Ateşkesten bir ay sonra, çatışmanın yerini diplomasi aldı
Hindistan ve Pakistan 10 Mayıs 2025'te dört gün süren çatışmaları durdurdu, ancak aralarındaki anlaşmazlık füze saldırıları ve İHA saldırılarından rekabet hâlindeki diplomatik kampanyalara taşındı. 10 Haziran itibarıyla iki nükleer güç de uluslararası destek ararken terörizm, Keşmir ve su paylaşımına ilişkin anlaşmazlıklar ilişkilerini germeye devam ediyor.
İçindekiler
- Ateşkesten bir ay sonra, çatışmanın yerini diplomasi aldı
- Kriz nasıl tırmandı?
- Washington'ın rolü neden tartışmalı?
- Pakistan su ve Keşmir konularını uluslararası kamuoyuna taşıyor
- Hindistan, terörle mücadeleyi ön koşul olarak öne sürüyor
- Su anlaşması diplomatik boyutun ötesinde neden önemli?
- Askerî ara, siyasi anlaşmazlıkları çözmüyor
- Kalıcı çözüm için birbiriyle yarışan iki yaklaşım
- Öne Çıkanlar
Çatışmalarda füzeler, İHA'lar ve hava saldırıları kullanıldı; onlarca kişi öldü ve sınırın iki tarafında da büyük yıkım yaşandı. Ateşkes, açık çatışmaları durdurdu ancak ihlal haberleri gelmeye devam etti. Askıya alınan vize hizmetleri, kapalı hava sahaları ve ticaret yasakları da çatışmanın parçası olmayı sürdürüyor.
Pakistan, diyalog kurulması, İndus Suları Anlaşması'nın yeniden yürürlüğe konması ve Keşmir meselesinin uluslararası gündemde tutulması için üst düzey siyasi isimleri ABD, Birleşik Krallık ve Brüksel'e gönderdi. Hindistan ise Pakistan'ın, Yeni Delhi'nin terör altyapısı olarak tanımladığı yapılar hakkında önce inandırıcı adımlar atması gerektiğini savunmak üzere yurt dışına heyetler gönderdi.
Ateşkesin nasıl sağlandığı konusunda bile görüş ayrılığı var. Çatışmaların durdurulması için yürütülen çabalarda ABD merkezi bir rol oynadı ve Başkan Donald Trump anlaşmanın sağlanmasındaki payını üstlendi. Pakistan, ABD'nin müdahil olmasını memnuniyetle karşıladı. Hindistan ise ateşkesin askerî yetkililer arasındaki doğrudan iletişim sonucunda sağlandığını savunuyor ve dış baskının kararını belirlediği iddiasını reddediyor.
Kriz nasıl tırmandı?
Krizi tetikleyen olay, 22 Nisan 2025'te Hindistan yönetimindeki Keşmir'in Pahalgam bölgesinde düzenlenen terör saldırısıydı. Saldırıda çoğu turist 26 sivil hayatını kaybetti. Hindistan, saldırıdan sorumlu militanlara Pakistan'ın destek verdiğini öne sürdü. İslamabad suçlamayı kesin bir dille reddetti.
Hindistan bunun ardından Pakistan içindeki hedeflere hava saldırıları düzenledi. Pakistan da Hindistan'ın askerî mevzilerine saldırılarla karşılık verdi. Çatışmalar, iki ülke arasında onlarca yıldır yaşanan en ölümcül yüzleşmeye dönüştü ve Güney Asya'daki süregelen istikrarsızlığı yeniden uluslararası gündeme taşıdı.
Krizin başlıca aşamaları şöyleydi:
- 22 Nisan 2025: Pahalgam'daki saldırıda çoğu turist 26 sivil öldü; Hindistan Pakistan'ı suçladı, İslamabad ise suçlamayı reddetti.
- Mayıs 2025: Hindistan'ın hava saldırıları ve Pakistan'ın misillemeleri; füzelerin, İHA'ların ve hava saldırılarının kullanıldığı dört günlük çatışmaya dönüştü.
- 10 Mayıs 2025: Uluslararası diplomatik girişimlerin ve iki ülkenin orduları arasındaki doğrudan temasın ardından ateşkes ilan edildi.
- 10 Haziran 2025 itibarıyla: Kısıtlamalar ve önemli siyasi anlaşmazlıklar çözüme kavuşmazken iki ülke de yurt dışında diplomatik kampanyalar yürütüyordu.
Birleşmiş Milletler kriz sırasında itidal çağrısı yaptı. İran ve Rusya, arabuluculuk teklifinde bulunan ülkeler arasında yer aldı. Bu teklifler, yeni askerî çatışmaların iki nükleer gücü daha geniş çaplı bir çatışmaya sürükleyebileceği yönündeki kaygıyı yansıtıyordu.
Washington'ın rolü neden tartışmalı?
Trump yönetimi, olası bir nükleer çatışmayı önlemede ABD diplomasisinin merkezi bir rol oynadığını öne sürdü. ABD'nin, iki ülkeyi çatışmaları durdurmaya ikna etmek için ticaret görüşmelerini askıya alma ihtimalini gündeme getirdiği; böylece Washington'la ekonomik ilişkilerini cephedeki tutumlarına bağladığı bildirildi.
ABD Başkanı Trump, uyarısını şu sözlerle anlattı:
Birbirinize ateş açıp nükleer silahları ortaya çıkaracaksanız, belki bizi bile etkileyeceklerdir, sizinle ticaret yapmayacağımızı söyledim.
Pakistan, ABD'nin rolünü kamuoyu önünde kabul etti ve memnuniyetle karşıladı. Rusya hükümeti de Trump'ın müdahil olduğunu kabul etti. Ancak Yeni Delhi, çatışmaları durdurma kararını herhangi bir üçüncü tarafın etkilediğini sürekli olarak reddediyor; ateşkesin Hindistan ve Pakistanlı askerî yetkililer arasındaki doğrudan iletişim sonucunda sağlandığını söylüyor.
Bu görüş ayrılığı, bundan sonraki diplomatik süreci de etkiliyor. Pakistan, Keşmir ve su hakları konularının ele alınması için dış ülkelerin sürece katılmasını istiyor. Hindistan ise Pakistan'la anlaşmazlığın dışarıdan bir arabulucu olmaksızın, iki ülke arasında doğrudan ve ikili biçimde ele alınması gerektiğinde ısrar ediyor.
Pakistan su ve Keşmir konularını uluslararası kamuoyuna taşıyor
Pakistan heyetinde eski dışişleri bakanları ve üst düzey milletvekilleri bulunuyor. Heyetin ABD, Birleşik Krallık ve Brüksel ziyaretlerinde İndus Suları Anlaşması'nın yeniden yürürlüğe konması için destek aranıyor ve Keşmir'in uluslararası gündemde kalması hedefleniyor.
Pakistanlı temsilciler Birleşmiş Milletler yetkilileriyle, ABD'li milletvekilleriyle ve İngiliz politika yapıcılarla görüştü. Mesajlarında, Pakistan'ın Hindistan'ın eylemlerine yönelik itirazlarının yanı sıra çatışmanın yol açtığı insani ve bölgesel güvenlik risklerine odaklandılar.
Heyet üyesi Khurram Dastgir, Hindistan'ın İndus Suları Anlaşması'nı askıya almasının 240 milyon Pakistanlının geçim kaynaklarını tehlikeye attığı uyarısında bulundu. Bu açıklamayla su hakları, Pakistan'ın diplomatik girişimlerinin merkezine taşındı; hükümetler arasındaki anlaşmazlık, geçimi suya bağlı insanların ihtiyaçlarıyla ilişkilendirildi.
Senatör Sherry Rehman, diplomatik çabanın odağını şöyle tanımladı:
barışı savunmak ve su anlaşması ile Keşmir meselesinin uluslararası gündemde kalmasını sağlamak.
Pakistan'ın kampanyası, yalnızca askerî ateşkesin ötesinde daha geniş bir tartışma yürütmeyi amaçlıyor. İslamabad, silahlar sustuktan sonra da süren siyasi ve ekonomik anlaşmazlıkların uluslararası düzeyde ele alınmasını istiyor.
Hindistan, terörle mücadeleyi ön koşul olarak öne sürüyor
Hindistan da önemli ortaklarının bulunduğu ülkelere ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ne kendi heyetlerini gönderdi. Kongre Partisi milletvekili Shashi Tharoor'un başkanlığındaki Hindistan heyeti, Pakistan'la görüşmelerin, Hindistan'ın Pakistan topraklarındaki terör altyapısı olarak nitelendirdiği yapıların dağıtılması için inandırıcı adımlar atılmasına bağlı olduğunu savundu.
Hindistan parlamentosunun Kongre Partili üyesi ve Hindistan heyetinin başkanı Tharoor, bu tutumu doğrudan şöyle ifade etti:
Terör altyapısını dağıtmak için inandırıcı adımlar attıklarını gösterene kadar Pakistanlılarla konuşmayacağız. Size silah doğrultan biriyle konuşur musunuz?
Yeni Delhi, çatışmayı terörle mücadele olarak tanımlıyor ve ikili bir mesele saydığı Keşmir konusunda dışarıdan arabuluculuğu reddediyor. Pakistan ise Pahalgam saldırısından sorumlu tutulan militanları desteklediği iddiasını reddediyor ve daha geniş kapsamlı anlaşmazlıklarda uluslararası tarafların sürece katılmasını istiyor.
Bu tutumlar, iki ülkenin diplomatik kampanyalarının farklı başlangıç noktalarından ilerlemesine yol açıyor. Hindistan, görüşmelerden önce terörle mücadele adımları atılmasını istiyor. Pakistan ise Keşmir ve su haklarını da kapsayan diyalog çağrısı yapıyor. Ateşkes, siyasi müzakerelerin kapsamı ya da koşulları konusunda tarafları uzlaştırmadı.
Su anlaşması diplomatik boyutun ötesinde neden önemli?
İndus Suları Anlaşması, Hindistan ile Pakistan arasındaki su paylaşımını düzenliyor. Anlaşma yürürlükten kaldırılmadan askıda tutulduğu için uygulanmasına ara verilmiş durumda. Bu durum, Pakistan'da olası bir su krizi yaşanacağı endişesini artırıyor.
Pakistan'ın tarım sektörü, su konusundaki belirsizlikten özellikle etkileniyor. Tarım, suya erişime bağlı olduğundan anlaşmazlık diplomatik görüşmelerin ötesine geçerek geçim kaynakları ve ekonomik güvenlik kaygılarına uzanıyor. Dastgir'in 240 milyon Pakistanlıyla ilgili uyarısı, İslamabad'ın konuyu uluslararası alanda ne ölçekte gündeme getirdiğini gösteriyor.
Hindistan'ın anlaşmayı askıya alması, çatışmaların sona ermesinden sonra da devam eden cezalandırıcı önlemlerden biri. Vize kısıtlamaları ülkeler arasındaki seyahati etkiliyor, hava sahalarının kapatılması havacılığı aksatıyor, ticaret yasakları ise ekonomik alışverişi engelliyor. Bu önlemler bir arada değerlendirildiğinde, ateşkesin olağan ilişkileri yeniden tesis etmediği görülüyor.
Daha geniş kapsamlı kriz, bölge ekonomilerini, hava yolculuğunu ve milyonlarca kişinin günlük yaşamını sekteye uğrattı. Keşmir'de süregelen gerilim de istikrarsızlığı ve insan haklarına ilişkin kaygıları canlı tutuyor.
Askerî ara, siyasi anlaşmazlıkları çözmüyor
Ateşkes ihlallerine ilişkin haberler, ateşkesin ne kadar kırılgan olduğunu gösteriyor. Ateşkes, çatışmaların durdurulmasına yönelik bir anlaşmadır; altta yatan anlaşmazlıkların çözümü ise silahları susturan askerî emirlerin ötesinde siyasi kararlar gerektirir. Bu anlaşmazlıkların çözüme kavuşturulması ya da yeni bir siyasi sürecin başlatılması için herhangi bir tarih açıklanmadı.
Chatham House, siyasi diyalog yokluğunun yarattığı riski şöyle değerlendirdi:
Ateşkes, ikili ilişkilerdeki temel şikâyetleri de ele almıyor. Siyasi diyalog olmadığında, çatışmaların yeniden başlayıp başlamayacağı değil, ne zaman başlayacağı sorusu öne çıkıyor.
Her iki ülke de sakin geçen dönemi askerî kapasitelerini yeniden değerlendirmek için kullandı. Pakistan, Çin ve Türkiye'den savunma sistemleri konuşlandırırken Hindistan İsrail, Fransa ve Rusya menşeli platformlarını gözden geçiriyor.
Çatışmalarda İHA'lar ve hassas güdümlü füzeler gibi ileri teknoloji ürünler kullanıldı. Her iki tarafın daha iddialı askerî tutumu ve söylemleriyle birlikte değerlendirildiğinde, bu kapasiteler yanlış hesaplama ya da tırmanma riskini artırıyor. Her iki ülkenin de nükleer silahlara sahip olması nedeniyle yeni bir çatışma sırasında yapılacak hatalı bir değerlendirme özellikle tehlikeli sonuçlar doğurabilir.
Kalıcı çözüm için birbiriyle yarışan iki yaklaşım
Pakistan'ın uluslararası arabuluculuğu memnuniyetle karşılaması ve Hindistan'ın bunu reddetmesi, barışın nasıl sağlanması gerektiğine ilişkin temel bir anlaşmazlığı yansıtıyor. İslamabad, yabancı ülkelerin sürece katılmasını Keşmir ve su haklarının gündeme taşınmasını sağlayacak bir yol olarak görüyor. Yeni Delhi ise Pakistan'la doğrudan görüşmelerde ısrar ediyor ve terörle ilgili taleplerini önceliklendiriyor.
Uluslararası tepki, çatışmaların durdurulması için acil girişimlerin gündeme gelmesine katkı sağladı. Ateşkesin ötesine geçmek, anlaşmanın çözümsüz bıraktığı anlaşmazlıkları ele almayı gerektiriyor. Ancak iki hükümet, sürece kimlerin katılması ve önce hangi konuların görüşülmesi gerektiği konusunda anlaşmazlığını sürdürüyor.
Seyahat kısıtlamalarından, ticaretin aksamasından, Keşmir'deki güvensizlikten ve suya ilişkin belirsizlikten etkilenen insanlar için en somut değişiklik, açık çatışmaların durması oldu. Daha geniş kapsamlı kısıtlamalar ve siyasi gerilim sürüyor. Yeni bir krizi önleme çabalarının merkezinde kalıcı uluslararası girişimler ve gerçek bir siyasi diyalog yer alıyor; dış ülkelerin rolü ise başlı başına tartışma konusu olmaya devam ediyor.
Öne Çıkanlar
- 22 Nisan'da Pahalgam'da düzenlenen saldırıda çoğu turist 26 sivil öldü. Hindistan militanlara Pakistan'ın destek verdiğini öne sürdü; Pakistan suçlamayı reddetti.
- Füzelerin, İHA'ların ve hava saldırılarının kullanıldığı dört günlük çatışmalar 10 Mayıs'ta ateşkesle sona erdi.
- Pakistan ABD'nin sürece katılmasını memnuniyetle karşıladı. Hindistan ise ateşkesin doğrudan askerî iletişim sayesinde sağlandığını belirterek kararında dış etkisi olduğu iddiasını reddetti.
- Pakistan'ın diplomatik kampanyası barış, Keşmir ve İndus Suları Anlaşması'nın yeniden yürürlüğe konması konularına odaklanıyor.
- Hindistan görüşmelerden önce terör altyapısına karşı inandırıcı adımlar atılmasını istiyor ve dışarıdan arabuluculuğu reddediyor.
- Ateşkes ihlali haberleri, süren kısıtlamalar ve çözüme kavuşmamış siyasi anlaşmazlıklar barışı kırılgan kılıyor.






