Makati’nin Gizli Kanalizasyon Topluluğu, Filipinler’deki Konut Desteğinin Açıklarını Ortaya Koyuyor

10 dakikalık okuma
Makati’nin Gizli Kanalizasyon Topluluğu, Filipinler’deki Konut Desteğinin Açıklarını Ortaya Koyuyor

Lağım Kanalından Çıkan Bir Kadın, Gizli Yaşamları Gözler Önüne Serdi

Mayıs 2024’ün sonlarında amatör fotoğrafçı William Roberts, Makati City’nin finans bölgesinde bir kadının lağım kanalından sürünerek çıktığı anı görüntüledi. Yerel medyanın daha sonra “Rose” adını verdiği kadın, kaldırımdaki açıklığın çok ötesine uzanan bir barınma krizinin yüzü oldu.

İçindekiler
  1. Lağım Kanalından Çıkan Bir Kadın, Gizli Yaşamları Gözler Önüne Serdi
  2. Fotoğraf Nasıl Yayıldı?
  3. Makati’nin Altındaki Yaşam Nasıl?
  4. Nakit Yardım Neleri Karşılayabilirdi?
  5. Kamuoyunun Tepkisi Neden Önemliydi?
  6. Evsizlik Tahminine Neler Dâhil?
  7. Konut Programları Sokakta Yaşayanlara Neden Ulaşamayabiliyor?
  8. Konut İnşa Etmek ve İhtiyaç Sahiplerine Ulaşmak
  9. Güvenlik Önlemleri ve Kalıcı Destek
  10. Öne Çıkanlar

Rose, Makati Medical Center yakınlarında bir dere kıyısındaki drenaj ağı içinde yaşayan ve yaklaşık 15 kişiden oluştuğu tahmin edilen küçük bir topluluğun üyesiydi. Bölge, ironik biçimde “Makati Botanik Bahçesi” lakabını almıştı. Jerwin ve Rommel’in de aralarında bulunduğu erkekler, işlerini kaybetmeleri, evlerinden çıkarılmaları ya da en temel konaklama giderlerini bile karşılayamamaları nedeniyle yıllardır bu koşullarda yaşıyordu.

Sosyal Refah ve Kalkınma Bakanlığı (DSWD) daha sonra Rose’un yerini tespit ederek kendisine 80.000 Filipin pesosu, yaklaşık 1.435 ABD doları verdi. Bakanlık ayrıca sokaklarda yaşayan diğer kişilere ulaşmaya yardımcı olması için onu “fahri sosyal hizmet görevlisi” olarak belirledi. Bu müdahale bir kişiye acil destek sağlarken başkalarının güvenceli bir konuta kavuşmasını engelleyen bariyerlere de dikkat çekti.

Joly Homes Foundation ve Association Soeur Emmanuelle Philippines, Inc. tarafından yapılan 2023 tarihli bir araştırma, Filipinler’de yaklaşık 4,5 milyon kişinin evsiz olduğunu ya da kayıt dışı konutlarda yaşadığını; bu kişilerin üçte ikisinin Metro Manila’da bulunduğunu tahmin etti. Araştırmanın geniş kapsamlı sayımına sokakta yaşayanların yanı sıra gecekondu mahalleleri, derme çatma yerleşimler ve geçici topluluklardaki sakinler de dahildi.

Rose’un fotoğrafı, bu büyük sayıları gözle görülür bir kişiye bağladı. Tepkiler sempati ile alay arasında değişirken konut hakkı savunucuları, ülkenin en pahalı kentsel bölgelerinden birinde nakit yardımın evsizliğin kalıcı biçimde aşılmasını sağlayıp sağlayamayacağını sorguladı.

Reklam

Fotoğraf Nasıl Yayıldı?

Roberts, günlük rutininin bir parçası olarak Makati’yi fotoğraflarken Rose’un kanaldan çıktığını gördü. Kadın sürünerek dışarı çıkarken fotoğraf çekmeye devam etti; birkaç dakika sonra Rose’un yanından koşarak geçtiğini izledi.

Görüntüler önce Reddit’te yayımlandı, ardından sosyal medyada hızla yayılarak binlerce yorum ve görüntülenme aldı. Bazı kişiler sahnenin bir tanıtım gösterisi olduğunu öne sürdü. Başkalarıysa bunu şakalara ve caps’lere dönüştürdü; lağım kanalına girmenin devlet yardımı almanın kestirme yolu olduğunu söyleyenler bile oldu.

Bu ilgi, “köstebek insanlar” ifadesini daha geniş bir tartışmanın konusu hâline getirdi. Bu ifade, drenaj tünelleri, menfezler ve alt geçitlerde barınan kişiler için kullanılan gayriresmî bir ad; resmî bir tanımlama değil. Metro Manila’da bu gizli alanlar, kentte en fazla dışlanan kesimlerden bazılarına sığınak oluyor.

Önemli tarihler ve gelişmeler, fotoğrafın daha geniş bir barınma sorununun parçası olduğunu gösteriyor:

  • 2023: Joly Homes Foundation ve Association Soeur Emmanuelle Philippines, Inc. araştırması ülke genelinde yaklaşık 4,5 milyon evsiz ya da kayıt dışı konutta yaşayan kişi olduğunu tahmin etti.
  • Mayıs 2024’ün sonları: Roberts, Rose’un Makati’deki bir lağım kanalından çıkışını fotoğrafladı ve görüntüler internette yayıldı.
  • Fotoğraf yayıldıktan sonra: DSWD, Rose’un yerini tespit etti, kendisine 80.000 peso verdi ve sokakta yaşayan diğer kişilere ulaşmasına yardımcı olmasını istedi.
  • 2028: Cumhurbaşkanı Ferdinand Marcos’un konut planı, bu yıla kadar altı milyon konut inşa etme hedefi koydu.

Makati’nin Altındaki Yaşam Nasıl?

Makati Medical Center yakınındaki topluluk, finans ve modern gelişimle özdeşleşen bir bölgede drenaj altyapısının içinde yaşıyordu. Yeryüzündeki konutları karşılayamadıkları ya da evlerini kaybettikleri için kentin altında kendilerine yer bulmuşlardı.

Drenaj tünelleri kirli, sağlıksız ve tehlikeli. Yağmur mevsiminde yükselen sular bu tünelleri yaşanamaz hâle getirebiliyor. Ancak orada barınanlar dışarıda da hava koşullarına maruz kalma, şiddet ve sokaklarda sürekli taciz edilme gibi tehlikelerle karşı karşıya.

Sakinler barınak yapmak için atılmış malzemeleri topluyor, mümkün olduğunda yemeklerini paylaşıyor ve ara sıra iş buluyordu. Bu işler arasında dereyi temizlemek ve yerel esnafa yardım etmek de vardı. Böylece gündelik hayatta kalma çabaları, çevredeki kentin bakımına ve faaliyetlerine bağlanıyordu.

Adı açıklanmayan bir gözlemci, topluluğun yaşam koşullarının ardındaki baskıyı şöyle anlattı:

Burada yaşamaları bir tercih değil, zorunluluktan kaynaklanıyor; Filipinler’deki yoksulluk ve barınma seçeneği yokluğu gibi büyük sorunlara karşı verilen acımasız bir yanıt.

Roberts fotoğrafları çektikten sonra araştırmasını sürdürdü. Kent altyapısının bakımından sorumlu yetkililerin yeraltı ağlarının kapsamı ya da düzeni hakkında büyük ölçüde bilgi sahibi olmadığını gördü. Bilgi ve denetim eksikliği, gizli toplulukların varlığını sürdürmesine yol açarken sakinleri ani müdahale ya da yerinden edilme tehlikesiyle karşı karşıya bırakmıştı.

Reklam

Nakit Yardım Neleri Karşılayabilirdi?

DSWD’nin Rose’a yaptığı ödeme, müdahalenin en çok konuşulan unsurlarından biri oldu. Eleştirmenler, tek seferlik bir ödemenin evsizliğin nedenlerini çözmediğini savunarak yardımı “yara bandı çözümü” diye niteledi.

Philippine Resource Centre for Inclusive Development danışmanı Arvin Dimalanta, Metro Manila’da konut edinmenin maliyetlerine dikkat çekti. Ev sahipleri genellikle iki aylık kirayı peşin depozito olarak talep ediyor; ayrıca taşınma ve diğer giderler için de para gerekiyor. Dimalanta, bu maliyetler karşısında yapılan ödemenin sınırlı kaldığını ve yalnızca kısa bir süre yetebileceğini değerlendirdi.

Asıl güçlük, konuta giriş için ödeme yaptıktan sonra orada kalmayı sürdürebilmek. Bir hanenin sonraki kira ödemelerini, yiyecek ve diğer temel ihtiyaçlarını karşılayacak düzenli gelire sahip olması gerekiyor. Bu nedenle Rose’a yapılan yardım, tartışmayı yeniden uygun fiyatlı konutların bulunabilirliğine ve konut programlarına erişime taşıdı.

Rose’a verilen görev, onu yaşamları yetkililer için görünür olması zor kişilere yönelik yardım çalışmalarına da bağladı. Fahri sosyal hizmet görevlisi olarak belirlenmesi, koşullarını bilen biri aracılığıyla sokakta yaşayan diğer kişilere ulaşma çabasını yansıtıyordu.

Kamuoyunun Tepkisi Neden Önemliydi?

Kent yoksullarının yerleşimleri üzerine çalışan doktora araştırmacısı Gino Antonio Trinidad, Rose’un durumunun alışılmadık olmasının ve hükümetin verdiği yanıtın öykünün hızla yayılmasına katkıda bulunduğunu söyledi. Yoksul bir kişiye yardım edilmesini öncelikle haksız bir ayrıcalık gibi gören tepkileri eleştirdi.

Trinidad, bu tutumların “dünya standartlarında” olarak tanımlanan kentsel alanların bakımına dışlanan sakinlerin yaptığı katkıları göz ardı ettiğini savundu. Su yollarını temizlemek ya da esnafa yardım etmek gibi işler, internette küçümsenen bazı kişileri kentin gündelik işleyişinin bir parçası hâline getiriyor.

Sempati ve küçümseme yan yana vardı. Bazı izleyiciler fotoğraflarda zorlu yaşam koşullarını görürken bazıları alaycı yaklaştı. Yardım almak için lağım kanalına girme şakaları, tehlikeli bir yaşam koşulunu kimin kamu desteğini hak ettiğine ilişkin bir iddiaya dönüştürdü.

Makati’nin finans bölgesinde bu karşıtlık özellikle belirgindi. Sokakların altında yaşayanlar, ekonomik başarıyla özdeşleşen yerlere çok yakındı ama güvenli barınma imkânından yoksundu. Görünür hâle gelmeleri, çevredeki bölgenin yansıttığı refah imajını bozdu.

Reklam

Evsizlik Tahminine Neler Dâhil?

2023’te yaklaşık 4,5 milyon kişi olarak hesaplanan sayı, açık havada uyuyanlardan daha geniş bir grubu kapsıyordu. Gecekondular, derme çatma yerleşimler ve toplanmış atık malzemelerden oluşturulan topluluklar gibi kayıt dışı yerleşimlerde yaşayan milyonlarca kişi de bu sayıya dâhildi. Barınma krizinin boyutunu açıklarken bu kapsam önem taşıyor.

4,5 milyonun üçte ikisi, Metro Manila’da yaklaşık üç milyon kişiye karşılık geliyor; ülkenin diğer bölgelerinde ise yaklaşık 1,5 milyon kişi bulunuyor. Bu rakamlar, araştırmanın evsizlik ve kayıt dışı konut için kullandığı geniş kapsamlı tahmindeki dağılımı gösteriyor.

Hızlı kentleşme ve kırsal bölgelerden göç, kentlerde konut talebini artırdı. Binlerce Filipinli iş, eğitim ve daha iyi fırsatlar arayışıyla her gün Manila, Cebu ve Davao gibi şehirlere taşınıyor. Uygun fiyatlı konut arzı bu talebi karşılamakta zorlanıyor.

Düşük gelirli birçok hane konut bulabildiğinde gelirinin yüzde 30’undan fazlasını kiraya harcıyor. Parası kısıtlı ailelerin elinde yiyecek, ulaşım, eğitim ve sağlık için daha az kaynak kalıyor. En ucuz konutları bile karşılayamayanlar kayıt dışı yerleşimlerde ya da sokaklarda yaşamak zorunda kalabiliyor.

Ülkede ayrıca evsizliğin tutarlı bir tanımı bulunmuyor. Ne 1992 tarihli Kentsel Kalkınma ve Konut Yasası ne de İnsan Yerleşimleri ve Kentsel Kalkınma Bakanlığı Yasası bu kavramı açıkça tanımlıyor. Geçici yerler arasında gidip gelen ya da drenaj tünelleri gibi gizli alanlarda yaşayan kişiler bu nedenle resmî istatistiklerin ve devlet programlarının dışında kalabiliyor.

Konut Programları Sokakta Yaşayanlara Neden Ulaşamayabiliyor?

Sosyal konutlar, ihtiyaç sahibi kişilere uygun fiyatlı ev sağlamak amacıyla tasarlanıyor. Ancak başvuru koşulları, barınma güvencesi en az olan kişileri kapsam dışında bırakabiliyor. Başvuru sahiplerinin genellikle kayıt dışı yerleşimlerde “yapı sahibi” olması gerekiyor; bu da kendilerine ait bir binası ya da yapısı olmayan sokakta yaşayanları ve kiracıları uygunluk kapsamının dışında bırakıyor.

Dimalanta, bu koşulun yer kiralayan ya da sabit bir barınağı olmayan kişileri nasıl etkilediğini şöyle anlattı:

Sokakta yaşayanlar ve kayıt dışı yerleşimlerde yer kiralayanlar, binaları ya da yapıları kendilerine ait olmadığı için sosyal konutlardan yararlanamayan ve hesaba katılmayan kesimler arasında. Yetkililerin gözünde görünmezler.

Dimalanta’nın son ifadesi, bu kişilerin yetkililer için görünmez olduğunu anlatıyor. Bir kişi acilen konuta ihtiyaç duyabilir ama başvuru koşulları hâlihazırda bir yapıya sahip olmaya bağlı bir programdan yararlanamayabilir.

Sonuçlar barınma sorununun ötesine uzanıyor. Konut sistemlerinin göz ardı ettiği kişiler sağlık hizmetlerine, eğitime ve yasal korumaya erişmekte de zorlanabiliyor. Bir hizmette tanınmamak, aynı hanenin başka hizmetlerle de bağının zayıf kalmasına yol açabiliyor.

Tünellerde yaşayanlar ya da derme çatma yerleri kiralayanlar için yalnızca konut sayısını artırmak yeterli değil; destek programlarına başvurabilmelerini sağlamak da gerekiyor. Dimalanta, hem uygun fiyatlı ve erişilebilir konutları hem de sokakta yaşayanların mevcut programların dışında kalmasını temel sorunlar olarak gösterdi.

Reklam

Konut İnşa Etmek ve İhtiyaç Sahiplerine Ulaşmak

Cumhurbaşkanı Marcos’un 2028’e kadar altı milyon konut inşa etme planı iddialı bir hedef koydu. İlk yıl bir milyondan fazla konutun inşa edildiği bildirildi. Programın yanında, konutların en çok ihtiyaç duyanlara ulaşıp ulaşmadığına ilişkin kaygılar sürüyor.

Kırsal bölgelerde birçok konut boş kalırken kentlerde talep arzı aşmaya devam ediyor. İş, eğitim ve hizmet arayan bir hane için konutun bulunduğu yer önem taşıyor. Bir bölgede boş konutlar, başka bir bölgede ise karşılanmamış ihtiyaç aynı anda var olabiliyor.

Bu nedenle Makati’deki drenaj topluluğu açısından konut sorunu, ulusal inşaat hedefinin toplamından daha fazlasını içeriyor. Fiyat, konum ve başvuru koşullarının tümü, bir kişinin güvensiz bir barınaktan kalıcı olarak oturabileceği bir konuta geçip geçemeyeceğini belirliyor.

2028 hedefi, ülkenin konut inşa etme çabası için bir bitiş tarihi koyuyor. Ancak Rose ve drenaj kanallarında yaşayan diğer kişilerin kalıcı olarak konuta kavuşmasına yönelik belirli bir sonuç açıklanmadı. Bu kişilerin deneyimi, acil yardım, konut programlarına erişim ve konut sahibi olmayı sürdürebilme arasındaki uçuruma dikkat çekiyor.

Güvenlik Önlemleri ve Kalıcı Destek

Olayın ardından polis ve yerel yetkililer devriye faaliyetlerini artırdı; bazı durumlarda drenaj sistemlerine erişimi kapattı. Bu önlemler tehlikeli altyapıyla ilgili acil güvenlik kaygılarını gidermeyi amaçlarken içeride barınan kişilerin daha fazla yerinden edilmesi riskini de doğurdu.

Tünele erişimi kaybeden sakinlerin yine de uyuyacak bir yere ihtiyacı var. Başka bir seçenek sunulmazsa daha güvensiz yerlere taşınabilir ve bulunup yardım edilmeleri daha da zorlaşabilir. Barınma ihtiyacı sürerken sorun yalnızca başka bir yere taşınmış olur.

Hak savunucuları cezalandırıcı yaklaşımlar yerine rehabilitasyon ve destek çağrısı yaptı. Önerileri arasında evsizliğin standart bir tanımının oluşturulması, veri toplamanın iyileştirilmesi ve konut ile diğer hizmetlere erişim koşullarının genişletilmesi yer aldı. Geçici barınaklar, işe yerleştirme programları ve topluluk girişimleri bazı bölgelerde umut verici sonuçlar gösterdi; ancak bunlar için sürekli yatırım ve siyasi kararlılık gerekiyor.

Bu önlemler aynı sorunun farklı yönlerine çözüm getiriyor. Geçici barınak hemen kalacak bir yer sağlar; istihdam desteği bir hanenin düzenli giderlerini karşılamasına yardımcı olabilir; erişilebilir konut programlarıysa daha istikrarlı bir konuta geçiş imkânı sunabilir.

Jerwin, Bibi ve Romel dâhil sakinlerle görüşmüş, adı açıklanmayan bir hak savunucusu, rakamların ardındaki kişileri tanımanın önemini şöyle anlattı:

Jerwin, Bibi, Romel, görüştüğüm diğer insanlar ve hatta bizler gibi kişiler… çoğu zaman yalnızca rakamlara indirgenmiş gibi hissediyoruz. Eksik olan ve değişime yol açabileceğini düşündüğüm ya da değişmesi gereken şey, gerçek bir empati.

Rose’un fotoğrafı gizli bir topluluğu görünür kıldı. Fotoğrafın ortaya çıkardığı pratik zorluk, bu ilgiyi yaşam koşulları nedeniyle çoğu zaman mevcut desteklerin dışında kalan kişilerin barınmaya, hizmetlere ve konutlara erişimine dönüştürmek.

Öne Çıkanlar

  • William Roberts’ın Mayıs 2024’ün sonlarında Rose’un Makati’de bir lağım kanalından çıkarken çektiği fotoğraflar, drenaj altyapısında yaşayan kişilere dikkat çekti.
  • Makati Medical Center yakınlarında, iş kaybı, evden çıkarılma ya da karşılanamayan konut giderleri nedeniyle yerinden edilmiş kişilerin de aralarında bulunduğu yaklaşık 15 kişinin yaşadığı tahmin ediliyordu.
  • DSWD, Rose’a yaklaşık 1.435 ABD dolarına karşılık gelen 80.000 peso verdi ve sokakta yaşayan diğer kişilere ulaşmasına yardımcı olması için onu fahri sosyal hizmet görevlisi olarak belirledi.
  • 2023 tarihli bir araştırma, ülke genelinde yaklaşık 4,5 milyon evsiz ya da kayıt dışı konutta yaşayan kişi olduğunu; bunların üçte ikisinin Metro Manila’da bulunduğunu tahmin etti.
  • Bir yapıya sahip olma koşulu, sokakta yaşayanları ve kiracıları sosyal konutlardan dışlayabiliyor.
  • Hükümetin 2028’e kadar altı milyon konut inşa etme hedefi; konutların uygun fiyatlı olması, doğru yerde bulunması ve desteğe erişim konularındaki açıklarla birlikte değerlendiriliyor.
  • Hak savunucuları daha iyi veri toplanması, konut programlarına erişimin genişletilmesi, geçici barınaklar, istihdam desteği ve daha fazla empati çağrısı yaptı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir