, caydırıcılık ile kriz yönetiminin birlikte yürütülmesi gereken başlıca gerilim noktaları olmayı sürdürüyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir