Endonezya'da Ölümlere Yol Açan Akran Zorbalığı Vakaları Okullardaki Koruma Eksikliklerini Ortaya Koyuyor

11 dakikalık okuma
School bullying - Humanium

Öğrenci ölümleri okul güvenliğini gündeme taşıyor

Riau'da yaşayan sekiz yaşındaki Khris Topel Butarbutar ile Güney Sulawesi'de yaşayan 15 yaşındaki Muhammad Raja Afnan, diğer öğrencilerin saldırısına uğradıkları iddialarının ardından Mayıs 2024'te hayatını kaybetti. Ölüm vakaları, yatılı okullarda ve tıp eğitiminde şiddete yönelik incelemelerin yeniden yoğunlaşmasıyla birlikte Endonezya'nın önüne acı bir soru koydu: Eğitimden sorumlu kurumlar, bünyelerinde eğitim gören kişileri korumakta neden sürekli başarısız oluyor?

İçindekiler
  1. Öğrenci ölümleri okul güvenliğini gündeme taşıyor
  2. İlkokul öğrencilerinin ölümünün ardından iki aile yanıt arıyor
  3. Sınıflarda, yatılı okullarda ve üniversitelerde şiddet
  4. Zorbalık ve şiddetin boyutunu veriler ortaya koyuyor
  5. Güç ilişkileri ve aile yaşamı zorbalığı nasıl şekillendiriyor?
  6. Yatılı okullarda denetim neden önemli?
  7. Önleme ekipleri düzenlemelerde var, ancak eksikler sürüyor
  8. Tıpta uzmanlık eğitimi alan doktorlar istismar ve ruh sağlığı baskılarıyla karşı karşıya
  9. Öğretmenler hem hesap vermeli hem destek görmeli
  10. Koruma ailelere, akranlara ve güvenilir bildirim kanallarına bağlı
  11. Öne Çıkanlar

Endonezya'nın aldığı önlemler arasında, eğitim kurumlarının Şiddeti Önleme ve Müdahale Ekipleri (TPPK) kurmasını zorunlu kılan 2023 tarihli düzenleme de bulunuyor. Ancak eğitim araştırmacıları ve öğretmen temsilcileri, bu ekiplerin bulunmadığı okullar olduğunu, bazı okullardaki ekiplerinse ancak şiddet yaşandıktan sonra faaliyete geçtiğini belirtiyor.

Veriler sorunun boyutunu ortaya koyuyor. Endonezya Eğitim İzleme Ağı (JPPI), 2023'te okullarda ve İslami yatılı okullarda 573 zorbalık vakası kaydetti; 2022'de bu sayı 285'ti. Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı'nın (PISA) 2018'de yaptığı ankete göre Endonezyalı öğrencilerin yüzde 41'i ayda en az birkaç kez zorbalığa uğradı. OECD ülkelerindeki ortalama ise yüzde 23'tü.

14 Haziran 2025 itibarıyla, bu vakalarda anlatılan sorun ilkokul sınıflarından üniversitelere kadar uzanıyor. Öğrencilerin birbirine saldırdığı iddialarını, öğretmenlerin şiddet içeren cezalarını ve tıp eğitimindeki kıdem hiyerarşisi içinde yaşanan istismarı kapsıyor. Sonuçları korku ve dışlanmadan ağır yaralanma ve ölüme kadar uzanıyor.

Önlemede ailelerin, öğretmenlerin, okul yöneticilerinin ve kamu kurumlarının hepsinin rolü var. Temel zorluk, kuralları öğrencilerin gerçekten başvurabileceği koruma mekanizmalarına dönüştürmek. Bunun için misilleme korkusu olmadan kötü muameleyi bildirebilecekleri kanallar ve yaralanmalar ölümcül hâle gelmeden harekete geçen yetişkinler gerekiyor.

Reklam

İlkokul öğrencilerinin ölümünün ardından iki aile yanıt arıyor

Khris, Riau'daki SDN 12 Buluh Rampai Devlet İlkokulunda ikinci sınıf öğrencisiydi. Dinî inancı ve etnik kökeni nedeniyle defalarca zorbalığa uğradığı bildirildi. Daha büyük öğrencilerin saldırısına uğradığı iddia edilen Khris'te ağır belirtiler görüldü ve çocuk hastanede hayatını kaybetti.

Babası Gimson Butarbutar, Khris yaşananları başlangıçta anlatmadığı için iddia edilen saldırıyı oğlunun arkadaşlarından öğrendiğini söyledi.

Başta onu neyin hasta ettiğini bana söylemedi. Ama arkadaşlarıyla konuştuğumda, yaklaşık bir hafta önce dört büyük öğrenci tarafından dövüldüğünü söylediler.

Khris'in ölümünden bir haftadan kısa süre sonra, Makassar'daki SDN Maccini Sawah Devlet İlkokulunda altıncı sınıfa giden Raja, hastanede geçirdiği beş günün ardından hayatını kaybetti. Ailesi, vücudunda çok sayıda morluk ve yanık izi bulunduğunu bildirdi.

Raja sonunda iki ilkokul öğrencisi ile bir ortaokul öğrencisinin kendisine saldırdığını anlattı. Her iki ölüm de polis soruşturmasına konu oldu. Yetkililer, ölüm nedenlerini belirlemek için çok sayıda tanığın ifadesine başvurdu ve otopsi yaptı. Ölüm nedenlerine ilişkin değerlendirmeler soruşturmalar kapsamında sürüyordu.

Ailelerin anlattıkları, çocukları korumadaki pratik bir güçlüğü de gösteriyor: Yetişkinler şiddetten ancak çocuk ağır hastalandıktan sonra haberdar olabiliyor. Khris, iddia edilen saldırıyı başta babasına anlatmadı; Raja ise ailesi yaralarını gördükten sonra uğradığı saldırıyı açıkladı.

Sınıflarda, yatılı okullarda ve üniversitelerde şiddet

Şubat 2024'te, 14 yaşındaki Bintang Balqis Maulana Doğu Cava'daki bir İslami yatılı okulda, yani pesanterende, büyük öğrencilerin üç gün boyunca kendisini dövmesinin ardından hayatını kaybetti. Ölümü sosyal medyada öfkeye yol açtı ve hem dinî eğitim kurumlarında hem de laik okullarda öğrencilerin korunmasızlığına dikkat çekti.

Yetişkinlerin karıştığı ölümcül olaylar da okul disiplinindeki tehlikeleri gözler önüne serdi. Kuzey Sumatra'da 14 yaşındaki bir öğrenci, ceza olarak 100 kez çömelip kalkmaya zorlandıktan sonra hayatını kaybetti. Blitar'da ise 13 yaşındaki bir pesantren öğrencisi, öğretmeninin tahta parçayla vurması sonucu yaşamını yitirdi.

Reklam

Üniversitelerin de kendine özgü sorunları var. Orta Cava'nın Semarang kentindeki Diponegoro Üniversitesinde asistan doktor olarak çalışan 30 yaşındaki Dr. Aulia Risma Lestari'nin Ağustos 2024'te intihar etmesi, tıp eğitimindeki zorbalık ve yıldırma uygulamalarını yeniden gündeme getirdi. Daha önce de Airlangga Üniversitesinde Albertus Berfan'ın yaşadığı olay kamuoyuna yansımıştı.

Olaylar farklı yaş gruplarını ve kurumları kapsasa da güç ilişkileri ortak bir sorun olarak öne çıkıyor: Küçük yaştaki öğrenciler, genç doktorlar ve cezaya maruz kalan çocuklar, kendilerine kötü muamelede bulunan kişilere bağımlı olabiliyor. Bu bağımlılık, seslerini çıkarmalarını özellikle zorlaştırıyor.

2023 ve 2024'te yaşanan başlıca gelişmelerin kronolojisi şöyle:

  • 2023: Eğitim Bakanlığı, eğitim kurumlarına Şiddeti Önleme ve Müdahale Ekipleri kurma zorunluluğu getirdi.
  • Şubat 2024: Bintang Balqis Maulana, Doğu Cava'daki bir pesanternde üç gün boyunca dövülmesinin ardından hayatını kaybetti.
  • Mayıs 2024: Khris Topel Butarbutar ve Muhammad Raja Afnan, diğer öğrencilerin saldırısına uğradıkları iddialarının ardından hayatını kaybetti.
  • Ağustos 2024: Aulia Risma Lestari'nin intiharı, tıpta uzmanlık eğitimi sırasındaki zorbalık ve yıldırma uygulamalarını gündeme taşıdı.

Zorbalık ve şiddetin boyutunu veriler ortaya koyuyor

JPPI'nin kaydettiği zorbalık vakaları 2022'de 285'ten 2023'te 573'e çıkarak bir yılda iki katından fazla arttı. Veriler okulları ve İslami yatılı okulları kapsıyor; bu da eğitim sisteminin farklı kesimlerinde şiddet kaygısının bulunduğunu gösteriyor.

Endonezya Öğretmen Sendikaları Federasyonu (FSGI), 2023'te 30 zorbalık vakası kaydetti; 2022'de bu sayı 21'di. Kayıtlarda ilkokul ve ortaokul düzeyindeki ölüm vakaları da yer aldı. JPPI ve FSGI'nin kaydettiği toplam vaka sayıları farklı olsa da ikisi de artış bildirdi.

Endonezya Çocukları Koruma Komisyonu (KPAI), 2024'te yaklaşık 21 bin çocuğun şiddet mağduru olduğunu bildirdi. Bu, bir önceki yıla göre yüzde 34'lük artış anlamına geliyor. Komisyon, vakaların yüzde 17'sinin eğitim kurumlarında yaşandığını, yüzde 9'unda ise akran zorbalığının söz konusu olduğunu belirtti.

Reklam

2018 PISA araştırması, öğrencilere kendi deneyimlerini sorarak farklı bir tablo sunuyor. Araştırmaya göre Endonezyalı öğrencilerin yüzde 41'i ayda en az birkaç kez zorbalığa uğradığını bildirdi. OECD ortalaması yüzde 23'tü. Böylece Endonezya'daki oran, ortalamanın 18 puan üzerinde ve neredeyse iki katı oldu.

Korku, damgalanma ve yetkililere duyulan güvenin sınırlı olması, olayların resmî kayıtlara ya da kurumların kayıtlarına girmesini engelleyebiliyor. 2022'de yapılan bir araştırma, zorbalığa uğrayan öğrencilerin yalnızca yüzde 13,54'ünün bunu bildirecek cesareti bulduğunu ortaya koydu. Misilleme ya da utandırılma bekleyen bir çocuk için mevcut bir şikâyet mekanizmasına başvurmak bile imkânsız görünebilir.

Dolayısıyla verilerin yanında bir sessizlik sorunu da var. Kayda geçen vakalar, birinin öne çıkmasına ya da olayın duyulmasına bağlı; öğrencilerin kendi anlatımlarıysa resmî şikâyete dönüşmeyen deneyimleri de ortaya koyuyor.

Güç ilişkileri ve aile yaşamı zorbalığı nasıl şekillendiriyor?

Daha büyük ya da daha güçlü öğrenciler, genellikle kendilerinden küçük veya daha savunmasız arkadaşlarını hedef alıyor. Özellikle denetimin zayıf olduğu okullarda hiyerarşik yapı bu dengesizliği güçlendirebiliyor. Kendinden büyük bir grup öğrencinin hedef aldığı bir çocuk, yetişkinlerin yardımı olmadan istismarı durdurmakta zorlanabilir.

Aile koşulları da çocukların davranışlarını ve savunmasızlığını etkileyebilir. Aile içi ilişkilerin sağlıksız olması, aşırı kontrolcü ya da sınırları yeterince belirlemeyen ebeveyn tutumları ve evde şiddete tanık olmak, çocuğun zorba ya da mağdur olma riskini artırabilir. Ebeveyn kaybı ve boşanma da travmatik deneyimler olabilir.

Faillerden bazıları güvensizlik, ailevi sorunlar ya da duygusal acıyla baş etmekte zorlanıyor ve kontrol kazanmak veya kabul görmek için zorbalığa başvuruyor. Bu baskıları anlamak, mağdurları koruma ve failleri davranışlarından sorumlu tutmanın yanı sıra önlemenin de bir parçası.

Bronfenbrenner'ın ekolojik kuramı bu bağlantıları anlamaya yardımcı oluyor. Kurama göre çocuklar aile, okul ve arkadaş grubu gibi birbirine bağlı çeşitli çevrelerde gelişiyor. İletişim, duygusal destek ya da aile ilişkilerindeki sorunlar, çocukların davranışlarını ve kötü muameleye verdikleri tepkiyi etkileyebiliyor.

Çalışanlar zorbalığı zararsız bir takılma olarak görmezden geldiğinde ya da mağduru suçladığında okullar bu riskleri artırabiliyor. Bu tutumlar çocukları güvenebilecekleri bir yetişkinin desteğinden yoksun bırakıyor ve zararlı davranışların okul yaşamının olağan bir parçası hâline gelmesine yol açıyor.

Reklam

Yatılı okullarda denetim neden önemli?

İslami yatılı okullar, ölümle sonuçlanan bazı zorbalık vakalarının yaşandığı yerler oldu. Denetimin yetersizliği, kayıtsız kurumların faaliyet göstermesi ve yetkililerin dinî kurumlara müdahale etmekte isteksiz davranması kaygı yaratıyor. Bu koşullar bir araya geldiğinde şiddet etkili bir karşılık bulamayabiliyor.

Bintang'ın Doğu Cava'daki ölümü ve Blitar'da öğretmeninin vurduğu öğrencinin hayatını kaybetmesi, tehlikenin hem diğer öğrencilerden hem de yetişkinlerden kaynaklanabileceğini gösteriyor. Bu nedenle koruma, öğrenciler arasındaki ilişkilere olduğu kadar öğretmenlerin ve diğer çalışanların tutumlarına da odaklanmalı.

Endonezya'nın geniş yüzölçümü, kültürel çeşitliliği ve uzak bölgeleri, zorbalıkla mücadele politikalarının ülke genelinde tutarlı biçimde uygulanmasını zorlaştırıyor. Kuralların, dinî ve yatılı okullar da dâhil olmak üzere, farklı yönetim biçimlerine ve yerel koşullara sahip kurumlara ulaşması gerekiyor.

Her ortamda çocukların denetlenmesi, istismarı bildirebilecekleri erişilebilir bir kanalın bulunması ve güvenliklerini ciddiye alan bir karşılık verilmesi gerekiyor. Kayıt ve denetim konusundaki kaygılar, yatılı okullardaki şiddet tartışmalarında bu korumaların uygulanmasını temel bir mesele hâline getiriyor.

Önleme ekipleri düzenlemelerde var, ancak eksikler sürüyor

Eğitim, Kültür, Araştırma ve Teknoloji Bakanlığı, TPPK zorunluluğunu 2023'te yürürlüğe koydu. Bu ekiplerin öğrencileri koruması, olayları araştırması ve mağdurlara destek sağlaması amaçlanıyor. Görevlerinin, şiddet yaşandıktan sonra harekete geçmenin yanı sıra önleyici çalışmaları da kapsaması bekleniyor.

Ulusal Araştırma ve Yenilik Ajansında (BRIN) eğitim uzmanı olan Anggi Afriansyah, ekiplerin kurulmasında ve etkili çalışmasında eksikler bulunduğunu belirtti.

Birçok okul TPPK kurmadı. Öte yandan, okullarda kurulmuş birçok TPPK de okul şiddetini önlemede etkili değil; yalnızca zorbalık vakaları yaşandığında faaliyete geçiyorlar.

Öğretmenler çoğu zaman zorbalığın erken işaretlerini tanımak ya da uygun biçimde müdahale etmek için gerekli eğitimden yoksun. Bazıları bunu hâlâ çocuklukta görülen olağan bir davranış olarak değerlendirirken, bazıları da hedef alınan çocukları suçluyor. Kâğıt üzerindeki bir ekip, şikâyeti ciddiye almayan çalışanların açığını kapatamaz.

Etkili önleme için öğretmen ve okul yöneticilerinin kötü muameleyi erken fark etmesi, bildirimler üzerine harekete geçmesi ve etkilenen çocuğa destek vermesi gerekiyor. Tutarlı uygulama, dinî ve yatılı kurumlar dâhil okullarda eğitim yılı boyunca çalışan ekipler kurulmasını da gerektiriyor.

Reklam

Tıpta uzmanlık eğitimi alan doktorlar istismar ve ruh sağlığı baskılarıyla karşı karşıya

Tıpta uzmanlık eğitimi, doktorların uzmanlık becerilerini geliştirdiği aşamadır. Endonezya'da bu süreçteki zorbalık kaygıları arasında sözlü istismar, aşırı iş yükü ve genç doktorların kıdemli doktorlarca maddi açıdan sömürülmesi yer alıyor.

Sağlık Bakanı Budi Gunadi Sadikin, sorunun boyutunu ve kendisine ulaşan şikâyetlerin sayısını kabul etti.

Bu tür uygulamalara ilişkin çok sayıda bildirim aldığından, zorbalık ülkedeki tıp fakültelerinde köklü bir sorun hâline gelmişti.

Tıpta uzmanlık öğrencileri arasında yapılan anketler, yaklaşık her beş kişiden birinin depresyon yaşadığını gösterdi. Sağlık Bakanlığının anketlerinde bu oran yüzde 22'nin üzerinde çıktı; kayda değer sayıda katılımcı intihar düşünceleri yaşadığını ya da intiharı düşündüğünü belirtti.

Katı bir kıdem hiyerarşisi, uzun çalışma saatleri ve maddi baskılar; kötü muamelenin olağanlaştığı ve genç doktorların bildirimde bulunmaktan çekindiği bir ortam yaratabiliyor. Aulia'nın ölümü ve daha önce yaşanan Albertus Berfan vakası, bu koşulları kamuoyunun gündemine taşıdı.

Budi, zehirli kıdem kültürünün sona ermesi çağrısında bulundu ve zorbalık yapanlara karşı kararlı adımlar atma sözü verdi. Sağlık Bakanlığı, zorbalık bildirimleri için bir çağrı merkezi kurdu ve onlarca fail hakkında disiplin işlemi başlattı.

Reform çağrıları şeffaflığa, sorunun kabul edilmesine ve kurum kültürünün değiştirilmesine de odaklanıyor. Genç doktorlar için bu, şikâyetlerini hiyerarşinin önlerine engel olarak çıkmadığı bir eğitim ortamında dile getirebilmeleri anlamına geliyor.

Öğretmenler hem hesap vermeli hem destek görmeli

Öğretmenler ve okul çalışanları zorbalığı durdurabilir, ancak ölümle sonuçlanan ceza vakaları yetişkinlerin de şiddet uygulayabildiğini gösteriyor. Kuzey Sumatra'da 100 kez çömelip kalkma cezasının, Blitar'da ise tahta parçayla vurulmanın ardından yaşanan ölümler, çalışanların tutumunu da aynı güvenlik sorununun parçası hâline getiriyor.

FSGI danışma kurulu başkanı Retno Listyarti, çocukları koruyan yasalara rağmen öğretmenliğe taşınan tutumların şiddetin sürmesine yol açtığını söyledi.

Çocuklara yönelik şiddeti açıkça yasaklayan yasalar var ama bu, bir zihniyet sorunu olduğu için sürüyor. Bu öğretmenlerin çoğu büyürken kendileri de şiddet mağduru oldu, ancak bunun bir sorun olduğunun farkında değiller.

Ağır iş yükü, düşük ücret ve iş güvencesinin bulunmaması bazı öğretmenler üzerinde ciddi baskı yaratıyor. Bu baskılar, şiddet içeren davranışlardan hesap sorulmasının yanı sıra daha iyi destek ve ruh sağlığı kaynakları sağlanması yönündeki çağrıları da açıklıyor.

Reklam

Öneriler arasında öğretmenlerin düzenli ruh sağlığı kontrollerinden geçmesi, şiddeti önleme konusunda eğitimlerini sürdürmesi ve öğrenciler için açık bildirim kanalları oluşturulması bulunuyor. Eğitimler, çalışanların zorbalığı tanımasına, uygun karşılık vermesine ve kabul edilebilir disiplin uygulamalarını çocuklara yönelik şiddetten ayırt etmesine yardımcı olmalı.

Koruma ailelere, akranlara ve güvenilir bildirim kanallarına bağlı

Mağdurlar depresyon, kaygı, özgüven eksikliği ve sosyal dışlanmanın yanı sıra fiziksel yaralanmalar da yaşayabilir. Ağır zorbalık intihara ya da kalıcı psikolojik travmaya yol açabilir. Bu nedenle destek, acil fiziksel güvenliğin yanında duygusal zararı da ele almalı.

Ebeveynler açık iletişim kurarak, ahlaki değerleri öğreterek ve çocuklarının sosyal ilişkilerini gözeterek bu süreçte rol oynayabilir. Khris'in başlangıçta sessiz kalması ve 2022 araştırmasında saptanan düşük bildirim oranı, çocukların konuşabileceği ortamlar yaratmanın önemini gösteriyor.

Okullara zorbalığa karşı kesin politikalar oluşturma, öğrencileri ve çalışanları tehlikeleri konusunda bilgilendirme ve mağdurlara destekleyici bir ortam sağlama çağrısı yapılıyor. Sınıf arkadaşlarına destek olmak için eğitim alan öğrencilerden oluşan akran danışmanları, duygusal destek sunabilir ve farkındalığı artırmaya yardımcı olabilir.

Şiddetin kabul görmesine karşı çıkma, empati ve saygıyı teşvik etme konusunda toplum kuruluşlarının ve medyanın da rolü var. Kamuoyu bilinçlendirme kampanyaları, bu çabaları ailelerin ve okulların çalışmalarıyla birleştirebilir.

Önerilen değişiklikler daha güçlü uygulama mekanizmalarını, öğretmen eğitimi ve desteğini, güvenli bildirim kanallarını ve çocukları koruyamayan kişi ve kurumlardan hesap sorulmasını kapsıyor. Daha kapsamlı araştırmalar ve daha iyi veri toplama çalışmaları, zorbalığın yaygınlığını, nedenlerini ve sonuçlarını ortaya koyarak politika ve uygulamalara yön verebilir.

Endonezya'da hâlihazırda düzenlemeler ve bildirim girişimleri bulunuyor. Asıl mesele, bunları sınıflarda, yatılı okullarda ve tıp eğitiminde güvenilir biçimde uygulamak; böylece yardım isteyen bir öğrencinin zarar büyümeden korunmasını sağlamak.

Öne Çıkanlar

  • Khris Topel Butarbutar ve Muhammad Raja Afnan, diğer öğrencilerin saldırısına uğradıkları iddialarının ardından Mayıs 2024'te hayatını kaybetti; polis ölüm nedenlerini araştırıyordu.
  • İlkokullarda, ortaokullarda, pesanternde ve üniversitelerdeki tıp eğitiminde ölümcül şiddet vakaları yaşandı.
  • JPPI, 2023'te 573 zorbalık vakası kaydetti; 2022'de bu sayı 285'ti. FSGI'nin kaydettiği vaka sayısı da 21'den 30'a çıktı.
  • KPAI, 2024'te yaklaşık 21 bin çocuğun şiddet mağduru olduğunu, bu sayının yüzde 34 arttığını bildirdi.
  • 2018 PISA araştırmasına göre Endonezyalı öğrencilerin yüzde 41'i sık sık zorbalığa uğradı; OECD ortalaması yüzde 23'tü.
  • BRIN araştırmacısı Anggi Afriansyah'ya göre 2023'ten beri zorunlu olan önleme ekipleri birçok okulda ya bulunmuyor ya da etkili çalışmıyor.
  • Sağlık Bakanlığının anketlerinde tıpta uzmanlık öğrencilerinin yüzde 22'den fazlasında depresyon saptandı. Bakanlık bildirimler için çağrı merkezi açtı ve onlarca fail hakkında disiplin işlemi başlattı.
  • Önerilen reformlar uygulama mekanizmalarına, güvenli bildirime, hesap verebilirliğe, öğretmen desteğine, ailelerin katılımına ve daha kapsamlı araştırmalara odaklanıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir